Czarne dziury

Obraz powyżej przedstawia rozmieszczenie radioteleskopów wykorzystanych jednocześnie do obserwacji supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej. Źródło: Ortiz-LeOn et al.
Czarne dziury Kosmologia

Jak zmierzyć kształt czarnej dziury w środku Drogi Mlecznej?

W centrum naszej Galaktyki znajduje się SgrA* – supermasywna czarna dziura o masie czterech milionów mas Słońca. SgrA* jest stosunkowo ciemna w przeciwieństwie do wielu supermasywnych czarnych dziur znajdujących się w centrach niektórych galaktyk. Dzieję się tak ponieważ w przeciwieństwie do wielu swoich aktywnych kuzynów, nasza supermasywna czarna dziura nie akreuje […]

Wizja artystyczna gwiazdy S2 przechodzącej 17 godzin świetlnych od czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej
Czarne dziury Kosmologia

Pierwsze obserwacje centrum Galaktyki za pomocą GRAVITY

Instrument GRAVITY pracujący aktualnie z czterema 8,2-metrowymi teleskopami tworzącymi Bardzo Duży Teleskop VLT (ESO) już we wczesnej fazie testów udowadnia, że wkrótce będzie dostarczał wyników naukowych światowej klasy. GRAVITY jest elementem sieci VLT Interferometer. Łącząc światło zbierane z czterech teleskopów, jest w stanie osiągnąć tę samą rozdzielczość przestrzenną i precyzję […]

Wizja artystyczna przedstawia gęsty dysk akrecyjny uformowany wokół supermasywnej czarnej dziury wskutek rozerwania pływowego gwiazdy, która za bardzo się zbliżyła do czarnej dziury.  Szczątki gwiazd opadły na czarną dziurę i utworzyły gęsty chaotyczny dysk gorącego gazu. Rozbłyski promieniowania rentgenowskiego z obszaru znajdującego się blisko dysku powodują powstawanie echo świetlnego, które pozwala astronomom odtworzenie struktury dysku. Źródło: NASA/Swift/Aurore Simonnet, Sonoma State University
Czarne dziury Kosmologia Video

Rentgenowskie echo gwiazdy rozrywanej przez czarną dziurę

Jakieś 3,9 miliarda lat temu w sercu odległej galaktyki intensywne oddziaływania pływowe czarnej dziury monstrualnych rozmiarów rozerwały gwiazdę, która za bardzo się do niej zbliżyła. Kiedy promieniowanie rentgenowskie wyemitowane podczas tego zdarzenia dotarły do Ziemi 28 marca 2011 roku, zostały zarejestrowane przez satelitę Swift, która automatycznie poinformowała o tym astronomów […]

Tajemnice magnetycznie napędzanych dżetów w supermasywnych czarnych dziurach
Czarne dziury Kosmologia

Tajemnice magnetycznie napędzanych dżetów w supermasywnych czarnych dziurach

Symulacja silnych dżetów emitowanych przez supermasywne czarne dziury znajdujące się w centrach największych galaktyk tłumaczy dlaczego niektóre rozbłyski świecą niczym latarnie morskie widoczne w całym wszechświecie podczas gdy inne rozpadają się i nigdy nie przebijają się przez halo swojej galaktyki. Około 10 procent wszystkich galaktyk z aktywnymi jądrami – w […]

Przepychanki w centrum gromady kulistej źródłem czarnych dziur wykrytych przez LIGO
Astrofizyka Czarne dziury Fale grawitacyjne

Przepychanki w centrum gromady kulistej źródłem czarnych dziur wykrytych przez LIGO

Astrofizycy z Northwestern University przewidzieli historię. W najnowszym badaniu naukowcy wykazali, że ich przewidywania teoretyczne z ubiegłego roku były prawidłowe: historyczne połączenie dwóch masywnych czarnych dziur, wykryte 14 września 2015 roku – mogło być spowodowane przez dynamiczne interakcje w gęstym jądrze starej gromady kulistej. Tego typu układy dwóch czarnych dziur […]

Wizja artystyczna blazara, w którym powstają silne dżety energetycznych cząstek, mające swoje źródło w pobliżu supermasywnej czarnej dziury. Źródło: Marscher et al., Wolfgang Steffen, Cosmovision, NRAO/AUI/NSF
Czarne dziury Galaktyki Kosmologia

Blazary powoli odkrywają swoje tajemnice

Blazary to galaktyki, których centralna, supermasywna czarna dziura akreuje materię ze swojego otoczenia. Choć do takiego procesu akrecji dochodzi w wielu galaktykach i sytuacjach, w przypadku blazar opadająca materia jest reemitowana w silnym, wąskim, skolimowanym strumieniu bardzo szybkich naładowanych cząstek. Tak powstały dżet w przypadku blazara skierowany jest w naszą […]

