fale grawitacyjne – PULS KOSMOSU

Data publikacji 6 marca 20265 marca 2026

Symfonia kosmicznych zderzeń. Nowy katalog fal grawitacyjnych

Kiedy najgęstsze obiekty we Wszechświecie zderzają się i łączą, gwałtowność tego procesu wywołuje zmarszczki w samej tkaninie czasoprzestrzeni. Tak powstałe fale grawitacyjne przemierzają kosmos przez setki milionów, a nawet miliardy lat, niosąc ze sobą bezcenne informacje o najbardziej ekstremalnych zjawiskach astrofizycznych. Choć w momencie docierania do Ziemi są one niemal niewyczuwalne, najnowsza publikacja kolaboracji LIGO-Virgo-KAGRA

Data publikacji 3 marca 20262 marca 2026

Kosmiczne echo i kwestia ekspansji. Czy fale grawitacyjne zakończą spór o stałą Hubble’a?

Od ponad dwóch dekad astronomowie zmagają się z jednym z najbardziej fundamentalnych problemów współczesnej fizyki. Choć wiemy, że wszechświat nieustannie się rozszerza, a tempo tej ekspansji przyspiesza, naukowcy wciąż nie potrafią uzgodnić precyzyjnej wartości tego wzrostu. Rozbieżność ta, znana w literaturze fachowej jako napięcie Hubble’a, stała się punktem wyjścia dla przełomowych badań prowadzonych przez zespół

Data publikacji 3 września 20243 września 2024

Pierwotne czarne dziury mkną przez Układ Słoneczny? Obserwatoria fal grawitacyjnych mogą to sprawdzić

Pierwsze chwile istnienia naszego wszechświata mimo dekad badań wciąż stanowią dla naukowców niesamowitą zagadkę. Według wielu teorii tuż po powstaniu wszechświata gwałtowna ekspansja mogła doprowadzić do powstania pierwszych czarnych dziur w przestrzeni. Owe pierwotne czarne dziury, jak przyjęło się je nazywać, mogły mieć znacznie szerszy zakres mas, niż wszystkie czarne dziury, które powstały na późniejszym

Data publikacji 27 stycznia 202427 stycznia 2024

To będzie najambitniejsza misja kosmiczna w historii. Co zobaczy LISA?

Europejska Agencja Kosmiczna zdecydowała o rozpoczęciu realizacji budowy kosmicznej sondy LISA. LISA to skrót od Laser Interferometer Space Antenna. Będzie to składająca się z trzech sond kosmicznych misja, za pomocą której naukowcy będą w stanie wykrywać fale grawitacyjne z niespotykaną dotąd precyzją.

Data publikacji 16 stycznia 202415 stycznia 2024

Pierwsza minuta istnienia wszechświata. Naukowcy wiedzą, jak ją zobaczyć

Astronomowie rutynowo badają Wszechświat, wykorzystując różne długości fal widma elektromagnetycznego, od znanego światła widzialnego po fale radiowe i podczerwień po promienie gamma. Problem w tym, że ograniczając się jedynie do widma elektromagnetycznego, możemy sięgnąć maksymalnie do czasu 380 000 lat po Wielkim Wybuchu. Jeżeli jednak chcemy zajrzeć we wcześniejszy etap historii wszechświata, musimy wykorzystać coś

Data publikacji 31 sierpnia 202331 sierpnia 2023

Czarna dziura z ciemnej materii zjadająca gwiazdę od środka. Jak detektory fal grawitacyjnych mogą odkryć ciemną materię?

Ciemna materia stanowi jeden z podstawowym składników materii we wszechświecie. Choć wiemy o jej istnieniu dzięki jej oddziaływaniu grawitacyjnemu na materię widzialną, to wciąż nie wiemy o niej prawie nic. Nie oddziałuje bowiem z promieniowaniem elektromagnetycznym w żaden sposób, przez co nie możemy jak na razie sprawdzić z jakich chociażby cząstek się składa.

