Puls Kosmosu

Niesamowity blask pomidorów

Tue, 01 Mar 2016 08:30:19 +0000

[caption id="attachment_8343" align="aligncenter" width="1000"] Szklarnia koło elektrowni Turów (fot. Liberecki Klub Astronomów, udalosti.astronomy.cz)[/caption] W minionym tygodniu pojawiło się sporo doniesień prasowych dotyczących problemu światła emitowanego przez szklarnię, w której hoduje się pomidory, a położoną tuż przy elektrowni Turów (gmina Bogatynia). Pisano o zagrożeniu dla parku ciemnego nieba w Górach Izerskich, i o niezadowoleniu okolicznych mieszkańców. A ponieważ Bogatynia leży blisko styku granic Polski, Niemiec i Czech, sprawa nabrała wymiaru międzynarodowego sporu. Zaangażowali się w nią lokalni politycy i władze centralne. W tym całym medialnym zamieszaniu niektóre fakty zostały wyolbrzymione a inne stracone. Można było odnieść wrażenie, że jest to sytuacja, w której musimy wybierać między szklarnią a rozgwieżdżonym niebem. Czy rzeczywiście tak jest? Na ile problem jest poważny? I czy jest rozwiązywany? Po pierwsze, zanieczyszczenie światłem jest jak najbardziej realnym zjawiskiem. Choć wciąż mało znane społeczeństwu, jest problemem zdefiniowanym i badanym przez naukowców. Najkrócej ujmując, zanieczyszczeniem światłem określa się zaburzanie nocnego środowiska przez tzw. sztuczne światło, czyli światło wytwarzane przez różnego rodzaju lampy służące do oświetlania naszego otoczenia w ciemnej porze doby. Oczywiście sztuczne światło pełni wiele bardzo ważnych funkcji w naszym życiu, a wręcz wydaje się niezbędne współczesnemu człowiekowi. Temu nie można zaprzeczyć. Okazuje się jednak, że oprócz tych pozytywnych stron, sztuczne światło ma też swoją mroczna stronę. Stronę, którą trudno dostrzec. Nikt z nas instynktownie nie kojarzy światła z czymś złym. Pewnie dlatego tak późno zaczęliśmy sobie zdawać sprawę z problemów powodowanych przez intensywne korzystanie ze sztucznego światła. Jakie to problemy? Życie na Ziemi podlega dobowemu cyklowi dzień-noc. Organizmy żywe żyją w rytm tego cyklu. Używany współcześnie sztucznego światła w tak dużej ilości, że zaburza ono ten cykl. Największym obciążeniem dla środowiska jest tzw. oświetlenie zewnętrze, czyli to, które oświetla ulice, chodniki, itd. Oczywiście nie cała Ziemia jest objęta tym problemem w takim samym stopniu. Tam, gdzie społeczeństwa są bogate a gęstość zaludnienie duża, sztuczne światło wywiera istotny negatywny wpływ na nasze otoczenie. Rośliny, zwierzęta, ludzie podlegają „świetlnemu stresowi”. Najmocniej chyba ludzie, bo przecież spędzamy dodatkowo długie godziny wieczorne i nocne w jasno oświetlonych pomieszczeniach. Zanieczyszczenie światłem to nie tylko zagrożenie dla organizmów żywych. Sztuczne światło rozjaśnia nocne niebo. W dużych miastach tak bardzo, że czasami prawie nie widać na nim gwiazd. Nocne niebo to nasze okno na Wszechświat, dzięki któremu możemy zrozumieć jak on działa i jakie jest nasze w nim miejsce. Ktoś powie, że nocne niebo jest ważne tylko dla astronomów. Nie tylko. Człowiek przez tysiące lat żył pod czarnym, rozgwieżdżonym niebem. Pozostawiło ono swój ślad w sztuce, filozofii, wierzeniach. A czasem było po prostu przyczyną zachwytu i zadumy. Tego nieba już nie znajdziemy w miastach i ich okolicach. W Europie coraz trudniej je znaleźć. Cenne stają się miejsca, gdzie noc jest jeszcze w miarę ciemna. W takich miejscach powstają parki ciemnego nieba. To nie są miejsca ciemnoty i powrotu do ery świeczki. One mają dać możliwość podziwiania nocnego nieba i zwrócić naszą uwagę, że ciemność jest nam tak samo potrzebna jak światło. Ważna jest równowaga. Takie funkcje pełni też powstały w 2009 r. pierwszy europejski park ciemnego nieba – Izerski PCN – wspólna inicjatywa polsko-czeska. [caption id="attachment_8344" align="aligncenter" width="1000"] Nocne zdjęcia okolic Bogatyni wykonane przez satelitę Suomi NPP w 2014 i 2015 roku. Widać duży wzrost jasności w okolicy elektrowni Turów spowodowany uruchomieniem szklarni (znaczona czerwonym kółkiem). Wizualizacja zdjęć satelitarnych wykonana przez Jurija Stare (www.lightpollutionmap.info) na podstawie danych z Earth Observation Group, NOAA National Geophysical Data Center.[/caption] Po drugie, bogatyńska szklarnia jest silnym źródłem zanieczyszczenia światłem. To fakt zmierzony na danych satelitarnych i pomiarach naziemnych. Przed uruchomieniem szklarni, obszar elektrowni Turów świecił porównywalne do 30-tys. miasta. Po jej uruchomieniu jasność znacznie wzrosła i jest zbliżona do jasności 100-tys. miasta. Warto jednak zaznaczyć, że właściciel szklarni, firma Citronex, nie działał niezgodnie z polskim prawem. Nie ma w Polsce przepisów odnoszących się do zanieczyszczenia światłem, nie ma żadnych nakazów, czy zakazów. Ale przede wszystkim brak świadomości. Bardzo niewielka część społeczeństwa wie, że światło może być formą zanieczyszczenia. Paradoksalnie problem bogatyńskiej szklarni może trochę pomóc w podniesieniu tej świadomości. To jest pozytywna strona zaistniałej sytuacji. Co jednak z rzekomym zagrożeniem dla Izerskiego PCN powodowanym przez szklarnię? Obecnie jest ono małe. Pomiary wykonane przez miłośników astronomii z Liberca wskazują, że jasność nieba nocnego nad IPCN nie zwiększyła się dużo. Park znajduje się przecież w odległości około 30 km od szklarni. Dodatkowo szklarnia przesłaniana jest przez górzysty teren. Bardziej niż dla IPCN, światło szklarni może być obciążeniem dla najbliższego otoczenia, a szczególnie pobliskich miejscowości: Bogatyni-Trzcieńca i Bogatyni-Zatonia w Polsce oraz Hirschfelde, Rosenthal i Dittelsdorf w RFN. Traci też właściciel szklarni. Część światła zamiast przyczyniać się do wzrostu hodowanych roślin ucieka na zewnątrz. Sytuacja jest analogiczna do ogrzewania mieszkania przy nieszczelnych oknach. [caption id="attachment_8345" align="aligncenter" width="1000"] Widok w kierunku Bogatyni i szklarni ze wzgórza odległego o 12 km od szklarni. Dwa zdjęcia porównują sytuację, w której oświetlenie w szklarni jest włączone i wyłączone (fot. Liberecki Klub Astronomów, udalosti.astronomy.cz).[/caption] Problem „presji świetlnej” wywieranej na otoczenie szklarni może się jednak znacznie pogłębić, ponieważ planowana jest jej rozbudowa z obecnych 10 ha do 100 ha. Jakie może być rozwiązanie zaistniałej sytuacji, i na teraz, i na przyszłość? Czy musimy wybierać między całorocznymi krajowymi warzywami, miejscami pracy a dobrem nocnego środowiska i ciemnym niebem? Na pewno doświetlanie w szklarni w okresie jesienno-zimowym jest potrzebne, jeśli uprawy mają dawać plony przez cały rok. Rozwiązanie na szczęście istnieje. Są nim specjalne kurtyny montowane wewnątrz szklarń. Kurtyny zaciągane są na noc i nie tylko blokują ucieczkę światła na zewnątrz, ale również odbijają je z powrotem na uprawy. To metoda już stosowana na świecie. W oświadczeniu, które opublikował Cironex na swoim profilu FB, firma pisze, że takie właśnie rozwiązanie ma zamiar zastosować. Odpowiednie techniczne rozwiązania mogą pogodzić konieczność używania sztucznego światła z potrzebą dbania o nocną ciemność. Tak, ogólnie i globalnie z zanieczyszczaniem światłem możemy sobie poradzić racjonalnie, stosując odpowiednią technikę oświetleniową i mając wiedzę o wpływie sztucznego światła na otoczenie. Izerski PCN do takich działań zachęca i je wspiera.

Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego był inicjatorem utworzenia IPCN i jest instytucją zaangażowaną w działania związane z tym parkiem.

Kepler odkrył dwie EPICkie planety

Sat, 12 Mar 2016 12:52:58 +0000

[caption id="attachment_8595" align="aligncenter" width="4000"] Artystyczna wizja gorącego Jowisza HD 189733b
Credits: NASA/ESA/G. Bacon (STScI)[/caption] Choć w Kosmicznym Teleskopie Keplera w 2013 r. zepsuło się drugie z czterech kół reakcyjnych, to nie ustaje on w swoich poszukiwaniach planet pozasłonecznych. Ze względu na tę awarię, nie można już swobodnie sterować położeniem teleskopu. Kepler Space Telescope ogranicza się więc obecnie do prowadzenia precyzyjnej obserwacji fotometrycznej nieba tylko w płaszczyźnie swojej orbity, która z grubsza pokrywa się z płaszczyzną ekliptyki. Ten nowy etap działania teleskopu nosi nazwę K2. Wykorzystując dane z misji K2 zespół astronomów kierowany przez Rafaela Brahma z Pontifical Catholic University of Chile odkrył dwie nowe planety, zaliczające się do tzw. gorących Jowiszów. Odkrycie opisano w artykule, który 5 marca ukazał się na portalu arxiv.org: http://arxiv.org/abs/1603.01721. Gorące Jowisze to planety gazowe, przypominające największą z planet Układu Słonecznego, których okres obiegu wokół gwiazdy jest niezwykle krótki - poniżej dziesięciu dni. Charakteryzuje je wysoka temperatura powierzchni chmur. Wynika to z faktu, iż gorące Jowisze orbitują po bardzo ciasnych orbitach, w odległościach na poziomie 0,015 - 0,5 j.a. od gwiazdy. Dwie planety odkryte przez naukowców noszą nazwy EPIC210957318b i EPIC212110888b. Ich istnienie udało się potwierdzić badając okresowe zmiany prędkości radialnych ich macierzystych gwiazd, EPIC210957318 i EPIC212110888. Prędkość radialna, to prędkość poruszania się tych gwiazd względem Ziemi. Egzoplaneta, obiegająca gwiazdę, za sprawą grawitacji „szarpie” swoją gwiazdą w regularnych odstępach czasu. Powoduje to zmiany w prędkości radialnej, umożliwiające stwierdzenie obecności planety, orbitującej wokół gwiazdy. Oba gorące Jowisze udało się wykryć dzięki spektrografom zamontowanym na teleskopach w chilijskim Obserwatorium La Silla. Planeta EPIC210957318b okrąża gwiazdę podobną do Słońca z okresem 4,1 dnia. Jej masa to 0,65 masy Jowisza, a promień to około 1,07 promienia Jowisza. Temperatura planety waha się od 584 do 939 stopni Celsjusza. Układ znajduje się ok. 970 lat świetlnych od nas. EPIC212110888b jest większa. Jej promień to około 1,38 promienia Jowisza, a masa wynosi mniej więcej 1,63 masy Jowisza. Ta planeta orbituje wokół gwiazdy co 3 dni. Jej temperatura to 932-1430 stopni Celsjusza. Ten układ leży w odległości rzędu 1270 lat świetlnych od Ziemi. Gęstość obydwu nowoodkrytych globów jest podobna i utrzymuje się na poziomie bliskim połowy gęstości Jowisza. Źródło: phys.org

admin

NASA wysłała cztery sondy w odmęty przestrzeni kosmicznej, aby mogły zaobserwować zjawisko rekoneksji magnetycznej. Zjawisko rekoneksji magnetycznej jest jednym

System księżyców Haumei mniejszy niż oczekiwano

admin

[caption id="attachment_9738" align="aligncenter" width="480"] Zdjęcie przedstawia porównanie czterech planet karłowatych i ich księżyców. Wszystkie obiekty w skali.[/caption] Planeta karłowata Haumea według najnowszych badań nie posiada księżyców podobnych do tych znajdowanych przy lepiej znanym kuzynie - Plutonie. Jest tak mimo dowodów wskazujących na to, że oba obiekty powstały wskutek podobnych, olbrzymich zderzeń. Aktualnie wiemy, że Haumea posiada dwa księżyce, nietypowo wysokie tempo obrotu wokół własnej osi

admin

Ocean znajdujący się we wnętrzu jowiszowego księżyca Europy, może charakteryzować się odpowiednim bilansem energetycznym dla życia, nawet jeżeli we wnętrzu księżyca nie ma wulkanicznej aktywności hydrotermalnej - donoszą naukowcy.

admin

Astronomowie korzystający z danych zebranych za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a odkryli, że Wszechświat rozszerza się 5 do 9 procent szybciej niż oczekiwano. "To zaskakujące odkrycie może stanowić ważną wskazówkę do zrozumienia tych tajemniczych części Wszechświata, które odpowiadają za 95% wszystkiego choć nie emitują światła, takich jak ciemna energia, ciemna materia i ciemne promieniowanie," mówi główny badacz oraz laureat Nagrody Nobla Adam Riess ze Space Telescope Science Institute oraz The Johns Hopkins University w Baltimore w Maryland. Wyniki badań zostaną opublikowane w najnowszych wydaniu periodyku Astrophysical Journal. Zespół Riessa dokonał swojego odkrycia precyzując aktualne tempo rozszerzania się Wszechświata z niespotykaną dotąd dokładnością i redukując niepewność do zaledwie 2.4 procent. Osiągnięcie takiego wyniku wymagało opracowania innowacyjnych technik pomiaru odległości do odległych galaktyk. Zespół skupił swoją uwagę na galaktykach zawierających zarówno cefeidy jak i supernowe typu Ia. Cefeidy pulsują z okresem zależnym od ich jasności absolutnej, która to z kolei może być porównywana z jasnością obserwowaną w celu określenia odległości do niej. Supernowe typu Ia to innego typu "linijka" do pomiaru odległości w kosmosie, bowiem eksplodujące w ten sposób gwiazdy świecą z taką samą jasnością widoczną z bardzo dużych odległości. Mierząc 2400 cefeid w 19 galaktykach i porównując jasność obu typów gwiazd, naukowcy dokładnie zmierzyli ich jasność absolutną i obliczyli odległość do około 300 supernowych typu Ia w odległych galaktykach. Poprawiona wartość stałej Hubble'a wynosi 73.2 kilometrów na sekundę na megaparsek (1 megaparsek = 3.26 lat świetlnych). Nowa wartość oznacza, że odległość między dwoma obiektami we Wszechświecie ulegnie podwojeniu w ciągu najbliższych 9.8 miliardów lat. Nowa wartość stanowi jednak zagadkę ponieważ nie zgadza się z tempem ekspansji przewidywanym na podstawie trajektorii po Wielkim Wybuchu. Pomiary promieniowania tła po Wielkim Wybuchu wykonane za pomocą sondy Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) oraz satelity Planck wskazują na wartość stałej Hubble'a odpowiednio o 5 i 9 procent niższą. "Jeżeli znamy początkową ilość materii we Wszecświecie, w tym ciemnej energii i ciemnej materii, i dobrze rozumiemy fizykę, wtedy można rozpocząć od pomiaru w momencie czasu na krótko po Wielkim Wybuchu i wykorzystać tą wiedzę do przewidzenia jak szybko Wszechświat powinien się rozszerzać aktualnie," mówi Riess. "Niemniej jednak, jeżeli te różnice się utrzymają, to znaczy, że czegoś wciąż nie uwzględniliśmy." Porównywanie tempa rozszerzania Wszechświata otrzymanego z satelitów WMAP, Planck i Hubble'a jest niczym budowanie mostu, tłumaczy Riess. Na odległym brzegu mamy obserwacje mikrofalowego promieniowania tła we wczesnym Wszechświecie. Na bliższym brzegu mamy pomiary wykonane przez zespół Riessa za pomocą Hubble'a. "Zaczynasz budować po obu stronach i masz nadzieję, że w środku dwa fragmenty mostu się ze sobą spotkają, jeżeli pomiary wykonano prawidłowo," mówi Riess. "jednak teraz końce się ze sobą nie spotkały, i chcielibyśmy się dowiedzieć dlaczego." Istnieje kilka możliwości wytłumaczenia nadmiernej prędkości Wszechświata. Jedna z nich mówi, że ciemna energia, która odpowiada za przyspieszanie rozszerzania Wszechświata, może oddalać od siebie galaktyki z jeszcze większą lub nawet rosnącą siłą. Inna z kolei mówi, że na wczesnych etapach historii Wszechświata, znajdowała się w nim nowa cząstka subatomowa, która poruszała się z prędkością zbliżoną do prędkości światła. Takie szybkie cząstki zwane są czasami pod określeniem "ciemnego promieniowania" i obejmują już wcześniej znane cząstki - neutrina. Więcej energii pochodzącej z dodatkowego ciemnego promieniowania może odpowiadać za wyżej opisane nieścisłości.

Dania i nowe prawo kosmiczne

Fri, 17 Jun 2016 18:43:01 +0000

[caption id="attachment_10071" align="aligncenter" width="4928"] http://www.esa.int[/caption] Kolejnym państwem, które postanowiło skorzystać z możliwości inwestowania w technologie kosmiczne jest Dania. Państwo to posiada satelitę Orsted, który miał być pierwszym satelitą w ramach duńskiego programu małych satelitów, ale program ten został anulowany. Niemniej na początku maja bieżącego roku tamtejszy parlament uchwalił zupełnie nową ustawę kosmiczną. Celem nowej regulacji było ustanowienie państwowego nadzoru nad działalnością kosmiczną, uregulowanie kwestii rejestracji obiektów kosmicznych oraz uszczegółowienie zakresu odpowiedzialności za szkody spowodowane przez obiekty kosmiczne. Nadzór nad działalnością kosmiczną został powierzony Ministrowi Edukacji i Badań. Każdy podmiot podejmujący się działalności kosmicznej zobowiązany jest do uzyskania stosownego zezwolenia. Wcześniej musi przedstawić odpowiednie dokumenty potwierdzające własność obiektu kosmicznego, źródła finansowania, zaplecze technologiczne oraz inne informacje dotyczące ubezpieczenia, świadectwa bezpieczeństwa, oddziaływania na środowisko itp. Dodatkowo podmiot ubiegający się o zezwolenie musi złożyć poręczenie, że prowadzona działalność kosmiczna nie będzie kolidować z międzynarodowymi zobowiązaniami Dani. [caption id="attachment_10073" align="alignright" width="300"] Satelita Orsted; pl.wikipedia.org/wiki/Ørsted[/caption] Minister Edukacji i Badań będzie również odpowiedzialny za stworzenie krajowego rejestru obiektów kosmicznych. Nowa regulacja zezwala na dokonanie przeniesienie własności obiektu kosmicznego na rzecz innego podmiotu, z jednym zastrzeżeniem że jeśli jest nim podmiot zagraniczny odpowiedzialność Dani za ewentualne szkody wygasa. W kwestii odpowiedzialności duńska ustawa nakłada na operatora obowiązek odszkodowawczy za szkody powstałe na powierzchni ziemi jak i te powstałe w przestrzeni lotniczej, za wyjątkiem sytuacji kiedy to strona poszkodowana swoim rażącym niedbalstwem doprowadziła do ich powstania. W niektórych przypadkach Minister Edukacji i Badań może ograniczyć albo całkowicie zwolnić operatora z odpowiedzialności. Warto wspomnieć, że jednym z wymogów ubiegania się o zezwolenia na prowadzenie działalności kosmicznej jest przedstawienie stosownego ubezpieczenia albo innej gwarancji finansowej związanej z pokryciem ewentualnych szkód. Zakres i ich wysokość również ustali Minister Edukacji i Badań. Warto odnotować że przewidziane są również przepisy karne. Niezastosowanie się do przepisów ustawy podlega odpowiedzialności na podstawie duńskiego kodeksu karnego przewidującego kary finansowe oraz karę pozbawienia wolności do 4 miesięcy, zastosowanie mają też przepisy samej ustawy kosmicznej przewidującej w niektórych wypadkach karę aż 2 lat pozbawienia wolności. Źródło: Space Thoughts - Law and Policy Thoughts on Issues Surrounding The Final Frontier

RECENZJA: Wielkie spekulacje - Helge Kragh

admin

[caption id="attachment_10331" align="aligncenter" width="768"] Helge Kragh, Wielkie spekulacje[/caption] W upalną sobotę w moje ręce trafiła dość pokaźnych rozmiarów cegła traktująca, jak sam tytuł wskazuje, [caption id="attachment_10332" align="aligncenter" width="1000"] Spis treści "Wielkie spekulacje" Helge Kragh[/caption]

admin

Międzynarodowy zespół astronomów opublikował dzisiaj

Marsjańskie wydmy badane przez łazik zaskakują

admin

[caption id="attachment_10426" align="aligncenter" width="1000"] Rozmiary zmarszczek na powierzchni wydm widoczne są na tym zdjęciu wykonanym 13 grudnia 2015 roku przez łazik Curiosity. Źródło: NASA/JPL-Caltech/MSSS[/caption] Niektóre zmarszczki piasku na powierzchni marsjańskich wydm należą do typu niespotykanego na Ziemi, a ich związek z cienką marsjańską atmosferą istniejącą dzisiaj daje nam nowe informacje o historii atmosfery. Określenie, że te średnich rozmiarów zmarszczki stanowią osobny typ, możliwe było dzięki obserwacjom przeprowadzonym przez łazik Curiosity. Sześć miesięcy temu, Curiosity jako pierwszy w historii zbadał z bliska aktywne wydmy na powierzchni innego ciała niebieskiego niż Ziemia - były to Wydmy Bagnold znajdujące się na północno-zachodnim zboczu Mount Sharp. "Zarówno na Ziemi jak i na Marsie znajdujemy duże wydmy oraz małe zmarszczki na piasku. Jednak na Marsie mamy do czynienia także zze stadium pośrednim, które na Ziemi nie występuje," mówi Mathieu Lapotre, doktorant z Caltech w Pasadenie oraz członek zespołu naukowego misji łazika Curiosity. Lapotre jest głównym autorem raportu opisującego owe średnich rozmiarów zmarszczki, który pojawił się dzisiaj w periodyku Science. Na obu planetach występują prawdziwe wydmy -- zazwyczaj są one większe od boiska futbolowego -- charakteryzujące się zawietrznymi ścianami kształtowanymi przez osuwiska piasku, zazwyczaj dużo bardziej stromymi od nawietrznych. Na Ziemi także znajdujemy mniejsze zmarszczki - najczęściej występujące rzędami w odstępach mniejszych niż 30 centymetrów -- powstające wskutek przemieszczania przez wiatr ziaren piasku, które następnie zderzają się z innymi ziarnami piasku na ziemi. Często tego typu zmarszczki pojawiają się na powierzchni wydm i plaż piaskowych. Zdjęcia wydm marsjańskich wykonywane przez lata z orbity przedstawiały zmarszczki na powierzchni wydm oddalone od siebie o około 3 metry. Do momentu zbadania Wydm Bagnold przez łazik Curiosity, uważano, że riplemarki na Marsie mogą być kilkukrotnie razy większe niż riplemarki na Ziemi. Zmarszczki o rozmiarach zmarszczek występujących na Ziemi i tak nie byłyby widoczne przy rozdzielczości zdjęć wykonywanych z orbity, a nikt nie oczekiwałby ich istnienia gdyby kilkumetrowe riplemarki były właśnie ich odpowiednikami na Marsie. "Wraz ze zbliżaniem się łazika do Wydm Bagnold, coraz dokładniej widzieliśmy, że linie grzbietowe metrowych riplemarków są pofalowane," mówi Lapotre. "Nie przypominają jednak zmarszczek impaktowych, a bardziej zmarszczki falowe powstające w piasku wskutek pod wpływem poruszającej się wody na Ziemi.

admin

Galaktyki dzielą się pod względem kształtu na trzy główne typy - eliptyczne, spiralne (takie jak Droga Mleczna) i nieregularne. Galaktyki mogą być masywne lub małe. Galaktyki mogą być niebieskie i czerwone. W niebieskich galaktykach wciąż aktywnie powstają nowe gwiazdy, a w galaktykach czerwonych procesy gwiazdotwórcze uległy zahamowaniu. Procesy, które sprawiają, że dochodzi do "zduszenia" galaktyki, do zahamowania procesów gwiazdotwórczych, nie są jak dotąd dobrze poznane i wciąż stanowią ciemną plamę w naszych badaniach ewolucji galaktyk. Teraz, opierając się na dużej próbce około 70 000 galaktyk, zespół badaczy pracujący pod kierownictwem astronomów Behnama Darvisha i Bahrama Mobashera z University of California w Riverside, być może rozwiązał tę zagadkę. Zespół badawczy, w którym znaleźli się naukowcy z California Institute of Technology oraz Lancaster University w Wielkiej Brytanii, przeanalizował dostępne dane zebrane w ramach przeglądu COSMOS UltraVISTA mającego na celu ustalenie dokładnych odległości dla galaktyk w odległości do 11 miliardów lat świetlnych od Ziemi i skupił się na wpływie procesów zewnętrznych i wewnętrznych na procesy formowania gwiazd w galaktykach. Procesy zewnętrzne obejmują opór generowany przez opadającą galaktykę wewnątrz gromady galaktyk

admin

[caption id="attachment_10515" align="aligncenter" width="1000"] Wizja artystyczna linii śniegu wokół młodej gwiazdy V883 Orionis.[/caption] Obserwatorium ALMA (Atacama Large Milimeter/submilimeter Array) pozwolił na pierwszą w historii obserwację

Żyły na Marsie powstały wskutek odparowywania jezior

admin

[caption id="attachment_10736" align="aligncenter" width="800"] Źródło: NASA[/caption] Mineralne żyły odkryte w marsjańskim kraterze Gale powstały poprzez odparowanie dawnych jezior marsjańskich - wskazują naukowcy. W ramach badań prowadzonych przez naukowców z Open University oraz University of Leicester w ramach misji Mars Science Laboratory, wykorzystano łazik Curiosity do badania Zatoki Yellowknife w kraterze Gale oraz do zbadania mineralogii żył. Profesor John Bridges z University of Leicester mówi: "Smak tej marsjańskiej wody gruntowej z pewnością byłby nieprzyjemny, zważając na 20 razy większą zawartość siarczanów i sodu niż w wodzie mineralnej na Ziemi. "Niemniej jednak - jak podsumowuje dr Schwenzer z Open University - niektóre mikroby na Ziemi lubią ciecz o duzej zawartości siarki i żelaza, ponieważ wykorzystują te dwa pierwiastki jako źródło energii. Dlatego też przy szacowaniu możliwości powstania życia w Kraterze Gale, smak tej wody może być bardzo cenną informacją." Naukowcy wskazują, że odparowywanie dawnych jezior w Zatoce Yellowknife prowadziłoby do powstawania osadów bogatych w krzemionkę i siarczany. [caption id="attachment_10737" align="aligncenter" width="743"] Źródło: NASA[/caption] Rozpuszczenie tych osadów przez wody gruntowe - do którego według zespołu naukowców mogło dojść w Kraterze Gale - doprowadziło do powstania żył siarczanowych w piaskowcach występujących w Zatoce Yellowknife.

