Astronomowie obserwują halo gwiazdotwórczej galaktyki NGC 253

Galaktyka gwiazdotwórcza NGC 253 w zakresie optycznym (zielony, SINGG survey), radiowym (czerwony, GLEAM). Emisja w linii H-alfa, wskazująca na obszary aktywnych procesów gwiazdotwórczych przedstawiona została na niebiesko (SINGG Survey; Meurer+2006). Źródło: A. Kapińska, G. Meurer, ICRAR/UWA/CAASTRO

Astronomowie korzystający z radioteleskopu w Australii Zachodniej wykonali wyjątkowo szczegółowe zdjęcie halo pobliskiej galaktyki gwiazdotwórczej.

Galaktyka gwiazdotwórcza (ang. starburst galaxy) to galaktyka przechodząca przez okres intensywnego formowania gwiazd. W tym przypadku jest to NGC 253, tzw. Galaktyka Rzeźbiarza oddalona od nas o około 11,5 miliona lat świetlnych.

W Galaktyce Rzeźbiarza  gwiazdy powstają obecnie w tempie pięciu mas Słońca rocznie – wielokrotnie szybciej niż w Drodze Mlecznej – mówi dr Anna Kapińska z University of Western Australia oraz z International Centre for Radio Astronomy Research (ICRAR) w Perth.

Galaktyka ta jest znana ze swojej urody, którą możemy podziwiać dzięki stosunkowo niewielkiej odległości. Co więcej, to co się dzieje w jej środku – jest naprawdę wyjątkowe.

Galaktyka Rzeźbiarza otoczona jest rozległym halo gazu, pyłu i gwiazd, których nie obserwowaliśmy na częstotliwościach poniżej 300 MHz.  Halo to powstaje z galaktycznych fontann wywołanych przez procesy gwiazdotwórcze w dysku i super-silne wiatry emitowane z centrum galaktyki.

Mamy ogromne szczęście, że tak fantastyczny przykład galaktyki gwiazdotwórczej znajduje się tak blisko nas – to tak jak byśmy mieli do dyspozycji laboratorium o rozmiarach galaktyki, w którym możemy przeprowadzać eksperymenty i testować nasze teorie – mówi dr Kapińska.

Powyższe zdjęcie wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble przedstawia jądro pobliskiej, spiralnej galaktyki gwiazdotwórczej NGC 253. Na zdjęciu widać obszar gwałtownych procesów gwiazdotwórczych o średnicy około 1000 lat świetlnych.

W ramach badania wykorzystano dane z przeglądu GLEAM (GaLactic and Extragalactic All-sky MWA) realizowanego za pomocą radioteleskopu Murchison Widefield Array w Australii Zachodniej.

Dzięki danym z przeglądu GLEAM byliśmy w stanie po raz pierwszy w historii spojrzeć na tę galaktykę w niespotykanej rozdzielczości na niskich falach radiowych – mówi dr Kapińska.

To zaskakujące jak łatwo MWA wykryła rozproszone halo tej galaktyki – wystarczyła nam zaledwie godzina obserwacji – dodaje.

Udało nam się dojrzeć emisję w zakresie radiowym pochodzącą od elektronów przyspieszanych przez eksplozje supernowych oraz absorpcję od gęstych obłoków plazmy – to naprawdę fascynujące.

Jedna ze 128 kostek tworzących radioteleskop Murchison Widefield Array. Źródło: N. Hurley-Walker. ICRAR/Curtin

Radioteleskop MWA jest prekursorem SKA (Square Kilometre Array), którego fragment będzie budowany w Australii Zachodniej w nadchodzącej dekadzie.

Prof. Lister Staveley-Smith, współautor opracowania z ICRAR i ARC Centre of Excellence for All-sky Astrophysics (CAASTRO) zaznacza, że SKA będzie największym radioteleskopem na świecie i będzie w stanie odkryć wiele nowych galaktyk gwiazdotwórczych gdy już zostanie uruchomiony.

Jednak zanim zaczniemy przeprowadzać wielkoskalowe przeglądy galaktyk gwiazdotwórczych za pomocą SKA musimy się dowiedzieć tak dużo jak to tylko możliwe o tych galaktykach i o procesach, które doprowadzają do tak ekstremalnie wysokiego tempa powstawania gwiazd.

Powyższe zdjęcia przedstawiają spiralną galaktykę NGC 253. Źródło: Jay Gallagher (University of Wisconsin-Madison), Alan Watson oraz NASA/ESA/HST

Komentarze

comments