Po lewej: zdjęcie z Kosmicznego Teleskopu Spitzer przedstawia promieniowanie podczerwone w Wielkiej Niedźwiedzicy. Po prawej: po zamaskowaniu wszystkich znanych gwiazd, galaktyk i artefaktów i podbiciu pozostałego promieniowania pojawia się nieregularne promieniowanie tła. To kosmiczne promieniowanie tła w podczerwieni (CIB);  Poświata CIB jest bardziej nieregularna niż można to wytłumaczyć przez odległe, niezauważone galaktyki. Nadmiar struktury może być światłem wyemitowanym w czasach gdy Wszechświat miał mniej niż 1 miliard lat. Naukowcy uważają, że za to promieniowanie odpowiedzialne są pierwsze obiekty we Wszechświecie takie jak pierwsze gwiazdy i czarne dziury. Źródło: NASA/JPL-Caltech/A Kashlinsky (Goddard)
Astrofizyka Czarne dziury Fale grawitacyjne Gwiazdy Kosmologia

Czy pierwotne czarne dziury mają związek z ciemną materią?

Po lewej: zdjęcie z Kosmicznego Teleskopu Spitzer przedstawia promieniowanie podczerwone w Wielkiej Niedźwiedzicy. Po prawej: po zamaskowaniu wszystkich znanych gwiazd, galaktyk i artefaktów i podbiciu pozostałego promieniowania pojawia się nieregularne promieniowanie tła. To kosmiczne promieniowanie tła w podczerwieni (CIB); Poświata CIB jest bardziej nieregularna niż można to wytłumaczyć przez odległe, […]

Wizja artystyczna zalążka supermasywnej czarnej dziury. Źródło: NASA/CXC/M. Weiss
Czarne dziury Kosmologia

Hubble odsłania kulisy powstawania supermasywnych czarnych dziur

Astrofizycy wykonali kolejne, istotne kroki na drodze do zrozumienia procesów odpowiadających za powstawanie supermasywnych czarnych dziur. W danych zebranych za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble’a oraz dwóch innych kosmicznych teleskopów włoscy naukowcy odkryli najlepsze jak dotąd dowody na istnienie zalążków, które z czasem rozrastają się w supermasywne czarne dziury. Od wielu […]

Wizja artystyczna dysku akrecyjnego otaczającego czarną dziurę V404 Cygni. Źródło: Gabriel Perez, IAC
Czarne dziury Kosmologia

Intensywny wiatr w otoczeniu czarnej dziury

Międzynarodowy zespół astrofizyków odkrył intensywny wiatr w pobliżu jednej z najbliższych nam czarnych dziur. Podczas obserwacji V404 Cygni, gwiazdy która gwałtownie i bardzo jasno rozbłysła w czerwcu 2015 roku po ponad 25 latach spokoju, zespół  rozpoczął wykonywanie pomiarów optycznych dysku akrecyjnego wokół czarnej dziury za pomocą 10.4-metrowego teleskopu Gran Telescopio […]

NGC 1332, galaktyka z czarną dziurą, której masa została dokładnie zmierzona za pomocą obserwatorium ALMA. Źródło: Carnegie-Irvine Galaxy Survey
Czarne dziury Galaktyki Kosmologia

Dokładnie zmierzona czarna dziura o masie 660 milionów mas Słońca

Ma masę 660 milionów razy większą od masy Słońca, a otaczający ją dysk gazu wiruje z prędkością prawie 2 milionów kilometrów na godzinę. Ta supermasywna czarna dziura leży w środku galaktyki NGC 1332 oddalonej od nas o 73 miliony lat świetnych. Międzynarodowy zespół naukowców zmierzył jej masę z niespotykaną dotąd […]

Dzięki informacji o prędkości gazu udało się bezpośrednio zmierzyć masę czarnej dziury, która powodowała wirowanie gazu. Źródło: NASA/ESA/Hubble Heritage Team/AURA/B. Whitmore et al.
Czarne dziury Kosmologia

Test ASKAP pozwolił odkryć potężną czarną dziurę

Wyobraź sobie, że zakładasz nową parę okularów, rozglądasz się aby je sprawdzić i zauważasz potwora – dokładnie do tego doszło gdy skierowano anteny ASKAP w kierunku grupy trzech łączących się galaktyk 1.8 miliarda lat świetlnych od Drogi Mlecznej. Rzeczonym potworem jest supermasywna czarna dziura o masie 3 miliardów mas Słońca. […]

Fermi idealnym teleskopem do rejestrowania źródeł fal grawitacyjnych
Czarne dziury Kosmologia Video

Fermi idealnym teleskopem do rejestrowania źródeł fal grawitacyjnych

14 września ubiegłego roku podróżujące od ponad czterech miliardów lat fala grawitacyjne zaburzyły czasoprzestrzeń w pobliżu Ziemi. Zaburzenie powstałe wskutek połączenia się dwóch czarnych dziur, zostało zarejestrowane przez obserwatorium LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) w Hanford, w stanie Waszyngton oraz w Livingston, w stanie Luizjana. Wydarzenie to zapisało się w […]