HII 3441B – brązowy karzeł w Plejadach

admin

Pod "sercem" na Plutonie leży zimny ocean lodu wodnego - wskazują dane zebrane w ramach misji New Horizons. W artykule opublikowanym dzisiaj w periodyku Nature, zespół misji New Horizons, w skład którego wchodzą naukowcy z MIT, donosi, że najciekawsza struktura powierzchni Plutona - region Tombaugh Regio kształtem przypominający serce - może skrywać lepki ocean wody tuż pod powierzchnią. Istnienie podpowierzchniowego oceanu może pomóc w rozwiązaniu wieloletniej zagadki: przez dekady astronomowie widzili, że Tombaugh Regio - najjaśniejszy obszar na powierzchni Plutona - ustawiony jest dokładnie po przeciwnej stronie Plutona niż Charon - największy księżyc planety. Takie położenie tego obszaru nie miało żadnego przekonującego wytłumaczenia. Gruby, ciężki ocean mógł służyć za "anomalię grawitacyjną", która mogłaby być istotnym czynnikiem w grawitacyjnym przyciąganiu się obu ciał. Przez miliony lat planeta dostosowywała swoje tempo obrotu tak, aby ustawić swój podpowierzchniowy ocean i Tombaugh Regio dokładnie na linii łączącej Plutona z Charonem. "Pluton jest naprawdę niesamowity na bardzo wielu płaszczyznach," mówi Richard Binzel, badacz misji New Horizons i profesor planetologii na MIT. "Naukowcy od dawna zastnawiali się, czy na Plutonie nie może istnieć podpowierzchniowa warstwa wody. Dane zebrane podczas przelotu sondy New Horizons mogły nam wiele w tej kwestii powiedzieć."

Dane z przelotu

19. stycznia 2006 roku sonda New Horizons została wyniesiona z Przylądka Canaveral na Florydzie w przestrzeń kosmiczną rozpoczynając swoją dziewięcioletnią podróż do odległej planety karłowatej. 14. lipca 2015 roku sonda zbliżyła się do Plutona obserwując jego powierzchnię i zbierając niesamowite ilości danych. Po przelocie sonda skierowała się wgłąb Pasa Kuipera. Podczas swojego przelotu w pobliżu Plutona, sonda New Horizons badała strukturę powierzchni, rozmiary jasnego obszaru Tombaugh Regio i wiele innych jego cech. W szczególności dużo uwagi naukowcy poświęcili na okrągły obszar znajdującym się w lewym "przedsionku" serca, znany jako Sputnik Planitia, który uważany jest za olbrzymi basen impaktowy. Opierając się na pomiarach wykonanych przez sondę Binzel wraz ze współpracownikami zmierzył rozmiary i głębokość Sputnik Planitia. "Rozmiarem obszar ten przypomina największe baseny znajdowane na Merkurym i Marsie," dodaje. Naukowcy ustalili, że przypominający kształtem serce region, a w szczególności Sputnik Planitia znajdują sie niemal dokładnie po przeciwnej stronie Plutona niż Charon. "Dane zebrane przez sondę New Horizons wskazują, że nie tylko znajduje się on po przeciwnej stronie, ale niemal dokładnie po przeciwnej stronie niż Charon," mówi Binzel. "Zadaliśmy sobie więc pytanie - jaka jest szansa na to, że to tylko przypadek? Okazuje się, że szansa na to jest mniejsza niż 5 procent. Powstało zatem nowe pytanie: co odpowiada za to ustawienie?"

Lepki ocean

Masywny basen wydaje się wyjątkowo jasny w porównaniu do reszty planety, a powodem jest - według danych zebranych przez sondę New Horizons - fakt, że jest on wypełniony zamarzniętym lodem azotowym. Wcześniej Binzel wraz z zespołem misji odkrył dowody na stałe odświeżanie tego ciekłego azotu, na konwekcję spowodowaną obecnością "miękkiego punktu na dnie basenu. Ten Previously, Binzel and the New Horizons team had found evidence that this liquid nitrogen may be constantly refreshing, or convecting, as a result of a weak spot at the bottom of the basin. This weak spot may let heat rise through Pluto's interior to continuously convect the ice, bubbling it over "like boiling oatmeal," Binzel says. To the New Horizons team, a weak spot in Sputnik Planitia's basin suggests that the planet's crust, particularly in this region, must be quite thin. If a massive impactor indeed created the basin, it may have also triggered any material beneath the surface to push the thin crust outward, causing a "positive gravitational anomaly," or a thick, heavy mass, that would have helped to align the region relative to Charon. But what sort of material would create enough of a gravitational weight to reorient the planet relative to its moon? To answer this, the team turned to a geophysical model of Pluto's interior, working in measurements from the New Horizons spacecraft. "Pluto is small enough that it's just about almost cooled off but still has a little heat, and it's about 2 percent the heat budget of the Earth, in terms of how much energy is coming out," Binzel says. "So we calculated Pluto's size with its interior heat flow, and found that underneath Sputnik Planitia, at those temperatures and pressures, you could have a zone of water-ice that could be at least viscous. It's not a liquid, flowing ocean, but maybe slushy. And we found this explanation was the only way to put the puzzle together that seems to make any sense." Read more at: http://phys.org/news/2016-11-horizons-mission-water-ice-ocean-lies.html#jCp

RECENZJA: Prawda ostateczna - John Gribbin

admin

No dobrze. To już druga próba napisania recenzji tej książki - nie, nie dlatego, że mam wątpliwości co do jej oceny, a jedynie dlatego, że wczoraj po napisaniu recenzji okazało się, że serwis hostingowy miał przerwę w działaniu i recenzja postanowiła sobie zniknąć - trudno. :) Od razu powiem - naprawdę dobra lektura. A mowa o kolejnej już recenzowanej przeze mnie książce autorstwa Johna Gribbina. Przyznam szczerze, że polski tytuł książki mnie trochę przeraził - "Prawda ostateczna" brzmi bardzo ryzykownie, lecz w oryginalnym tytule aż tyle zdecydowania nie wyczuwam. Nie zmienia to faktu, że motywem przewodnim, clue całej książki jest faktycznie

Tytuł: Prawda ostateczna - Jak odkryliśmy narodziny Wszechświata Autor: John Gribbin Stron: 237 Wydawnictwo: Prószyński i S-ka Link: https://ksiegarnia.proszynski.pl/product,72793

admin

Oznaki silnych, zmiennych wiatrów wykryto na planecie 16 razy większej od Ziemi, znajdującej się ponad 1000 lat świetlnych od Słońca - to pierwszy raz, kiedy udało się dostrzec układy pogodowe w chmurach gazowego olbrzyma znajdującego się poza Układem Słonecznym. Dr David Armstrong z Grupy Astrofizyki na University of Warwick odkrył, że gazowy olbrzym HAT-P-7b ulega wielkoskalowym zmianom silnego wiatru wiejącego w atmosferze planety, co prawdopodobnie prowadzi do katastrofalnych zmian. Odkrycia dokonano poprzez monitorowanie światła odbitego od atmosfery HAT-P-7B i identyfikację zmian w tym świetle spowodowaną tym, że najjaśniejszy punkt planety zmienia swoje położenie. To przesunięcie spowodowane jest równikowymi dżetami

admin

Najnowsze statystyczne opracowanie planet odkrytych za pomocą techniki mikrosoczewkowania grawitacyjnego wskazuje, że planety o masie Neptuna to najpowszechniejszy typ planet powstający w lodowych zewnętrznych rejonach układów planetarnych. Badania stanowią istotną informację o tym jakiego typu planety czekają na odkrycie z dala od swoich gwiazd macierzystych, gdzie według naukowców proces formowania nowych planet jest najbardziej wydajny. "Udało nam się ustalić najczęściej występujący rozmiar chłodnych planet. Wbrew niektórym teoretycznym przewidywaniom okazało się, że najliczniejsze planety charakteryzują się masą podobną do Neptuna i nie obserwujemy oczekiwanego wzrostu liczby planet o niższej masie," mówi główny badacz Daisuke Suzuki z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt, Maryland. "Doszliśmy do wniosku, że planety o masie Neptuna w zewnętrznych obszarach układów planetarnych występują 10 razy częściej niż planety o masie Jowisza na

Nieoczekiwane interakcje ciemnej materii z materią barionową w małych galaktykach spiralnych

admin

[caption id="attachment_12190" align="aligncenter" width="1024"] Źródło: ESO / OmegaCAM na teleskopie VLT Survey Telescope[/caption] Statystyczna analiza małych galaktyk spiralnych wskazuje na nieoczekiwane oddziaływanie ciemnej materii z materią barionową. Według wyników badań SISSA opublikowanych niedawno w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, tam gdzie ten związek jest oczywisty i nie może być wytłumaczony trywialnie w kontekście Modelu Standardowego, takie obiekty mogą służyć za swego rodzau "portale" do całkowicie nowej formy fizyki, która może wytłumaczyć takie zjawiska jak materia i ciemna energia. Omawiane obiekty przypominają galaktyki spiralne takie jak nasza, tyle że dziesięć tysięcy razy mniejsze: mini-galaktyki spiralne badane przez prof. Paolo Salucci z International School for Advanced Studies (SSSA) w Trieście oraz dr Ekaterinę Karukes, mogą okazać się "portalami do zupełnie nowej fizyki, wykraczającej poza model standardowy i tłumaczącej fenomen materii i ciemnej energii. To pierwszy badania w historii analizujące te elementy statystycznie, metodą umożliwiającą usunięcie indywidualnej różnorodności obiektów, a tym samym odkrywającą ogólną charakterystykę całej klasy obiektów. "Przeanalizowaliśmy 36 galaktyk, co pozwoliło na analizę statystyczną. Dzięki temu odkryliśmy związek między strukturą zwykłej, barionowej materii takiej jak gwiazdy, pył czy gaz a ciemną materią." Ciemna materia jest jedną z wielkich tajemnic fizyki: nie emituje ona bowiem żadnego promieniowania elektromagnetycznego - zatem nie możemy jej obserwować, nawet za pomocą najbardziej zaawansowanych instrumentów. Została ona odkryta poprzez jej wpływ grawitacyjny na materię barionową. "Większość ciemnej materii według najbardziej wiarygodnych badań byłaby niebarionowa. Nie oddziaływałaby ze zwykłą materią na sposób inny niż grawitacyjny. Nasze obserwacje jednak nie zgadzają się z takimi założeniami." Salucci i Karukes wykazali, że w obserwowanych przez nich obiektach struktura ciemnej materii odzwierciedla na swój sposób materię widzialną.

Face-lifting portalu

admin

Korzystając z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (HST), astronomowie dostrzegli składającą się z wodoru atomowego koronę wokół Europy - lodowego księżyca Jowisza. Odkrycie, które może znacznie poprawić stan naszej wiedzy o delikatnej atmosferze Europy, zostało opisane w artykule naukowym opublikowanym 13 stycznia br. w periodyku Astronomical Journal. Europa charakteryzuje się cienką atmosferą składającą się głównie z tlenu cząsteczkowego powstającego w procesach napylania i radiolizy lodowej powierzchni księżyca przez jony magnetosferyczne. Choć tlen cząsteczkowy jest dominującym składnikiem atmosfery Europy, napylanie powierzchni także prowadzi do powstawania wody i wodoru cząsteczkowego w tym samym tempie co tlenu cząsteczkowego. Jednak wiemy, że tylko niekondensowalny tlen cząsteczkowy odpowiada za bliską powierzchni atmosferę księżyca, podczas gdy produkty napylania takie jak woda zamarzają po kontakcie z powierzchnią i szybko uciekają grawitacji księżyca - tak też jest w przypadku wodoru cząsteczkowego. Aby dokładniej przyjrzeć się naturze atmosfery Europy zespół astronomów kierowany przez Lorenza Rotha z KTH Royal Institute of Technology w Sztokholmie prowadził od grudnia 2014 roku do marca 2015 roku obserwacje księżyca w zakresie ultrafioletowym za pomocą HST. Z uwagi na fakt, że większość promieniowania ultrafioletowego jest pochłaniana przez atmosferę ziemską, tego typu obserwacje nie są możliwe przy wykorzystaniu teleskopów naziemnych i muszą być prowadzone przez obserwatoria kosmiczne takie jak HST. Kampania obserwacyjna Europy w dalekim ultrafiolecie pozwoliła naukowcom na uzyskanie zdjęć Europy podczas sześciu tranzytów na tle tarczy Jowisza i skupienie uwagi na wykrywaniu zlokalizowanych sygnałów od pary wodnej. Ku zdumieniu naukowców wyniki tych obserwacji okazały się bardziej zaskakujące niż oczekiwano. "Głównym celem kampanii obserwacyjne było odkrycie zlokalizowanych sygnałów od pary wodnej w zakresie emisyjnym wodoru w ultrafiolecie. Okazało się jednak, że udało nam się dostrzec rozległą, jednorodną otoczkę wodorową wokół Europy," mówi Lorenz portalowi Phys.org. Najnowsze obserwacje potwierdzają obfitość wodoru w atmosferze Europy przewidywaną we wcześniejszych badaniach.

Naukowcy udostępnili potężną bazę obserwacji pobliskich gwiazd

admin

Poszukiwanie planet pozasłonecznych może niedługo stać się zajęciem znacznie większej liczby osób. W dniu dzisiejszym, zespół w skład którego wchodzą naukowcy z MIT, a kierowany przez Carnegie Institution for Science opublikował największy zbiór obserwacji wykonanych za pomocą techniki prędkości radialnych, który mże być wykorzystany do poszukiwania egzoplanet. Potężna baza danych zebranych na przestrzeni ponad dwudziestu lat w Obserwatorium W. M. Kecka na Hawajach jest teraz dostępna publicznie wraz z pakietem oprogramowania do analizy danych i poradnikiem użytkownika. Upubliczniając dane i przedstawiając je w przyjazny dla użytkownika sposób, naukowcy mają nadzieję przyciągnąć uwagę do danych obserwacyjnych obejmujących prawie 61 000 pomiarów ponad 1600 pobliskich gwiazd. "To niesamowity katalog, a uświadomiliśmy sobie, że jest nas zdecydowanie za mało, abyśmy mogli przeanalizować te wszystkie dane," powiedziała Jennifer Burt z MIT Kavli Institute for Astrophysics and Space Research. "Chcemy stworzyć swego rodzaju społeczność, która będzie pokazywała nowy sposób realizacji badań naukowych, tak aby opinia publiczna także miała dostęp do danych i możliwość odkrywania nowych obiektów." Burt wraz ze współpracownikami zarysowała szczegóły dostępnego zestawu danych w artykule, który ukaże się w periodyku The Astrophysical Journal. Przeglądając dane z tego zestawu badacze odkryli już ponad 100 potencjalnych planet, w tym tę orbitującą wokół gwiazdy GJ 411, czwartą pod względem odległości najbliższą nam gwiazdę. Nowe dane obserwacyjne zebrano za pomocą instrumentu HIRES (High Resolution Echelle Spectrometer) zainstalowanego na 10-metrowym teleskopie Obserwatorium Kecka na szczycie Mauna Kea na Hawajach. HIRES zaprojektowany jest do rozszczepiania wiązki światła biegnącego od gwiazdy i tworzenia widma. Naukowcy dzięki temu mogą precyzyjnie mierzyć intensywność tysięcy barw (długości fali), co pozwala na szczegółowe opisanie promieniowania emitowanego przez gwiazdę. Bardzo wcześnie naukowcy zorientwali się, że dane zebrane za pomocą HIRES umożliwiają szacowanie prędkości radialnej gwiazdy - bardzo niewielkiego ruchu gwiazdy będącego wynikiem procesów zachodzących wewnątrz gwiazdy lub oddziaływania z zewnątrz. Naukowcy zauważyli, że gdy gwiazda regularnie porusza się w kierunku do i od naszej planety, może to świadczyć o obecności planety w pobliżu gwiazdy. Grawitacja planety oddziałuje na gwiazdę, zmieniając regularnie jej prędkość względem Ziemi. "HIRES nie był optymalizowany pod kątem poszukiwania planet pozasłonecznych," mówi Burt. "Jego głównym celem było poszukiwanie słabych galaktyk i kwazarów. Niemniej jednak, jeszcze przed instalacją HIRES, nasz zespół opracował technikę, która sprawiła, że HIRES stał się skutecznym poszukiwaczem egzoplanet." W ciągu dwóch dekad naukowcy skierowali HIRES na ponad 1600 pobliskich gwiazd znajdujących się w odległości mniejszej niż 100 parseków (326 lat świetlnych) od Ziemi. Instrument HIRES zarejestrował prawie 61 000 obserwacji, z których każda trwała od 30 sekund do 20 minut w zależności od wymaganej precyzji pomiaru.

admin

Kiedy gwiazda taka jak nasze Słońce się postarzeje, za jakieś siedem miliardów lat, nie będzie w stanie spalać już swojego paliwa.

admin

Zespół badaczy z całego świata przygotowuje się do stworzenia pierwszego zdjęcia czarnej dziury. Realizowany przez nich projekt jest wynikiem współpracy między zespołami korzystającymi z radioodbiorników na całym świecie i zespołem z MIT, który zbierze dane z wszystkich zespołów i postara się złożyć z nich zdjęcie. Sam projekt trwa już od około 20 lati członkowie

admin

Rusztowanie, które utrzymuje wielkoskalową strukturę Wszechświata składa się z galaktyk, ciemnej materii i gazu (z którego powstają gwiazdy) ułożonych w złożone struktury znane jako kosmiczna sieć. owa sieć składa się z gęstych regionów znanych jako gromady galaktyk i grupy galaktyk połączonych ze sobą długimi, cienkimi włóknami. Owe włókna stanowią szkielet kosmicznej sieci i zawierają większą część masy wszechświata i miejsce aktywności gwiazdotwórczej. Choć mamy dużo dowodów na to, że otoczenie kształtuje i kieruje ewolucją galaktyk, niejasne pozostaje w jaki sposób galaktyki zachowują się w większej, globalnej skali sieci kosmicznej czy właśnie w środowisku panującym w włóknach łączących gromady galaktyk. W ramach współpracy między badaczami z California Institute of Technology oraz University of California w Riverside przeprowadzono obszerna badania właściwości galaktyk znajdujących się w włóknach, a powstałych na różnych etapach historii Wszechświata. W dopiero co opublikowanym artykule astronomowie opisują próbkę 40 000 galaktyk w polu COSMOS, uży

admin

Supermasywna czarna dziura w centrum Drogi Mlecznej od dawna nie jadła porządnego obiadu. Kosmiczny Teleskop Hubble'a odkrył, że ostatni duży posiłek czarna dziura wchłonęła jakieś 6 milionów lat temu, kiedy to pożarła potężny obłok gazu. Po takiej uczcie czarnej dziurze się trochę odbiło

Sonda SDO zaobserwowała trzy rozbłyski na Słońcu w dniach 2-3 kwietnia

admin

W dniach 1-3 kwietnia br. na Słońcu zaobserwowano trzy rozbłyski słoneczne. Pierwszy z nich 1 kwietnia o 22:02, drugi 2 kwietnia o 10:33, a trzeci 3 kwietnia o 4:29. Sonda Solar Dynamics Observatory (SDO) bezustannie obserwująca Słońce sfotografowała wszystkie trzy zdarzenia.

Burze Słoneczne

admin

Osuwiska na Ceres odsłaniają ukryty lód

admin

[caption id="attachment_13351" align="aligncenter" width="740"] Struktury typu II to najpowszechniejsze osuwiska na Ceres przypominające struktury powstałe po lawinach na Ziemi. Powyższa przypomina także Barta Simpsona. Źródło: NASA/JPL-Caltech/UCLA/DLR/IDA[/caption] Masywne osuwiska - przypominające te znane z Ziemi - to struktury, które można znaleźć także na planecie karłowatej Ceres. Tak wskazują najnowsze badania prowadzone w Georgia Institute of Technology. To kolejny dowód wskazujący na znaczące ilości lodu wodnego na Ceres. Wyniki badań opublikowano w periodyku Nature Geoscience. Aby je otrzymać naukowcy wykorzystali dane z sondy Dawn do zidentyfikowania trzech różnych typów osuwisk na powierzchni największego obiektu Pasa Planetoid.

Kosmiczne bąble Hubble'a

admin

[caption id="attachment_13438" align="aligncenter" width="1003"] Powyższe zdjęcie przedstawia kilka delikatnych włókien tworzących Sh2-308, cienką i włóknistą otoczkę gazową oddaloną od nas o 5200 lat świetlnych w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa. Źródło: ESA/Hubble & NASA[/caption] Sh2-308 to potężna struktura podobna do bąbla otaczającego ekstremalnie dużą i jasną gwiazdę Wolfa-Rayeta o nazwie katalogowej EZ Canis Majoris. Tego typu gwiazdy należą do najjaśniejszych i najmasywniejszych gwiazd we Wszechświecie o masie kilkudziesięciu mas Słońca. Gęste wiatry bezustannie emitowane przez te g

Szybko rosnące galaktyki wczesnego Wszechświata

admin

[caption id="attachment_13809" align="aligncenter" width="1024"] Wizja artystyczna przedstawiająca kwazar i pobliskie łączące się galaktyki.[/caption]

Rozważanie możliwości istnienia życia na superziemiach

admin

[caption id="attachment_14073" align="aligncenter" width="875"] Ziemia otoczona jest gigantycznym bąblem magnetycznym zwanym magnetosferą, który stanowi element dynamicznego systemu odpowiedzi na warunki panujące na Ziemi i w przestrzeni kosmicznej. Źródło: NASA[/caption] Oprócz estetycznej funkcji podczas tworzenia przepięknych zórz, silne pole magnetyczne otaczające naszą planetę ma także inną, ważną zaletę: umożliwia istnienie życia na Ziemi. Odchylając szkodliwe naładowane cząstki emitowane przez Słońce oraz promienie kosmiczne bezustannie bombardujące planetę, zapobiegając erozji atmosfery przez wiatr słoneczne, pole magnetyczne Ziemi umożliwiło powstanie i rozwój wielokomórkowych form życia. Teraz, w erze odkryć tysięcy planet poza Układem Słonecznym, naukowcy chcą się dowiedzieć czy skaliste "superziemie" o masie do 10 razy większej od masy Ziemi także mogą sprzyjać powstawaniu życia. Poszukiwanie planet sprzyjających powstaniu życia jest jednym z trzech najważniejszych zadań społeczności planetologów i astronomów - mówi Rick Krauss, fizyk z Livermore National Laboratory. Wraz z kolejnymi odkryciami pojawia się wiele nowych pytań: Jak wyglądają te planty? Czy nasz układ planetarny jest unikalny? Czy Ziemia jest unikalna? Powyższe pytania stanowią inspirację dla obecnie realizowanej kampanii National Ignition Facility (NIF) Discovery Science, której celem jest określenie czy gigantyczne planety skaliste także mogą posiadać pola magnetyczne podobne do ziemskiego. Atmosfera, łagodny klimat i woda w stanie ciekłym to elementy zazwyczaj uważane za niezbędne, aby planeta sprzyjała ewolucji życia takiego jakie znamy, jednak obecność pola magnetycznego jest równie ważna. Uważa się, że aktywna tektonika płyt oraz pole magnetyczne są niezbędne, aby planeta była przyjazna dla życia - dodaje Kraus. Stabilne warunki na powierzchni, chronionej przed promieniowaniem jonizującym to jedna z najważniejszych cech planety jeżeli rozważamy jej przyjazność dla życia. Ziemskie pole magnetyczne generowane jest przez prądy konwekcyjne w zewnętrznym jądrze planety, składającym się z ciekłego żelaza, skręcane przez spin planety tym samym tworząc magnetodynamo, które odpowiada za magnetosferę (dynamo przemienia energię mechaniczną w energię elektryczną, a w tym przypadku w magnetyzm). Planeta ze stałym jądrem nie może posiadać pola magnetycznego, dlatego też najprawdopodobniej nie może być przyjazna dla życia jakie znamy. Musimy zrozumieć topnienie żelaznych jąder planetarnych, aby określić czy w ogóle możliwe jest posiadanie ciekłego jądra zewnętrznego i stałego jądra wewnętrznego wewnątrz superziem - mówi Kraus. https://www.youtube.com/watch?v=bUKpxYisg4c Ciśnienie we wnętrzu superziemi jest na tak ekstremalne - do 35 milionów razy większe od ciśnienia atmosferycznego na Ziemi - że nawet nie mamy zbyt wiele informacji o tym jak materia może się zachowywać w takich warunkach. Krzywa topnienia żelaza jest w tym przypadku kluczowa, jeżeli chcemy określić czy superziemia może posiadać ochronną magnetosferę. To zestalenie żelaza wymuszone przez ciśnienie uwalnia ciepło utajone, które napędza złożony przepływ konwekcyjny w jądrze planety. Zespół badawczy wykorzystuje eksperymentalną platformę TARDIS (ang. TARget Diffraction In Situ) opracowaną przez NIF do badania krzywej topnienia żelaza przy ciśnieniu od 5 do 20 megabarów. System diagnostyczny TARDIS zaprojektowano do badania zmian fazowych oraz przejść strukturalnych między stanami materii, do których dochodzi w materiałach pod wpływem tak wysokich ciśnień i temperatur.

Zdjęcie Słońca z SOHO na przesilenie letnie

admin

[caption id="attachment_14112" align="aligncenter" width="1024"] Źródło: SOHO (ESA & NASA)[/caption] Mieszkańcy północnej półkuli Ziemi 21. czerwca cieszyli się najdłuższym dniem w ciągu całego roku. Przesilenie letnie to ten moment w roku kiedy oś Ziemi jest najbardziej nachylona w kierunku Słońca. Obserwatorium słoneczne SOHO (ESA & NASA) rozpoczęło swoje obserwacje Słońca w 1995 roku badając jego wnętrze, monitorując jego powierzchnię, burzliwą atmosferę oraz wiatr słoneczny. Powyższe zestawienie zdjęć przedstawia Słońce obserwowane przez SOHO w różnych zakresach promieniowania 21. czerwca 2017 roku.

