Lit wykryty w wybuchu nowej

This image from the New Technology Telescope at ESO’s La Silla Observatory shows Nova Centauri 2013 in July 2015 as the brightest star in the centre of the picture. This was more than eighteen months after the initial explosive outburst. This nova was the first in which evidence of lithium has been found.
This image from the New Technology Telescope at ESO’s La Silla Observatory shows Nova Centauri 2013 in July 2015 as the brightest star in the centre of the picture. This was more than eighteen months after the initial explosive outburst. This nova was the first in which evidence of lithium has been found.

Po raz pierwszy udało się wykryć pierwiastek chemiczny lit w materiale wyrzuconym w wybuchu nowej. Obserwacje nowej Centauri 2013 wykonane  w Obserwatorium La Silla pomogły wytłumaczyć daczego wiele młodych gwiazd ma znacznie więcej litu niż wcześniej oczekiwano. Nowe odkrycia wypełniają sporą lukę w układance ewolucji chemicznej naszej galaktyki i stanowią duży krok na drodze do zrozumienia ilości poszczególnych pierwiastków w gwiazdach Drogi Mlecznej.

Lekki pierwiastek chemiczny jakim jest lit to jeden z kilku pierwiastków, o których uważa się, że powstały w Wielkim Wybuchu 13,7 miliarda lat temu. Jednak zrozumienie ilości litu obserwowanego aktualnie w gwiazdach w naszym otoczeniu przyprawiało astronomów o ból głowy. Starsze gwiazdy mają mniej litu niż oczekiwano, a niektóre młode gwiazdy mają go dziesięciokrotnie więcej.

Od lat siedemdziesiątych astronomowie spekulowali, że większość dodatkowego litu obserwowanego w młodych gwiazdach może pochodzić z nowych – wybuchów gwiazd, które odrzucają spore ilości materii w przestrzeń międzygwiezdną przyczyniając się do wzbogacenia materiału, z którego powstają kolejne generacje gwiazd. Jednak dokładne badanie kilku nowych nie przyniosło żadnych konkretnych wyników.

Zespół badaczy prowadzony przez Lucę Izzo (Uniwersytet Sapienza w Rzymie) wykorzystał instrument FEROS zainstalowany na 2.2-metrowym teleskopie ESO w Obserwatorium La Silla oraz spektrograf PUCHEROS na 0.5-metrowym teleskopie w Obserwatorium Pontificia Universidad Catolica de Chile w Santa Martina pod Santiago do zbadania nowej Nova Centauri 2013 (V1369 Centauri). Jest to gwiazda, która eksplodowała na południowym niebie w pobliżu jasnej Beta Centauri w grudniu 2013 roku i była jak dotąd najjaśniejszą nową w tym stuleciu – widoczną dla nieuzbrojonego oka.

Szczegółowe nowe dane odkryły wyraźną sygnaturę litu wyrzuconego z prędkością dwóch milionów kilometrów na godzinę. To pierwszy raz kiedy udało się odkryć ten pierwiastek w materii wyrzuconej w wybuchu nowej.

Współautor opracowania Massimo Della Valle tłumaczy znaczenie tego odkrycia: „To bardzo ważny krok naprzód. Jeżeli wyobrazimy sobie historię chemicznej ewolucji Drogi Mlecznej jako wielką układankę, to lit pochodzący z nowych jest jednym z najważniejszych brakujących elementów. Do momentu zrozumienia pochodzenia litu, można z łatwością kwestionować każdy model Wielkiego Wybuchu.”

Masa wyrzuconego przez Nova Centauri 2013 litu szacowana jest na mniej niż miliardowa część masy Słońca lecz z uwagi na fakt, że w historii Drogi Mlecznej wybuchów nowych były miliardy, jest to wystarczająca ilość aby wytłumaczyć obserwowane i nieoczekiwane duże ilości litu w naszej galaktyce.

Autorzy Luca Pasquini oraz Massimo Della Valle szukali oznak litu w nowych przez ponad ćwierć wieku. Nowe odkrycie to satysfakcjonujący koniec długich poszukiwań.

Źródło: phys.org / Astrophysical Journal Letters

Komentarze

comments