Wczesny Wszechświat – PULS KOSMOSU

Data publikacji 12 czerwca 202512 czerwca 2025

Gigantyczne dżety z czarnej dziury sprzed 12 miliardów lat. Odpowiada za nie niepozorna czarna dziura

W najwcześniejszych epokach historii kosmosu działy się rzeczy, które do dziś wprawiają astrofizyków w zdumienie. Dzięki coraz lepszym teleskopom i zaawansowanym metodom analizy danych jesteśmy w stanie spojrzeć miliardy lat wstecz i badać, jak wyglądały pierwsze galaktyki i znajdujące się w ich sercach czarne dziury. Najnowsze odkrycie astronomów ujawnia gigantyczne strumienie plazmy wyrzucane przez kwazar

Data publikacji 10 czerwca 202510 czerwca 2025

Chandra odkrywa gigantyczne strumienie z młodego Wszechświata

Wczesny Wszechświat wciąż kryje przed nami wiele tajemnic. Jedną z nich właśnie udało się uchylić — astronomowie zaobserwowali dwa potężne dżety cząstek wyrzucane przez supermasywne czarne dziury, które istniały, gdy Wszechświat miał zaledwie trzy miliardy lat. Odkrycie to rzuca nowe światło na ewolucję galaktyk i czarnych dziur w okresie epoki intensywnego formowania gwiazd i gwałtownego

Data publikacji 9 kwietnia 20259 kwietnia 2025

To absolutny rekord. Ta galaktyka urosła do potężnych rozmiarów i zaczęła się starzeć, gdy wszechświat dopiero powstawał

Astronomowie korzystający z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST) zidentyfikowali najodleglejszą i najwcześniejszą znaną masywną „martwą” galaktykę, podważając naszą dotychczasową wiedzę na temat formowania się galaktyk we wczesnym wszechświecie. Galaktyka o nazwie RUBIES-UDS-QG-z7 wyróżnia się nie tylko niezwykłym wiekiem, ale także faktem, że przestała formować gwiazdy zaledwie 700 milionów lat po Wielkim Wybuchu — w epoce,

Data publikacji 24 maja 202424 maja 2024

Pierwsze dane z teleskopu Euclid. Nowe spojrzenie na historię wszechświata

Trzeba było trochę poczekać, ale w końcu to mamy. Naukowcy opublikowali właśnie pierwszy, obszerny zestaw danych obserwacyjnych z kosmicznego teleskopu Euclid.

Data publikacji 24 maja 202423 maja 2024

Astronomowie po raz pierwszy bezpośrednio obserwują powstawanie pierwszych galaktyk we wszechświecie

Korzystając z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, badacze z Uniwersytetu w Kopenhadze jako pierwsi zaobserwowali powstawanie trzech najwcześniejszych galaktyk we wszechświecie ponad 13 miliardów lat temu. To naprawdę sensacyjne odkrycie dla całego świata kosmologii.

Data publikacji 23 czerwca 2021

RECENZJA: Pierwsze światło. Jak Wszechświat wyszedł z mroku – Emma Chapman

13,7 miliarda lat temu w Wielkim Wybuchu powstał wszechświat. W tym jednym momencie powstała cała materia, która do dzisiaj wypełnia cały rozległy wszechświat. Nie oznacza to jednak, że w chwilę po powstaniu wszechświata istniały już gwiazdy, galaktyki i cała wielkoskalowa struktura wszechświata. Wbrew pozorom przez bardzo długi czas wszechświat był ciemny. Nic jeszcze nie działało.

Data publikacji 1 października 2020

Teleskop ESO dostrzegł galaktyki uwięzione grawitacyjnie przez supermasywną czarną dziurę

Za pomocą Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) astronomowie odkryli sześć galaktyk krążących wokół supermasywnej czarnej dziury w epoce, w której wszechświat miał mniej niż miliard lat. To pierwszy przypadek odkrycia takiej grupy galaktyk tak wcześnie po Wielkim Wybuchu. Wyniki obserwacji pomogą nam lepiej zrozumieć w jaki sposób powstają i rosną do ogromnych rozmiarów supermasywne czarne dziury