Japonia chce wysłać ludzi na Księżyc przed 2030?

admin

[caption id="attachment_11749" align="aligncenter" width="849"] Zdjęcie Księżyca wykonane w czerwcu 2009 roku przez sondę Lunar Reconnaissance Orbiter. Źródło: NASA[/caption] W najnowszych propozycjach japońskiej agencji kosmicznej znalazły się ambitne plany lotu załogowego na powierzchnię Księżyca, do którego miałoby dojść jeszcze przed 2030 rokiem. To pierwszy raz, kiedy przedstawiciele JAXA (Japan Aerospace Exploration Agency) mówią o wysłaniu astronautów dalej niż na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Według pomysłu JAXA chce dołączyć do kierowanej przez NASA misji, w ramach której w 2025 roku ma zostać zbudowana stacja kosmiczna na orbicie Księżyca, co miałoby być elementem dłuższego projektu NASA mającego na celu lot na Marsa. Tokio ma nadzieję, że współudział w międzynarodowej misji i dołożenie swojej cegiełki w zakresie technologii zapewni Japonii miejsce na stacji, z której mogłaby wysłać astronautę na powierzchnię Księżyca. Plany zostały zaprezentowane w dniu wczorajszym podczas panelu ministerstwa edukacji, a formalne plany oczekiwane są w przyszłym roku - poinformowała stacja NHK. Źródło: AFP

admin

[caption id="attachment_14172" align="aligncenter" width="1024"] Wizja artystyczna przedstawiająca HD189733b, planetę której atmosfera odzierana jest przez promieniowanie wyemitowane przez jej gwiazdę macierzystą. Źródło: Ron Miller[/caption] Nowe modele masywnych erupcji gwiezdnych wskazują na dodatkową warstwę złożoności, którą należy uwzględnić rozważając przyjazność dla życia poszczególnych planet pozasłonecznych. Modele opracowane dla naszego Słońca stosowane były dotychczas do chłodnych gwiazd, w których szczególnie gustują poszukiwacze planet pozasłonecznych. Koronalne wyrzuty masy (CME) to potężne eksplozje plazmy i pola magnetycznego, do których regularnie dochodzi tak na Słońcu jak i na innych gwiazdach. Są one fundamentalnym czynnikiem tak zwanej "pogody kosmicznej" i są zdolne zaburzyć pracę satelitów i innego sprzętu elektronicznego na Ziemi. Niemniej jednak naukowcy wykazali, że wpływ pogody słonecznej może mieć także istotne znaczenie dla potencjalnej zamieszkiwalności planet krążących wokół chłodnych, małomasywnych gwiazd. Tradycyjnie planeta uważana jest za zamieszkiwalną jeżeli jej odległość od gwiazdy zapewnia temperaturę, w której woda może istnieć w stanie ciekłym na powierzchni. Małomasywne gwiazdy są chłodniejsze, a tym samym powinny mieć ekosfery dużo bliżej gwiazdy niż np. w Układzie Słonecznym, jednak ich CME powinny być dużo silniejsze z uwagi na ich intensywniejsze pole magnetyczne. Gdy CME dociera do planety, spręża jej magnetosferę, ochronny bąbel magnetyczny chroniący powierzchnię planety. Ekstremalne CME mogą wywrzeć na tyle duże ciśnienie, że kurczą magnetosferę na tyle, że odsłania ona atmosferę planety, która w ten sposób może zostać oderwana i wywiana z planety. W takim przypadku powierzchnia planety i wszelkie rozwijające się na niej formy życia zostałyby odsłonięte na zabójcze promieniowanie rentgenowskie emitowane przez pobliską gwiazdę. Swoje badania zespół badaczy oparł na pracach przedstawionych przez naukowców z Uniwersytetu w Bostonie, stosując ich opis CME w Układzie Słonecznym do opisu układów krążących wokół chłodnych gwiazd. https://www.youtube.com/watch?v=VwY1KCiSQH0 Zakolorowana sfera przedstawia powierzchnię Słońca

Planet sprzyjających powstawaniu życia może być znacznie mniej niż myśleliśmy

admin

W dniu dzisiejszym naukowcy poinformowali, że fakt utrzymania przez Ziemię ciekłej wody - kluczowego składnika życia -

admin

Wiele egzoplanet, które odkryjemy za pomocą nadchodzących potężnych teleskopów najprawdopodobniej będzie pływowo związanych ze swoimi gwiazdami, tzn. będą zawsze zwrócone tą samą stroną w ich kierunku, wskazują najnowsze badania przeprowadzone przez Rory Barnes na Uniwersytecie Waszyngtońskim. Barnes, który jest profesorem astronomii i astrobiologii doszedł do tego wniosku kwestionując od dawna uznawane założenie, że tylko gwiazdy dużo mniejsze i ciemniejsze od Słońca mogą posiadać planety na orbitach synchronicznych lub związane pływowo, tak jak związany jest z Ziemią Księżyc. Jego artykuł pt. Tidal Locking of Habitable Exoplanets został zaakceptowany do publikacji w periodyku Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. Rotacja synchroniczna ma swoje źródło w oddziaływaniach pływowych między obiektami znajdującymi się na orbitach wokół większych od nich obiektów (gwiazda-planeta, Ziemia-Księżyc, itd.).

admin

Najnowsze dane zebrane przez łazik Curiosity wskazują potencjalną historię aktywności hydrotermalnej w Kraterze Gale na powierzchni Czerwonej Planety, co poszerza różnorodność sprzyjających życiu warunków kiedyś tam panujących - donoszą naukowcy w najnowszym artykule. Badacze odkryli, że stężenie cynku i germanu jest 10 do 100 razy wyższe w skałach osadowych w kraterze Gale niż w typowych skałach tworzących skorupę Marsa. Cynk i german

Astronomowie odkrywają ciekawy śnieg na gorącej egzoplanecie

admin

Astronomowie z Uniwersytetu Stanowego Pennsylwanii korzystając z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a odkryli niezwykle gorącą gigantyczną planetę poza Układem Słonecznym, w której atmosferze dostrzegli opady śniegu z dwutlenku tytanu - aktywnego składnika filtrów słonecznych.

admin

Pasy radiacyjne Ziemi i Saturna różnią się od siebie bardziej niż wcześniej zakładano. To właśnie w tych pasach wysoko-energetyczne cząstki takie jak elektrony i protony poruszają się wokół planety z wysokimi prędkościami - przechwycone w jej polu magnetycznym. W przypadku Ziemi wiatr słoneczny - strumień naładowanych cząstek ze Słońca bezpośrednio jak i pośrednio kontroluje intensywność pasów radiacyjnych. W przypadku Saturna jednak pasy radiacyjne rozwijają się całkowicie niezależnie od wiatru słonecznego

JUNO - Odliczanie trwa - 365 dni...

admin — Sat, 04 Jul 2015 13:48:18 +0000

Dokładnie za rok do Jowisza dolatuje sonda Juno, która wystartowała z Ziemi 5. sierpnia 2011 r. Po wejściu na orbitę Juno okrąży planetę 33 razy od bieguna do bieguna badając jej chmury, atmosferę i magnetosferę. Źródło: NASA

Dwie twarze drugiej czerwonej planety

admin — Sat, 04 Jul 2015 13:58:37 +0000

Nowe kolorowe zdjęcia z sondy New Horizons pokazują dwa bardzo różne oblicza tajemniczej planety karłowatej. Na jednej z nich... widoczne są intrygujące, równo ułożone plamy wzdłuż równika. Każda z plam ma średnicę ok. 480 km. Naukowcy jak dotąd nie zaobserwowali tego typu ciemnych plam. Ich obecność momentalnie przykuła uwagę zespołu New Horizons. Szczególnie interesujące jest ich podobieństwo do siebie oraz równe odległości między nimi. Mimo, że pochodzenie plam jest jak na razie tajemnicą, odpowiedzi mogą się pojawić w trakcie zbliżania sondy do Plutona. "To ogromna zagadka - nie wiemy czym są te plamy i nie możemy się doczekać odpowiedzi." powiedział Alan Stern, PI projektu New Horizons. "Zaskakująca jest także ogromna różnica barw i wyglądu Plutona w porównaniu z ciemniejszym i bardziej szarym księżycem Charonem."

Członkowie zespołu New Horizons połączyli czarno-białe zdjęcia Plutona i Charona wykonane przez LORRI (Long-Range Reconnaissance Imager) z kolorowymi zdjęciami niższej rozdzielczości z instrumentu Ralph. Dzięki temu możemy ujrzeć planetę i jej największy księżyc w prawdziwych barwach, tzn. takich jakie ujrzelibyśmy siedząc na pokładzie New Horizons. Jeżeli na Plutonie występują chmury, sonda będzie w stanie je wykryć. Zarówno LORRI jak Ralph będą wykorzystane przy poszukiwaniu chmur podczas zbliżenia i opuszczania układu Pluton-Charon.

Źródło: NASA

Bliskie spotkanie pulsara z gwiazdą już w 2018

admin — Fri, 03 Jul 2015 14:02:00 +0000

Astronomowie przewidują bliskie spotkanie obiektu będącego pozostałością po gwieździe wielkości miasta i jednej z najjaśniejszych gwiazd Drogi Mlecznej. Niewielki obiekt, pulsar, został pierwotnie odkryty przez Teleskop Kosmiczny Fermiego. Kolejne obserwacje radiowe przeprowadzone przez zespół z Centrum Astrofizyki Uniwersytetu w Manchester, przeprowadzone za pomocą 76-metrowego radioteleskopu Lovella wskazują, że pulsar porusza się po orbicie wokół gwiazdy towarzysza. Ta orbita na początku 2018 r zaprowadzi pulsar w szeroki dysk gazu i pyłu wokół gwiezdnego towarzysza, prowadząc do spektakularnej serii eksplozji. Naukowcy planują globalną kampanię obserwowania tego zdarzenia, która potencjalnie może dostarczyć wielu informacji o ewolucji gwiazd. Pulsar, znany jako PSR J2032+4127, to gwiazda neutronowa o masie równej dwóm masom Słońca. Obraca się wokół własnej osi 7 razy na sekundę, a jej średnica to zaledwie 20 km. Precyzyjne pomiary czasu upływającego między następującymi po sobie błyskami wskazują, że pulsar jest grawitacyjnie przyciągany przez masywną, młodą gwiazdę o nazwie MT91 213. Okres orbity wyliczono na 25 lat. Z obliczeń wychodzi także, że oba obiekty zbliżą się do siebie na niewielką odległość za niecałe 3 lata. MT91 213 to gwiazda typu Be o masie 15 mas słońca. Cechą charakterystyczną gwiazd tego typu są silne wypływy, tzw. wiatry gwiezdne oraz otaczające je duże dyski materii. Podczas przejścia pulsaru przez taki dysk, astronomowie będą w stanie wykorzystać go do pomiaru grawitacji gwiazdy, pola magnetycznego, gęstości wiatru wypływającego z gwiazdy oraz struktury dysku. Profesor Andrew Lyne z Uniwersytetu w Manchester jest głównym autorem artykułu dotyczącego tego zjawiska, który opublikowany został w najnowyszym wydaniu Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MNRAS). "Jest to układ podwójny zawierający pulsar radiowy. Dla takiego układu to najdłuższy aktualnie znany okres. To także doskonała okazja zbadania masywnej gwiazdy typu, który jest źródłem wielu ciężkich pierwiastków w Galaktyce." Dr Paul Ray z Naval Research Laboratories w Waszyngtonie dodaje: "Gdy odkryliśmy ten pulsar w 2009 roku zauważyliśmy, że znajduje się w tym samym kierunku co jedna z masywnych gwiazd w gwiazdozbiorze Łabędzia, jednak nasze wstępne pomiary nie wykazały, aby którykolwiek z obiektów był elementem układu podwójnego. Mogłoby tak być, gdyby był to układ o naprawdę długim okresie orbitalnym, dużo dłuższym niż podówczas znaliśmy w typowym układzie pulsar-masywna gwiazda." Jedynie wytrwałe, długoterminowe poświęcenie naukowców z Jodrell Bank odkryły podwójną naturę tego układu. Wydaje się, że układ ten niemalże został rozerwany przez wybuch supernowej, który utworzył pulsar i umieścił go na bardzo długiej i mimośrodowej orbicie. Ptof. Ben Stappers z Uniwersytetu w Manchesterze mówi: "Taka zapowiedź energetycznych eksplozji podczas bliskiego przejścia obu gwiazd za 3 lata umożliwia nam przygotowanie się do zbadania systemu w całym spektrum promieniowania elektro-magnetycznego za pomocą największych teleskopów." Po bliskim spotkaniu, prędkość pulsara wyrzuci go z pobliża gwiazdy, której grawitacja i tak go ponownie przyciągnie do siebie ćwierć wieku później. Źródło: MNRAS /phy.so

Czy Audi Quattro poleci na Księżyc?

admin — Thu, 02 Jul 2015 14:11:00 +0000

Jeden z zespołów współzawodniczących o 30 mln USD w konkursie Google Lunar XPRIZE spróbuje wylądować na Księżycu w pobliżu miejsca lądowania ostatnich astronautów misji Apollo (1972), z pomocą firmy.... Audi. Zespół o nazwie Part-Time Scientists buduje bezzałogowy, elektryczny łazik, który następnie będzie dostarczony na powierzchnię Księżyca. Jak słychać w filmie będzie to... Audi Lunar Quattro.

[embed]https://www.youtube.com/watch?v=vBsV2PAaHRo&feature=youtu.be[/embed] W zeszłym miesiącu, Google Lunar XPRIZE wydłużył termin wykonania zadania o kolejny rok, dając tym samym 16 konkurującym zespołom czas na przeprowadzenie misji do 31 grudnia 2017 r. Pierwszy zespół, który z powodzeniem dostarczy na powierzchnię Księżyca swój pojazd, przejedzie nim lub przeleci co najmniej 500 metrów i prześle na Ziemię wysokiej jakości zdjęcia i filmy otrzyma od Google nagrodę w wysokości 20 mln USD. Drugi zespół otrzyma 5 mln USD. Dodatkową nagrodę można także uzyskać gdy łazik pokona na Księżycu co najmniej 5000 metrów, wykona zdjęcia sprzętu z misji Apollo, znajdzie wodę lub przetrwa księżycową noc. Part-Time Scientists konstruują aluminiowy, elektryczny łazik na czterech kołach wyposażony w panele słoneczne, które mogą się pochylać w celu podążania za Słońcem, akumulatory oraz wysokiej jakości kamery HD. A z resztą sami zobaczcie na filmie poniżej. Źródło: SEN

GAIA - Wykonując mapę Drogi Mlecznej

admin — Sat, 04 Jul 2015 22:06:53 +0000

Obserwatorium Gaia skanuje niebo mierząc pozycje i prędkości miliarda gwiazd z niespotykaną dotąd dokładnością. Dla niektórych z gwiazd jest w stanie zmierzyć także ich prędkość na detektorze. Te informacje wykorzystywane są w czasie rzeczywistym przez system kontroli orbity obserwatorium do zapewnienia odpowiedniej orientacji w przestrzeni. Statystyka prędkości jest regularnie przesyłana na Ziemię wraz z danymi naukowymi. W danych zawarta jest informacja o całkowitej liczbie gwiazd wykorzystanej do kontroli ustawienia obserwatorium w przestrzeni. To właśnie te dane - które wskazują gęstość gwiazd na niebie - zostały wykorzystane do stworzeia tego nietypowego zdjęcia sfery niebieskiej. Jaśniejsze obszary wskazują na większe zagęszczenie gwiazd podczas gdy ciemniejsze odpowiadają fragmentom nieba w których obserwuje się mniej gwiazd. Płaszczyzna Drogi Mlecznej w której znajduje się większość gwiazd należących do Galaktyki, jest wyraźnie jaśniejszą częścią tego zdjęcia przebiegającą poziomo przez całą jego długość. Ciemniejsze regiony tego jasnego pasma gwiazd zwanego płaszczyzną galaktyki ukazują gęste, międzygwiezdne obłoki gazu i pyłu, które pochłaniają światło gwiazd znajdujących się za nimi. Płaszczyzna Galaktyki to rzut na sferę niebieską dysku Galaktyki, spłaszczonej struktury o średnicy około 100 000 lat świetlnych i grubości zaledwie 1000 lat świetlnych. Poza tą płaszczyzną widocznych jest zaledwie kilka obiektów, z których szczególnie odznaczają się Mały i Wielki Obłok Magellana, dwie galaktyki karłowate orbitujące wokół Drogi Mlecznej, znajdujące się w dolnej, prawej części zdjęcia. Kilka gromad kulistych - dużych zbiorowisk nawet do miliona gwiazd utrzymywanych blisko siebie przez grawitację - także otacza płaszczyznę Galaktyki. Gromady kuliste na które składają się najstarsze populacje gwiazd w Galaktyce tworzą sferyczne halo rozciągające się w odległości 100 000 lat świetlnych od centrum Drogi Mlecznej. Gromada kulista NGC 104 jest widoczna zaraz obok Małego Obłoku Magellana (po lewej). Co ciekawe, większość jasnych gwiazd widocznych gołych okiem, tworzących znane gwiazdozbiory na niebie nie znalazły się na tym zdjęciu bowiem są zdecydowanie za jasne, aby Gaia mogła wykorzystać je w systemie kontroli. Podobnie jest z Galaktyką w Andromedzie - największą galaktyką w naszym sąsiedztwie.. Co ciekawe, chociaż Gaia wyposażona jest w matrycę o rozdzielczości miliarda pikseli, celem misji nie jest wykonywanie zdjęć nieba. Celem Gai jest wykonanie największej, najbardziej precyzyjnej, 3-D mapy naszej Galaktyki, dzięki czemu będzie można badać formowanie się i ewolucję Drogi Mlecznej. Źródło: ESA Zdjęcie: Edmund Serpell

New Horizons straszy na 10 dni przed wizytą na Plutonie!

admin — Sun, 05 Jul 2015 08:46:09 +0000

Na dzisięć dni przed przelotem w pobliżu Plutona, sonda New Horizons postanowiła przypomnieć o sobie wszystkim swoim wielbicielom. Aktualnie weszła.... w tryb awaryjny i pewnie minie jeden albo dwa dni zanim wróci do normalnej pracy. Informacja zespołu New Horizons brzmiała:

Wieczorem 4 lipca sonda New Horizons doświadczyła anomalii, która spowodowała utratę komunikacji z Ziemią. Od tego czasu udało się przywrócić komunikację i sprawdzić, że sonda pracuje prawidłowo. Centrum operacji misji w Hohns Hopkins University w Maryland utracili kontakt z bezzałogową sondą - 10 dni przed przelotem w pobliżu Plutona o 3:15 PM czasu wschodniego. W tym czasie autonomiczny autopilot na pokładzie sondy rozpoznał problem i - zgodnie z procedurami - przełączył się z głównego komputera na zapasowy. Następnie autopilot wprowadził sondę w tryb awaryjny i polecił komputerowi zapasowemu przywrócenie komunikacji z Ziemią. Sonda New Horizons rozpoczęła transmitowanie w kierunku Ziemi danych telemetrycznych, które umożlwią zdiagnozowanie problemu. Aktualnie zespół New Horizons pracuje nad przywróceniem sondy do oryginalnego planu lotu. Z uwagi na 9-godzinne opóźnienie w dwustronnej komunikacji spowodowane odległością sondy znajdującej się prawie 5 miliardów kilometrów od Ziemi, przywrócenie sondy do stanu normalnego oczekiwane jest w ciągu kilku dni. W tym czasie New Horizons nie będzie w stanie zbierać danych naukowych.

Ok, brzmi to strasznie. Nie tym chciał się zajmować teraz zespół New Horizons. Niemniej jednak sonda działa prawidłowo. Trajektoria lotu się nie zmieniła. Nawet w przypadku gdyby nigdy nie wyszła z trybu awaryjnego, wciąż przeleci w pobliżu Plutona w zaplanowanej odległości, z zaplanowaną prędkością, w zaplanowanym momencie. Jedyne zmiany mogłyby być wprowadzone w oryginalnym planie naukowym. Jak długo zajmie przywrócenie do stanu pierwotnego? Światło potrzebuje dziewięciu godzin, aby dotrzeć do sondy i wrócić na Ziemię. Zespół chciałby uzyskać więcej informacji zanim określi procedurę przywracania systemu. Zatem wysłane zaraz po przywróceniu komunikacji polecenia diagnostyczne zwrócą dane 9 godzin później. Jeżeli okaże się, że powód jest nieistotny, przywrócenie systemu potrwa kolejne 4.5 godziny od wysłania odpowiedniej procedury. Jeżeli problem będzie bardziej skomplikowany być może będzie wymagana jeszcze jedna 9-godzinna porcja diagnostyki. Tryby awaryjne przerażają i irytują, ale nie są czymś niespotykanym i póki co osoby śledzące podróż New Horizons nie powinny za bardzo panikować. Choć w zespole NH z pewnością paniki nie zabrakło. Jeżeli tylko otrzymam nowe wiadomości - poinformuję Was o statusie misji. Źródło: New Horizons / planetary.org

EUROPA: Jak badać gejzery?

admin — Sun, 05 Jul 2015 15:26:50 +0000

W grudniu 2013 r naukowcy korzystając z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a ogłosili, że znaleźli dowód na obecność gejzerów wody tryskających z powierzchni Europy. Odkrycie momentalnie... wzbudziło zainteresowanie astrobiologów, ponieważ o tym księżycu wiadomo, że jego powierzchnię stanowi skorupa lodowa. Jeżeli woda ucieka przez skoropę lodową, pod powierzchnią może istnieć życie w postaci mikrobów. Od tego czasu jednak gejzerów nie zauważono i naukowcy wciąż zrozumieć dlaczego. W międzyczasie sama możliwość istnienia gejzerów stawia pytania o to w jaki sposób najlepiej je badać. Przecież jeżeli już nigdy nie zobaczymy ich na powierzchni Europy, to dość regularnie występują na księżycu Saturna - Enceladusie. "Myślimy o tym, aby stworzyć instrumenty oraz strategie badania lodowych księżyców i występujących na nich gejzerów," mówi Nathalie Cabrol, badaczka z SETI Institute, która niedawno przedstawiała prezentację pt "Europa i dalej: Adaptacyjna eksploracja gejzerów planetarnych przy wykorzystaniu robotów." Abstrakt został przedstawiony w lutym br. na warszatatach "Workshop on the Potential for Finding Life in a Europa Plume" (Warsztaty dot. możliwości wykrycia życia w gejzerach Europy) odbywających się w NASA Ames Research Center w Kaliforni przy współudziale NASA Astrobiology Institute. NASA posiada odpowiednie doświadczenie w wysyłaniu sond w przestrzeń kosmiczną. Sonda Cassini, wspólny projekt NASA i ESA aktualnie wykonuje zdjęcia Saturna i jego księżyców. Sonda znajduje się w pobliżu Saturna od 2004 roku i będzie pracować do 2017 roku. [caption id="attachment_46" align="aligncenter" width="946"] Gejzery na powierzchni Enceladusa, Źródło: NASA/JPL[/caption] Jednak sondy znajdujące się w takich odległościach od Ziemi nie są w stanie reagować na żadne zdarzenia w czasie rzeczyistym. Z uwagi na odległość sygnał radiowy potrzebuje godzin, aby dotrzeć do sondy i kolejnych godzin, aby wrócić na Ziemię. To oznacza, że sondy muszą wykonywać wcześniej przesłane procedury, które planowane są z wyprzedzeniem na Ziemi. Jest to problemem już nawet na Marsie, który przecież jest stosunkowo blisko nas. "To strasznie niepraktyczne, łazik marnuje dużo czasu stojąc i nie wykonując żadnej pracy, czekając na kolejne polecenia," mówi Cabrol. Rozwiązaniem może być wykorzystanie bardziej inteligentnych robotów, które mogą przystosować się do środowiska w którym się znajdują. Takie roboty testowano już w wymagających klimatach na Ziemi, chociażby w Andach. Tego typu roboty zbierają dane, które pozwalają im się zorientować co jest normalne a co wyjątkowe w ich otoczeniu. Oprócz tego w pamięci mają zaprogramowaną listę priorytetów obserwacyjnych misji. "Dzięki temu cały czas obserwują co się dzieje wokół nich i są w stanie samodzielnie zareagować na nietypowe zdarzenia," dodaje Cabrol. [caption id="attachment_47" align="aligncenter" width="640"] JUpiter ICy moons Explorer (JUICE), wizja artystyczna, Źródło: ESA[/caption] Nathalie Cabrol spędziła ostatnie kiladziesiąt lat budując adaptacyjne roboty dla kilku wymagających środowisk - od pustyni Atacama w Chile po rejony górskie. Wspomina także projekt nad którym pracuje aktualnie - zrobotyzowana eksploracja jeziora w Chile - tam testuje technologie, które mogą być wykorzystane do badania jezior na Tytanie. Jej robot został zaprogramowany tak, aby ostrzegać zespół naukowców o istotnych dla misji wydarzeniach, jeżeli miały one miejsce między zaplanowanymi działaniami. Z uwagi na to, że test przeprowadzano na Ziemi, ostrzeżenie było wysyłane przez robota za pomocą e-maila. Wiadomość zawierała zdjęcie panoramiczne oraz dane fizyko-chemiczne dot. powietrza i wody. Pewnego dnia, gdy nad jeziorem wystąpiła burza, Cabrol otrzymała na swój adres e-mail ostrzeżenie od robota. "Otworzyłam okno i zobaczyłam w oddali burzę śnieżną nad jeziorem. Robot miał rację. Dobra robota," wspomina Cabrol. Do skutecznej eksploracji planety czy księżyca dobrze by było wysłać tam sieć robotów, które charakteryzowałaby rozproszona inteligencja. Mogłyby się ze sobą komunikować z powierzchni i z orbity uzyskując pełny obraz obszaru. Pozwoliłoby to na znaczne zwiekszeni produktywności misji. Źródło: astrobio.net

HUBBLE: Galaktyka Wolfa-Rayeta

admin — Mon, 06 Jul 2015 05:30:00 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a przedstawia galaktykę o wdzięcznej nazwie... SBS 1415+437 (zwaną także SDSS CGB 12067.1) znajdującą się około 45 milionów lat świetlnych od Ziemi. Jest to galaktyka Wolfa-Rayeta - to typ galaktyki w której zachodzą intensywne procesy powstawania gwiazd, zawierającej nietypowo wysoką liczbę wyjątkowo gorących i masywnych gwiazd znanych jako gwiazdy Wolfa-Rayeta. Same gwiazdy Wolfa-Rayeta mogą posiadać masę równą dwudziestu masom Słońca jednak wydaje się, że ich głównym celem jest jak najszybsze zrzucenie nadmiarowej masy - odrzucają z siebie bardzo dużą masę w postaci tzw. wiatrów gwiezdnych. Typowa gwiazda tego typu jest w stanie utracić w takim wietrze masę równą masie Słońca w czasie zaledwie 100 000 lat! Owe masywne gwiazdy są wyjątkowo gorące. Temperatura ich powierzchni jest 10 do 40 razy wyższa niż temperatura Słońca. Co więcej są one od kilkudziesięciu tysięcy do miliona razy jaśniejsze niż Słońce. Jednak taka intensywność promieniowania ma swoje wady - takie gwiazdy nie żyją zbyt długo. W skali kosmicznej bardzo szybko tracą swoją masę - w zaledwie kilkaset tysięcy lat. Dlatego też w przeciętnej galaktyce można znaleźć zaledwie kilka takich gwiazd. No chyba, że jest to galaktyka Wolfa-Rayeta - jak ta na zdjęciu powyżej. Źródło: NASA/phy.so

Zmiany na stronie

admin — Wed, 22 Feb 2017 08:51:24 +0000

22.02.2017

naprawiona opcja "Press Tab to Search"

[AdSense-A] 21.02.2017

usunięty widget "Patronite.pl"
włączony widget odliczania do 15 września 2017

Puls Kosmosu zawiesza działalność...[AKTUALIZACJA]

admin — Sat, 13 May 2017 12:24:07 +0000

AKTUALIZACJA!

Wasza reakcja na zamknięcie portalu (post poniżej) przerosła moje oczekiwania, dlatego też....

Drodzy Czytelnicy,

po 2 latach i 3 miesiącach codziennego dostarczania Wam informacji ze świata astronomii, astrofizyki, kosmologii i eksploracji Układu Słonecznego zmuszony jestem do zawieszenia działalności portalu. Przez ostatnie 25 miesięcy na portalu pojawiło się 1586 informacji prasowych i artykułów, na Facebooku nasz profil obserwowany jest przez 16 000 osób, na Instagramie ponad 1000, na Twitterze także jest Was kilkaset.

Drogą wytłumaczenia...

...choć całkowite zanurzenie w świecie nowinek astronomicznych było i jest dla mnie źródłem ogromnej satysfakcji, w pewnym momencie trzeba spojrzeć na swoją działalność z zewnątrz i ocenić ją racjonalnie.

Z tej perspektywy już nie jest tak kolorowo, ponieważ:

przygotowanie 4-5 tekstów do opublikowania dziennie zajmuje min. 4 godziny dziennie,
kontakt z Czytelnikami na profilach społecznościowych i odpowiadanie na pytania nadsyłane e-mailem to kolejne godziny,
kontakt z wydawnictwami, przygotowywanie recenzji (które wymagają zapoznania się z recenzowanymi książkami) to długie wieczory,

… to wszystko jest bardzo wciągające i satysfakcjonujące. Szczerze mówiąc, z mojej perspektywy taki rodzaj pracy jest bliski ideału. Niestety projekt całkowicie „leży” na poziomie finansowania. Przez ostatnie 1,5 roku nie udało mi się znaleźć żadnego sensownego sposobu finansowania działalności portalu. Nie udało mi się zainteresować żadnego podmiotu na rynku prasowym, który chciałby mieć portal taki jak Puls Kosmosu w swoim portfolio. W dzisiejszym świecie clickbaitowych tytułów, spłycania wartościowych treści do chwytliwych tytułów i zestawów slajdów wspomagających wyświetlanie możliwie jak największej ilości reklam, informacje relacjonujące badania naukowe „bez elementu sensacji” po prostu się nie sprzedają. Taką mamy rzeczywistość. Niestety.

Popularyzacja i szerzenie nauki stanowi istotną wartość w edukacji rozwiniętego społeczeństwa, ale także na poziomie instytucji państwowych nie znalazłem wsparcia dla całego projektu o nazwie "Puls Kosmosu".

W ciągu ostatnich kilku miesięcy zastanawiałem się, co zrobić z Pulsem Kosmosu: może zmniejszyć częstotliwość publikowania postów, może całkowicie zamknąć stronę, może zamknąć na jakiś czas. Nie chciałem jednak psuć dobrego imienia portalu. Od samego początku istnienia PK jego siłą była ilość dostarczanych informacji. To właśnie na PK bardzo często pojawiało się 4-6 artykułów dziennie – przez co był to najczęściej aktualizowany portal astronomiczny w Polsce. Wiadomości nierzadko publikowane były kilka kwadransów po tym jak pojawiły się w mediach zachodnich – taki właśnie model mi odpowiadał. W dzisiejszym świecie liczy się jakość informacji, wiarygodne źródło i szybkość publikacji. I chciałbym, aby nadal właśnie z tymi cechami kojarzony był Puls Kosmosu. Ograniczenie ilości artykułów, publikowanie ich już po tym, jak pojawiły się na portalach konkurencyjnych działałoby bardzo negatywnie na image portalu. Powstałoby wrażenie, że początkowy entuzjazm uległ rozmyciu i portal funkcjonuje wyłącznie siłą rozpędu. Takich skojarzeń chciałbym uniknąć, bo mój entuzjazm jest taki sam, jeżeli nie większy, jak na początku istnienia Pulsu Kosmosu. Determinacji i pomysłów również nie brakuje, jednak bez konkretnego wsparcia finansowego taki projekt nie ma szansy na przetrwanie.

