PULS KOSMOSU

Radek Kosarzycki

Kategoria: Kosmologia

  • Data publikacji

Kosmiczne echo i kwestia ekspansji. Czy fale grawitacyjne zakończą spór o stałą Hubble’a?

Od ponad dwóch dekad astronomowie zmagają się z jednym z najbardziej fundamentalnych problemów współczesnej fizyki. Choć wiemy, że wszechświat nieustannie się rozszerza, a tempo tej ekspansji przyspiesza, naukowcy wciąż nie potrafią uzgodnić precyzyjnej wartości tego wzrostu. Rozbieżność ta, znana w literaturze fachowej jako napięcie Hubble’a, stała się punktem wyjścia dla przełomowych badań prowadzonych przez zespół
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Ta galaktyka jest jak duch. Prawie jej nie widać

Astronomowie odkryli na krańcach obserwowalnego Wszechświata zaskakującą populację pradawnych, silnie zapylonych galaktyk. To odkrycie może wymusić istotną korektę dotychczasowych modeli opisujących tempo i przebieg formowania się pierwszych struktur kosmicznych. Obiekty te istniały mniej niż miliard lat po Wielkim Wybuchu, a więc w epoce, która do niedawna uchodziła za zbyt wczesną, by mogły w niej powstać
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Podobna do Drogi Mlecznej. Istniała we wczesnym wszechświecie

Astronomowie potwierdzili istnienie najwcześniejszej znanej galaktyki spiralnej z poprzeczką – struktury podobnej do Drogi Mlecznej, która uformowała się zaledwie około dwóch miliardów lat po Wielkim Wybuchu. Odkrycie to znacząco przesuwa wstecz moment pojawienia się złożonych struktur galaktycznych i dostarcza nowych informacji na temat tempa ewolucji galaktyk we wczesnym Wszechświecie.
  • Data publikacji

Sto milionów lat ciszy. Czarna dziura właśnie się obudziła

Astronomowie zaobserwowali jeden z najbardziej spektakularnych przykładów „ponownego przebudzenia” supermasywnej czarnej dziury. W centrum odległej galaktyki radiowej J1007+3540 doszło do wznowienia aktywności po niemal 100 milionach lat ciszy. Efektem jest imponująca struktura rozciągająca się na prawie milion lat świetlnych, porównywana przez badaczy do kosmicznego wulkanu wyrzucającego materię na olbrzymią skalę.
  • Data publikacji

Gigantyczna spiralna galaktyka na zdjęciu z JWST. Nie powinno jej tam być

Najnowsze obserwacje wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST) podważają dotychczasowe wyobrażenia na temat tempa formowania się galaktyk we wczesnym Wszechświecie. Astronomowie odkryli bowiem w pełni ukształtowaną galaktykę spiralną przypominającą Drogę Mleczną w epoce kosmicznej, w której – zgodnie z obowiązującymi modelami – tak uporządkowane struktury nie powinny jeszcze istnieć. Odkrycie to zmusza naukowców
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Zaskakująco stabilne gwiazdy w pobliżu supermasywnej czarnej dziury Drogi Mlecznej

Astronomowie zdobyli nowe dowody, które podważają wieloletnie założenia dotyczące losu gwiazd i innych obiektów krążących niebezpiecznie blisko supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej. Wyniki badań sugerują, że samo serce naszej galaktyki nie jest jedynie kosmicznym cmentarzyskiem, lecz również miejscem zaskakującej stabilności.
  • Data publikacji

NGC 2775 – galaktyka wymykająca się klasyfikacjom

Teleskop Kosmiczny Hubble’a dostarczył kolejnego niezwykłego obrazu Wszechświata. Tym razem na fotografii znalazła się NGC 2775 – galaktyka oddalona o około 67 milionów lat świetlnych, położona w gwiazdozbiorze Raka. Jej wygląd stanowi zagadkę dla astronomów, ponieważ łączy cechy kilku typów galaktyk i nie daje się łatwo przypisać do jednej kategorii. Większość galaktyk, jakie znamy, dzieli
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Nowe wyjaśnienie małych czerwonych kropek. Oto gwiazda czarnodziurowa. Zaraz, co?

