Czarne dziury

Zdjęcie galaktyki NGC 1052 przedstawia kompaktowy region w centrum i dwa dżety jak i układ składający się z dysku akrecyjnego i dwóch regionów splątanego pola magnetycznego tworzących dwa silne dżety. Kompaktowy obszar na tym rysunku przedstawia położenie supermasywnej czarnej dziury w samym centrum galaktyki NGC 1052 oraz potężne pola magnetyczne otaczające horyzont zdarzeń i emitujące dwa silne dżety zarejestrowane za pomocą radioteleskopów. Źródło: Anne-Kathrin Baczko et al. Astronomy & Astrophysics
Czarne dziury Galaktyki Kosmologia

Dwa dżety wskazują środek aktywnej galaktyki

Międzynarodowy zespół astronomów zmierzył pole magnetyczne w pobliżu supermasywnej czarnej dziury. W sercu aktywnej galaktyki NGC 1052 naukowcom udało się bezpośrednio zaobserwować jasny i kompaktowy obiekt o średnicy zaledwie 2 dni świetlnych. Obserwacje pozwoliły określić wartość pola magnetycznego przy horyzoncie zdarzeń centralnej czarnej dziury na przedział 0.02-8.3 tesli. Zespół pracujący […]

Wizja artystyczna przedstawiająca centrum galaktyki NGC 1068, w którym znajduje się aktywna masywna czarna dziura.
Czarne dziury Galaktyki Kosmologia

Czarna dziura skrywająca się we własnych spalinach

Supermasywne czarne dziury o masie miliony, a nawet miliardy razy większe od masy Słońca zalegają w centrach masywnych galaktyk. Wiele z tych galaktycznych behemotów skrywa się w gęstym pierścieniu pyłu i gazu przypominającym torus. Wcześniejsze obserwacje wskazywały, że ta swego rodzaju opona otaczająca czarną dziurę powstaje z materii znajdującej się […]

Zdjęcie centralnego regionu gromady kulistej NGC 6101 wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Źródło: NASA
Astrofizyka Czarne dziury Gwiazdy

Nowe badania odkrywają setki nowych czarnych dziur w gromadach kulistych

Nowe badania przeprowadzone przez naukowców z University of Surrey, których wyniki opublikowano dzisiaj w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society rzucają nowe światło na kuliste gromady gwiazd, które mogą skrywać kilkaset czarnych dziur. Dotąd naukowcy uważali to za niemożliwe. Gromady kuliste to sferyczne zbiory gwiazd, które krążą wokół centrum […]

Niebieskie kropki w tym polu galaktyk zwanym polem COSMOS, przedstawiają galaktyki zawierające supermasywne czarne dziury emitujące wysokoenergetyczne promieniowanie rentgenowskie. Zostały one odkryte za pomocą Nuclear Spectroscopic Array (NuSTAR), który dostrzegł 32 takie czarne dziury w tym polu i zaobserwował setki innych na całym niebie.  Kropki zaznaczone innym kolorem to galaktyki zawierające czarne dziury emitujące nisko-energetyczne promieniowanie rentgenowskie, dostrzeżone za pomocą Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra. Chandra rejestruje promienie X o energii 0,5 do 7 kiloelektronowoltów, a NuSTAR między 8 a 24 kiloelektronowoltów. Źródło: NASA/JPL-Caltech
Czarne dziury Kosmologia

Chór czarnych dziur promieniuje w zakresie rentgenowskim

Supermasywne czarne dziury nie emitują własnego promieniowania, stąd słowo „czarne” w ich nazwie. Niemniej jednak wiele czarnych dziur przyciąga, lub akreuje, otaczającą ją materię i emituje silne rozbłyski promieniowania gamma. Łącznie, te aktywne czarne dziury na całym niebie brzmią niczym kosmiczny chór śpiewający w zakresie rentgenowskim. Ich najbardziej popularnym „utworem” […]

ALMA odkrywa chłodny dżet z otoczenia rosnącej czarnej dziury
Czarne dziury Galaktyki Kosmologia

ALMA odkrywa chłodny dżet z otoczenia rosnącej czarnej dziury

Zespół astronomów pracujących pod kierownictwem naukowców z Chalmers University of Technology przy użyciu teleskopu ALMA dokonał zaskakującego odkrycia dżetu chłodnego, gęstego gazu emitowanego z centrum galaktyki znajdującej się 70 milionów lat świetlnych od Ziemi. Dżet charakteryzujący się nietypową spiralną strukturą dostarcza naukowcom nowych wskazówek dotyczących tego w jaki sposób rosną […]

Łącząc dane z obserwatorium Chandra i kilku innych teleskopów astronomowie ustalili prawdziwą naturę nietypowego źródła promieniowania w Drodze Mlecznej. Odkrycie wskazuje na to, że w naszej galaktyce może znajdować się dużo większa liczba czarnych dziur niż dotychczas uważano. Główna część zdjęcia przedstawia promieniowanie rentgenowskie zarejestrowane przez obserwatorium Chandra (fioletowy), na które nałożono obraz optyczny zarejestrowany za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Na mniejszych panelach u dołu widać jasne źródło w zakresie promieniowania radiowego, które jednocześnie jest bardzo ciemne w zakresie rentgenowskim. Dane te pozwalają ocenić, że w środku tego źródła znajduje się czarna dziura o masie równej kilku masom Słońca. Źródło: NASA/CXC/Univ.of Alberta/B. Tetarenko et al; optyczny: NASA/STScI; radiowy: NSF/NRAO/VLA/Curtin Univ./J.Miler-Jones
Czarne dziury Kosmologia