Portal nie zniknie całkowicie. Domena i hosting opłacone są na kolejny rok, wszystkie materiały archiwalne będą także dostępne tak jak dotąd. Co tydzień w weekend będą ukazywać się recenzje książek popularno-naukowych, bo jeszcze trochę mi ich do zrecenzowania zostało. Także jeżeli mnie lub Maciejowi uda się zorganizować jakiś wyjątkowo ciekawy wywiad - przeczytacie je na portalu tak jak dotąd. Bieżących doniesień prasowych jednak jak na razie nie będzie.

Nadal będę podejmował próby znalezienia mecenatu, partnera, który dostrzeże wartość portalu i zdecyduje się finansować jego dalszą działalność – jeżeli mi się powiedzie, wrócimy do Was z mocą wodospadu i ponownie będziemy Was zalewać potokiem doniesień astronomicznych, zdjęć przesyłanych do nas prosto z sond kosmicznych, konkursów, wywiadów i podcastów. Do tego czasu jednak jestem zmuszony poświęcić znacznie więcej czasu na naukę zawodu z pewnością nawet w części niegwarantującego takiej satysfakcji jak PK, ale dającemu zabezpieczenie finansowe na przyszłość. Trzymajcie zatem kciuki!

Wszelkie oferty współpracy proszę kierować na adres: rk@pulskosmosu.pl

Radosław Kosarzycki

Nowy zwrot w opowieści o ciemnej materii

admin — Wed, 20 Dec 2017 11:26:02 +0000

[caption id="attachment_15149" align="aligncenter" width="1024"] Zdjęcie gromady galaktyk w Perseuszu złożone z danych z obserwatorium Chandra, XMM-Netwon i Hitomi. Źródło: Rentgen: NASA/CXO/Fabian et al.; Radio: Gendron-Marsolais et al.; NRAO/AUI/NSF Optyczny: NASA, SDSS[/caption] Innowacyjna analiza rentgenowskich obserwacji gromady galaktyk może pomóc astronomom w określeniu natury ciemnej materii. Najnowsze odkrycie obejmuje nowe wytłumaczenie dla wyników uzyskanych za pomocą Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra, XMM-Newton oraz Hitomi. Jeżeli zostanie potwierdzone w przyszłych obserwacjach, może stanowić duży krok na drodze do zrozumienia natury tajemniczej, niewidzialnej substancji, która stanowi 85% materii we wszechświecie. "Uważamy, że uzyskane przez nas wyniki są albo niezwykle ważne albo całkowicie bezużyteczne" mówi Joseph Conlon z Uniwersytetu w Oksfordzie, który kierował badaniami. "Nie sądzę, aby istniał punkt pośredni kiedy szuka się odpowiedzi na jedno z największych pytań nauki". Historia tych prac rozpoczęła się w 2014 roku kiedy to zespół astronomów kierowany przez Esrę Bulbul (CfA) odkrył skok intensywności na bardzo określonym poziomie energii w obserwacjach gorącego gazu w gromadzie galaktyk w Perseuszu prowadzonych za pomocą obserwatoriów Chandra oraz XMM-Newton. Ów skok intensywności, tudzież linia emisyjna, występuje na poziomie 3.5 kiloelektronowoltów (keV). Intensywności linii emisyjnej 3.5 keV nie da się wytłumaczyć na bazie uprzednio obserwowanych lub przewidywanych cech obiektów astronomicznych, dlatego też podejrzewano ją o związek z ciemną materią. Bulbul wraz ze współpracownikami dowiódł także obecności linii na 3.5 keV w 73 innych gromadach galaktyk obserwowanych za pomocą obserwatorium XMM-Newton. Akcja opowieści o ciemnej materii zagęściła się, gdy zaledwie w tydzień po złożeniu artykułu przez zespół Bulbul, inna grupa kierowana przez Aleksieja Bojarskiego z Uniwersytetu w Lejdzie poinformowała o obserwacjach linii emisyjnej na 3.5 keV w obserwacjach M31 i gromady w Perseuszu prowadzonych za pomocą XMM-Newton, co tylko potwierdziło wyniki uzyskane przez Bulbul et al. Niemniej jednak obydwa wyniki uważane były za kontrowersyjne, bowiem później jedni astronomowie dostrzegali linie emisyjną 3.5 keV obserwując inne obiekty, a inni znowu jej nie dostrzegali. Debata nad tym problemem wydawała się zakończona w 2016 roku kiedy satelita Hitomi specjalnie zaprojektowany do obserwacji szczegółowych cech, takich jak linie emisyjne w rentgenowskim widmie źródeł kosmicznych, nie dostrzegł linii na 3.5 keV w gromadzie w Perseuszu. "Można by pomyśleć, że gdy Hitomi nie zaobserwował linii na 3.5 keV, powinniśmy się poddać i wystawić białą flagę" mówi współautorka artykułu Francesca Day z Oksfordu. "Wręcz przeciwnie, jak w każdej dobrej opowieści nastąpił tutaj zwrot akcji". Conlon wraz ze współpracownikami zauważyli, że teleskop Hitomi wykonywał znacznie bardziej rozmazane zdjęcia niż Chandra, więc zebrane za jego pomocą dane na temat gromady w Perseuszu składają się z sygnałów rentgenowskich pochodzących z dwóch źródeł: rozmytego składnika gorącego gazu otaczającego dużą galaktykę w środku gromady oraz emisji rentgenowskiej z pobliskiej supermasywnej czarnej dziury w tej galaktyce. Ostrzejsze obrazy z Chandry pozwoliły oddzielić od siebie te dwa regiony. Bulbul et. al wyizolowali sygnał rentgenowski gorącego gazu usuwając źródła punktowe ze swojej analizy, w tym promieniowanie rentgenowskie z materii znajdującej się w pobliżu supermasywnej czarnej dziury. Aby sprawdzić czy to ma znaczenie, zespół z Oksfordu ponownie przeanalizował dane obejmujące obszar z bezpośredniego otoczenia czarnej dziury w centrum gromady w Perseuszu zebrane w 2009 roku. Naukowcy odkryli coś zaskakującego: dowody na deficyt zamiast nadwyżki promieniowania na energii 3.5 keV, które wskazują, że coś w Perseuszu pochłania promieniowanie rentgenowskie dokładnie na tej energii. Gdy badacze stworzyli symulację widma z Hitomi dodając linię absorpcyjną do linii emisyjnej gorącego gazu obserwowanej za pomocą obserwatorium Chandra i XMM-Newton, nie odkryli w powstałym widmie ani absorpcji ani emisji promieniowania rentgenowskiego na 3.5 keV, co zgadzało się z obserwacjami przeprowadzonymi za pomocą Hitomi. Wyzwanie zatem stanowi wytłumaczenie tego zachowanie: wykrycie absorpcji promieniowania rentgenowskiego podczas obserwacji czarnej dziury i emisji promieniowania rentgenowskiego w tym samym zakresie podczas obserwacji gorącego gazu na większych kątach od czarnej dziury. Zespół z Oksfordu podejrzewa w swoim raporcie, że cząstki ciemnej materii mogą przypominać atomy w tym względzie, że posiadają dwa stany energetyczne rozdzielone przez 3.5 keV. Jeżeli tak jest możliwe może być obserwowanie linii absorpcyjnej na 3.5 keV podczas obserwacji na kątach zbliżonych do kierunku czarnej dziury oraz linii emisyjnej podczas obserwacji gorącego gazu w większej odległości od czarnej dziury. "Nie jest to takie łatwe jak się wydaje, ale możliwe, że udało nam się zrozumieć nietypowe sygnały rentgenowskie z Perseusza i jednocześnie odkryć kolejną cechę ciemnej materii" mówi Nicholas Jennings, współautor artykułu pracujący na Uniwersytecie w Oksfordzie. Źródło: NASA

RECENZJA: Kwantowy kosmos - Claus Kiefer

admin

W grudniu 2017 roku Donald J. Trump wyznaczył nowy kierunek NASA instruując agencję, aby rozpoczęła szeroką współpracę z partnerami tak międzynarodowymi jak i komercyjnymi

NASA publikuje największy przegląd pobliskich galaktyk w ultrafiolecie

admin

Bazując na niezrównanej ostrości i zakresie widmowym Kosmicznego Teleskopu Hubble'a międzynarodowy zespół asttronomów opublikował kilka dni temu najobszerniejszy przegląd pobliskich galaktyk gwiazdotwórczych w zakresie ultrafioletowym. Badacze połączyli nowe obserwacje zrealizowane za pomocą Hubble'a z archiwalnymi zdjęciami 50 gwiazdotwórczych galaktyk spiralnych i karłowatych w lokalnym wszechświecie, tworząc duże i obszerne źródło wiedzy pomocne przy poznawaniu złożoności procesów gwiazdotwórczych oraz procesu ewolucji galaktyk. Projekt nazwany LEGUS (od Legacy ExtraGalactic UV Survey) obejmuje katalogi gwiazd dla każdej z galaktyk ujętych w prjektcie oraz katalogi gromad dla 30 galaktyk, jak również zdjęcia samych galaktyk. Udostępnione dane zawierają szczegółowe informacje o młodych, masywnych gwiazdach i gromadach gwiazd, oraz o tym jak ich otoczenie wpływa na ich rozwój. [caption id="attachment_16117" align="aligncenter" width="1024"] Sześć zdjeć przedstawia różne rejony gwiazdotwórcze w pobliskich galaktykach. Dwie z nich o galaktyki karłowate: UGC 5340 oraz UGCA 281, a cztery to duże galaktyki spiralne. Zdjęcia łączą dane zebrane w ultrafiolecie i zakresie widzialnym.
Źródło: NASA/ESA/LEGUS team[/caption] Nigdy wcześniej nie mieliśmy katalogu gromad i gwiazd obejmujących obserwacje w ultrafiolecie - mówi liderka projektu Daniela Calzetti z Uniwersytetu Massachusetts w Amherst. Ultrafiolet jest jednym z głównych wykrywaczów najmłodszych i najgorętszych gwiazd, których astronomowie potrzebują do oszacowania wieku gwiazd oraz uzyskania całościowego obrazu historii gwiazd. Połączenie tych dwóch katalogów stanowi niespotykany skarb dla osob badających procesy gwiazdotwórcze.

admin

https://www.youtube.com/watch?v=Sb29kFA8AUw

VIDEO: Spacer kosmiczny przy ISS

admin

https://www.youtube.com/watch?v=DDU-rZs-Ic4

admin

Startuje największy na świecie turniej Valoranta dla studentów. Allegro Smart Student lokalnym partnerem Red Bull Campus Clutch

Już za kilka dni rusza Red Bull Campus Clutch - międzynarodowy turniej Valorant przeznaczony dla społeczności studenckiej.

Choć jest to pierwsza edycja zupełnie nowego projektu, to jej założenia są niezwykle ambitne. W ramach turnieju wyłoniona zostanie najlepsza drużyna akademicka Valorant na świecie.

Zanim jednak dojdzie do międzynarodowego finału, w Polsce odbędą się cztery turnieje kwalifikacyjne. Zwycięzcy każdego z tych turniejów zmierzą się w finale krajowym. I to właśnie zwycięzcy finału krajowego będą reprezentować Polskę na światowym finale, w którym udział wezmą zwycięzcy turniejów krajowych z aż 50 krajów. Jest o co walczyć, bowiem drużyna, która wygra cały Red Bull Campus Clutch otrzyma nagrodę w wysokości 20 tysięcy euro, ale będzie też mogła wziąć udział i oglądać na żywo zbliżające się wielkimi krokami mistrzostwa Valorant Masters.

Partnerami międzynarodowego finału Red Bull Campus Clutch są AOC Gaming, Intel oraz SteelSeries, natomiast lokalne rozgrywki wspierają w Polsce Allegro Smart Student oraz New Balance.

Nie ma co się zastanawiać

Jeżeli jesteś studentem, zbierze pięcioosobową drużynę i zgłoś się na stronie projektu. Czasu wbrew pozorom nie pozostało zbyt dużo. Turnieje kwalifikacyjne odbędą się 12, 19, 26 i 31 marca.

Jakby nie patrzeć studentem nie jest się wiecznie (poza wyjątkami), więc jeżeli jesteś w tej uprzywilejowanej grupie, nie ma się nad czym zastanawiać i trzeba korzystać. Tak samo zresztą warto korzystać z oferty Allegro Smart! Student. Oferowany przez Allegro program lojalnościowy Allegro Smart! pozwala oszczędzać pieniądze podczas zakupów na największej platformie aukcyjnej w Polsce. Bezpłatna wysyłka (w odpowiednio oznaczonych ofertach), dostęp do ofert specjalnych i promocyjnych, procedura szybkich zwrotów oraz pomoc w ramach Programu Ochrony Kupujących realizowana w ciągu dwóch dni roboczych od złożenia wniosku, to atuty programu Allegro Smart! dostępnego dla wszystkich. Studenci jednak mają lepiej.

W ramach specjalnego programu Allegro Smart! Student, każdy student rejestrujący się po raz pierwszy na platformie, po potwierdzeniu statusu studenta, może korzystać z programu przez sześć miesięcy całkowicie za darmo. Jeżeli program przypadnie mu do gustu, będzie mógł przedłużyć uczestnictwo w programie za jedyne 39 zł rocznie.

Zresztą Allegro Smart! Student to nie tylko Allegro, ale także cała paleta wyjątkowych kodów zniżkowych.

Blinkee.city

Każdy uczestnik Allegro Smart! Student co miesiąc dostaje jeden nowy kod do wykorzystania na 20 przejazdów elektryczną hulajnogą, skuterem czy rowerem. Sprzęt tego typu dostępny jest w ponad 35 miastach w całej Polsce.

Flixbus

Tak samo jak w przypadku wyżej, otrzymujesz co miesiąc jeden nowy kod na podróż Flixbusem. W ramach sieci krajowej pojedziesz z Flixbusem, chociażby do Krakowa, Lublina, Poznania, Wrocławia czy Gdańska. Jeżeli pozwoli na to sytuacja pandemiczna, Flixbus zabierze cię także do Berlina, Pragi, Wilna, Budapesztu lub Wiednia.

W celu zapewnienia maksymalnej ochrony w trakcie podróży wszystkie kursy realizowane są z zachowaniem rozszerzonych standardów bezpieczeństwa.

T-Mobile i Heyah

Jeżeli korzystasz z oferty operatorów sieci komórkowej T-Mobile lub Heyah, co miesiąc otrzymasz jeden kod (a jakże), dzięki któremu powiększysz pakiet bezpłatnego internetu o całe 7 GB.

Multikino

Jak tylko multipleksy zdecydują o ponownym otwarciu, wieczory spędzane w kinie znów staną się jedną z naszych ulubionych rozrywek. A dzięki Allegro Smart! Student będzie można tych seansów odbyć jeszcze więcej kupując bilet z 20 proc. zniżką. Allegro zapowiada, że wraz z nowym semestrem pojawią się nowe benefity i kolejne zniżki dla studentów.

Masz jeszcze jakieś wątpliwości?

Studentem jest się (zazwyczaj) raz w życiu. Jeżeli studiujesz zatem na uczelni wyższej to zachęcam do skorzystania ze wszystkich tego przywilejów: zbierz znajomych i zapisz się na turniej kwalifikacyjny Valoranta, a przy okazji wypróbuj ofertę Allegro Smart! Student. Pamiętaj, przez pierwsze pół roku nic nie płacisz, niczym nie ryzykujesz, a możesz sporo zaoszczędzić. Do dzieła i powodzenia!

admin

Prywatność w sieci to tylko złudzenie. Sami rozdajemy szczegółowe informacje o sobie na lewo i prawo, nawet nie trzeba nas o to prosić.

W życiu nie ma nic za darmo - ta prawda jeszcze sprzed ery technologicznej sprawdza się także w dzisiejszych czasach i także w aspektach, o których istnieniu nawet nikt nie śnił, gdy ludzie na Ziemi już od dawna powtarzali sobie tę prostą prawdę.

W naszym codziennym życiu cyfrowym wiele jest w sytuacji, w których te siedem wyrazów można powtarzać do znudzenia. „Zapisz się na darmowy newsletter” przeczytasz tu i ówdzie. I faktycznie - w regulaminie nie ma nic o ukrytych opłatach, po prostu podaj swój adres e-mail, a my na ten adres e-mail będziemy regularnie przesyłać ci aktualności o wydarzeniach z naszej strony. Problem jednak w tym, że w rzeczywistości płacimy za newsletter udostępniając firmie swój adres e-mail, który jest skutecznym środkiem dotarcia do nas z reklamą. Warto jednak zauważyć, że to jest akurat jeden z bardziej niewinnych i „tanich” sposobów na kupowanie usługi.

Spójrz na swój telefon i przyjrzyj się zainstalowanym na nim aplikacjom. Większość z nich to z pewnością aplikacje bezpłatne, pobrane ze sklepu Play czy też App Store. Owszem, są one bezpłatne w tym znaczeniu, że wybierając i instalując je nie musimy wyciągać z kieszeni portfela, czy też potwierdzać płatności odciskiem palca. W rzeczywistości jednak w większości z tych aplikacji płacimy swoimi danymi wrażliwymi, które pozwalają reklamodawcą tworzyć całkiem udane profile naszych osobowości. Takie dane są już natomiast warte górę złota.

Inżynierowie z firmy SurfShark przeanalizowali ostatnio regulaminy i politykę prywatności ponad 200 różnych aplikacji sprawdzając, które z nich zbierają najwięcej, a której najmniej danych o swoich użytkownikach. Wyniki analizy nie pozostawiają złudzeń: korzystając z aplikacji płacimy swoimi danymi. Więcej, jesteśmy w tym zakresie okrutnie rozrzutni.

Komunikatory i social media chłoną każdą informację o nas

Już pierwszy rzut oka na dane wskazuje na pewną zależność - najwięcej danych pobierają o nas aplikacje, z którymi niemalże się nie rozstajemy na co dzień. Komunikatory oraz aplikacje mediów społecznościowych, które od lat stanowią nieodłączny element naszego cyfrowego życia niemalże o każdej porze dnia, najchętniej częstują się naszymi danymi i to w najszerszym zakresie. Aplikacje, które z założenia mają służyć codziennym kontaktom międzyludzkim w ukryciu zapisują nasze dane kontaktowe, dane o naszej aktywności fizycznej, sytuacji finansowej, położeniu, znajomych, historii wyszukiwania, zakupach i wielu innych.

Uświadomienie sobie mechanizmów, które zachodzą w tle podczas gdy my przeglądamy zdjęcia znajomych z Krety i sprawdzamy co nasza ulubiona influencerka zrobiła podczas wycieczki do Wenecji, może sprawić, że zupełnie inaczej spojrzymy na te aplikacje następnym razem.

Jeżeli chodzi o twórców aplikacji, absolutnym liderem jest tutaj Facebook, to właśnie stworzone przez niego aplikacje zajmują trzy pierwsze miejsca na liście aplikacji zbierających o nas najwięcej danych. Jeżeli masz zainstalowane na swoim smartfonie aplikacje: Messenger, Facebook oraz Instagram, to koncernowi Facebook sprzedajesz niemal wszystkie informacje przechowywane na telefonie. Każda z tych aplikacji pobiera i zachowuje po 32 rodzaje informacji z 14 różnych kategorii. Co ciekawe, Twitter w tym samym czasie pobiera o nas „jedynie” 19 różnych informacji odpuszczając sobie przy tym dane wrażliwe czy chociażby dane o naszej aktywności fizycznej.

Równie ciekawe, jeżeli nie ciekawsze, jest to, że powszechnie uważana za szpiegującą, aplikacja TikTok także niektórych danych nie rejestruje. Jej wynik to 24 rodzaje pobieranych informacji. Facebook czy Instagram zbierają po 8 różnych informacji więcej niż ona.

Tak zbierane przez lata informacje o nas samych stanowią dla reklamodawców prawdziwą żyłę złota. Na ich podstawie można bowiem stworzyć bardzo wiarygodny profil osobowości konsumenta i podsuwać mu tylko treści, które mogą nas zainteresować. To właśnie ten aspekt może paradoksalnie prowadzić do największej popularności aplikacji, które zbierają o nas najwięcej informacji. To one właśnie o nas wiedzą najwięcej i tym samym wiedzą jak być dla nas najciekawszymi. Niewątpliwie możemy poszukać dla nich alternatyw, które będą mniej lub nawet wcale nie będą ingerowały w naszą prywatność. Tylko co nam przyjdzie po obecności w bezpiecznych mediach społecznościowych, w których nie będzie tak rozbudowanej społeczności jak w najpopularniejszych serwisach?

Możemy przecież zamiast Messengera zainstalować Cisco Webex Meetings, aplikację, która nie zapisuje żadnych naszych informacji prywatnych. Problem jest jednak taki, że nie będziemy mieli z kim tam porozmawiać. Jeżeli kiedykolwiek próbowaliście namówić rodzinę i znajomych na zmianę Messengera na Whatsappa (który notabene także należy do Facebooka), Telegrama czy Signal - wiecie o czym mówię. W większości przypadków jest to misja skazana na porażkę. Doskonale o tym wiecie. Facebook też o tym doskonale wie, wszak śledzi wasze próby i wie jak się one kończą. Fakt, że Messenger zapisuje o nas 32 różne informacje, a Signal tylko 1 nie zmienia niczego.

O ile większym zaskoczeniem nie powinien być fakt, że informacje o nas zbierają aplikacje zakupowe czy randkowe, to jednak zaskoczyła mnie informacja, że przed nimi na liście znajdują się aplikacje firm dostarczających pożywienie. Zbierają one o nas mniej więcej tyle informacji co media społecznościowe.

Czy zatem darmowe aplikacje są w rzeczywistości darmowe?

Twórcy aplikacji zbierających o nas duże ilości informacji oferują nam je bezpłatnie tylko pozornie. Zamiast pieniędzmi, płacimy za nie swoimi danymi, które następnie sprzedawane są firmom, które chcą sprzedać coś nam. Na tym rynku nie ma altruistów, którzy dają nam coś, nie biorąc nic w zamian.

W wielu przypadkach aplikacje, które nie zapisują naszych danych, oferują funkcje rozszerzone za opłatą, wymagają niewielkiej opłaty przy zakupie czy też oferują mikropłatności wewnątrz aplikacji.

Pozostaje zatem pytanie czy lepiej zapłacić za usługę pieniędzmi, czy swoimi danymi wrażliwymi? Na to pytanie jednak każdy z nas musi sobie odpowiedzieć samodzielnie.

Szczegółowy raport z badania przeprowadzonego przez SurfShark można przeczytać tutaj. Ciekawe czy i was sprowokuje on do zmiany przynajmniej części wykorzystywanych na co dzień aplikacji.

admin

Twój biznes na to zasługuje. Serwer dedykowany to spokój dla twojej firmy

Tempo rozwoju świata technologii od dekad przyspiesza z roku na rok. Innowacyjne technologie, początkowo stosowane w zastosowaniach specjalistycznych coraz szybciej trafiają pod strzechy i do rąk przeciętnego użytkownika technologii. Dzięki temu cały świat wokół nas się zmienia. Ostatnie dwa lata, fundamentalna rewolucja związana z rozpowszechnieniem się pracy zdalnej tylko przyspieszyły adopcję rozwiązań internetowych. Nawet osoby niezainteresowane technologiami zmuszone były przejść przyspieszony kurs radzenia sobie z codziennością za pomocą komputera i internetu. Teraz, gdy sytuacja się uspokoiła… nie ma komu wracać do świata sprzed 2020 roku. Staliśmy się społeczeństwem internetowym.

Wyobraź sobie, że wpadłeś na naprawdę dobry pomysł na biznes. Czujesz, że twój produkt lub usługa potencjalnie może być atrakcyjny dla szerokiej rzeszy odbiorców. Od pomysłu do sukcesu jest bardzo daleka i żmudna droga. Nie można jednak w dzisiejszym świecie zakładać, że nowy produkt da się zaprezentować szerokiemu odbiorcy drogą analogową. Znaczna część społeczeństwa dzień w dzień spędza kilka godzin z wzrokiem utkwionym w ekranie komputera, smartfonu, czy tabletu. To właśnie tam powinna pojawić się twoja firma, twój pomysł, twój projekt badawczy, czy w końcu twój sklep, jeżeli chcesz zyskać rozgłos. Dawno minęły już bowiem czasy, gdy reklama dominowała na bilbordach, w gazetach, w radiu czy w telewizji. Bez internetu dzisiaj jak bez ręki.

Jeżeli poważnie myślisz w dzisiejszym świecie o promocji, to twój serwis internetowy, twój sklep musi działać szybko i responsywnie cokolwiek by się nie działo. Owszem, można stworzyć prostą stronę internetową, opłacić hosting i mieć nadzieję, że wszystko będzie działało idealnie. Możliwe nawet, że uda ci się i przez całe lata nic złego się z taką stroną nie stanie. Warto jednak pamiętać, że wystarczy, że pojawi się awaria, że znacząco wzrośnie ruch u Twojego dostawcy internetu i problem gotowy.

Jeżeli chcesz uniknąć takiego pesymistycznego scenariusza, powinieneś zainteresować się wykupieniem serwera dedykowanego. W ten sposób uniezależniasz działanie całego swojego serwisu od ruchu u operatora. Zapewniasz sobie, że cały serwer, fizyczny serwer, zbudowany z procesora, kart pamięci RAM, przestrzeni dyskowej i zapewniający odpowiednią moc obliczeniową ma za zadanie obsługiwać ruch wyłącznie na twojej stronie internetowej. Z nikim takiego serwera nie dzielisz, on jest po prostu przypisany do twojej domeny.

Choć na pierwszy rzut oka wykupienie własnego serwera może się wydawać czymś nietypowym, to wcale tak nie jest. Co więcej, operatorzy tacy jak OVH posiadają w swojej ofercie szeroką paletę serwerów o różnej konfiguracji, w zależności od potrzeb klienta. Niezależnie od tego na czym najbardziej ci zależy: na pojemności dysków przechowujących dane, czy też na mocy obliczeniowej serwera, w ofercie tej firmy znajdziesz coś dla siebie. OVH jest w stanie dostarczyć swoim klientom zarówno serwer idealny do umieszczania na nich ogólnodostępnych gier online, ale także serwer przystosowany do procesowania olbrzymich zbiorów danych, uruchamiania algorytmów nauczania maszynowego, uruchamiania aplikacji internetowych, archiwizacji kopii zapasowych czy do uruchamiania aplikacji biznesowych.

Jakie są podstawowe zalety serwerów dedykowanych w OVH?

Wszystkie maszyny przeznaczone dla klientów są konfigurowane, serwisowane oraz utrzymywane w nienagannym stanie przez inżynierów pracujących dla firmy. To właśnie oni są w stanie zapewnić ci maksymalnie najlepszą wydajność serwera dobierając go pod kątem twoich potrzeb.

Co więcej, decydując się na zakup serwera w OVH dbasz o środowisko. Aby zapewnić maksymalną wydajność energetyczną wszystkie komponenty serwerów wyposażone są w systemy chłodzenia cieczą zapewniające pracę na pełnych obrotach nawet przy wzmożonym ruchu z zewnątrz. Swoją drogą, jeżeli już o ruchu mowa, to dosłownie każdy serwer dedykowany oferowany przez OVH może obsługiwać całkowicie nielimitowany ruch przychodzący i wychodzący, a operator gwarantuje zachowanie przepustowości na poziomie min. 500 Mbps. Czego zatem chcieć więcej?

Jaki serwer wybrać do swoich potrzeb?

