kwazary – PULS KOSMOSU

Data publikacji 12 czerwca 202512 czerwca 2025

Gigantyczne dżety z czarnej dziury sprzed 12 miliardów lat. Odpowiada za nie niepozorna czarna dziura

W najwcześniejszych epokach historii kosmosu działy się rzeczy, które do dziś wprawiają astrofizyków w zdumienie. Dzięki coraz lepszym teleskopom i zaawansowanym metodom analizy danych jesteśmy w stanie spojrzeć miliardy lat wstecz i badać, jak wyglądały pierwsze galaktyki i znajdujące się w ich sercach czarne dziury. Najnowsze odkrycie astronomów ujawnia gigantyczne strumienie plazmy wyrzucane przez kwazar

Data publikacji 28 lutego 202427 lutego 2024

Supermasywna czerwona dziura. Teleskop Jamesa Webba odkrywa fascynujący obiekt

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) zaskakuje po raz kolejny (choć prawdę mówiąc, zaskoczeniem byłoby, gdyby nie zaskakiwał). Naukowcy z Uniwersytetu Ben-Guriona w Negewie odkryli za jego pomocą czerwoną czarną dziurę. Na pierwszy rzut oka brzmi to abstrakcyjnie, bowiem czarna dziura nie może mieć innej barwy.

Data publikacji 6 listopada 20236 listopada 2023

Kwazary potrafią się skutecznie chować. A niby takie jasne

Najnowsze badania wskazują, że supermasywne czarne dziury znajdujące się w centrach galaktyk, mogą czasami być skutecznie przesłonięte gęstymi obłokami gazu i pyłu w swoich własnych galaktykach macierzystych.

Data publikacji 4 lipca 20234 lipca 2023

Czas we wszechświecie płynął pięć razy wolniej? Nie do końca, ale tak to wygląda

Dotychczas wydawało się to niemożliwe. A jednak! Astronomom udało się zaobserwować coś niesamowitego: we wczesnym wszechświecie czas płynął znacznie wolniej niż obecnie. Choć brzmi to abstrakcyjnie, to od dawna na to wskazywała ogólna teoria względności opracowana przez Alberta Einsteina. Problemem jednak było zaobserwowanie tempa upływu czasu na końcu wszechświata.

Data publikacji 16 października 2020

Przepis na silne dżety emitowane przez kwazary

Tylko niektóre supermasywne czarne dziury emitują niezwykle silne strumienie materii, dżety. Pozostałe tego nie robią. Być może właśnie naukowcom udało się ustalić dlaczego tak się dzieje. Korzystając z Kosmicznego Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra, europejskiego satelity XMM-Newton, niemieckiego satelity ROSAT oraz Very Large Array, badacze przeanalizowali ponad 700 kwazarów – gwałtownie rosnących supermasywnych czarnych dziur – starając

Data publikacji 26 czerwca 2020

Astronomowie odkrywają potężny kwazar we wczesnym wszechświecie

Astronomowie odkryli najmasywniejszy kwazar we wczesnym wszechświecie. W jego centrum znajduje się czarna dziura o masie… 1,5 miliarda mas Słońca. Wcześniej oznaczony numerem J1007+2115, nowo odkryty kwazar jest jednym z zaledwie dwóch odkrytych w tym samym przedziale historii. Kwazary to najbardziej energetyczne obiekty we wszechświecie, a od momentu ich odkrycia astronomowie starają się ustalić kiedy

Data publikacji 20 marca 2020

To kwazary są odpowiedzialne za powstawanie masywnych galaktyk

Badaczom korzystającym z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a udało się odkryć najbardziej energetyczne wypływy materii kiedykolwiek obserwowane we wszechświecie. Owe wypływy pochodzą z otoczenia kwazarów i przemierzają przestrzeń międzygwiezdną niczym tsunami, siejąc istne zniszczenie w swoich galaktykach macierzystych. Kwazary to niezwykle odległe obiekty kosmiczne, emitujące ogromne ilości energii. We wnętrzach kwazarów znajdują się supermasywne czarne dziury napędzane opadającą na