Przyczajona czarna dziura prekursorem nowej populacji

Astronomowie połączyli dane zebrane za pomocą Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra, Kosmicznego Teleskopu Hubble’a oraz należącej do National Science Foundation  sieci Karl G. Jansky Very Large Array (VLA) i doszli do wniosku, że osobliwe źródło promieniowania na falach radiowych uważane dotychczas za odległą galaktykę, w rzeczywistości jest pobliskim układem podwójnym składającym się […]

Obraz powyżej przedstawia rozmieszczenie radioteleskopów wykorzystanych jednocześnie do obserwacji supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej. Źródło: Ortiz-LeOn et al.
Czarne dziury Kosmologia

Jak zmierzyć kształt czarnej dziury w środku Drogi Mlecznej?

W centrum naszej Galaktyki znajduje się SgrA* – supermasywna czarna dziura o masie czterech milionów mas Słońca. SgrA* jest stosunkowo ciemna w przeciwieństwie do wielu supermasywnych czarnych dziur znajdujących się w centrach niektórych galaktyk. Dzieję się tak ponieważ w przeciwieństwie do wielu swoich aktywnych kuzynów, nasza supermasywna czarna dziura nie akreuje […]

Wizja artystyczna gwiazdy S2 przechodzącej 17 godzin świetlnych od czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej
Czarne dziury Kosmologia

Pierwsze obserwacje centrum Galaktyki za pomocą GRAVITY

Instrument GRAVITY pracujący aktualnie z czterema 8,2-metrowymi teleskopami tworzącymi Bardzo Duży Teleskop VLT (ESO) już we wczesnej fazie testów udowadnia, że wkrótce będzie dostarczał wyników naukowych światowej klasy. GRAVITY jest elementem sieci VLT Interferometer. Łącząc światło zbierane z czterech teleskopów, jest w stanie osiągnąć tę samą rozdzielczość przestrzenną i precyzję […]

Wizja artystyczna przedstawia gęsty dysk akrecyjny uformowany wokół supermasywnej czarnej dziury wskutek rozerwania pływowego gwiazdy, która za bardzo się zbliżyła do czarnej dziury.  Szczątki gwiazd opadły na czarną dziurę i utworzyły gęsty chaotyczny dysk gorącego gazu. Rozbłyski promieniowania rentgenowskiego z obszaru znajdującego się blisko dysku powodują powstawanie echo świetlnego, które pozwala astronomom odtworzenie struktury dysku. Źródło: NASA/Swift/Aurore Simonnet, Sonoma State University
Czarne dziury Kosmologia Video

Rentgenowskie echo gwiazdy rozrywanej przez czarną dziurę

Jakieś 3,9 miliarda lat temu w sercu odległej galaktyki intensywne oddziaływania pływowe czarnej dziury monstrualnych rozmiarów rozerwały gwiazdę, która za bardzo się do niej zbliżyła. Kiedy promieniowanie rentgenowskie wyemitowane podczas tego zdarzenia dotarły do Ziemi 28 marca 2011 roku, zostały zarejestrowane przez satelitę Swift, która automatycznie poinformowała o tym astronomów […]

Tajemnice magnetycznie napędzanych dżetów w supermasywnych czarnych dziurach
Czarne dziury Kosmologia

Tajemnice magnetycznie napędzanych dżetów w supermasywnych czarnych dziurach

Symulacja silnych dżetów emitowanych przez supermasywne czarne dziury znajdujące się w centrach największych galaktyk tłumaczy dlaczego niektóre rozbłyski świecą niczym latarnie morskie widoczne w całym wszechświecie podczas gdy inne rozpadają się i nigdy nie przebijają się przez halo swojej galaktyki. Około 10 procent wszystkich galaktyk z aktywnymi jądrami – w […]

Przepychanki w centrum gromady kulistej źródłem czarnych dziur wykrytych przez LIGO
Astrofizyka Czarne dziury Fale grawitacyjne

Przepychanki w centrum gromady kulistej źródłem czarnych dziur wykrytych przez LIGO

Astrofizycy z Northwestern University przewidzieli historię. W najnowszym badaniu naukowcy wykazali, że ich przewidywania teoretyczne z ubiegłego roku były prawidłowe: historyczne połączenie dwóch masywnych czarnych dziur, wykryte 14 września 2015 roku – mogło być spowodowane przez dynamiczne interakcje w gęstym jądrze starej gromady kulistej. Tego typu układy dwóch czarnych dziur […]

Wizja artystyczna blazara, w którym powstają silne dżety energetycznych cząstek, mające swoje źródło w pobliżu supermasywnej czarnej dziury. Źródło: Marscher et al., Wolfgang Steffen, Cosmovision, NRAO/AUI/NSF
Czarne dziury Galaktyki Kosmologia

Blazary powoli odkrywają swoje tajemnice

Blazary to galaktyki, których centralna, supermasywna czarna dziura akreuje materię ze swojego otoczenia. Choć do takiego procesu akrecji dochodzi w wielu galaktykach i sytuacjach, w przypadku blazar opadająca materia jest reemitowana w silnym, wąskim, skolimowanym strumieniu bardzo szybkich naładowanych cząstek. Tak powstały dżet w przypadku blazara skierowany jest w naszą […]