Linia Rise

Do większości zadań, do których w zupełności wystarczy jeden dobrze skonfigurowany serwer, najbardziej optymalnym wyborem są oparte na architekturze Intel oraz AMD serwery z podstawowej linii Rise. Niezależnie od tego, czy umieścisz na takim serwerze swoją stronę WWW, forum, bloga, serwer do przechowywania danych archiwalnych czy aplikację, zapewnisz sobie z jednej strony wysoką wydajność, przepustowość min. 500 Mbps, pełną ochronę Anty-DDoS przy jednocześnie bardzo niskiej cenie. Co warto zauważyć, OVH posiada tego typu serwery w wielu regionach świata, dzięki czemu niezależnie od tego gdzie znajduje się klient odbiorczy takiego serwera, można mu zapewnić możliwie minimalny czas opóźnienia.

Serwery z serii Rise standardowo wyposażone są w pamięć dyskową o pojemności 500 GB, aczkolwiek na życzenie klienta OVH może rozbudować ją do nawet 10 TB.

Linia Advance

Nieco wyżej od podstawowej serii Rise znajdziemy serwery linii Advance, które przeznaczone są przede wszystkim dla małych i średnich firm zainteresowanych zapewnieniem dostępności, ale i bezpieczeństwa swoich aplikacji internetowych. To właśnie te serwery stworzone są wprost do utrzymywania portali czy większych sklepów internetowych. Małe przedsiębiorstwa będą w stanie na taki serwerze tworzyć własną infrastrukturę, niemal na bieżąco testować aplikacje na całych flotach maszyn wirtualnych, jednocześnie zapewniając sobie integralność wrażliwych danych np. dzięki funkcjom confidential computing wbudowanym w procesory marki Intel czy AMD.

Warto tutaj zauważyć, że w przypadku linii Advance użytkownik prognozujący wzrost ruchu na swoim serwerze może zapewnić sobie dodatkową przepustowość do sieci publicznej oraz tak jak w przypadku serwerów Rise dodatkową przestrzeń dyskową do nawet 10 TB.

Linia Game

Nazwa tej linii serwerów mówi sama dla siebie. Jeżeli potrzebujesz serwera, na którym można zainstalować grę online, a następnie udostępnić ją w wysokiej jakości, gwarantując brak zakłóceń i irytujących opóźnień, to właśnie ta linia stworzona została dla ciebie. Serwery z linii Game pracują na docenianych przez graczy procesorach serii AMD Ryzen, a instalowany na serwerach system ochrony przed atakami Anty-DDoS Game zapewni stabilność systemu i wysoką przepustowość dla wszystkich graczy. Dzięki niemu, nawet gdy do ataku DDoS faktycznie dojdzie, gracze nie zauważą jakiegokolwiek pogorszenia jakości rozgrywki.

W przypadku linii Game, serwery wykorzystują przepustowość rzędu 1 Gbps pozwalającą zapewnić odpowiednią jakość przesyłanych strumieni danych. Warto także zauważyć, że klient może wybrać w którym centrum danych na świecie zostanie zainstalowany jego serwer tak, aby zagwarantować jak najmniejsze opóźnienia dla graczy docelowych.

Linia Scale oraz High Grade

Na samym szczycie oferty OVH znajdują się serwery z linii Scale oraz High Grade przeznaczone dla profesjonalnych zastosowań. To na bazie tych serwerów duże przedsiębiorstwa mogą tworzyć całe klastry maszyn o wysokiej wydajności. W ten sposób można na bieżąco optymalizować obciążenia i poprawiać wydajność całego klastra.

Co więcej, możliwość wirtualizacji na dedykowanych do tego serwerach pozwala zapewnić stale wysoką wydajność i odpowiednie zapasy mocy obliczeniowej. Serwery oferowane w linii Scale doskonale radzą sobie z najpopularniejszymi bazami danych zapewniając użytkownikom wysoką wydajność.

W przypadku serwerów z linii High Grade mamy już do czynienia z usługą dopasowaną do indywidualnych potrzeb nie tylko największych przedsiębiorstw, ale także do obsługi krytycznych projektów. OVH jest w stanie tutaj zapewnić dyski o znacznie większej pojemności, wewnętrzną sieć o przepustowości nawet 50 Gbps oraz większej mocy obliczeniowej. W miejscu, gdzie niezawodność jest kluczowa, czyli właśnie w przypadku projektów krytycznych dostawca usług zapewnia podwójne zasilanie, możliwość wymiany dysków SSD bez konieczności restartowania serwera oraz redundantną sieć fizyczną. Cokolwiek zatem by się nie stało, dostępność usług będzie zawsze zagwarantowana.

Do wyboru, do koloru

Podsumowując, niezależnie od tego, czy chcesz założyć swój pierwszy sklep internetowy, czy też jesteś twórcą gier komputerowych, który chce udostępnić swój produkt rzeszy wygłodniałych graczy, czy w końcu jesteś instytucją naukową, która potrzebuje dużej mocy obliczeniowej, w ofercie OVH znajdziesz odpowiedni serwer dedykowany, który spełni twoje oczekiwania. Stawiając na własny fizyczny serwer raz na zawsze uwolnisz się od ograniczeń publicznej chmury, a to wartość, której nie sposób przecenić.

Czyli co słychać u sondy Dawn?

admin — Mon, 06 Jul 2015 08:12:15 +0000

Sonda Dawn kontynuuje odkrywanie tajemnic jedynej między Słońcem a Neptunem planety karłowatej. Okrążając Ceres co 3.1 dnia na wysokości... 4400 km Dawn kieruje swoje bardzo czułe sensory na szary krajobraz obracającej się raz na 9 godzin planety. Podczas przelotu nad oświetloną przez Słońce częścią Ceres sonda wykonuje pomiary, a następnie wysyła wyniki tych pomiarów lecąc nad nocną półkulą Ceres. Większość obserwacji jak dotąd Dawn wykonywała patrząc prosto na powierzchnię pod sobą, jednak od czasu do czasu kamery są kierowane na krawędź planety. Dzięki tej perspektywie naukowcy byli w stanie zorientować się jak duże wzniesienia i doliny występują na Ceres. [caption id="attachment_58" align="aligncenter" width="1024"] Najjaśniejsze kropki na Ceres. Największa z nich ma średnicę 7 km. Źródło: NASA/JPL-Caltech/UCLA/MPS/DLR/IDA[/caption] I jakież to niespodzianki na nas czekały! Kogo nie zachwyciły zupełnie nieoczekiwane jasne kropki na powierzchni Ceres? Chociaż nie są one źródłami światła, z jakiegoś powodu ich powierzchnia odbija znacznie więcej światła niż reszta powierzchni. Mimo, że naukowcy jeszcze nie określili minerałów występująców na powierzchni, sonda Dawn będzie zbierać kolejne dane z coraz to mniejszej wysokości. W międzyczasie na powierzchni zaobserwowano kolejne jasne kropki, niektóre niewielkie, inne większe. Także im przyjrzymy się wkrótce dokładniej. [caption id="attachment_59" align="aligncenter" width="1024"] Jasny materiał wewnątrz i w pobliżu krateru w górnej, prawej części kadru. Czy to potężne uderzenie wydobyło jasny materiał spod powierzchni czy też jest on pozostałością po obiekcie, który w nią uderzył? Źródło: NASA/JPL-Caltech/UCLA/DLR/IDA[/caption] Jednak oprócz jasnych kropek, zdjęcia wykonane przez sondę Dawn z obecnej orbity dostarczają wielu innych, intrygujących widoków. Tysiące kraterów powstałych w skutek uderzeń mniejszych obiektów w powierzchnię, blizny będące wynikiem zamieszkiwania przez Ceres pasa planetoid przez ostatnie cztery miliardy lat. Obserwowane kratery także reprezentują szeroką paletę kształtów i rozmiarów. Niektóre z nich posiadają wzniesienie centralny, a niektóre zagłębienia i depresje. [caption id="attachment_60" align="aligncenter" width="1024"] Niektóre z kraterów posiadają wzniesienia centralne. Źródło: NASA/JPL-Caltech/UCLA/DLR/IDA[/caption] Ceres wykazuje także inne znaki aktywnej przeszłości. Niektóre obszary są mniej pokryte kraterami co sugeruje występowanie procesów geologicznych, które wymazywały obecność kraterów. W rzeczy samej, niektóre regiony wyglądają jakby w przeszłości coś po nich płynęło. Co więcej, oprócz oznak starzenia i odnawiania powierzchnie, wewnętrzne siły były w stanie wypiętrzyć góry. Uwagę przykuwa szczególnie stromy stożek o wysokości 5 kilometrów znajdujący się na stosunkowo gładkim i równym obszarze. [caption id="attachment_61" align="aligncenter" width="1024"] W prawej, górnej części kadru widać 5-kilometrowej wysokości wzgórze. Źródło: NASA/JPL-Caltech/UCLA/MPS/DLR/IDA[/caption] [caption id="attachment_62" align="aligncenter" width="1024"] Tutaj góra ze zdjęcia wyżej widoczna jest na krawędzi Ceres Źródło: NASA/JPL-Caltech/UCLA/MPS/DLR/IDA[/caption] Za wcześnie jeszcze, aby naukowcy mogli zrozumieć intrygującą geologię Ceres, jednak sonda wciąż dostarcza im nowych danych. Jak dotąd, z drugiej orbity naukowej na Ziemię dotarło 1600 zdjęć pokrywających całą powierzchnię, ponad 5 milionów widm w zakresie promieniowania widzialnego i podczerwonego oraz setki godzin pomiarów grawitacji. W dniu 22 lipca b. Ziemia i sonda Dawn znajdą się w najmniejszej odległości od siebie od czerwca 2014 r (zaledwie 290 mln km). Na początku przyszłego roku ta odległość będzie niemal dwukrotnie większa. Kolejnym celem sondy Dawn będzie zejście na wysokość 1500 km nad powierzchnią Ceres gdzie m.in. sonda zacznie wykonywać fotografie stereo. Źródło: Dawn / NASA-JPL

ASKAP: Na progu odkrycia nowych radiogalaktyk?

admin — Mon, 06 Jul 2015 13:01:31 +0000

Smuga kosmicznych fal radiowych wyemitowana przed powstaniem naszego Układu Słonecznego wskazuje, że... nowy radioteleskop będzie zdolny wykryć galaktyki, które dotychczas pozostawały w ukryciu. Badania prowadzone przez dr Jamesa Allisona CSIRO (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation) w Australii zostały przedstawione w dniu dzisiejszym podczas National Astronomy Meeting w Llandudno, Północna Walia. To pierwsze odkrycie należącego to CSIRO radioteleskopu Australian Square Kilometre Array Pathfinder (ASKAP) znajdującego się 300 km od Geraldton w Zachodniej Australii. Zespół składający się z astronomów z University of Sydney oraz Australian Research Council's Centre of Excellence for All-sky Astrophysics (CAASTRO) wykorzystał do swojej pracy zaledwie sześć z tworzących ASKAP 36 anten. Sygnał pochodzący z galaktyki PK B1740-517 znajdującej się w Gwiazdozbiorze Ołtarza potrzebował ponad pięciu miliardów lat aby dotrzeć na Ziemię. Wykryty sygna jest słaby, ale pokazuje, że przy pełnej mocy ASKAP astronomom uda się dojrzeć naprawdę sporo nowych galaktyk. Mimo tego, że odebrany sygnał był bardzo słaby to był bardzo wyraźny na danych z ASKAP. Wiele radioteleskopów ma problemy z zakłóceniami radiowymi - niepożądanymi sygnałymi zaśmiecającymi widmo. "Przez to szukanie takich słabych sygnałów to szukanie igły w stogu siana," mówi Dr Allison. Jednak lokalizacja ASKAP jest wyjątkowo "radiowo cicha". [caption id="attachment_67" align="aligncenter" width="448"] Optyczny obraz radiogalaktyki PKS B1740-517 wykonany przez teleskop Gemini South. Źródło: M. Whiting (CSIRO)[/caption] "ASKAP przegląda stosunkowo niezbadany zakres widma radiowego - 700-1800 MHz," mówi prof. Elaine Sadler, "dzięki temu będziemy w stanie wykryć gaz wodór w dalszych rejonach kosmosu, a dzięki szerokiemu polu widzenia ASKAP, także na większej powierzchni nieba. Będziemy polować na galaktyki w wieku 5 do 8 miliardów lat." Dziesięć miliardów lat temu gwiazdy w galaktykach powstawały 10 razy częściej niż obecnie. Patrząc na galaktyki 8 do 5 miliardów lat temu astronomowie liczą, że dowiedzą się czemu to tempo spadło. Źródło: Royal Astronomical Society

MARS: Ślady życia zamknięte w opalu?

admin — Wed, 08 Jul 2015 07:44:26 +0000

Naukowcy po raz pierwszy odkryli bezpośrednie dowody występowania opali na Marsie. Ślady tych... kamieni szlachetnych odnalezione w meteorycie marsjańskim mogą umożliwić przyszłym misjom podjęcie decyzji o tym, gdzie szukać śladów życia na Czerwonej Planecie. Naukowcy z University of Glasgow odkryli opal w 1.7-gramowym odłamku meteorytu marsjańskiego znanego jako Nakhla, który został dostarczony do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Nazwa meteorytu pochodzi od nazwy miasta w Egipcie, w którym tenże meteoryt spadł w 1911 roku, miliony lat po wyrzuceniu z powierzchni Marsa wskutek olbrzymego zderzenia z innym ciałem. W nowym artykule opublikowanym w periodyku Meteoritics and Planetary Science, zespół opisuje sposób identyfikowania śladów opalu. Kozystając z elektronowego mikroskopu skaningowego zespół był w stanie wykryć niewielkie ślady opalu na skale powstałe wskutek interakcji marsjańskiej wody z krzemionką w meteorycie. Profesor Martin Lee z Wydziału Nauk Geograficznych jest głównym autorem opracowania. "Kawałek Nakhli który posiadamy jest niewielki, a ilość opalu, którą wykryliśmy jest jeszcze mniejsza. Jednak to odkrycie jest istotne z kilku powodów. Po pierwsze, potwierdza ono wyniki badań powierzchni Marsa przeprowadzonych przez NASA, które wskazują na istnienie depozytów opalu. Po raz pierwszy znaleźliśmy opal w marsjańskiej skale na Ziemi. Po drugie wiemy, że na Ziemi opale tego typu często powstają w pobliżu gorących źródeł. W tych warunkach zazwyczaj znajdujemy obfitość mikrobów, które mogą z czasem zostać uwięzione w opalu na miliony lat. Jeżeli na Marsie istniały mikroby, dowody na ich istnienie mogą znajdować się w depozytach opalu znajdujących się na powierzchni Marsa. Dokładniejsze badania marsjańskich opali przez przyszłe misje może pomóc nam poznać przeszłość planety." Badania opierają się na odkrytych w 2013 r. pierwszych bezpośrednich dowodach na rozpuszczanie powierzchni Marsa przez wodę. Znaleziono wtedy ślady minerałów wtórnych powstałych wskutek oddziaaływania wody z oliwinami w Nakhli. Źródło: Meteoritics and Planetary Science

PLANCK: Pierścienie i pętle - zachwycające zdjęcia

admin — Wed, 08 Jul 2015 09:30:00 +0000

Pyłowy pierścień o średnicy 200 lat świetlnych oraz pętla pokrywająca jedną trzecią nieba to dwa z wyników widocznych na dowej mapie wykonanej przez satelitę Planck. Dr Mike Peel oraz dr Paddy Leahy z Centrum Astrofizyki Jodrell Bank przedstawili wczoraj podczas National Astronomy Meeting w Llandudno (Walia) wyniki prac satelity. Satelita Planck stworzony przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA), wystrzelony w 2009 roku w celu badania promieniowania pochodzącego z Wielkiego Wybuchu dostarczył nam także map naszej Galaktyki w zakresie promieniowania mikrofalowego (promieniowanie o długości fali od cm do mm). Mikrofale emitowane są przez elektrony poruszające się w polu magnetycznym Drogi Mlecznej z prędkością bliską prędkości światła (proces synchrotronowy); przez zderzenia w plazmie międzygwiezdnej, przez wibracje termiczne ziaren pyłu międzygwiezdnego lub anomalną emisję mikrofalową (AME), która może pochodzić od obracających się ziaren pyłu. Względna siła tych procesów zmienia się wraz z długością fali, a można je oddzielić korzystając z pomiarów wykonanych na wielu długościach fali przez satelitę Planck (ESA), satelitę WMAP (NASA) oraz radioteleskopy naziemne. W ten sposob uzyskuje się mapy poszczególnych składników. Nowe mapy ukazują regiony pokrywające olbrzymie obszary naszego nieba emitujące AME; proces ten, odkryty dopiero w 1997 roku, może odpowiadać za dużą ilość galaktycznej emisji mikrofalowej na falach o długości zbliżonej do 1 cm. Za przykład może tu służyć wyjątkowo jasny pierścień pyłowy o średnicy 200 lat świetlnych wokół mgławicy Lambda Orionic (głowa w gwiazdozbiorze Oriona). To pierwszy raz, kiedy dostrzeżono taki pierścień. [caption id="attachment_75" align="aligncenter" width="1000"] Pełna mapa nieba wykonana przez satelitę ESA. Pętla 1 zaznaczona jest przerywaną elipsą.
Źródło: M. Peel / JCBA / Planck / ESA[/caption] Mapa o szerokim poli ukazuje także pętle synchrotronowe (gdzie naładowane cząsteczki poruszają się po spirali wokół linii pola magnetycznego), wącznie z olbrzymią Pętlą 1 odkrytą ponad 50 lat temu. Co zadziwiające, astronomowie wciąż nie są pewni odległości do niej. Może się ona znajdować w odległości 400 do 25 000 lat świetlnych - i mimo, że pokrywa ponad 30% nieba, jak dotąd nie można odpowiedzieć na pytanie o jej wielkość Źródło: RAS

PLUTON: Wieloryb i pączek?

admin — Wed, 08 Jul 2015 08:58:17 +0000

Oto najnowsza mapa Plutona stworzona ze zdjęć wykonanych między 27. czerwca a 3. lipca za pomocą LORRI (Long... Range Reconnaissance Imager) i połączonych z danych kolorowych uzyskanych przez instrument Ralph o mniejszej rozdzielczości. Środek mapy odpowiada tej stronie Plutona, która będzie widoczna podczas przelotu sondy New Horizons 14. lipca. Niniejsza mapa jest istotnym narzędziem dla naukowców nadzorujących misję. Pomoże ona odszyfrować złożony i intrygujący obszar ciemnych i jasnych plam na powierzchni Plutona. Dzięki mapie możemy teraz obejrzeć wszystkie strony Plutona z jednakowej perspektywy dzięki czemu można teraz porównać kształty i rozmiary obiektów na nim występujących. [caption id="attachment_79" align="aligncenter" width="1000"] Najnowsza mapa Plutona wykorzystana w programie Google Earth
Źródło: JPL[/caption] Wydłużony ciemny obszar nieformalnie nazwany "wielorybem" wzdłuż równika po lewej stronie jest jednym z najciemniejszych obszarów widzianych przez North Horizons. Jego długość to ok. 3000 km. Po prawej od "głowy" wieloryba znajduje się najjaśniejszy region planety o średnicy ok 1600 km. Może to być region wypełniony stosunkowo świeżymi depozytami szronu - prawdopodobnie zmrożonego metanu, azotu i/lub tlenku węgla. Idąc dalej w prawo, wzdłuż równika, natrafiamy na cztery, tajemnicze, ciemne plamy, które wprawiły w zdumienie większość obserwatorów na świecie. Każda z plam ma średnicę ok. 400 km. Na pierwszy rzut oka każda z nich przypomina okrągłe obiekty powszechne w Układzie Słonecznym takie jak kratery uderzeniowe czy wulkany. Jednak naukowcy wstrzymują się z jakimikolwiek interpretacjami tych i innych cech powierzchni Plutona do czasu otrzymania dokładniejszych zdjęć tego obszaru. Oczywiście, zdjęcia o lepszej rozdzielczości w najbliższych dniach pozwolą naukowcom wykonać dokładniejsze mapy. Jednak już ta mapa jest dobrym wstępem Źródło: NASA

UKŁAD PODWÓJNY: a może jednak pięciokrotny?

admin — Wed, 08 Jul 2015 11:45:19 +0000

Astronomowie z Open University odkryli pierwszy system składający się z pięciu gwiazd zawierający dwa zaćmieniowe układy podwójne. Szczegóły tego... układu pięciu gwiazd zostaną zaprezentowane dzisiaj przez Marcusa Lohra z Open University w ramach odczytu podczas National Astronomy Meeting w Llandudno (Walia). Naukowcy uważają, że ponad 30% gwiazd należy do układów podwójnych lub wielokrotnch. Mimo to znalezienie pięciu gwiazd związanyc ze sobą grawitacyjnie to rzadki przypadek. Nietypowy układ gwiazd został po raz pierwszy odkryty na danych archiwalnych projektu SuperWASP (Wide Angle Search for Planets), który wykorzystywał stosunkowo małe i tanie kamery zainstalowane na Wyspach Kanaryjskich i w Ameryce Południowej do obrazowanie prawie całego nieba. Przez wiele lat, pomiary jasności pojedynczych gwiazd zostały zebrane w krzywe blasku - wykresy jasności względem czasu - dla ponad 30 milionów obiektów w Drodze Mlecznej. Regularne niewielkie spadki jasności mogą oznaczać obecność planet orbitujących wokół gwiazd, które podczas spadku jasności przechodzą na tle tarczy gwiazdy. SuperWASP odniósł wiele sukcesów na tym polu odkąd rozpoczął obserwacje w 2003 roku. Takie krzywe mogą też być wykorzystywane przy poszukiwaniu zaćmieniowych układów podwójnych, w których gwiazd okrążają współny środek ciężkości. Patrząc z Ziemi, każda z gwiazd będzie jeden raz przechodziła na tle drugiej gwiazdy na każdy okres orbitalny zaćmiewając jej światło. W ten sposób powstaje powtarzalny wykres obejmujący dwa spadki jasności, których głębokość i kształt charakteryzują własności fizyczne obu gwiazd. Krzywe blasku nowego układu pięciokrotnego oznaczonego 1SWASP J093010.78+533859.5 wstępnie wykryły obecność zaćmieniowego, kontaktowego układu podwójnego - układu w którym dwie gwiazdy znajdują się tak blisko siebie, że zewnętrzne części ich atmosfer się przenikają. Kontaktowe układy podwójne są dość powszechne, jednak ten konkretny układ wyróżnia się okresem orbitalnym, który trwa niecałe 6 godzin! Następnie zauważono, że krzywa blasku zawiera dodatkowe, nieoczekiwane zaćmienia. Dokładniejsza analiza danych odkryła drugi układ podwójny zaćmieniowy w tym samym miejscu na niebie. Gwiazdy tego nowego układu są od siebie oddzielone odległością ok 3 milionów km, a okres orbitalny w układzie to 1.3 dnia. Oba układy podwójne dzieli odległość 21 miliardów km. Wszystkie cztery gwiazdy były następnie obserwowane spetroskopowo - ich światło zostało rozłożone na różne długości fali - tak, aby można szczegółowo było badać cechy poszczególnych gwiazd. Te badania ukazały obecność piątej gwiazdy (!) 2 miliardy km od rozdzielonego układu podwójnego, jednak nie powodującej żadnych zaćmień. Połączenie danych z krzywych blasku i danych spektroskopowych dla wszystkich pięciu gwiazd umożliwiło astronomom z Open University potwierdzenie, że wszystkie pięc gwiazd jest związanych grawitacyjnie w jeden układ pięciokrotny znajdujący się 250 lat świetlnych od nas w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Dane umożliwiły też określenie mas, rozmiarów i temperatur dla wszystkich gwiazd. Wszystkie one są nieco mniejsze i chłodniejsze niż Słońce, jednak układ jako całość jest wystarczająco jasny ( 9 mag), aby dostrzec go z Ziemi przez małe teleskopy, dzięki czemu miłośnicy astronomii mogą sami zaobserwować zaćmienia. Dr Lohr komentując odkrycie powiedział: "To naprawdę egzotyczny system. Można przecież założyć, że nie ma żadnego powodu, aby wokół każdej z tych pięciu gwiazd nie było planet. A mieszkańcy takiej planety mieliby niebo, które zawstydziłoby twórców Gwiezdnych Wojen." Źródło: Astronomy & Astrophysics

JUNO: Małe zmiany na rok przed spotkaniem

admin — Wed, 08 Jul 2015 15:08:23 +0000

Z uwagi na to, że - jak wcześniej pisałem - pozostał rok z pięcioletniej podróży Juno do Jowisza, zespół misji ciężko pracuje przygotowując się na dotarcie do największej... planety Układu Słonecznego. Misja Juno ma na celu spojrzenie na proces formowania się Jowisza oraz zbadanie jego wewnętrznej struktury. Dane z Juno dostarczą wglądu w początki Układu Słonecznego, a to czego się dowiemy dzięki tej misji wzbogaci wiedzę naukowców o gazowych olbrzymach krążących wokół innych gwiazd. Juno dotrze do Jowisza 4. lipca 2016 roku. Po wejściu na orbitę sonda będzie musiała się zmierzyć z zagrożeniami wynikającymi z intensywnego promieniowania Jowisza podczas kolejnych zbliżeń na kilka tysięcy kilometrów nad szczyt chmur, podczas których będzie dokonywała swoich pomiarów. Juno to pierwsza misja, której głównym celem jest badanie wnętrza gazowego olbrzyma poprzez mapowanie pola magnetycznego i grawitacyjnego. Misja także będzie zbierała dane o obfitości pary wodnej w atmosferze planety dostarczając danych, które pozwolą zawęzić zbiór teorii dotyczących powstawania planety. Co więcej, Juno będzie także odwiedzała wcześniej nie badane rejony biegunów planety, wykonując pierwsze w historii ich zdjęcia. Jednocześnie będzie mierzyła siły elektromagnetyczne i poruszające się w nich wysokoenergetyczne cząsteczki. Mimo, że inne sondy już odwiedzały Jowisza, przestrzeń wokół planety jest pełna zagadek, szczególnie w rejonie biegunów. Mając to na uwadze, zespół Juno wciąż precyzuje swój plan lotu. "Przebyliśmy już ponad 90% drogi do Jowisza," mówi Scott Bolton, PI misji Juno z San Antonio. "Z uwagi na to, że pozostał nam tylko rok, dokładnie analizujemy nasze plany, aby zapewnić najlepsze możliwe wykorzystanie czasu misji." Po szczegółowej analizie przeprowadzonej przez zespół Juno, NASA ostatnio zatwierdziła zmiany w planie lotu sondy w pobliżu Jowisza. Okres orbitalny wokół planety zamiast 11 dni będzie wynosił 14 dni. Różnica w okresie orbitalnym będzie wprowadzona poprzez wykonanie nieco krótszego niż planowano uruchomienia silnika przy wejściu na orbitę. [caption id="attachment_105" align="aligncenter" width="1000"] Jowisz w zakresie podczerwonym.
Źródło: NASA / JPL-Caltech[/caption] Nieco dłuższy okres orbitalny zapewni kilka dni więcej pomiędzy kolejnymi zbliżeniami do planety. Dzięki temu zespół będzie miał więcej czasu na zareagowanie na nieoczekiwane warunki na które sonda może natrafić w tak złożonym środowisku. "Posiadamy modele, które informują nas czego możemy oczekiwać, jednak w rzeczywistości Juno będzie zanurrzona w silnym i zmiennym polu magnetycznym i niebezpiecznym promieniowaniu. Co więcej będzie się zbliżać do planety znacznie bardziej niż jakakolwiek sonda wcześniej," mówi Bolton. "Juno może napotkać na zupełnie inne warunki, niż te, które przewidujemy - to właśnie sprawia, że eksploracja przestrzeni kosmicznej jest tak ekscytująca." Zmodyfikowany plan wydłuża czas trwania misji Juno w pobliżu Jowisza z pierwotnych 15 do 20 miesięcy, a sonda okrąży planetę 32 razy zamiast 30. Jednak dodatkowy czas nie niesie za sobą zwiększenia zakresu badań - to jedynie zmiana trajektorii, wysokości i planowania lotu wokół planety. Juno będzie zbierała zaplanowane dane naukowe nieco dłużej. Jednocześnie zestaw danych w niskiej rozdzielczości uzyska znacznie wcześniej niż planowano. NASA ostatnio zatwierdziła także zmianę orbity wstępnej sondy po dotarciu do Jowisza. Zmodyfikowany plan dzieli pierwotnie planowane 107-dniowe przechwycenie na dwie części. Nowe podejście da zespołowi Juno przedsmak operacji naukowych, pozwalając im na przetestowanie instrumentów naukowych zainstalowanych na pokładzie. Wcześniejszy scenariusz zakładał włączenie silnika w celu zmniejszenia wysokości nad Jowiszem, a 107 dni później ponowne włączenie silnika umieszczające Juno na orbicie o okresie 11 dni. Teraz po pierwszym manewrze nastąpią dwa kolejne w odstępach 53.5 dnia po których sonda zostanie umieszczona na orbicie o okresie 14 dni. Juno to druga misja wybrana przez NASA w ramach programu New Frontiers - częstych misji średniej klasy mających na celu rozwiązywanie istotnych kwestii badawczych w Układzie Słonecznym. Misja New Horizons, która za 6 dni przeleci w pobliżu Plutona jest pierwszą misją w ramach tego programu, natomiast kolejną po Juno jest misja OSIRIS-REx, która zostanie wyniesiona w przestrzeń w 2016 roku. Źródło: NASA /phy.so

