PULS KOSMOSU

Radek Kosarzycki
  • Data publikacji

Gigantyczne klify na Merkurym. To Słońce za nie odpowiada

Merkury, najmniejsza i najbliższa Słońcu planeta Układu Słonecznego, od dawna intryguje naukowców swoją wyjątkową powierzchnią. Pokrywają ją strome grzbiety i uskoki, które przypominają pomarszczoną skórkę jabłka. Przez dekady uważano, że powstawały one wyłącznie w wyniku ochładzania się i kurczenia wnętrza planety. Najnowsze badania wskazują jednak, że kluczową rolę mogła odegrać… grawitacja Słońca.
  • Data publikacji

Tajemnica pulsarów: czy maleńkie „góry” ożywiają martwe gwiazdy neutronowe?

Pulsary należą do najbardziej ekstremalnych obiektów we wszechświecie. Te niezwykle gęste pozostałości po masywnych gwiazdach to szybko wirujące gwiazdy neutronowe, które emitują wiązki fal radiowych niczym kosmiczne latarnie. Ich gęstość jest tak ogromna, że zaledwie łyżeczka materii z pulsara ważyłaby tyle, co Mount Everest. Choć nauka przez dekady zdołała dobrze opisać fizykę pulsarów, niektóre z
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Firefly wyniesie teleskopy na orbitę Księżyca. Start projektu Ocula już w 2026

Rosnące zainteresowanie eksploracją Księżyca, zarówno przez państwowe agencje kosmiczne, jak i firmy prywatne, skłania do rozwijania usług umożliwiających precyzyjne obserwacje Srebrnego Globu. W odpowiedzi na te potrzeby, amerykańska firma Firefly Aerospace zapowiedziała uruchomienie nowej usługi obrazowania Księżyca o nazwie Ocula. Projekt, którego start planowany jest na 2026 rok, ma oferować niespotykaną dotąd jakość danych i
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Tysiąc kolorów jednej galaktyki. Astronomowie tworzą najbardziej szczegółowy obraz Galaktyki Rzeźbiarza

Dzięki postępowi w technologii obserwacyjnej naukowcy coraz dokładniej analizują budowę i historię odległych galaktyk. Najnowszym osiągnięciem na tym polu jest niezwykle szczegółowy obraz Galaktyki Rzeźbiarza (NGC 253), który rzuca nowe światło na procesy formowania i ewolucji galaktyk spiralnych — takich jak nasza Droga Mleczna.
  • Data publikacji

Jak powstały supermasywne czarne dziury? Powstała nowa, ciekawa teoria

Jednym z największych wyzwań współczesnej kosmologii jest zrozumienie, jak supermasywne czarne dziury (SMBH) mogły urosnąć do swoich gigantycznych rozmiarów zaledwie kilkaset milionów lat po Wielkim Wybuchu. To właśnie tak wcześnie — od 570 do 700 milionów lat po narodzinach wszechświata — Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zaobserwował potężne czarne dziury o masach miliony, a nawet miliardy
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Przełomowy test Mengzhou: Chiny przyspieszają załogowy program księżycowy

W międzynarodowym wyścigu o powrót człowieka na Księżyc Chiny stawiają coraz odważniejsze kroki. Państwo Środka konsekwentnie rozwija technologię załogowych lotów kosmicznych, dążąc do wysłania pierwszych taikonautów na powierzchnię Srebrnego Globu. Jednym z kluczowych elementów tej strategii jest nowoczesna kapsuła załogowa Mengzhou, która niedawno przeszła istotny test bezpieczeństwa.
  • Data publikacji

Rośnie prawdopodobieństwo uderzenia planetoidy w Księżyc. Nowe dane z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba po raz kolejny udowadnia swoją wartość jako potężne narzędzie do obserwacji potencjalnie niebezpiecznych obiektów w Układzie Słonecznym. Tym razem dostarczył kluczowych danych na temat planetoidy 2024 YR4 — obiektu, który choć nie zagraża już Ziemi, może w grudniu 2032 roku uderzyć w Księżyc. Choć scenariusz ten nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Tajemnice gigantycznych gwiazd rozwiązane? Nowe dane z Mgławicy Tarantula

Bardzo masywne gwiazdy (VMS), których masa przekracza 100 mas Słońca, odgrywają kluczową rolę w ewolucji kosmosu. To właśnie one odpowiadają za narodziny czarnych dziur, wybuchy supernowych i inne ekstremalne zjawiska. Mimo to ich cykl życia wciąż skrywa wiele tajemnic. Nowe badania sugerują, że wcześniejsze modele nie doceniały skali utraty materii przez te gwiazdy, co może
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Największa znana kometa z Obłoku Oorta ożywa zaskakująco daleko od Słońca

Na samych rubieżach Układu Słonecznego, daleko poza orbitą Neptuna, astronomowie dokonali niezwykłego odkrycia. Dzięki wyjątkowej czułości radioteleskopu ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) w Chile, po raz pierwszy zaobserwowano oznaki aktywności molekularnej w największej znanej komecie pochodzącej z Obłoku Oorta – C/2014 UN271, znanej także jako Bernardinelli-Bernstein. To przełomowe odkrycie rzuca nowe światło na zachowanie lodowych
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Zagadkowe impulsy pod lodem Antarktydy. Co wykryła misja ANITA?