Jednym z najbardziej intrygujących odkryć dokonanych przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) jest populacja niezwykłych obiektów, które astronomowie ochrzcili mianem „Małych Czerwonych Kropek”. Są one wyjątkowo kompaktowe, bardzo czerwone i – co najciekawsze – występują w ogromnej liczbie. Światło tych źródeł musiało podróżować ponad 12 miliardów lat, zanim dotarło do Ziemi, a mimo to ich
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Najstarsza czarna dziura? Niezwykłe odkrycie teleskopu Jamesa Webba

Najnowsze obserwacje Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST) mogą właśnie rzucić światło na jedną z największych zagadek – powstawanie pierwszych czarnych dziur. Międzynarodowy zespół badaczy zidentyfikował obiekt, który może być najwcześniejszym dowodem na istnienie pierwotnej czarnej dziury, czyli kosmicznego reliktu uformowanego tuż po Wielkim Wybuchu.
  • Data publikacji

Relatywistyka obliczeniowa. To może być klucz do zagadki początków wszechświata

Zastanawialiście się kiedyś, co tak naprawdę działo się w tej pierwszej, decydującej chwili? Nauka wciąż nie potrafi odpowiedzieć na to fundamentalne pytanie, choć mamy już całkiem sporo informacji o tym, co nastąpiło później. To trochę jak z oglądaniem filmu od drugiej minuty — wiemy, jak się kończy, ale nie znamy początku. Okazuje się, że odpowiedź może
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Ciemna materia i pierwsze gwiazdy: pierwotne czarne dziury mogą łączyć oba światy

Od początków dziejów Wszechświata minęło niemal 14 miliardów lat, a naukowcy wciąż próbują zrekonstruować, jak powstały pierwsze gwiazdy i galaktyki. Nowe badania sugerują, że odpowiedź może kryć się w niezwykłych obiektach zwanych pierwotnymi czarnymi dziurami – hipotetycznych strukturach, które mogły powstać tuż po Wielkim Wybuchu. Ich istnienie mogło nie tylko przyspieszyć proces narodzin pierwszych gwiazd,
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Żyjemy w gigantycznej kosmicznej pustce. Nawet o tym nie wiedzieliśmy

Najnowsze ustalenia astronomów z University of St Andrews rzucają nowe światło na nasze kosmiczne sąsiedztwo. Według badań, Droga Mleczna znajduje się w centrum olbrzymiej pustki kosmicznej, gdzie zagęszczenie materii jest o około 20% mniejsze niż średnia we wszechświecie. To największy znany nam obszar tego typu – olbrzymia pustka rozciąga się na 2 miliardy lat świetlnych.
  • Data publikacji

Zaginione ogniwo ewolucji czarnych dziur? HLX-1 i rozerwana gwiazda

W odległym zakątku wszechświata, na obrzeżach galaktyki NGC 6099, doszło do wyjątkowego zjawiska astronomicznego. Nietypowe źródło promieniowania rentgenowskiego, wykryte już w 2009 roku, ponownie przyciągnęło uwagę naukowców. Za jego emisję odpowiada czarna dziura o masie pośredniej – obiekt niezwykle trudny do wykrycia, a tym bardziej do zbadania. To odkrycie może okazać się kluczem do zrozumienia,
Czytaj więcej
  • Data publikacji

CTAO odkrywa złożoną strukturę dżetów w najjaśniejszym GRB w dziejach

W październiku 2022 roku astronomowie zaobserwowali najbardziej intensywny rozbłysk gamma w historii – GRB 221009A. Zjawisko to było tak potężne, że przyćmiło czułość wielu teleskopów obserwujących niebo. Nazwany „BOAT” (ang. brightest of all time), rozbłysk ten natychmiast przykuł uwagę naukowców z całego świata, stając się kluczowym obiektem badań w astrofizyce wysokich energii.
  • Data publikacji