Data publikacji 19 grudnia 2019

Teleskop VLT dostrzega pożywienie dla pierwszych supermasywnych czarnych dziur we wszechświecie

Astronomowie korzystający z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) zaobserwowali obłoki chłodnego gazu otaczające jedne z pierwszych galaktyk we Wszechświecie. Owe gazowe halo są wspaniałym źródłem pożywienia dla supermasywnych czarnych dziur znajdujących się w centrach tych galaktyk, które teraz obserwujemy takimi jakie były 12,5 miliarda lat temu. Te zapasy pożywienia mogą tłumaczyć w jaki sposób te kosmiczne

Data publikacji 7 sierpnia 2019

Astronomowie odkrywają prawdziwe kolory ewoluujących galaktyk

Astronomowie zidentyfikowali rzadki moment w życiu jednych z najbardziej energetycznych obiektów we wszechświecie. Kwazary po raz pierwszy zaobserwowano 60 lat temu, ale ich pochodzenie wciąż pozostaje zagadką. Teraz naukowcy z Durham University w Wielkiej Brytanii dostrzegli coś, co według nich jest „krótką przejściową fazą” w rozwoju tych galaktycznych gigantów, a co może rzucić nowe światło

Data publikacji 20 marca 2019

Utrata energii dostarcza nowych informacji o ewolucji kwazarów

Międzynarodowy zespół astrofizyków zaobserwował po raz pierwszy, że dżet emitowany przez kwazar jest słabszy na długich falach radiowych niż wcześniej przewidywano. Odkrycie to dostarcza nowych informacji o ewolucji dżetów kwazarowych. Do przeprowadzenia swoich obserwacji badacze użyli międzynarodowego teleskopu LOFAR (Low Frequency Array), który dostarczył wysokiej rozdzielczości zdjęć radiowych kwazaru 4C+19.44, znajdującego się około 5 miliardów

Data publikacji 14 marca 2019

Astronomowie odkrywają 83 supermasywne czarne dziury we wczesnym wszechświecie

Astronomowie z Japonii, Tajwanu i Princeton University odkryli 83 kwazary zasilane supermasywnymi czarnymi dziurami w odległym wszechświecie, w czasie gdy wszechświat miał mniej niż 10% swojego obecnego wieku. „To zdumiewające, że takie masywne, gęste obiekty były w stanie uformować się tak szybko po Wielkim Wybuchu” mówi Michael Strauss, profesor astrofizyki z Princeton University, który jest

Data publikacji 15 lutego 2019

Gdzie wszechświat skrywa brakującą masę?

Astronomowie spędzają dziesięciolecia na poszukiwaniach czegoś co wydaje się dość trudne do ukrycia: około jednej trzeciej „normalnej” materii we Wszechświecie. Najnowsze wyniki badań przeprowadzonych na podstawie danych zebranych przez Obserwatorium Rentgenowskie Chandra mogą pomóc im zlokalizować tę brakującą materię. Na podstawie niezależnych, standardowych obserwacji, naukowcy z dużą pewnością obliczyli jak dużo normalnej materii – to

Data publikacji 23 stycznia 2019

Astronomowie wykorzystują zdjęcia kwazarów do nowego oszacowania stałej Hubble’a

Kwestia tempa rozszerzania wszechświata intryguje astronomów już od prawie wieku. Pojawiają się różne badania i przynoszą one różne odpowiedzi – przez co niektórzy badacze zaczęli się zastanawiać czy przypadkiem nie przeoczyli jakiegoś kluczowego procesu zachodzącego w maszynerii napędzającej kosmos. Teraz, po raz pierwszy wykorzystując nowy sposób pomiaru tempa rozszerzania wszechświata, zespół naukowców kierowany przez astronomów

Data publikacji 10 stycznia 2019

Hubble obserwuje najjaśniejszy kwazar we wczesnym Wszechświecie

Kosmiczny Teleskop Hubble’a odkrył najjaśniejszy kwazar kiedykolwiek obserwowany we wczesnym Wszechświecie. Po 20 latach poszukiwań, astronomowie zidentyfikowali dawny kwazar za pomocą silnego soczewkowania grawitacyjnego. Ten unikalny obiekt dostarcza nam informacji o narodzinach galaktyk w czasach kiedy wszechświat miał mniej niż miliard lat. Korzystając z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a astronomowie odkryli najjaśniejszy kwazar kiedykolwiek obserwowany we wczesnym