PLUTON: 8 lipca 2015

admin — Wed, 08 Jul 2015 21:02:01 +0000

Dzisiaj w godzinach popołudniowych naukowcy nadzorujący misję New Horizons odebrali najnowsze zdjęcie... Plutona - najbardziej szczegółowe zdjęcie jak dotąd wykonane za pomocą instrumentu Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) zainstalowanego na pokładzie sondy. Zdjęcie zostało wykonane dzisiaj w godzinach porannych naszego czasu, gdy sonda znajdowała się niecałe 8 milionów km od Plutona. To pierwsze zdjęcie otrzymane od momentu wystąpienia w dniu 4. lipca anomalii, która posłała sondę w tryb awaryjny. Zdjęcie przedstawia mniej więcej obszar, który będzie widoczny dla sondy w czasie przelotu, który nastąpi 14 lipca. Tą stronę dominują trzy rozległe obszary o różnych jasnościach. Największą z nich jest wydłużona, ciemna plama nieformalnie nazwana "wielorybem" i duży jasny obszar w kształcie serca (o średnicy 2000 km) po prawej stronie od niego. "Następnym razem gdy ujrzymy tą stronę Plutona podczas najbliższego przelotu, część tego regionu sfotografujemy z rozdzielczością 500 razy lepszą niż dzisiaj," powiedział Jeff Moore z NASA Ames Research Center. "To będzie niesamowite!" Źródło: NASA

MAGNETAR: Sprawca ultra-długich rozbłysków gamma?

admin — Thu, 09 Jul 2015 10:02:28 +0000

Obserwacje przeprowadzone w należących do ESO (European Southern Observatory) obserwatoriach La Silla oraz Paranal ...w Chile po raz pierwszy umożliwiły połączenie bardzo długotrwałych błysków gamma i niespodziewanie jasnej eksplozji supernowej. Wyniki badań wskazują, że supernowa nie była napędzana rozpadem radioaktywnym jak oczekiwano, a rozpadem supersilnego pola magnetycznego wokół egzotycznego obiektu - magnetara. Wyniki zostaną w dniu dzisiejszym (9. lipca 2015) opublikowane w periodyku Nature. Rozbłyski promieniowania gamma (GRB - Gamma-ray bursts) są zdarzeniami związanymi z największymi eksplozjami, które miały miejsce od Wielkiego Wybuchu. Wykrywane są przez znajdujące się na orbicie teleskopy czułe na tego typu energetyczne promieniowanie, które nie przedostaje się przez ziemską atmosferę. GRB zazwyczaj trwają tylko kilka sekund, ale w bardzo rzadkich przypadkach rozbłyski gamma potrafią trwać kilka godzin. Jednym z takich wyjątkowo długich rozbłysków GRB jest ten zarejestrowany przez satelitę Swift 9 grudnia 2011 roku, nazwany GRB 111209A. To jednocześnie najdłuższy i najjaśniejszy rozbłysk gamma jaki dotąd zaobserwowano. Gdy poświata po rozbłysku gasła, była już badana przez instrument GROND zainstalowany na 2.2-metrowym teleskopie w obserwatorium La Silla oraz instrument X-shooter zainstalowany na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT - Very Large Telescope) w obserwatorium Paranal. Dzięki temu źródło błysku zdefiniowano jako wybuch supernowej, później oznaczony jako SN 2011kl. To pierwszy raz kiedy powiązano supernową z wyjątkowo długim rozbłyskiem gamma. Pierwszy autor nowej publikacji, Jochen Greiner z Instytutu Maxa Plancka w Garching tłumaczy: "Z uwagi na fakt, że długotrwały błysk promieniowania gamma powstaje raz na 10 000 - 100 000 wybuchów supernowej, gwiazda która wybuchła musiała w jakiś sposób być wyjątkowoa. Astronomowie zakłądali, że owe GRB pochodzą z bardzo masywnych gwiazd - o masach ponad 50 mas Słońca - i sygnalizują powstawanie czarnych dziur. Jednak teraz, nasze nowe obserwacje supernowej SN 2011kl odkrytej po GRB 111209A zmieniają nasze postrzeganie wyjątkowo-długich GRB." W aktualnie akceptowanym scenariuszu kolaps masywnej gwiazdy (czasami znany jako kolapsar) może powodować rozbłysk w zakresie optycznym/podczerwonym trwający ok. tygodnia i pochodzący z rozpadu radioaktywnego niklu-56 powstałego w trakcie wybuchu. Jednak w przypadku GRB 111209A połączone obserwacje GROND oraz VLT jednoznacznie pokazały, że tak nie jest. Inne aktualne wytłumaczenia także zostały wykluczone. [caption id="attachment_158" align="aligncenter" width="448"] Magnetar
Źródło: NASA[/caption] Jedyne wytłumaczenie, które pasowało do obserwacji wybuchu supernowej po której nastąpił GRB 111209A mówi o tym, że była ona zasilana przerz magnetar - niewielką gwiazdę neutronową obracającą się kilkaset razy na sekundę i posiadającą pole magnetyczne dużo silniejsze niż normalne gwiazdy neutronowe zwane radiopulsarami. Paulo Mazzali, współautor publikacji, mówiąc o znaczeniu nowych odkryć powiedział: "Nowe wyniki stanowią dobry dowód na nieoczekiwany związek między GRB, bardzo jasnymi wybuchami supernowej oraz magnetarami. Niektóre z tych związków już od lat przewidywano teoretycznie, jednak zaobserwowanie ich w rzeczywistości to ekscytujący krok." "Przypadek SN 2011kl / GRB 111209A wymusza na nas rozważenie scenariuszy alternatywnych dla kolapsaru. To odkrycie znacznie nas przybliża do zrozumienia działania i powstawania GRB", podsumowuje Jochen Greiner. Źródło: Nature/ESO/phy.so

NEPTUN i jego zakręcone pole magnetyczne

admin — Thu, 09 Jul 2015 13:38:56 +0000

Połączenie 26 lat temu zebranych danych z symulacjami przeprowadzonymi za pomocą superkomputerów umożliwiło naukowcom.... z Imperial College London (ICL) stworzenie szczegółowego modelu pola magnetycznego Neptuna. Naukowcy odkryli, że najdalsza planeta od Słońca (miłośnicy Plutona proszę odłożyć maczety!!) posiada nietypowe pole magnetyczne, które może pomóc nam zrozumieć ryzyko ze strony "kosmicznej pogody" w pobliżu Ziemi. Lars Mejnertsen z ICL zaprezentował swoje odkrycia podczas wykładu wygłoszonego w ramach National Astronomy Meeting w Llandudno (Walia). Neptuna, najdalszą planetę Układu Słonecznego, odwiedził jak dotąd tylko Voyager 2, który przemknął blisko niego w 1989 roku. Dane zebrane przez sondę okazały się niezwykle bogate jednak postawiły przed naukowcami więcej pytań niż uzyskały odpowiedzi. Jedną z największych zagadek jest fakt, że oś obrotu Neptuna jest nachylona w stosunku do Słońca, jego oś magnetyczna nie pokrywa się z osią rotacji, a jego pole magnetyczne ma asymetryczny kształt. https://www.youtube.com/watch?v=WWzEI4gacZc&w=640&h=480 Członek zespołu dr Adam Masters, planetolog w IMC powiedział: "Wyobraźcie sobie przechylenie Ziemi o 45 stopni, ustawienie magnetycznego bieguna północnego gdzieś w Europie środkowej. Tak mniej więcej sytuacja wygląda na Neptunie. Unikalne pole magnetyczne planety jest wciąż bardzo słabo poznane, a nasz nowy model jest dużym krokiem w kierunku jego zrozumienia." Zrozumienie Neptuna jest bardzo ważne ponieważ stawia wyzwanie naszemu podstawowemu rozumieniu pól magnetycznych planet i egzoplanet i ich zachowania. A nauka wyniesiona z modelowania Neptuna może być wykorzystana do zrozumienia pola magnetycznego Ziemi i jego wpływu na pogodę kosmiczną. [caption id="attachment_162" align="aligncenter" width="1000"] Pole magnetyczne Neptuna
Źródło: Lars Mejnertsen[/caption] Mimo, że przedstawiane są nowe pomysły na misję do Neptuna, żadna z nich nie dotrze do niego w najbliższych dziesięcioleciach. Dlatego jak na razie pozostało nam zrozumieć jej otoczenie za pomocą symulacji komputerowych. Źródło: Royal Astronomical Society

CIEMNA MATERIA: W nowym świetle

admin — Thu, 09 Jul 2015 15:35:29 +0000

Opublikowano właśnie pierwsze wyniki dużego przeglądu ciemnej materii na niebie południowym wykonanego za pomocą... należącego do ESO VLT Survey Telescope (VST) w Obserwatorium Paranal w Chile. Przegląd VST KiDS umożliwi astronomom dokonanie precyzyjnych pomiarów ciemnej materii, struktury halo galaktycznego oraz ewolucji galaktyk i gromad galaktyk. Pierwsze wyniki KiDS wskazują, że cechy obserwowanych galaktyk określane są przez otaczające je niewidoczne, ogromne zagęszczenia ciemnej materii. Ponad 85 % materii we Wszechświecie to materia ciemna, której naturę starają się poznać fizycy. Mimo, że nie świeci ani nie pochłania światła, astronomowie mogą ją wykryć poprzez jej wpływ na gwiazdy i galaktyki, zwłaszcza poprzez jej oddziaływanie grawitacyjne. Ogromny projekt wykorzystujący silne teleskopy ESO rzuca teraz więcej światła na związek między tajemniczą ciemną materią, a jasnymi galaktykami, które możemy obserwować bezpośrednio. Projekt nazwany Kilo-Degree Survey (KiDS) prowadzony jest za pomocą teleskopu VLT Survey Telescope i jego ogromnego detektora - OmegaCAM. Umieszczony w Obserwatorium Paranal w Chile teleskop przeznaczony jest do przeglądow nieba w pasmie widzialnym - i uzupełniany jest danym w pasmie podczerwonym wykonanymi przez teleskop VISTA. Jednym z głównych celów VST jest wykonanie mapy ciemnej materii i wykorzystanie jej do zrozumienia tajemniczej ciemnej energii, która odpowiedzialna jest za przyspieszanie rozszerzania się Wszechświata. Najlepszym sposobem odnajdywania ciemnej materii jest poszukiwanie jej przez soczewkowanie grawitacyjne - rozmycie tkanki Wszechświata przez grawitację, która zagina światło odległych galaktyk znajdujących się daleko za ciemną materią. Poprzez badanie tego efektu możliwe jest wykonanie map miejsc, w których grawitacja jest najsilniejsza, a tym samym znajduje się tam dużo materii - włącznie z ciemną materią. Międzynarodowy zespół naukowców KiDS prowadzony przez Koena Kuijkena z Obserwatorium w Lejdzie (Holandia) wykorzystał to podejście do analizowania obrazów ponad dwóch milionów galaktyk znajdujących się średnio 5,5 miliarda lat świetlnych od Ziemi. Naukowcy badali zniekształcenie światła emitowanego przez te galaktyki, które zakrzywia się przechodząc przez masywne zagęszczenia ciemnej materii na drodze między galaktyką a Ziemią. Pierwszy wyniki obejmują zaledwie 7% całego obszaru przeglądu i koncentrują się na mapowaniu rozkładu ciemnej materii w grupach galaktyk. Większość galaktyk znajduje się w grupach - włącznie z Drogą Mleczną, która jest częścią Lokalnej Grupy - i zrozumienie zawartej w nich ciemnej materii będzie kluczowym testem całej teorii formowania się galaktyk w kosmiczne sieci. Dzięki efektowi soczewkowania grawitacyjnego, te grupy wydają się zawierać ponad 30 razy więcej ciemnej niż widzialnej materii. "Co ciekawe najjaśniejsze galaktyki prawie zawsze znajdują się w środku zagęszczenia ciemnej materii," mówi Massimo Viola, główny autor jedno z artykułów. "Przewidywania teorii formowania się galaktyk, w których galaktyk są wciągane w grupy i skupiają się w jej środku, nigdy wcześniej nie zostały tak wyraźnie zaobserwowane jak w trakcie naszych obserwacji," dodaje Koen Kuijken. Nowe wyniki stanowią dopiero początek dużego programy wykorzystywania obszernych zestawów danych pochodzących z teleskopów przeglądowych, a które dane są teraz udostępniane naukowcom na całym świecie w ramach archiwum ESO. Badania KiDS pozwolą nam poprawić nasze rozumienie ciemnej materii. Możliwość zrozumienia ciemnej materii i jej wpływu stanowiłoby istotny przełom w świecie fizyki. Źródło: Obserwatorium w Lejdzie / ESO

PLUTON: Bez obróbki

admin — Thu, 09 Jul 2015 15:49:00 +0000

Czy nie sądzicie, że zdjęcia Plutona i Charona w czerni i bieli..., bez obróbki, takie prosto z aparatu zainstalowanego na New Horizons są lepsze od tych nieco obrobionych, wygładzonych z dodanym kolorem z drugiej kamery? Mi się wydaje, że te oryginalne, cz-b jednak mają dużo więcej uroku w sobie. Przenoszą tą pustkę i głębię i odległość, która nas dzieli od tego... aparatu. Zdjęcie wykonane wczoraj o 0:46.05 naszego czasu z odległości 7.8 mln km

MERKURY: Gdzie skończył MESSENGER?

admin — Thu, 09 Jul 2015 19:04:06 +0000

30 kwietnia 2015 roku po ponad 10 latach spędzonych w przestrzeni - z czego cztery na... orbicie - misja MESSENGER zakończyła się uderzeniem sondy w powierzchnię Merkurego. Mimo, że miejsce uderzenia zostało wcześniej oszacowane przez inżynierów (znajdowało się wtedy po stronie zwróconej do Słońca) dopiero miesiąc później dokładniej je określono. Zdjęcie powyżej ukazuje końcowy fragment lotu sondy i miejsce uderzenia. Zbliżenie poniżej: [caption id="attachment_181" align="aligncenter" width="1000"] Miejsce uderzenia sondy MESSENGER w powierzchnię Merkurego. Zdjęcie ukazuje fragment powierzchni o szerokości 130 km. Źródło: Johns Hopkins University[/caption] Wyliczenia wskazują, że MESSENGER uderzył we fragment powierzchni Merkurego o nachyleniu 8.5°. Ostateczne współrzędne miejsca uderzenia to 54.4398° N, 210.1205° E i są one niesamowicie zgodne z przewidywaniami, które wskazywały na 54.4° N, 210.1° E. Dokładny czas kolizji to 30 kwietnia 2015 r. 21:26.01.166 naszego czasu. Poniżej znajdziecie ostatnie zdjęcie powierzchni Merkurego przesłane przez sondę na Ziemię. [caption id="attachment_182" align="aligncenter" width="508"] Ostatnie zdjęcie Merkurego wykonane przez sondę MESSENGER
Źródło: NASA/JHUAPL[/caption] Podróżując z względną prędkością 14 081 km/h w momencie uderzenia MESSENGER prawdopodobnie utworzył krater o średnicy 16 m, który najprawdopodobniej zostanie sfotografowany przez kolejną misję do Merkurego - BepiColombo (ESA/JAXA), która dotrze na orbitę Merkurego w 2024 roku. Źródło: JHUAPL/lightinthedark

V404 Cygni: rozbłysk rentgenowski

admin — Fri, 10 Jul 2015 09:01:26 +0000

Zdjęcie powyżej, które przypomina tarczę strzelniczą to w rzeczywistości obraz pierścieni promieniowania rentgenowskiego wokół... wybuchającej czarnej dziury. 15 czerwca br. satelita NASA o nazwie Swift wykrył początek nowego wybuchu V404 Cygni, obiektu obejmującego orbitujące wokół siebie czarną dziurę i gwiazdę podobną do Słońca. Od tego momentu astronomowie na całym świecie obserwują ten spektakl. 30 czerwca zespół pod kierownictwem Andrew Beardmore'a z University of Leicester w Wielkiej Brytanii wykonał zdjęcia systemu za pomocą teleskopu rentgenowskiego na pokładzie satelity Swift, które odkryły szereg koncentrycznych pierścieni rozciągających się na obszarze porównywalnym z jedną trzecią wielkości Księżyca w pełni. Animacja wykonana po dodaniu danych obserwacyjnych z 2. i 4. lipca pokazuje rozszerzanie się i stopniowe słabnięcie pierścieni. Astronomowie interpretują pierścienie jako echo promieniowania rentgenowskiego. Rozbłyski z czarnej dziury emitują promieniowanie rentgenowskie we wszystkich kierunkach. Warstwy pyłu odbijają część z tego promieniowania w naszym kierunku, jednak dzięki temu światło leci do nas nieco dłużej niż gdyby leciało w prostej linii. To opóźnienie powoduje powstawanie echo, które wygląda dla nas jak pierścienie. Szczegółowa analiza pierścieni wskazuje, że wszystkie mają swoje źródło w dużym rozbłysku, który miał miejsce 26 czerwca. Kolejne pierścienie powstawały na kolejnych, odbijających warstwach pyłu w odległościach 4000 do 7000 lat świetlnych od nas. Regularne monitorowanie pierścieni oraz ich zmian pozwoli astronomom na lepsze zrozumienie ich natury. V404 Cygni znajduje się 8000 lat świetlnych od nas. Co kilka dziesięcioleci czarna dziura rozbłyska wysokoenergetycznym promieniowaniem. Poprzedni rozbłysk zakończył się w 1989 roku. [caption id="attachment_196" align="aligncenter" width="1000"] Zdjęcie V404 Cygni z satelity Swift - porównanie rozmiaru kątowego do Księżyca widzianego z Ziemi
Źródło: NASA Scientific Vis Studio, Andrew Beardmore, NASA Swift[/caption] Zespół obserwatorów obejmował naukowców z University of Leicester, Southampton, Oksfordu oraz University of Alberta w Kanadzie i Europejskiej Agencji Kosmicznej w Hiszpanii. Źródło: NASA Goddard Space Flight Center

Z KALENDARZA: Lutetia AD 2010

admin — Fri, 10 Jul 2015 11:38:41 +0000

Dokładnie 5 lat temu - 10 lipca 2010 r. sonda Rosetta zmierzająca w kierunku komety 67P/Churyumov-Gerasimienko wykonała zdjęcie powierzchni planetoidy 21 Lutetia. Lutetia to planetoida o średnicy 100 km odkryta w 1852 roku przez Hermanna Goldschmidta. Największy krater na jej powierzchni ma średnicę ok. 45 km. Sonda Rosetta zbliżyła się do niej na odległość 3162 km. Pięć lat temu była to największa planetoida do której dotarła sonda kosmiczna i taką została do momentu zbliżenia sondy Dawn do powierzchni Vesty. Źródło: ESA

LIVE: Philae znów się odezwał!

admin — Fri, 10 Jul 2015 13:05:52 +0000

Właśnie przed chwilą Niemiecka Agencja Kosmiczna (DLR) poinformowała, że... o 1:00 w nocy nawiązany został kontakt z lądownikiem Philae na powierzchni komety P67/Czuriumov-Gerasimienko. Tym razem połączenie było bardzo stabilne. Sonda otrzymała pakiet poleceń i przesłała na Ziemię sporo danych, które aktualnie są analizowane. Jeżeli pojawi się więcej informacji o danych przesłanych przez sondę - poinformuję Was. Źródło: DLR

Zdjęcie Plutona wykonane o 6:23

admin — Fri, 10 Jul 2015 14:43:17 +0000

Zdjęcie Plutona wykonane dzisiaj o godzinie 4:23 UTC

CERES: To jednak nie jest lód?

admin — Fri, 10 Jul 2015 15:03:07 +0000

Przez najbliższe dni to Pluton będzie centrum sceny planet karłowatych, ale nie możemy zapominać... o Ceres. Od dawna zastanawiamy się czym są tajemnicze białe kropki na powierzchni. Jednak według naukowców z zespołu sondy Dawn, najpopularniejsza obecnie teoria - że kropki są pokładami lodu - prawdopodobnie jest fałszywa. https://www.youtube.com/watch?v=uHj_kmYSpkI&w=853&h=480 Według Christophera Russella z University of califormia w Los Angeles, zespół oddala się powoli teorii mówiącej o lodzie na powierzchni Ceres. "Generalnie zespół zgadza się co do tego, że woda stanowi jakiś czynnik na Ceres, jednak same kropki zbudowane są raczej z soli odbijającej dużą ilość światła," powiedział Russell dziennikowi Washington Post. Tajemnica kropek jest jednak jeszcze daleko od rozwiązania - ostrzega Russell. Zespołowi nie udało się wykonać odpowiedniej jakości pomiarów potrzebnych do zbadania kropek - i kolejna próba zostanie podjęta z następnej, niższej orbity na wysokości ok 1600 km. Zdjęcia z tej wysokości także będą charakteryzowały się dużo lepszą rozdzielczością, która powinna umożliwić zespołowi określenie składu kropek. Źródło: Washington Post

P67: Nowe ujęcie komety

admin — Sat, 11 Jul 2015 09:56:50 +0000

Powyższe zdjęcie przedstawia jądro komety P67 wykonane przez sondę... Rosetta 25 czerwca z odległości 168 km od środka komety. Skala na zdjęciu to 14.3 m/piksel. Zdjęcie zostało poddane obróbce, która pozwoliła na uwydatnienie szczegółów aktywności jądra komety. Na zdjęciu wyraźnie zaznaczona jest depresja Hatmehit na mniejszym końcu jądra. Większy koniec schowany jest w cieniu, jednak w dolnym lewym rogu widać delikatny jego zarys. Źródło: ESA Zdjęcie w pełnym rozmiarze 1024x1024 dostępne pod linkiem: P67 - zdjęcie w pełnym rozmiarze

GOLDSTONE: proszę czekać, będzie rozmowa

admin — Sat, 11 Jul 2015 10:15:49 +0000

Zdjęcie powyżej przedstawia kompleks radioteleskopów w Goldstone na pustyni Mojave w Kaliforni. Jego głównym zadaniem jest śledzenie i komunikacja z sondami kosmicznymi. Powszechnie uważa się, że właśnie w Goldstone został odebrany pierwszy sygnał potwierdzający umieszczenie pierwszego amerykańskiego satelity Explorer I na orbicie. Niemniej jednak jakieś 4 godziny temu Obserwatorium Goldstone miało dużo pracy, bowiem do domu jednocześnie dzwoniły: sonda New Horizons z Plutona, sonda Cassini z Saturna oraz ich starszy kolega Voyager I. To się nazywa rozmowa długodystansowa. :)

NGC 2346: Mgławica planetarna w szczegółach

admin — Sat, 11 Jul 2015 11:28:44 +0000

Naukowcy z NOAO korzystając z 8-metrowego Obserwatorium Gemini w Chile uzyskali jak dotąd najdokładniejsze zdjęcie... mgławicy planetarnej NGC 2346. Przypominająca motyla czy klepdydrę dwubiegunowa mgławica planetarna to obiekt znajdujący się w odległości 2300 lat świetlnych od Słońca w gwiazdozbiorze Jednorożca. Nowe obserwacje tej gazowej mgławicy przedstawione na zdjęciu powyżej pozwalają na rozdzielenie szczegółów o rozmiarach zbliżonych do Układu Słonecznego. Dzięki temu zespół był w stanie wykryć wcześniej nierozdzielone węzły i pasma wodoru cząsteczkowego - czyli szczegóły, których jak dotąd nie był w stanie dostrzec żaden teleskop naziemny, ani nawet Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Wodór cząsteczkowy w płatach mgławicy NGC 2346 został odkryty prawie 30 lat temu, chociaż wcześniejsze obserwacje wskazywały na jego ułożenie w gładki torus. Teraz odkryta pasmowa struktura odpowiada mechanizmowi, który naukowcy zaproponowali - w którym gorący bąbel gazu otaczający centralną gwiazdę pęka i rozrywa powłokę otaczającego ją gazu. Gazowe węzły najprawdopodobniej są powszechne powstając gdy dwa płyny o różnej gęstości stykają się ze sobą, a lżejszy płyn naciska na cięższy. Autorzy stworzyli modele komputerowe, które pozwalają zrozumieć w jaki sposób gazy powinny ze sobą oddziaływać: poniższa animacja pokazuje ewolucję gazu w czasie. Arturo Manchado, główny autor powiedział: "Na tej animacji pokazujemy wyniki modelu dla 9 kroków o łącznym czasie trwania 9000 lat. Niebieski kolor odpowiada emisji wodoru cząsteczkowego. Na początku model przedstawia toroid chłodnego gazu na równiku. Po rozerwaniu powłoki na drobne fragmenty, toroid nie jest już obserwowany, a zamiast niego pojawiają się duże zagęszczenia gazu." [caption id="attachment_226" align="aligncenter" width="731"] Symulacja komputerowa ukazująca ewolucję mgławicy w czasie 9000 lat. Aktualnie mgławica rozpoczyna ten proces. Animacja przedstawia proces w 9 krokach po 1000 lat.[/caption] NGC 2346 to gwiazda w ostatnich fazach życia. Jej życie rozpoczęło się w układzie podwójnym. Każda z dwóch gwiazd miała masę ok. 2 mas Słońca i obie krążyły wokół wspólnego środka ciężkości. Masywniejsza z obu gwiazd szybciej zużyła wodór, zwiększyła swoje rozmiary przechodząc w stadium czerwonego olbrzyma i teraz odrzuciła swoje zewnętrzne powłoki przechodząc w stadium białego karła o masie między 0.3 a 0.7 masy Słońca. Dwubiegunowa mgławica przyjęła taki kształt w skutek oddziaływania pary gwiazd, choć to jeszcze jest badane. Przy okresie orbitalnym wynoszącym 16 dni, obie gwiazdy znajdują się bliżej siebie niż Słońce i Merkury. [caption id="attachment_227" align="aligncenter" width="504"] Wersja animacji przedstawiająca ewolucję w krokach co 200 lat.[/caption] Obserwacje w bliskiej podczerwieni przeprowadzono nowym instrumentem Adaptive Optics Imager zainstalowanym na teleskopie Gemini w trakcie wstępnej fazy testowania tego instrumentu. Źródło: Astrophysical Journal / arXiv

3C 279: Kolejny potężny rozbłysk gamma?