Data publikacji 26 czerwca 2020

Astronomowie odkrywają potężny kwazar we wczesnym wszechświecie

Astronomowie odkryli najmasywniejszy kwazar we wczesnym wszechświecie. W jego centrum znajduje się czarna dziura o masie… 1,5 miliarda mas Słońca. Wcześniej oznaczony numerem J1007+2115, nowo odkryty kwazar jest jednym z zaledwie dwóch odkrytych w tym samym przedziale historii. Kwazary to najbardziej energetyczne obiekty we wszechświecie, a od momentu ich odkrycia astronomowie starają się ustalić kiedy

Data publikacji 3 czerwca 2020

Hubble dokonuje zdumiewającego odkrycia we wczesnym wszechświecie

Najnowsze wyniki obserwacji prowadzonych za pomocą Kosmicznego Teleaskopu Hubble’a wskazują, że proces formowania pierwszych gwiazd i galaktyk we wczesnym wszechświecie miał miejsce wcześniej niż nam się dotychczas wydawało. Europejski zespół astronomów nie odkrył żadnych śladów gwiazd pierwszej generacji, tzw. gwiazd III populacji, nawet 500 mln lat po Wielkim Wybuchu. Badanie pierwszych galaktyk pozostaje znaczącym wyzwaniem

Data publikacji 19 grudnia 2019

Teleskop VLT dostrzega pożywienie dla pierwszych supermasywnych czarnych dziur we wszechświecie

Astronomowie korzystający z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) zaobserwowali obłoki chłodnego gazu otaczające jedne z pierwszych galaktyk we Wszechświecie. Owe gazowe halo są wspaniałym źródłem pożywienia dla supermasywnych czarnych dziur znajdujących się w centrach tych galaktyk, które teraz obserwujemy takimi jakie były 12,5 miliarda lat temu. Te zapasy pożywienia mogą tłumaczyć w jaki sposób te kosmiczne

Data publikacji 9 grudnia 2019

W jaki sposób supermasywne czarne dziury powstały tak szybko?

Czarne dziury istniejące we wczesnym wszechświecie stanowią pewien problem. W oparciu o obserwacje za pomocą teleskopów naziemnych i kosmicznych wiemy, że niektóre czarne dziury osiągnęły masę miliarda mas słońca w ciągu zaledwie jednego miliarda lat po Wielkim Wybuchu. Nasze obecne modele wzrostu czarnych dziur nie potrafią wyjaśnić tak ogromnej prędkości wzrostu. Skąd zatem wzięły się

Data publikacji 3 kwietnia 2019

Podróż do początków wszechświata dzięki litowi w jednej z gwiazd Drogi Mlecznej

Badacze z Instituto de Astrofisica de Canarias (IAC) oraz Uniwersytetu w Cambridge wykryli lit w jednej z prymitywnych gwiazd w naszej galaktyce. Obserwacje wykonano za pomocą VLT w Obserwatorium Paranal w Chile. W świecie astrofizyki, dowolny pierwiastek cięższy od wodoru i helu określany jest mianem „metalu”, a lit jest jednym z najlżejszych z takich metali.

Data publikacji 21 marca 2019

Rozkwit i schyłek procesów gwiazdotwórczych oraz mnóstwo pyłu po dawnych gwiazdach

Badacze zarejestrowali sygnał radiowy pochodzący od dużych ilości pyłu międzygwiezdnego w MACS0416_Y1, galaktyce oddalonej od nas o 13,2 miliarda lat świetlnych w gwiazdozbiorze Erydanu. Modele standardowe nie potrafią wytłumaczyć tak dużych ilości pyłu w galaktyce tak młodej, co zmusza nas do ponownego przeanalizowania historii procesów gwiazdotwórczych. Badacze uważają, że MACS0416_Y1 doświadczyła dwóch intensywnych okresów gwiazdotwórczych

Data publikacji 14 marca 2019

Astronomowie odkrywają 83 supermasywne czarne dziury we wczesnym wszechświecie

Astronomowie z Japonii, Tajwanu i Princeton University odkryli 83 kwazary zasilane supermasywnymi czarnymi dziurami w odległym wszechświecie, w czasie gdy wszechświat miał mniej niż 10% swojego obecnego wieku. „To zdumiewające, że takie masywne, gęste obiekty były w stanie uformować się tak szybko po Wielkim Wybuchu” mówi Michael Strauss, profesor astrofizyki z Princeton University, który jest

Data publikacji 24 stycznia 2019

Gdzie powstawały masywne czarne dziury w początkach wszechświata?