Małe czarne dziury – wielkie znaczenie. JWST odkrywa ich obfitość we wczesnym Wszechświecie

Najnowocześniejsze instrumenty obserwacyjne pozwalają nam zaglądać coraz głębiej w przeszłość Wszechświata. Dzięki Kosmicznemu Teleskopowi Jamesa Webba (JWST) naukowcy właśnie odkryli, że niewielkie czarne dziury były znacznie bardziej powszechne w młodym Wszechświecie, niż dotąd przypuszczano. Odkrycie to może całkowicie zmienić nasze rozumienie formowania się galaktyk i ich centralnych czarnych dziur.
  • Data publikacji

Naszą galaktykę (oraz 400 innych) ściąga w swoją stronę tajemniczy obiekt

Wszechświat się rozszerza – to jeden z filarów współczesnej kosmologii. Galaktyki oddalają się od siebie, a przestrzeń między nimi nieustannie rośnie. Jednak od kilku dekad astronomowie obserwują coś, co przeczy tej jednolitej ekspansji: nasza galaktyka, Droga Mleczna, wraz z setkami innych, porusza się w kierunku tajemniczego punktu w przestrzeni. To zjawisko przypisuje się potężnej, niewidocznej
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Zjawisko, które zaskoczyło naukowców: czarna dziura dwukrotnie „ugryzła” tę samą gwiazdę

Najnowsze odkrycie astronomów rzuca nowe światło na to, jak czarne dziury oddziałują z otaczającą je materią. Międzynarodowy zespół badaczy pod przewodnictwem naukowców z Uniwersytetu w Tel Awiwie zaobserwował niezwykłe zjawisko: czarna dziura nie tylko nadszarpnęła przelatującą w jej pobliżu gwiazdę, ale zrobiła to… dwukrotnie. To pierwszy potwierdzony przypadek takiego zdarzenia i być może początek większej
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Niewidzialni intruzi w kosmosie. Jak pierwotne czarne dziury wpływają na planety?

Choć ruch planet wokół gwiazd wydaje się stabilny i przewidywalny, niektóre zjawiska kosmiczne mogą go znacząco zaburzyć. Jednym z potencjalnych „zakulisowych” aktorów są pierwotne czarne dziury – hipotetyczne pozostałości po Wielkim Wybuchu, które mogłyby wciąż krążyć po galaktyce, niepozornie wpływając na losy egzoplanet. Najnowsze badania teoretyczne sprawdzają, czy ich bliskie przeloty mogą zmieniać orbity planet,
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Droga Mleczna otoczona setką ukrytych galaktyk? Nowe symulacje zaskakują

Przez dziesięciolecia astronomowie obserwowali Drogę Mleczną i jej najbliższe otoczenie, próbując ustalić, ile mniejszych galaktyk karłowatych krąży wokół niej. Do tej pory potwierdzono istnienie około 60 takich obiektów. Najnowsze badania sugerują jednak, że rzeczywista liczba może być nawet trzy razy większa.
  • Data publikacji

Naukowcy chcą szukać ciemnych karłów w centrum Drogi Mlecznej. Czym są te obiekty?

Ciemna materia to jedna z największych zagadek współczesnej fizyki. Choć nie emituje ani nie pochłania światła, wpływa grawitacyjnie np. na rotację galaktyk, zapobiegając ich rozpadowi. Według powszechnie przyjmowanych szacunków ciemna materia stanowi około 85% całej materii we Wszechświecie. Mimo tego nadal nie wiemy, czym dokładnie jest. Teraz jednak naukowcy wskazują na nową, intrygującą możliwość jej
Czytaj więcej