admin — Sat, 11 Jul 2015 19:50:36 +0000

5 miliardów lat temu, potężna eksplozja wstrząsneła obszarem w pobliżu olbrzymiej czarnej dziury w centrum galaktyki 3C 279. 14 czerwca br. fala wysokoenergetycznego.... promieniowania wyemitowanego podczas tego zdarzenia dotarła w końcu do Ziemi budząc detektory na pokładzie m.in. Teleskopu Kosmicznego Fermi rejestrującego promieniowanie gamma. Astronomowie z całego świata skierowali swoje instrumenty na galaktykę, aby obserwować ten krótki, ale rekordowy rozbłysk. https://www.youtube.com/watch?v=9Rl4l6tuHGg&w=853&h=480 "Jednego dnia 3C 279 była tylko jedną z wielu galaktyk aktywnych, które widzimy, a następnego była najjaśniejszym obiektem nieba w zakresie promieniowania gamma," mówi Sara Cutini z Włoskiej Agencji Kosmicznej w Rzymie. 3C279 to znany blazar, galaktyka której aktywność wysoko-energetyczna napędzana jest przez centralną, supermasywną czarną dziurę o masie dochodzącej do miliarda mas Słońca i rozmiarach rzędu rozmiarów Układu Słonecznego. Wraz z opadaniem materii na czarną dziurę, niektóre cząsteczki uciekają od niej z prędkością bliską prędkości światła w dwóch dżetach skierowanych w przeciwne strony. Fakt, że jeden z tych dżetów jest skierowany niemalże prosto w naszą stronę sprawia, że blazar jest dla nas tak jasny. "Ten rozbłysk to najbardziej dynamiczny rozbłysk jaki Fermi zarejestrował w ciągu siedmiu lat swojego działania. Niemalże z dnia na dzień stał się 10-krotnie jaśniejszy," mówi Elizabeth Hays, zastępca kierownika projektu Fermi z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt, w stanie Maryland. Astronomowie przypuszczają, że za rozbłysk odpowiedzialna jest jakaś zmiana w dżecie, jednak na razie nie wiadomo co to mogło być. Najjaśniejszym, stałym źródłem promieniowania gamma na niebie jest pulsar Vela, znajdujący się ok. 1 000 lat świetlnych od nas. 3C 279 jest miliony razy dalej, a mimo to podczas rozbłysku, ten obiekt był czterokrotnie jaśniejszy od Veli. To oznacza uwolnienie olbrzymiej ilości energii, które nie może trwać długo. Galaktyka wróciła do normalnego poziomu promieniowania gamma już 18 czerwca. To gwałtowne słabnięcie sprawiło, że astronomowie bez zwłoki zabrali się za zbieranie danych zaraz po wykryciu rozbłysku. "Naszym priorytetem jest wykonywanie obserwacji póki obiekt jest wciąż jasny," mówi Masaaki Hayashida, członek zespołu Fermi z University of Tokyo. "Dopiero potem zabieramy się za analizowanie zebranych danych i próby zrozumienia mechanizmu stojącego za tym zjawiskiem." 3C 279 to obiekt o szczególnym znaczeniu dla historii badań promieniowania gamma. Podczas rozbłysku w 1991 roku, wykrytym przez instrument EGRET zainstalowany na Compton Gamma Ray Observatory (CGRO), który działał do 2000 roku, galaktyka ta ustanowiła rekord najdalszego i najjaśniejszego znanego źródła promieniowania gamma. "Mimo, że nie oczekiwaliśmy, że znajdziemy tak jasną galaktykę, nie mieliśmy pojęcia co nas czeka," wspomina Robert Hartman, który prowadził pierwsze badania 3C 279 w zakresie gamma, a teraz jest członkiem zespołu Fermi, "Jej jasność bardzo się zmieniała, i zwiększyła się czterokrotnie w ciągu kolejnych 10 dni." Rozbłysk z 14. czerwca spowodował gwałtowny wzrost jasności w mniej niż jeden dzień. Wyprodukował błysk gamma 10-krotnie większy niż w 1991 roku. Te gwałtowne zmiany przenoszą także informacje o rozmiarze emitującego promieniowanie obszaru, który nie może być większy niż odległość, którą światło pokonuje w trakcie rozbłysku. Źródło: NASA / Francis Reddy

PLUTON: Tytanie, cóż za podobieństwo!

admin — Sat, 11 Jul 2015 23:23:02 +0000

Wczorajsze zdjęcia Plutona wykonane z odległości 4 mln km zaczynają pokazywać... bogatą geologię na jego powierzchni. Co więcej - jak niektórzy obserwatorzy zauważyli - Pluton w ostatnich dniach przestał przypominać Marsa widzianego przez pierwsze sondy kosmiczne, a zaczyna przypominać Tytana widzianego przez sondę Cassini. Z resztą sami zobaczcie: Źródło: NASA

PLUTON: To zdjęcie przechodzi do historii!

admin — Sun, 12 Jul 2015 11:49:00 +0000

Pięć miliardów kilometrów od ziemi i tylko cztery miliony kilometrów od Plutona, sonda New Horizons wykonała najlepsze zdjęcie czterech ciemnych plam na powierzchni Plutona, które wciąż zachwycają. Plamy znajdują się na stronie Plutona zwróconej do jego największego księżyca - Charona. Ta strona planety będzie niewidoczna podczas przelotu sondy w jej pobliżu 14. lipca. Alan Stern z Southwest Research Institute w Boulder, Colorado, kierownik całego projektu New Horizons określił powyższe zdjęcie jako "najlesze zdjęcie tej strony Plutona przez wiele kolejnych dziesięcioleci." Ciemne plamy połączone są z ciemnym pasem okrążającym region równikowy Plutona. Dla naukowców jednak najbardziej zdumiewający jest ich podobny rozmiar i rozmieszczenie. Ich rozmiar szacuje się na ok 480 km każda. Podczas przelotu sondy New Horizons w pobliżu Plutona, już za dwa dni, skupi się ona na drugiej jego stronie. Dokładnie o 13:49 naszego czasu sonda znajdzie się w odległości 12 500 km od powierzchni, na której wtedy będzie widoczny obszar, który na ostatnich zdjęciach przypominał ogromne serce. Źródło: NASA

WENUS: Akatsuki powraca!

admin — Sun, 12 Jul 2015 16:14:07 +0000

7 grudnia br sonda Akatsuki wykona drugą próbę wejścia na orbitę wokół Wenus wykorzystując do tego tylko silniki sterowania reakcyjnego. Główny silnik przedwcześnie się wyłączył podczas pierwszej próby wejścia na orbitę 6 grudnia 2010 r. Wczoraj Japońska Agencja Kosmiczna (JAXA) ogłosiła, że Akatsuki wykona w tym miesiący trzy manewry korekty trajektorii w celu ustawienia sondy do wejścia na najlepszą możliwą orbitę naukową wokół Wenus. Manewry planowane są na 17, 24 i 31 lipca br. Więcej o misji: Akatsuki (jap. świt) to japońska sonda kosmiczna, której celem było wejście na orbitę Wenus i badanie struktury i dynamiki atmosfery planety. Sonda wystrzelona została 20. maja 2010 r., a wejście na orbitę zaplanowano na 7 grudnia tego samego roku. Po 6-miesięcznym locie, 6 grudnia 2010 r. na krótko przed północą sonda zbliżyła się na odległość 550 km od Wenus. W tym momencie zgodnie z planem rozpoczął się 12-minutowy manewr wejścia na orbitę. Centrum kontroli misji otrzymał potwierdzenie odpalenia silnika głównego. W tym momencie sonda znalazła się (zgodnie z planem) za tarczą Wenus i na 22 minuty utraciła kontakt z Ziemią. Niestety po 22 minutach kontaktu nie udało się przywrócić. Sonda odezwała się dopiero 2 godziny później. Według danych przesłanych na Ziemię silnik został wyłączony z powodu przejścia w tryb awaryjny, po tym jak w trzeciej minucie po odpaleniu silnika - sonda wpadła w ruch obrotowy. Mimo, że sonda nadal pozostawała sprawna, nie udało się jej wprowadzić na orbitę wokół Wenus i pozostała ona na orbicie heliocentrycznej. We wrześniu 2011 r. przeprowadzono dwa próbne testy silnika głównego, jednak okazało się, że nie działa prawidłowo. Miesiąc później odrzucono ze zbiorników zbędny utleniacz, a 1, 10 i 21 listopada 2011 wykonano trzy manewry korekcyjne, które doprowadzą sondę do ponownego spotkania Wenus.

PLUTON: Aktualizacja!

admin — Mon, 13 Jul 2015 07:20:50 +0000

Późno w nocy zakończyła się konferencja zespołu New Horizons podsumowująca dotychczasowy stan wiedzy nt. systemu Pluton-Charon. Poniżej najważniejsze punkty omawiane w trakcie konferencji: - zarówno na Plutonie jak i na Charonie widzimy dowody na to, że były to ciała geologicznie aktywne w przeszłości, - na Plutonie zaobserwowaliśmy metan oraz ślady azotu, które dość trudno wykryć, - w widmie Charona wykonanym przez instrument LEISA można zauważyć obecność wody, - jak dotąd zespół nie posiada jeszcze danych jednoznacznie potwierdzających teorię Marka Showaltera dot. chaotycznej rotacji małych księżyców, - w dniu dzisiejszym (poniedziałek) zostaną opublikowane nowe zdjęcia układu. We wtorek zostaną opublikowane dane przesłane w poniedziałek, a w środę rozpocznie się przesyłanie lawiny danych z przelotu. Tymczasem na dwa dni przed przelotem Charon, do niedawna znany jako 8 pikseli wygląda tak: Pierwsze analizy zdjęć "odwrotnej strony" Plutona (odwrotnej w stosunku do przelotu) ukazują krater oraz wyraźne klify. Tymczasem jasny obszar "przypominający kształtem serce" zaczyna wchodzić w pole widzenia: Tak czysto dla perspektywy. Ostatnim razem gdy New Horizons był 2 dni od przelotu w pobliżu planety, jego kamery zarejestrowały taki widok: Największe na Charonie szczeliny są dłuższe i kilometry głębsze od Wielkiego Kanionu. Na powierzchni można także zidentyfikować kratery uderzeniowe. Aha, już wczoraj wspominałem komuś o tym na Facebooku, ale zachęcam do obejrzenia krótkiego dokumentu dot. misji New Horizons oraz ludzi, którzy za nią stoją. http://graphics8.nytimes.com/bcvideo/1.0/iframe/embed.html?videoId=100000003783764&playerType=embed

PLUTON: Kolejna konferencja

admin — Mon, 13 Jul 2015 14:54:33 +0000

Kilkanaście minut temu rozpoczęła się kolejna konferencja zespołu New Horizons podsumowujące nowe informacje dotyczące Plutona: - jutro będą nowe zdjęcia kolorowe, - ilość pracy teraz sprawia, że czujemy się jak byśmy "jechali windą przez dekadę, a teraz wsiedliśmy do rakiety naddźwiękowej" (A.Stern), - zbudowany przez studentów instrument mierzący ilość pyłu w pobliżu Plutona zbiera własne dane i zostaną one przesłane nieco później, - największe ryzyko będzie podczas przelotu przez płaszczyznę orbity księżyców, - aktualne modele wskazują na ryzyko 1:10000 zderzenia z zagrażającymi sondzie ziarnami pyłu, - jutro będzie trochę adrenaliny w zespole, New Horizons skupi się na zbieraniu danych i kontakt z Ziemią nawiązany zostanie dopiero po 24 godzinach, oczekiwanie na ten pierwszy sygnał będzie z pewnością emocjonujące, ale Alan Stern mówi, że będzie spał spokojnie, - promień Plutona to 1185 km, co jednoznacznie oznacza, że jest największym obiektem Pasa Kuipera (dotychczas nie było jasne czy największy jest Pluton czy Eris), oznacza to, że składa się w większej niż wcześniej przypuszczano ilości lodu i ma mniejszą gęstość, - potwierdzone występowanie lodowych czap polarnych składających się z metanu i azotu, - instrumenty wskazują uciekający z atmosfery azot - odkryto go wcześniej niż przypuszczano, a to oznacza, że ucieka z większą prędkością niż sądzono lub ucieczka spowodowana jest innym niż proponowanym mechanizmem, - tak swoją drogą:

Galaktyka spiralna LEDA89996

admin — Tue, 14 Jul 2015 06:10:00 +0000

Ta mało znana galaktyka o oficjalnej nazwie J04542829-6625280, od niedawna nazywana LEDA 89996 to klasyczny przykład galaktyki spiralnej, takiej jak nasza Droga Mleczna. Na powyższym zdjęciu wykonanym przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a widoczna jest od góry, dzięki czemu możemy obserwować jej zwiniętą, spiralną strukturę. Ciemne plamy w ramionach to obszary wypełnione gazem i pyłem, które stanowią budulec dla nowych gwiazd. Wiele młodych gwiazd tworzących ramiona sprawiają, że ramiona wydają się jasne i niebieskie. LEDA 89996 znajduje się w jasnym fragmencie nieba w Gwiazdozbiorze Złotej Ryby na niebie południowym w pobliżu Wielkiego Obłoku Magellana. Źródło: NASA/Hubble

MARS: Region Samara Valles

admin — Tue, 14 Jul 2015 09:27:00 +0000

To tak, żeby nie było, że dzisiejszy cały dzień zdominowany jest przez Plutona, choć tak w historii eksploracji Układu Słonecznego ten dzień się zapisze.

PLUTON: Spotkanie z New Horizons TERAZ!!!

admin — Tue, 14 Jul 2015 11:49:00 +0000

Właśnie w tej chwili sonda New Horizons przelatuje 12 500 km nad powierzchnią Plutona! Nie wiem jak Wy, ale ja jestem poruszony, że 5 miliardów kilometrów od Ziemi stworzona przez człowieka sonda właśnie poznaje, odkrywa system Pluton-Charon, obserwuje i fotografuje rzeczy, których nikt na Ziemi jeszcze nigdy nie widział. Pierwsze zdjęcie z przelotu przedstawione zostanie dopiero jutro wieczorem, ale to się dzieje teraz, dokładnie w tej chwili. Siedem instrumentów na pokładzie pobierając zaledwie 28 W mocy zbiera ogromne ilości danych, które jeszcze dzisiaj zacznie wysyłać na Ziemię i będzie wysyłał je przez kolejne kilkanaście miesięcy dając planetologom pracę na wiele, wiele lat. Wraz z NASA zapraszam do obejrzenia poniższego filmu o sondzie, o Plutonie, o ludziach którzy poświęcili swoją karierę dla tej jednej misji, którzy przez lata lobbowali za wysłaniem misji do Plutona, napotykali tony przeszkód, potem przeszli przez fazę projektowania misji, oczekiwania na start, a następnie musieli czekać właśnie na dzisiaj, na ten dzień, na 14. lipca 2015. Wczoraj głównym zdaniem wymienianym przez członków zespołu było:

Nie możemy uwierzyć, że to już dzisiaj. Tak bardzo przyzwyczailiśmy się, że ten przelot jest gdzieś w przyszłości. On zdefiniował nasze życie. To oczekiwanie właśnie się kończy. To surrealistyczne doświadczenie.

Zapraszam na film: https://www.youtube.com/watch?v=EJxwWpaGoJs&w=1280&h=720

CIEMNA MATERIA: Galaktyczne super autostrady

admin — Wed, 15 Jul 2015 09:52:53 +0000

Wykorzystując najlepsze dostępne dane do monitorowania ruchu galaktyk w naszym sąsiedztwie, Noam Libeskind ze współpracownikami z Instytutu Astrofizyki Leibniza (AIP) w Poczdamie stworzyli szczegółową mapę ruchu galaktyk w naszym otoczeniu. Odnaleźli na niej "most" ciemnej materii rozciągający się od naszej Lokalnej Grupy aż do Gromady w Pannie - ogromnego skupiska 2000 galaktyk w odległości 50 milionów lat świetlnych od Ziemi otoczonej z każdej strony ogromnymi bąblami przestrzeni całkowicie pozbawionej galaktyk. Ten most i puste przestrzenie pomogą nam zrozumieć nierozwiązany od 40 lat problem osobliwego rozkładu przestrzennego galaktyk karłowatych. Owe galaktyki karłowate często znajdują się w pobliżu większych galaktyk macierzystych, takich jak nasza Droga Mleczna. Z racji na niewielką jasność są one jednak trudne do wykrycia. Dlatego też znajdujemy je jedynie w naszym najbliższym otoczeniu. Osobliwą cechą tych galaktyk jest jednak fakt, że w pobliżu Drogi Mlecznej oraz dwóch najbliższych nam galaktyk - Galaktyki w Andromedzie oraz Centaurus A - owe galaktyki karłowate nie krążą po losowych orbitach, a skupione są w szerokich, płaskich, prawdopodobnie rotujących płaszczyznach. Takie struktury nie są przypadkowym wynikiem oddziaływania chłodnej ciemnej materii, dlatego stanowią wyzwanie dla obecnie obowiązującej doktryny. Według jednej z możliwości owe galaktyki karłowate odzwierciedlają geometrię struktur znacznie większych. "Po raz pierwszy uzyskaliśmy obserwacyjną weryfikację istnienia dużych "włókien" przesyłających galaktyki karłowate w kosmosie za pomocą niesamowitych mostów ciemnej materii," mówi Libeskind. Kosmiczne "super autostrady" stanowią dla galaktyk satelitarnych drogi, wzdłuż których mogą one być przesyłane w kierunku Drogi Mlecznej, Andromedy czy Centaura A. "Fakt, że ten galaktyczny most może wpływać na galaktyki karłowate w naszym sąsiedztwie jest imponujący zważając na różnicę skali między drogą a galaktykami: płaszczyzny galaktyk karłowatych stanowią zaledwie 1 procent rozmiaru mostu galaktycznego prowadzącego do Gromady w Pannie." Źródło: MNRAS / AIP

Nowe ujęcia granic między regionami P67

admin — Wed, 15 Jul 2015 13:48:13 +0000

W nowej galerii zdjeć dostępnej na stronie ESA można znaleźć takie cuda: Nowe zdjęcia przedstawiają granice między poszczególnymi regionami na powierzchni jądra komety P67 Czuriumow-Gerasimienko. Źródło: ESA

Bliźniak Układu Słonecznego?

admin — Thu, 16 Jul 2015 22:08:17 +0000

Korzystającym z 3.6-metrowego teleskopu ESO astronomom udało się zidentyfikować planetę podobną do... Jowisza orbitującą wokół gwiazdy podobnej do Słońca (HP 11915) w podobnej odległości co Jowisz w Układzie Słonecznym. Według obowiązujących teorii, powstawanie planet o masie Jowisza odgrywa istotną rolę w ewolucji budowy układu planetarnego. Samo istnienie planety o masie Jowisza, na orbicie podobnej do Jowisza, wokół gwiazdy podobnej do Słońca sprawia, że układ planetarny może być bardzo podobny do Układu Słonecznego. https://www.youtube.com/watch?v=ljyLXiiY8Tg&w=1280&h=720 Jak dotąd przeglądy nieba w poszukiwaniu egzoplanet były najbardziej czułe na układy planetarne znajdujące się blisko gwiazdy i składające się z masywnych planet o masie co najmniej kilku mas Ziemi. To znacznie różne układy od naszego, w którym blisko gwiazdy znajdują się małe planety skaliste, a dalej gazowe olbrzymy. Według najnowszych teorii, budowę naszego Układu Słonecznego, tak sprzyjającego powstaniu życia, możemy zawdzięczać obecności Jowisza i grawitacyjnemu wpływowi tego gazowego olbrzyma na Układ Słoneczny w trakcie jego tworzenia. Możemy zatem wnioskować, że znalezienie planety bliźniaczej dla Jowisza to kolejny duży krok w kierunku znalezienia układu planetarnego podobnego do naszego. [caption id="attachment_349" align="aligncenter" width="762"] Instrument HARPS zainstalowany na 3.6-metrowym teleskopie ESO w Obserwatorium La Silla w Chile[/caption] Brazylijski zespół skupił się na badaniu gwiazd podobnych do Słońca szukając układów planetarnych podobnych do Układu Słonecznego. W trakcie badań udało się odkryć planetę o masie zbliżonej do masy Jowisza, orbitującą wokół gwiazdy podobnej do Słońca - HIP 11915 w odległości niemal identycznej do odległości Jowisza od Słońca. Za odkryciem stoi HARPS - jeden z najbardziej precyzyjnych instrumentów do poszukiwania planet na świecie - zainstalowany na 3.6-metrowym teleskopie ESO w Obserwatorium La Silla w Chile. Mimo, że wiele planet podobnych do Jowisza znajdowano już wcześniej w różnych odległościach od gwiazd podobnych do Słońca, nowa planeta pod względem masy i odległości od gwiazdy, i pod względem podobieństwa gwiazdy do Słońca jest jak na razie najlepszym analogiem Słońca i Jowisza. Gwiazda macierzysta planety - bliźniak naszego Słońca HIP 11915 - podobna jest do Słońca nie tylko pod względem masy lecz także wieku. Jakby tego było mało, skład gwiazdy jest również podobny do Słońca. Według Jorge Melendez z Universidade de São Paulo w Brazylii, kierownik zespołu i współautor publikacji "poszukiwanie Ziemi 2.0 oraz Układu Słonecznego 2.0 jest jednym z najbardziej ekscytujących zadań dzisiejszej astronomii. Cieszymy się, że możemy być częścią badań możliwych dzięki najnowszym instrumentom obserwacyjnym ESO." Megan Bedell z University of Chicago oraz główna autorka publikacji podsumowuje: "Po dwudziestu latach poszukiwania egzoplanet, w końcu zaczynamy znajdować długookresowe gazowe olbrzymy podobne do tych w Układzie Słonecznym. Jest to możliwe dzięki długoterminowej stabilności instrumentów takich jak HARPS. Nasze odkrycie podkażdym względem jest ekscytującym znakiem, że wiele układów słonecznych czeka jeszcze na odkrycie." Do potwierdzenia niezbędne są jeszcze dalsze obserwacje, jednak HIP 11915 jest jednym z najbardziej obiecujących kandydatów na gwiazdę wokół której może istnieć układ planetarny podobny do naszego. Źródło: phys.org / A&A

Niesamowita animacja gór na Plutonie 3D

admin — Thu, 16 Jul 2015 22:21:34 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=37TNyDHZExA&w=1280&h=720 Minęły niecałe dwa dni od opublikowania pierwszego zdjęciu fragmentu Plutona wykonanego podczas przelotu sondy New Horizons w odległości zaledwie 12 500 km od powierzchni, a Mattias Malmer stworzył już trójwymiarową animację na podstawie tego jednego zdjęcia. Oczywiście z uwagi na to, że oparta jest na tylko jednym zdjęciu, nie jest całkowicie dokładna jednak daje przedsmak tego jak sfotografowany region może wyglądać z różnych punktów w przestrzeni. Sami zobaczcie. Źródło: Jason Major / litd

PLUTON - Planeta z ogonem (jonowym)

admin — Sun, 19 Jul 2015 13:49:12 +0000

Sonda New Horizons odkryła region zimnego, gęstego, zjonizowanego gazu dziesiątki tysięcy kilometrów za... Plutonem - to uciekająca atmosfera planety, wywiewana przez wiatr słoneczny w przestrzeń kosmiczną. Półtorej godziny po przelocie w pobliżu Plutona instrument SWAP (Solar Wind Around Pluto) zaoobserwował lukę w wietrze słonecznym - wypływ elektrycznie naładowanych cząsteczek ze Słońca w odległości 77 000 - 109 000 km za Plutonem. Dane SWAP wskazały, że luka wypełniona jest jonami azotu, które tworzą "ogon plazmowy" o nieokreślonej strukturze i długości rozciągający się za planetą. Podobne ogony plazmowe obserwwoane są na planetarach takich jak Wenus i Mars. W przypadku głównie azotowej atmosfery Plutona, uciekające cząsteczki jonizowane są przez słoneczne promieniowanie ultrafioletowe, przechwycone przez wiatr słoneczny i wyniesione za Plutona gdzie tworzą ogon plazmy odkryty przez New Horizons. Jeszcze przed przelotem w pobliżu Plutona, jony azatu zostały wykryte daleko za Plutonem przez instrument PEPSSI (Pluto Energetic Particle Spectrometer Science Investigation) dając przedsmak uciekającej atmosfery Plutona. Tworzenie ogona plazmy jest jedną z podstawowych cech oddziaływania Plutona z wiatrem słonecznym, o którym wciąż wiemy stosunkowo mało. Najważniejszym z czynników jest tempo utraty atmosfery. "To jak na razie pierwsze, kuszące spojrzenie na otoczenie plazmowe Plutona," mówi Fran Bagenal z University of Colorado, Boulder, kierownik zespołu badającego plazmę w ramach misji New Horizons. "Więcej danych otrzymamy w sierpniu. Będziemy mogli je połączyć z pomiarami atmosfery z instrumentów Alice i Rex co pozwoli nam na ustalenie tempa utraty atmosfery przez Plutona. Dopiero posiadając te dane będziemy w stanie odpowiedzieć na pytania dotyczące ewolucji atmosfery i powierzchni Plutona." Źródło: NASA

GROMADA COMA: Martwe galaktyki

admin — Sun, 19 Jul 2015 16:04:22 +0000

Według najnowszych autralijskich badań galaktyki w gromadzie oddalonej od nas o 300 milionów lat świetlnych mogą zawierać nawet 100 razy więcej ciemnej materii niż widocznej. Badania, których wyniki zostały opublikowane dzisiaj, oparte są na symulacjach komputerowych galaktyk, które znajdują się w Gromadzie Coma, jednaj z największych struktur we Wszechświecie składających się z tysięcy galaktyk związanych ze sobą grawitacyjnie. "Okazało się, że galaktyki mogły wpaść do gromady nawet siedem miliardów lat temu, co oznacza (jeżeli nasze aktualne teorie ewolucji galaktyk są prawidłowe), że musiały posiadać olbrzymie ilości ciemnej materii, która uchroniła widzialną materię od rozerwania przez gromadę." Ciemna materia, której nie można zaobserwować bezpośrednio według naukowców stanowi aż 84 procent materii we Wszechświecie. Doktorant International Centre for Radio Astronomy Research Cameron Yozin, który prowadził badania mówi, że wyniki dowodzą po raz pierwszy, że niektóre galaktyki, które wpadły w gromadę mogły zawierać nawet 100 razy więcej ciemnej materii niż widzialnej. Yozin, z University of Western Australia mówi,że badane przez niego galaktyki w Gromadzie Coma są tego samego rozmiaru co Droga Mleczna jednak zawierają zaledwie 1% jej gwiazd. Uważa, że w galaktykach przestały powstawać nowe gwiazdy gdy po raz pierwszy wpadły w objęcia gromady czyli od siedmiu do dziesięciu miliardów lat temu i od tego czasu proces nie rozpoczął się ponownie. Astrofizycy nazwali je "nieudanymi" galaktykami. Takie zakończenie formowania się gwiazd znane jest jako "zduszenie" (quenching). "Galaktyki powstają gdy duże obłoki gazu wodorowego zapadają się pod wpływem grawitacji jednocześnie dając początek nowym gwiazdom - jeżeli usuniemy ten gaz, galaktyka przestaje rosnąć," mówi Yozin. "Wpadnięcie w gromadę galaktyk stanowi jeden z możliwych sposobów na pozbycie się gazu. Olbrzymie przyciąganie grawitacyjne gromady wciąga galaktykę, jednak jej gaz jest wypychany przez gorący gaz samej gromady." "Po raz pierwszy moje symulacje pokazują, że owe galaktyki mogły zostać zduszone przez gromadę nawet siedem miliardów lat temu. Jednocześnie uniknęły rozerwania w tym otoczeniu, bowiem zostały wciągnięte z wystarczającą ilością ciemnej materii, która zdołała ochronić materię widzialną." Czynnikiem inicjującym badania było niedawne odkrycie tych galaktyk przez zespół amerykańsko-kanadyjski pod kierownictwem prof. Pietera van Dokkuma z Yale University. Korzystając z danych zebranych przez północnoamerykański zespół, Yozin był w stanie stworzyć symulacje komputerowe modelu ewolucji galaktyk aż do dnia dzisiejszego. Źródło: MNRAS

A tymczasem na 1. czerwonej planecie

admin — Sun, 19 Jul 2015 16:55:12 +0000

Przy całym zamieszaniu związanym z Plutonem i Charonem łatwo zapomnieć, że mamy też swoich wysłanników na Marsie. Powyższe zdjęcie wykonał łazik Curiosity w ubiegły piątek (17. lipca) w Kraterze Gale w pobliżu wzgórza Mount Shields. A poniższe zdjęcia to wspomnienia innych lokalizacji w których Curiosity się wcześniej pojawiał. To także jest fascynująca planeta :) Źródło: rwr

PLUTON: Piątkowa konferencja - co wiemy?