Data publikacji 10 grudnia 2017

Dane z Herschela łączą tajemnicze wiatry kwazarowe z procesami gwiazdotwórczymi

Astronomowie wykorzystali Kosmiczne Obserwatorium Herschel do rozwiązania tajemnicy pochodzenia silnych wiatrów zimnego gazu w gorącym otoczeniu kwazarów. Dowody wskazujące na związek tych silnych wiatrów z procesami gwiazdotwórczymi w galaktykach macierzystych kwazaru mogą także pomóc rozwiązać tajemnicę górnej granicy rozmiarów galaktyk we Wszechświecie. Od odkrycia kwazarów w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku dostarczają one licznych pytań, na

Data publikacji 31 lipca 2017

Kwazary mogą tłumaczyć wygaszanie galaktyk gwiazdotwórczych

Niektóre z największych galaktyk we Wszechświecie pełne są wygaszonych gwiazd. Jednak prawie 12 miliardów lat temu, wkrótce po powstaniu Wszechświata, te masywne galaktyki były istnymi piecami, w których intensywnie powstawały miliardy gwiazd. Do dzisiaj tajemnicą jest w jaki sposób te kosmiczne ogniska zwane pyłowymi galaktykami gwiazdotwórczymi stały się martwymi strefami galaktycznymi. Astronomowie z University of

Data publikacji 27 kwietnia 2017

Pierwsze pomiary małoskalowych zmarszczek gazu w przestrzeni międzygalaktycznej

Najbardziej wyjałowione obszary Wszechświata to odległe zakątki przestrzeni międzygalaktycznej. W tych ogromnych przestrzeniach między galaktykami można znaleźć zaledwie jeden atom na metr sześcienny – rozproszoną mgłę wodoru w stanie gazowym pozostałego po Wielkim Wybuchu. W największych skalach materia ta układa się w rozległą sieć włóknistych struktur (ang. cosmic web), w której poszczególne włókna rozciągają się

Data publikacji 7 marca 2017

Nowe spojrzenie na naturę ciemnej materii

Natura ciemnej materii tworzącej nawet 80% masy Wszechświata wciąż jest jedną z największych nierozwikłanych zagadek współczesnej nauki. Brak eksperymentalnych dowodów, które pozwoliłyby nam zidentyfikować ją jako jedną czy drugą nową cząstkę elementarną przewidywaną przez teoretyków, oraz odkrycie fal grawitacyjnych wyemitowanych w momencie połączenia dwóch czarnych dziur za pomocą LIGO (Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory) sprawiły,

Data publikacji 26 stycznia 2017

Kosmiczne soczewki potwierdzają szybsze od oczekiwanego tempo rozszerzania Wszechświata

Wykorzystując galaktyki jako gigantyczne soczewki grawitacyjne, międzynarodowa grupa astronomów korzystająca z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a wykonała niezależne pomiary prędkości rozszerzania Wszechświata. Najnowsze pomiary tempa rozszerzania lokalnego Wszechświata zgadzają się z wcześniejszymi wynikami. Co ciekawe, nie zgadzają się z pomiarami wczesnego Wszechświata. Wyniki zatem wskazują na fundamentalny problem leżący u samych podstaw naszej wiedzy o Wszechświecie. Stała

Data publikacji 13 stycznia 2017

Co robią supermasywne czarne dziury podczas łączenia się galaktyk?

Za blisko cztery miliardy lat nie będzie już Drogi Mlecznej. Galaktyka, w której mieszkamy jest na kursie kolizyjnym z Galaktyką Andromedy, z którą się zderzy i zjednoczy w dalekiej przyszłości. Aktualnie Galaktyka Andromedy znajduje się jakieś dwa miliony lat świetlnych od Drogi Mlecznej. „W perspektywie życia ludzkiego, nasza galaktyka wydaje się nie zmieniać,” mówi Hai