Od niemal dwóch dekad pod lodową czapą Antarktydy skrywa się zagadka, której naukowcy wciąż nie są w stanie rozwiązać. Wydarzenia zarejestrowane przez eksperyment ANITA wstrząsnęły środowiskiem fizyków cząstek i astrofizyków, wywołując spekulacje na temat nieznanych sił natury, nowych cząstek i potencjalnych luk w naszej wiedzy o Wszechświecie. Choć kolejne badania i obserwacje próbują rzucić światło
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Sztuczne zaćmienie Słońca na orbicie. Proba-3 przesłała na Ziemię przełomowe zdjęcia

Europejska Agencja Kosmiczna otworzyła zupełnie nowy rozdział w badaniach Słońca. Dzięki misji Proba-3, po raz pierwszy w historii udało się stworzyć sztuczne zaćmienie Słońca w przestrzeni kosmicznej, co pozwoliło uzyskać wyjątkowo szczegółowe obrazy korony słonecznej – zewnętrznej atmosfery naszej gwiazdy. To przełom nie tylko technologiczny, ale i naukowy, który umożliwia regularne i precyzyjne badania obszarów
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Nie tylko soczewkowanie. Czy ciemna materia blokuje światło gwiazd?

Ciemna materia to jedna z największych tajemnic współczesnej nauki. Choć stanowi aż 85% całej materii we wszechświecie, pozostaje niewidzialna i niewykrywalna bezpośrednio — wiemy o niej tylko dzięki jej wpływowi grawitacyjnemu na galaktyki i ruch ciał niebieskich. Teraz naukowcy proponują nowy sposób, by przyjrzeć się tej zagadce — dosłownie poprzez przyjrzenie się… cieniom.
  • Data publikacji

Szybkie rozbłyski radiowe ujawniają, gdzie ukryła się zwykła materia

Przez dziesięciolecia naukowcy zastanawiali się, gdzie podziała się znaczna część tzw. zwykłej (barionowej) materii we Wszechświecie — tej samej, z której zbudowane są gwiazdy, planety, ludzie i wszystko, co znamy. Choć nie chodzi tu o tajemniczą ciemną materię, a o dobrze znane atomy, ich rozproszenie w kosmosie sprawiało, że pozostawały trudne do wykrycia. Teraz, dzięki
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Księżyc wywrócił się na lewą stronę. Naukowcy odsłaniają dramatyczną przeszłość naszego naturalnego satelity

Księżyc, nasz stały towarzysz nocnego nieba, od dekad intryguje naukowców. Choć jego ogólne pochodzenie zostało ustalone – uformował się około 4,5 miliarda lat temu wskutek kolizji młodej Ziemi z ciałem wielkości Marsa – wiele szczegółów dotyczących jego wewnętrznej budowy wciąż pozostawało tajemnicą. Teraz, dzięki połączeniu zaawansowanych modeli komputerowych i danych z misji NASA, badacze z
Czytaj więcej
  • Data publikacji

LHS 3844b. To pierwsza znana superziemia zablokowana pływowo

Odkąd astronomowie zaczęli odkrywać planety pozasłoneczne ponad trzy dekady temu, w przestrzeni kosmicznej udało się już dostrzec ponad pięć tysięcy planet. Ku zdumieniu naukowców, w otoczeniu odległych gwiazd naukowcy odkrywają głównie planety, które nie mają swoich odpowiedników w Układzie Słonecznym, takie jak chociażby gorące jowisze, minineptuny i superziemie, czyli planety masywniejsze od Ziemi, a mniej
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Czarne dziury znikną wcześniej, niż sądziliśmy. Koniec wszechświata przyjdzie szybciej

Choć koniec wszystkiego wydaje się odległy — niemal nieskończenie odległy — naukowcy wciąż próbują przewidzieć, co stanie się z naszym wszechświatem za niewyobrażalnie długi czas. Najnowsze badanie holenderskich fizyków i matematyków sugeruje, że kosmiczna ciemność zapadnie znacznie wcześniej, niż dotąd sądzono. Jeśli ich obliczenia są trafne, nawet najbardziej długowieczne obiekty we wszechświecie — czarne dziury,
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Kosmiczny parasol na ratunek Ziemi? Naukowcy chcą przetestować radykalne sposoby walki ze zmianą klimatu

Wobec pogłębiającego się kryzysu klimatycznego i nieskuteczności tradycyjnych działań politycznych, naukowcy coraz częściej kierują uwagę ku radykalnym, dotąd czysto teoretycznym rozwiązaniom. Jednym z najbardziej ambitnych projektów, który może zyskać na znaczeniu w nadchodzących dekadach, jest umieszczenie w przestrzeni kosmicznej gigantycznej osłony przeciwsłonecznej mającej chronić Ziemię przed przegrzaniem. Ten futurystyczny pomysł, choć brzmi niczym wizja z
Czytaj więcej
  • Data publikacji

Jak powstają planety skaliste? ALMA odkrywa tajemnice pyłu unoszonego przez wiatr gwiazdowy

Czy Ziemia i inne planety skaliste mogły powstać dzięki gwiezdnym wiatrom? Nowe odkrycie astronomów korzystających z sieci radioteleskopów ALMA w Chile wskazuje, że tak. Naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali milimetrowych rozmiarów ziarna pyłu — potencjalny budulec planet — unoszone przez wiatry z wnętrza dysków otaczających młode gwiazdy. To może rozwiązać jedną z największych zagadek planetologii:
Czytaj więcej
  • Data publikacji

NGC 4858: jak powstają „uszy królika” i gazowe fontanny w galaktykach

W głębi kosmosu, w jednej z najgęstszych znanych gromad galaktyk, trwa nieustanny kosmiczny taniec sił – wewnętrznej dynamiki i nacisku z zewnątrz. Najnowsze badania amerykańskich astronomów rzucają nowe światło na złożone procesy rządzące ewolucją galaktyk zanurzonych w ekstremalnym środowisku. Przypadek galaktyki NGC 4858 pokazuje, jak zderzenie z otaczającym gazem może przekształcać ich strukturę i przyszłość.