Data publikacji 29 sierpnia 202329 sierpnia 2023

Chcą patrzeć na pulsary, poszukując zniekształceń czasoprzestrzeni

Astronomia fal grawitacyjnych to wciąż bardzo młoda dziedzina nauki. Wykorzystywane obecnie obserwatoria mają przez to znaczne ograniczenia. Możemy za ich pomocą obserwować jedynie największe zderzenia we wszechświecie, takie jak chociażby zderzenia czarnych dziur, czy też gwiazd neutronowych. Co więcej, możemy tylko obserwować je na falach o długości rzędu setek tysięcy kilometrów. To oczywiście niezwykle cenne,

Data publikacji 16 września 2020

Nowe obserwatorium fal grawitacyjnych już „wkrótce”

Postępy na drodze do budowy nowego flagowego obserwatorium fal grawitacyjnych w Europie sprawiają, że stopniowo zbliżamy się do punktu, w którym badacze będą w stanie wykrywać więcej procesów łączenia czarnych dziur i gwiazd neutronowych. Naukowcy właśnie zaproponowali wprowadzenie Teleskopu Einsteina (ET) na mapę drogową Europejskiego Forum Strategicznego Infrastruktur Badawczych. ET to proponowany naziemny detektor fal

Data publikacji 3 września 2020

Bum! Najmasywniejsze zderzenie czarnych dziur jakie dotąd udało się zaobserwować

Mimo całej swojej ogromnej pustki wszechświat brzęczy od aktywności w postaci fal grawitacyjnych. Wytwarzane przez ekstremalne zjawiska astrofizyczne, te pogłosy rozchodzą się i wstrząsają tkanką czasoprzestrzeni, jak brzęk kosmicznego dzwonu. Codziennie rano zapraszam na podcast „Dzień Dobry Kosmos” https://dziendobrykosmos.podigee.io/ Teraz naukowcy wykryli sygnał z prawdopodobnie najbardziej masywnego połączenia czarnych dziur, jakie dotychczas zaobserwowano w falach

Data publikacji 26 lutego 2020

Już „wkrótce” badacze będą w stanie wykrywać fale grawitacyjne z układów dwóch gwiazd neutronowych

Astronomia fal grawitacyjnych to względnie nowa działka astronomii, która powstała dopiero w 2015 r. kiedy udało się zarejestrować pierwsze fale grawitacyjne. Od tego czasu możemy obserwować gwałtowny rozwój w detekcji fal grawitacyjnych. Najpierw obserwowaliśmy fale emitowane w zderzeniach dwóch czarnych dziur, potem w zderzeniach gwiazd neutronowych. Astronomowie jednak chcą zdecydowanie więcej. Jak na razie niemożliwe

Data publikacji 4 lutego 2020

Astronomowie poszukują pozostałości po przejściu fal grawitacyjnych

Astronomowie regularnie obserwują fale grawitacyjne (GW) – zmarszczki czasoprzestrzeni – powstałe w zderzeniach par czarnych dziur. Ogólna teoria względności Einsteina przewiduje, że GW, które rozciągają i ściskają przestrzeń, na stałe zniekształcają przestrzeń, pozostawiając po sobie „pozostałość/pamięć” fali. Niemniej jednak, jak na razie efekt ten jeszcze nie został dostrzeżony, bowiem powinien być on ekstremalnie mały i

Data publikacji 23 października 2019

Pierwszy ciężki pierwiastek powstały w kolizji gwiazd neutronowych

Po raz pierwszy w historii, dopiero co powstały pierwiastek – stront – został dostrzeżony w przestrzeni kosmicznej. Pierwiastek powstał w wyniku połączenia dwóch gwiazd neutronowych. Proces powstawania pierwiastka zaobserwowano za pomocą spektrografu X-shooter zainstalowanego na teleskopie VLT (Very Large Telescope) i opisano w artykule opublikowanym dzisiaj w periodyku Nature. Odkrycie potwierdza tezę, że cięższe pierwiastki

Data publikacji 19 sierpnia 2019

Czarna dziura pożerająca gwiazdę neutronową

Naukowcy, m.in. z Australian National University (ANU), poinformowali, że po raz pierwszy w historii udało im się odkryć czarną dziurę pożerającą gwiazdę neutronową. Gwiazdy neutronowe oraz czarne dziury są supergęstymi pozostałościami po umarłych gwiazdach. W środę, 14 sierpnia 2019 roku, instrumenty poszukujące fal grawitacyjnych w USA i we Włoszech zarejestrowały zmarszczki czasoprzestrzeni pochodzące z kataklizmicznego