Promieniowanie wyemitowane w otoczeniu pierwszych masywnych czarnych dziur we wszechświecie jest tak intensywne, że jest w stanie dotrzeć do teleskopów na Ziemi po przebyciu niemal całego wszechświata. Światło z najodleglejszych czarnych dziur (lub kwazarów) podróżowało do nas od ponad 13 miliardów lat. Mimo to, nadal nie wiemy w jaki sposób powstały te potężne czarne dziury.

Data publikacji 10 stycznia 2019

Hubble obserwuje najjaśniejszy kwazar we wczesnym Wszechświecie

Kosmiczny Teleskop Hubble’a odkrył najjaśniejszy kwazar kiedykolwiek obserwowany we wczesnym Wszechświecie. Po 20 latach poszukiwań, astronomowie zidentyfikowali dawny kwazar za pomocą silnego soczewkowania grawitacyjnego. Ten unikalny obiekt dostarcza nam informacji o narodzinach galaktyk w czasach kiedy wszechświat miał mniej niż miliard lat. Korzystając z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a astronomowie odkryli najjaśniejszy kwazar kiedykolwiek obserwowany we wczesnym

Data publikacji 1 października 20186 września 2023

Rozświetlony wszechświat

Obserwacje wykonane za pomocą spektrografu MUSE zainstalowanego na pokładzie Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) odkryły rozległe kosmiczne zapasy atomowego wodoru otaczającego odległe galaktyki. Niezrównana czułość instrumentu MUSE umożliwiła bezpośrednie obserwacje ciemnych obłoków wodorów świecącego w zakresie Lyman-alfa we wczesnym wszechświecie – ukazując przed nami niewidoczną poświatę pokrywającą niemal całe niebo. Nieoczekiwana obfitość emisji Lyman-alfa w Ultragłębokim

Data publikacji 14 sierpnia 2018

Masywny region przestrzeni a tak mało galaktyk…

Astronomowie z Uniwersytetu Kalifornijskiego rozwiązali jedną z zagadek dotyczących wczesnego wszechświata i jego pierwszych galaktyk. Astronomowie wiedzą, że ponad 12 miliardów lat temu, jakiś miliard lat po Wielkim Wybuchu, gaz wypełniający przestrzeń był dużo bardziej nieprzezroczysty niż teraz w niektórych regionach, aczkolwiek przezroczystość charakteryzowała się dużą zmiennością między różnymi obszarami przestrzeni. Jak dotąd jednak naukowcy

Data publikacji 16 maja 2018

ALMA i VLT odkrywają dowody na formowanie gwiazd 250 milionów lat po Wielkim Wybuchu

Astronomowie wykorzystali obserwacje prowadzone za pomocą teleskopów ALMA oraz VLT do ustalenia, że procesy gwiazdotwórcze w bardzo odległej galaktyce MACS1149-JD1 rozpoczęły się nieoczekiwanie wcześnie, zaledwie 250 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Wyniki badań przyniosły jednocześnie odkrycie najodleglejszego jak dotąd wykrytego tlenu we Wszechświecie jak i najodleglejszej galaktyki obserwowanej za pomocą ALMA czy VLT. Artykuł opisujący

Data publikacji 15 maja 2018

Astronomowie odkryli najszybciej rosnącą czarną dziurę znaną we Wszechświecie

Astronomowie z ANU odkryli najszybciej rosnącą z poznanych dotąd czarnych dziur we Wszechświecie. Opisują ją jako olbrzyma pożerającego co dwa dni materię o masie Słońca. Astronomowie spojrzeli w przestrzeń sięgając 12 miliardów lat wstecz do wczesnych ciemnych wieków Wszechświata, kiedy ta supermasywna czarna dziura miała rozmiary około 20 miliardów Słońca i rosła w tempie 1