Data publikacji 10 lipca 2019

Odkrywanie egzoplanet w falach grawitacyjnych

W najnowszym artykule opublikowanym w periodyku Nature Astronomy, badacze z Max Planck Institute for Gravitational Physics w Poczdamie oraz z francuskiej Alternative Energies and Atomic Energy Commission (CEA) w Saclay wskazują, że planowane kosmiczne obserwatorium fal grawitacyjnych LISA będzie w stanie wykrywać egzoplanety krążące wokół układów podwójnych białych karłów w całej Drodze Mlecznej i w

Data publikacji 22 października 20186 września 2023

Fale grawitacyjne mogą rzucić nowe światło na ciemną materię

Zbliżające się wielkimi krokami obserwatorium LISA (Laser Interferometer Space Antenna) będzie potężnym instrumentem, który umożliwi astronomom badanie zjawisk obejmujących zderzenia czarnych dziur i fale grawitacyjne> Badacze z Uniwersytetu w Zurychu odkryli teraz, że LISA może także rzucić nowe światło na umykające nam cząstki ciemnej materii. LISA umożliwi astrofizykom obserwowanie fal grawitacyjnych emitowanych przez zderzające się

Data publikacji 6 czerwca 2018

Obserwowane fale grawitacyjne mogły sygnalizować powstanie nowej czarnej dziury

Spektakularne połączenie dwóch gwiazd neutronowych, które doprowadziło do wyemitowania fal grawitacyjnych, o których odkryciu astronomowie poinformowali zeszłej jesieni, prawdopodobnie miało jeszcze jeden skutek: zrodziło czarną dziurę. Ta nowo powstała czarna dziura byłaby najmniej masywną czarną dziurą, jaką kiedykolwiek znaleziono. W ramach najnowszych badań przeanalizowano dane z obserwatorium rentgenowskiego Chandra zebrane w dniach, tygodniach i miesiącach

Data publikacji 8 stycznia 2018

Fale grawitacyjne umożliwiają mierzenie wieku Wszechświata

Bezpośrednie odkrycie fal grawitacyjnych z co najmniej pięciu źródeł w ciągu ostatnich dwóch lat stanowi spektakularne potwierdzenie modelu grawitacji i czasoprzestrzeni opracowanego przez Einsteina. Modelowanie tych zdarzeń dostarczyło także informacji o procesach powstawania masywnych gwiazd, rozbłysków promieniowania gamma, charakterystyce gwiazd neutronowych i po raz pierwszy umożliwiło weryfikację teoretycznej wiedzy o procesach powstawania bardzo ciężkich pierwiastków

Data publikacji 16 października 2017

Teleskopy ESO obserwują pierwsze światło z źródła fal grawitacyjnych

Flota teleskopów Europejskiego Obserwatorium Południowego w Chile odkryła pierwsze widoczne źródło fal grawitacyjnych. Takie historyczne obserwacje wskazują, że ten unikalny obiekt stanowi wynik połączenia dwóch gwiazd neutronowych. Kataklizmiczne skutki tego typu połączenia – od dawna przewidywanych zdarzeń zwanych kilonową – to rozsiewanie ciężkich pierwiastków takich jak złoto czy platyna po Wszechświecie. Odkrycie opublikowane w kilku

Data publikacji 4 października 2017

Widzenie podwójne: naukowcy odkrywają pary czarnych dziur

Astronomowie zidentyfikowali kolejne pary supermasywnych czarnych dziur w centrach galaktyk. Odkrycie to może pomóc astronomom lepiej zrozumieć w jaki sposób rosną gigantyczne czarne dziury i jak mogą one emitować najsilniejsze fale grawitacyjne we Wszechświecie. Nowe dowody obejmują pięć par supermasywnych czarnych dziur, z których każda charakteryzuje się masą milionów mas Słońca. Owe pary czarnych dziur

Data publikacji 3 października 2017

Nagroda Nobla w fizyce za odkrycie fal grawitacyjnych

Po tym jak nie udało się to w ubiegłym, tak w dniu dzisiejszym trzech naukowców, którzy zapewnili największy wkład w powstanie obserwatorium LIGO otrzymało Nagrodę Nobla w Fizyce za rok 2017. Rainer Weiss podzieli się nagrodą z Kipem Thornem i Barrym Barishem. Nagrodę przyznano za wkład w odkrycie fal grawitacyjnych, zmarszczek w czasoprzestrzeni, których istnienie