admin — Sun, 19 Jul 2015 18:12:39 +0000

Opublikowane w piątek (i nie zrelacjonowane przeze mnie) nowe zbliżenia Plutona ukazują obszerne równiny pozbawione kraterów, które wydają się nie starsze niż 100 milionów lat. Co więcej owe równiny mogą wciąż być kształtowane przez procesy geologiczne. Mroźny region znajduje się na północ od lodowych gór na Plutonie, w centralnej części jasnego obszaru przypominającego wyglądem serce, a nieoficjalnie nazwanego przez zespół New Horizons Tombaugh Regio na cześć odkrywcy Plutona - Clyde'a Tombaugh. "Ciężko wytłumaczyć wygląd tego obszaru," mówi Jeff Moore, kierownik grupy geologii, geofizyki i obrazowania w zespole New Horizons. "Odkrycie ogromnych, bardzo młodych równin całkowicie pozbawionych kraterów znacznie przekracza nasze najśmielsze oczekiwania sprzed przelotu." Te fascynujące lodowe równiny, rozdzielone pęknięciami zostały nieformalnie nazwane "Sputnik Planum". Spękana powierzchnia tworzy nieregularne segmenty o średnicy ok. 20 kilometrów ograniczone płytkimi rowami. Niektóre z tych rowów wypełnione są ciemniejszą materią, a w innych znowu widać niewielkie wzgórza wyglądające nad powierzchnię równin. Naukowcy aktualnie posiadają dwie teorie robocze opisujące powstawanie tych segmentów. Nieregularne koształty mogą być wynikiem kurczenia się materiału na powierzchni - takiego samego jakie obserwujemy gdy zasycha błoto i jego wierzchnia warstwa pęka. Mogą one jednak być także wynikiem konwekcji, takiej jak wykorzystywana jest w kiedyś popularnych lampach typu "lawa". Na Plutonie konwekcja musiałaby zachodzić w wierzchniej warstwie zamrożonego dwutlenku węgla, metanu i azotu pod wpływem ogrzewania pochodzącego z wnętrza planety. Lodowe równiny Plutona ukazują także ciemne pasma o długości kilku kilometrów. Wydaje się, że wszystkie skierowane są w tą samą stronę i mogły powstać wskutek wiatrów wiejących po powierzchni lodu. Wtorkowe zdjęcie ukazujące "serce" na powierzchni planety zostało wykonane przez sondę New Horizons z odległości 77 000 km of Plutona i ukazuje szczegóły powierzchni o wielkości min. 1 km. Naukowcy dokładniej zbadają te regiony dzięki zdjęciom o większej rozdzielczości oraz zdjęciom stereo, które New Horizons z czasem prześle na Ziemię. Zespół New Horizons zaobserwował atmosferę nawet w odległości 1600 km nad powierzchnią. Atmosfera Plutona jest bogata w azot i jest stosunkowo rozciągnięta. To pierwszy raz gdy zaobserwowano atmosferę Plutona wyżej niż 270 km nad powierzchnią. "Wraz z przelotem zakończyła się dziesięcioletnia podróż do Plutona - jednak zyski naukowe dopiero do nas dotrą," powierdział Jim Green, dyrektor Nauk Planetarnych w głównej siedzibie NASA w Waszyngtonie. "Dane z sondy New Horizons będą dostarczały nam odkryć naukowych jeszcze przez wiele lat." Podsumowanie w formie video? Prosto ze studia Astrofaza najnowsze informacje przekazuje Piotrek: https://www.youtube.com/watch?v=ceNVdqRawT8&w=1280&h=720 Źródło: NASA

ESA: Wioska na Księżycu?

admin — Mon, 20 Jul 2015 08:52:37 +0000

Profesor Johann-Dietrich Woerner pracuje na stanowisku Dyrektora Generalnego Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) od tygodnia. Będąc odpowiedzialnym za budżet agencji w wysokości 4.4 mld euro rocznie - jest odpowiedzialny za wszystko co się dzieje w EWA. Nowe europejskie satelity obserwacyjne, pogodowe, komunikacyjne, nawigacyjne, astronauci na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, misje na Marsa, Merkurego czy Jowisza, czy w końcu lądownik Philae na powierzchni komety P67 - wszystko musi przejść przez jego biurko. Spytany o swoją wizję działań ESA wręcz zaskakuje przedstawiając wizję eksploracji przestrzeni kosmicznej, która jest bardzo ambitna i zuchwała. "Przyszłość powinniśmy widzieć dalej niż na ISS. Myślę, że powinniśmy skupić się na mniejszych sondach na niskiej orbicie okołoziemskiej badających mikrograwitację. Proponuje także zbudowanie wioski po niewidocznej stronie Księżyca." Taki pomysł przypomina wizję, która zaprowadziła NASA na Księżyc w latach sześćdziesiątych. "Wioska na Księżycu nie powinna oznaczać domów, kościoła i ratusza," mówi Woerner. "Wioska na Księżycu powinna oznaczać partnerów z całego świata przyczyniających się do rozbudowy sieci misji robotycznych czy załogowych czy też satelitów komunikacyjnych." Według Woernera istnieje wiele dobrych powodów powrotu na Księżyc. "Niewidoczna strona Księżyca jest bardzo interesująca. Można zbudować tam teleskopy obserwujący głęboki Kosmos, można poszerzyć wiedzę o budowie samego Księżyca, a isotny jest także aspekt międzynarodowy. Amerykanie planują wysłanie misji załogowej na Marsa - a ja za bardzo nie wiem jak oni chcą tego dokonać - zanim polecimy na Marsa, wszystko co tam planujemy zrobić powinniśmy przetestować na Księżycu." Przykładowo NASA rozważa wykorzystanie olbrzymiej drukarki 3D, która mogłaby stopniowo zbudować bazę na Marsie. Ale czy nie lepiej najpierw wypróbować tą technologię na Księżycu? Nauka życia na innym globie będzie trudna - jednak to wyzwanie byłoby o wiele łatwiejsze - szczególnie w razie niepowodzenia - jeżeli odległość do Ziemi wynosiłaby 380 000 km niż 70 000 000 km. W swojej wizji Woerner widzimy osadę księżycową jako miejsce dla astronautów, rosyjskich kosmonautów czy nawet chińskich tajkonautów. To znacznie powiększyłoby stosunkowo małą liczbę narodów zaangażowanych w projekt ISS. "Powinniśmy dążyć do międzynarodowej współpracy bez żadnych ograniczeń, z każdym krajem na Ziemi, mówi Woerner. "Mamy wystarczająco dużo problemów na Ziemi między różnymi narodami - przestrzeń kosmiczna może być ponad tymi problemami." Woerner ma gotową odpowiedź dla wszystkich krytykujących wydawanie pieniędzy na eksplorację przestrzeni kosmicznej i badania astronomiczne. "Doświadczenie pokazuje, że nie ma żadnej bariery między eksploracją a zastosowaniami praktycznymi. Spójrzmy chociażby na efekt cieplarniany - każdy wie co to jest i korzystamy z satelitów aby go badać i monitorować - jednak nie został on odkryty na Ziemi. Efekt cieplarniany odkryła sonda badająca Wenus." Jak na razie pomysł wioski na Księżycu jest tylko tym: pomysłem, propozycją. Żaden kraj ani żadna agencja kosmiczna nie przeznaczyła na ten cel jakichkolwiek środków. Jednak zainteresowanie powrotem na Księżyc rośnie. Gdy niedawno BBC Future poprosiła ekspertów o prognozy dla badań kosmicznych na najbliższą dekadę - wszyscy wspomnieli o Księżycu jako pierwszym celu. Niemniej jednak, z uwagi na stanowisko, doświadczenie i wiek samego Woernera - jego propozycja z pewnością zostanie zauważona. NASA wciąż nie zdecydowała gdzie najpierw wyśle swój pojazd Orion, Księżyc pozostaje wciąż jedną z opcji. "W naszych genach jest coś więcej niż tylko praktyczne zastosowania," mówi Woerner. "Lubimy odkrywać, być pionierami - taka jest ludzkość i ta cecha popycha nas naprzód, w przyszłość." Źródło: bbc

P67: Philae znów się chowa

admin — Mon, 20 Jul 2015 16:06:56 +0000

Naukowcy sądzą, że lądownik Philae, który wylądował na powierzchni komety P67/Churyumov-Gerasimenko mógł zmienić położenie co spowodowało kolejne problemy z komunikacją między lądownikiem a sondą Rosetta. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) poinformowała,że nie otrzymała żadnych danych z lądownika od 9. lipca. Kierownik projektu lądownika Stephan Ulamec powiedział wczoraj, że zmienił się czas ładowania paneli słonecznych zamontowanych na lądowniku. Najprawdopodobniej lądownik zmienił położenie wskutek gwałtownych erupcji gazu na powierzchni komety. Jeden z przekaźników danych najprawdopodobniej uległ uszkodzeniu. Aktualnie przygotowywany jest plan wysyłania kolejnych poleceń do lądownika w nadziei, że na nie odpowie, tak jak miało to już miejsce. W międzyczasie centrum kontroli misji skupi się na danych przesyłanych przez sondę Rosetta, która podąża wraz z kometą w kierunku peryhelium swojej orbity. Źródło: ESA

ŻYCIE POZAZIEMSKIE: Zastrzyk gotówki

admin — Tue, 21 Jul 2015 10:30:45 +0000

Rosyjski przedsiębiorca Jurij Milner przekazał okrągłą sumę 100 milionów dolarów na projekt poszukiwania inteligencji pozaziemskiej. Najbardziej zaawansowany w historii program ma obejmować 10-letnią kampanię poszukiwawczą z wykorzystaniem teleskopów optycznych oraz radioteleskopów, wyjątkowo czułych odbiorników oraz najnowszego oprogramowania, które skierowane zostaną na najbliższe gwiazdy i galaktyki w poszukiwaniu sygnałów obcych cywilizacji. Podczas konferencji w której udział wziął także Frank Drake - astrofizyk, który jest pionierem na polu poszukiwania życia pozaziemskiego i założycielem SETI, Geoff Marcy - słynny poszukiwacz planet pozasłonecznych, Stephen Hawking - fizyk teoretyczny czy chociażby Ann Druyan - żona Carla Sagana, Milner powiedział, że do tego kroku zainspirowały go najnowsze odkrycia planet typu ziemskiego i ich obfitość. Przywołując Teleskop Kosmiczny Kepler, który odkrył setki planet pozasłonecznych, Milner stwierdził, że owe odkrycia "naprawdę otworzyły możliwość znalezienia inteligencji pozaziemskiej, bowiem w samej Drodze Mlecznej muszą istnieć miliardy planet typu ziemskiego." Na poniedziałkowej konferencji w Londynie Milner ogłosił dwa projekty. Breakthrough Listen to inicjatywa w ramach której prowadzone będą poszukiwania sygnałów radiowych i optycznych wysłanych przez inne cywilizacje. Breakthrough Message natomiast skupi się na opracowywaniu możliwych odpowiedzi, które byłyby potrzebne w przypadku wykrycia sygnału nadanego przez inną cywilizację. Jednocześnie ma być to zachęta do rozpoczęcia globalnych dyskusji nad etycznymi i filozoficznymi implikacjami potencjalnej komunikacji z inteligentnym życiem pozaziemskim. Ann Druyan, która współpracowała ze swoim mężem Carlem Saganem przy opracowywaniu wiadomości z Ziemi wysłanej na pokładzie sond Voyager powiedziała, że "formułując taką wiadomość, niezależnie czy zostanie ona wysłana czy nie, zmuszeni jesteśmy spojrzeć na to kim jesteśmy, z kim dzielimy tą planetę." Program Brakethrough Listen skupi się na przeglądzie miliona najbliższych Ziemi gwiazd w płaszczyźnie Drogi Mlecznej, w kierunku jej centrum, gdzie zagęszczenie gwiazd jest większe, a także w kierunku najbliższych galaktyk. Wykorzystywane w programie instrumenty i odbiorniki będą w stanie wykrywać sygnały o natężeniu porównywalnym do radarów naziemnych nawet w odległości 2000 lat świetlnych. [caption id="attachment_389" align="aligncenter" width="720"] Radioteleskop w Green Bank[/caption] "Jednym z problemów wydaje się fakt, że takie sygnały wysyłane są w mały kąt bryłowy na niebie," mówi Andrew Siemion, dyrektor SETI Research Center na University of California w Berkeley. "Zatem takie radary musiałyby być skierowane dokładnie w naszą stronę (abyśmy mogli je wykryć)." "Jednak patrząc w kierunku płaszczyzny Drogi Mlecznej i w kierunku jej centrum widzimy niezliczone gwiazdy, więc teoretycznie mielibyśmy dużą szansę wykrycia takiego sygnału," mówi Siemion. Dzięki niezbędnemu zewnętrznemu finansowaniu, projekt Breakthrough Listen będzie mógł zapewnić sobie dużo czasu obserwacyjnego na radioteleskopie w Green Bank w Wirginii Zachodniej czy 70-metrowym radioteleskopie w Obserwatorium Parkes w Australii. Cały projekt obejmie dziesięciokrotnie większy wycinek nieba badając go z pięćdziesięciokrotnie większą czułością niż wcześniejsze badania tego typu. [caption id="attachment_390" align="aligncenter" width="1000"] Radioteleskop w Obserwatorium Parkes, Australia
Źródło: CSIRO[/caption] Równie istotnym punktem programu Breakthrough Listen jest wykorzystanie 2.4-metrowego teleskopu Automated Planet Finder Telescope przeznaczonego do poszukiwania planet pozasłonecznych w Obserwatorium Lick w Kaliforni. Teleskop będzie wykorzystany do poszukiwaniu laserowych sygnałów optycznych. [caption id="attachment_391" align="aligncenter" width="1000"] Automated Planet Finder Telescope, Obserwatorium Lick[/caption] Marcy powiedział "Możliwe, że jeżeli w Drodze Mlecznej istnieją inteligentne cywilizacje zdolne do podróżowaniapo galaktyce, tworzące kolonie na kolejnych planetach, to mogą komunikować się ze sobą za pomocą laserów." Wszystkie zebrane w programie dane zostaną upublicznione, a projekt Breakthrough Listen dołączy i będzie wspierał projekt SETI@home, innowacyjny program stworzony na University of California, który wykorzystuje moce obliczeniowe podłączonych do sieci komputerów osobistych do analizowania danych zebranych w ramach projektu SETI. Źródło: spaceflightnow

GWIAZDY: Gwiezdny gość w zgrubieniu centralnym

admin — Tue, 21 Jul 2015 15:18:42 +0000

Zespół pod kierownictwem Andrei Kunder z Instytutu Astrofizyki Leibniza w Poczdamie zmierzył prędkości próbki zawierającej 100 starych gwiazd typu RR Lyare znajdujących się w zgrubieniu centralnym Ddrogi Mlecznej, centralnej grupie gwiazd charakterystycznej dla większości galaktyk. Ze zdumieniem naukowcy zauważyli, że jedna z tych gwiazd posiada prędkość o wartości 500 km/s - ponad pięciokrotnie większą od prędkości typowej dla gwiazd w zgrubieniu. Jako że gwiazdy RR Lyrae pulsują i mają tą samą jasność, naukowcy korzystajac z podstaw fizyki byli w stanie zmierzyć dokładną odległość gwiazdy od Ziemi oraz odtworzyć jej orbitę dla ostatniego miliarda lat. Dopiero wtedy mogli zorientować się skąd ta gwiazda przyleciała. Wyniki były zdumiewające: to wcale nie jest gwiazda należąca do zgrubienia centralnego, a jest to gość z halo galaktycznego właśnie przecinający zgrubienie.

"Ta gwiazda o nazwie katalogowej MACHO 176.18833.411 ma największą prędkość spośród wszystkich gwiazd RR Lyrae w zgrubieniu Galaktyki. Porusza się z prędkością 482 km/s względem galaktycznego układu odniesienia, nieznacznie mniejszą niż prędkość ucieczki z Galaktyki,"

mówi Andrea Kunder. Gwiazdy o tak dużej prędkości są bardzo rzadkim zjawiskiem w zgrubieniu centralnym, a dokładniejsze określenie odległości do RR Lyrae umożliwia dokładniejsze odtworzenie jej pochodzenia. Okazało się, że choć gwiazda aktualnie przebywa w zgrubieniu centralnym mniej niż 1 kiloparsek od centrum Drogi Mlecznej, nie należy ona do zgrubienia, a porusza się po eliptycznej orbicie jak w zwyczaju mają gwiazdy należące do halo Drogi Mlecznej. Centralny region Drogi Mlecznej zwany zgrubieniem przypomina kształtem orzech ziemny o długości 10 000 lat świetlnych i składa się ze starych gwiazd, gazu i pyłu. W ostatnich latach astronomowie stwierdzili, że właśnie zgrubienie centralne zawiera najstarsze gwiazdy w Galaktyce. Poszukiwania pierwszych gwiazd powstałych w Drodze Mlecznej idą pełną parą. Andrea Kunder i jej zespół pokazali teraz, że niektóre stare gwiazdy w zgrubieniu centralnym Drogi Mlecznej nie są tak naprawde mieszkańcami zgrubienia, a to komplikuje poszukiwania najstarszych gwiazd należących do zgrubienia. Badania Andrei są częścią większego badania o nazwie BRAVA-RR (Bulge RR Lyrae Radial Velocity Array) i kolejnym krokiem do oddzielenia najstarszych gwiazd zgrubienia od gwiazd z innych regionów Drogi Mlecznej. Wyniki badań wskazują, że zanieczyszczenie gwiazdami z halo galaktycznego jest istotnym czynnikiem przy badaniu zgrubienia Galaktyki. Przemykające przez zgrubienie gwiazdy z halo mogą z łatwością być wzięte za gwiazdy należące do zgrubienia. Gwiazda zidentyfikowana przez zespół Andrei z pewnością nie jest jedyna. Źródło: AIP

PLUTON: Kolejne zdjęcie, kolejne góry!

admin — Tue, 21 Jul 2015 21:03:52 +0000

Dzisiaj światło ujrzało nowe zdjęcie przesłane przez sondę New Horizons, przedstawiające nowe, mniejsze pasmo gór na południowo-zachodniej granicy regionu "serca" na Plutonie. Zdjęcie zostało wykonane 14. lipca podczas przelotu, gdy sonda przelatywała 12 000 km od powierzchni planety. Nowa grupa gór jest dużo niższa niż Norgay Montes - góry widziane na pierwszym zdjęciu z przelotu sięgające na 3 500 metrów nad otaczający teren. Nowe góry mają średnią wysokość rzędu 1 - 1.5 km i znajdują się zaledwie jakieś 110 km od poprzednich gór. Góry leżą na ostrej granicy między jasnym terenem zachodniej części Tombaugh Regio (serca) i dużo ciemniejszym terenem na zachodzie. Istnieje wyraźna różnica w teksturze między młodszymi, lodowymi równinami na wschodzie, a ciemniejszym, usianym kraterami terenem na zachodzie," powiedział Jeff Moore, kierownik grupy geologii, geofizyki i obrazowania w zespole New Horizons. Więcej informacji o nowych zdjęciach będzie przekazanych podczas konferencji zaplanowanej na godzinę 20.00 naszego czasu w piątek 24. lipca. (Konferencja będzie transmitowana na NASA TV). Źródło: lightsinthedark

Obserwacje pierwszych typowych galaktyk

admin — Wed, 22 Jul 2015 19:26:51 +0000

Gdy pierwsze galaktyki zaczynały się formować kilkaset milionów lat po Wielkim Wybuchu, Wszechświat był pełen mgły wodorowej. Jednak

gdy pojawiły się coraz jaśniejsze źródła - zarówno gwiazdy jak i kwazary napędzane czarnymi dziurami - były one w stanie rozgonić mgłę. Dzięki temu Wszechświat stał się przezroczysty dla promieniowania ultrafioletowego.

Astronomowie nazywają ten okres epoką rejonizacji, jednak mało wiadomo na temat tych pierwszych galaktyk, a do teraz obserwowane były tylko jako bardzo słabo świecące mgiełki. Jednak obserwacje wykorzystujące pełną moc obserwatorium ALMA zaczynają właśnie zmieniać ten stan rzeczy.

Zespół astronomów pod kierownictwem Roberto Maiolino (Cavendish Laboratory oraz Institute for Cosmology, University of Cambridge) sprawdził obserwatorium ALMA na galaktykach widocznych zaledwie 800 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Astronomowie nie szukali promieniowania gwiazd, a słabej poświaty zjonizowanego węgla pochodzącej z obłoków gazu, w których formowały się gwiazdy. Chcieli bowiem badać interakcje między młodymi pokoleniami gwiazd i chłodnymi zagęszczeniami, które powolnie zaczynały formować pierwsze galaktyki.

Co więcej nie poszukiwali wyjątkowo jasnych rzadkich obiektów - takich jak kwazary i galaktyki o dużym tempie tworzenia gwiazd - te już obserwowano wcześniej. Zamiast tego naukowcy skupili się na mniej dramatycznych, ale bardziej powszechnych galaktykach, które ponownie zjonizowały Wszechświat i stały się galaktykami, które teraz obserwujemy wokół nas.

Z jednej z takich właśnie galaktyk - której nadano etykietę BDF 3299 - ALMA odebrała słaby, ale wyraźny sygnał świecącego węgla. Jednak to promieniowanie nie było emitowane w centrum galaktyki, lecz z jednego jej boku.

Współautor Andrea Ferrara (Scuola Normale Superiore, Piza, Włochy) tłumaczy jak ważne to odkrycie mówiąc: "To najodleglejsze jak dotąd odkrycie tego typu emisji z 'normalnej' galaktyki. Obserwujemy tą emisję z czasu, gdy Wszechświat miał mniej niż miliard lat. Dzięki temu mamy okazję obserwować tworzenie pierwszych galaktyk. Po raz pierwszy w historii widzimy wczesne galaktyki nie tylko jako słabe mgiełki, ale jako obiekty o wewnętrznej strukturze!"

Astronomowie uważają, że lokalizacja poza centrum galaktyki świadczy o tym, że promieniowanie pochodzi z miejsc, w których centralne obłoki rozrywane są przez środowisko tworzone przez nowouformowane gwiazdy.

Dzięki połączeniu obserwacji ALMY z symulacjami komputerowymi możliwe było szczegółowe zrozumienie kluczowych procesów mających miejsce w pierwszych galaktykach. Skutki promieniowania gwiazd, przetrwanie obłoków molekularnych, ucieczka promieniowania jonizującego oraz złożona struktura ośrodka międzygwiezdnego może być teraz obliczana i porównywana z obserwacjami. BDF 3299 to najprawdopodobniej typowa galaktyka odpowiedzialna za rejonizację.

"Staraliśmy się zrozumieć ośrodek międzygwiezdny i formowanie się źródeł rejonizacji od wielu lat. Możliwość testowania przewidywań i hipotez na rzeczywistych danych z obserwacji ALMA otwiera przed nami nowy zestaw pytań. Tego typu obserwacje pozwolą na szukanie odpowiedzi na wiele skomplikowanych problemów, na jakie napotykamy badając formowanie się pierwszych gwiazd i galaktyk we Wszechświecie, „ mówi Andrea Ferrara.

Roberto Maiolino podsumowuje: "Te badania byłyby niemożliwe bez obserwatorium ALMA gdyż żaden inny instrument nie osiągnąłby wymaganej czułości i rozdzielczości przestrzennej. Mimo że są to jedne z najgłębiej sięgających obserwacji ALMA jak dotąd, wciąż jesteśmy daleko od wykorzystania maksymalnych możliwości obserwatorium. W przyszłości ALMA będzie obserwowała delikatną strukturę pierwotnych galaktyk i badała ich rozrastanie się."

Źródło: astrobio

Tajemnicza mgła nad jasnymi kropkami

admin — Wed, 22 Jul 2015 19:58:03 +0000

Ceres, największa planetoida w Układzie Słonecznym, od czasu do czasu pozwala nam obserwować tymczasową mgłę w kraterach, tuż nad tajemniczymi jasnymi kropkami. Fenomem zaobserwowany przez sondę Dawn sugeruje, że jasne kropki "mogą sugerować pewnego rodzaju atmosferę w tym regionie Ceres," mówi Christopher Russell, planetolog z University of California w Los Angeles. Sonda Dawn znajduje się na orbicie wokół Ceres od marca 2015 r. Russell, kierownik misji przedstawił wstępne wyniki badań przeprowadzonych przez sondę na wczorajszej konferencji w NASA Ames Research Center w Moffett Field (Kalifornia). Mgła na Ceres byłaby pierwszą obserwowaną bezpośrednio w pasie planetoid. W 2014 roku naukowcy pracujący na danych z Kosmicznego Obserwatorium Herschel ogłosili, że zaobserwowali parę wodną w pobliżu Ceres, która mogłaby sugerować, że planeta karłowata jest geologicznie aktywna. Co najmniej 25% masy Ceres stanowi woda, znacznie więcej niż w większości planetoid. Jasne kropki pojawiają się na całej powierzchni Ceres, jednak mgiełka jak na razie została zaobserwowana w jednym miejscu - w kraterze Occator, w środku którego znajduje się duży jasny obszar oraz kilka mniejszych jasnych kropek. Naukowcy próbują określić, czy kropki składają się z lodu, odparowanych soli czy innych minerałów czy też czegoś zupełnie innego. Niektórzy członkowie zespołu skłaniali się ku soli, jednak odkrycie mgiełki sugeruje obecność sublimującego lodu. "W południe, jeżeli spojrzymy pod kątem, widać delikatną mgiełkę," mówi Russell. "Pojawia się ona dosyć regularnie." Mgiełka obejmuje prawie połowę krateru i kończy się przy jego krawędzi. Na pokładzie sondy Dawn znajduje się spektrometr działający w podczerwieni, który powinien z łatwością odróżnić lód od soli. Jednak instrument mapujący powierzchnię Ceres nie miał jeszcze okazji zbadać kropek. W pewnych okresach jest on wyłączany pozostawiając niewypełnione obszary na mapie Ceres. Ten sam spektrometr doświadczał problemów gdy Dawn krążyła wokół planetoidy Westa w latach 2011-12. Źródło: nature

ZIEMIA: The Blue Marble wersja 2.0

admin — Wed, 22 Jul 2015 20:44:09 +0000

Na pierwszy rzut oka to zdjęcie Ziemi. Niewiele się różni od tych wszystkich zdjęć Ziemi, które widziałeś wielokrotnie w przeszłości. Oczywiście do momentu kiedy uświadomisz sobie, że większość zdjęć Ziemi, które widziałeś w przeszłości to było jedno i to samo zdjęcie - "Blue Marble" to zdjęcie Ziemi wykonane przez astronautów w czasie misji Apollo 17 w 1972 roku z odległości 27 000 km. To już ponad 40 lat temu. W rzeczywistości nie ma zbyt wielu zdjęć przedstawiających w pełni oświetloną Ziemię, ponieważ aparat musi znajdować się między Ziemią i Słońcem na tyle daleko od Ziemi, aby w kadrze objąć całą planetę. Satelity pogodowe na orbicie geosynchronicznej mogą uzyskać podobny widok, jednak nie zmieszczą całej półkuli. Teraz Deep Space Climate Observatory (DSCOVR) będzie regularnie wykonywał takie zdjęcia, zawsze oświetlonej półkuli Ziemi. Pierwsze zdjęcie (powyżej) zostało opublikowane wczoraj (21. lipca). Pierwotnie sonda miała nazywać się "Triana" i była projektem v-ce prezydenta USA Ala Gore'a w 1998 roku, który uważał, że monitorowanie zmian powierzchni Ziemi na zdjęciach uchwyconych z odległości 1.5 mln kilometrów będzie inspirującą misją edukacyjną. Przeciwnicy nazwali projekt GoreSat i ostatecznie gotowa sonda skończyła w hangarze. Sonda jednak została wskrzeszona przez National Oceanic and Atmospheric Administration i wysłana aby patrzeć w przeciwną stronę - na Słońce, analizując nadchodzące burze słoneczne. Jednak z drugiej strony sondy umieszczono kamerę obserwującą Ziemię - w końcu zaczyna przysyłać zdjęcia. Źródło: nytimes

KONFERENCJA NASA: Ziemia 2.0? Dziś o 18:00

admin — Wed, 22 Jul 2015 23:11:33 +0000

W dniu dzisiejszym NASA ma zamiar ogłosić bardzo ważne odkrycie nowej planety przez Kosmiczny Teleskop Kepler. Dzisiaj wiemy już, że Ziemia jest zaledwie jedną z setek miliardów planet w naszej galaktyce, która też jest jedną z setek miliardów galaktyk. Chociaż jest to wiedza powszechna, niesamowite, że pierwszą planetę poza Układem Słonecznym odkryto dopiero 1992 roku - i to przez przypadek. Od tego czasu dzięki sieci teleskopów lepiej rozumiemy niektóre egzoplanety we Wszechświecie - od fascynujących gorących Jowiszów okrążających swoje gwiazdy macierzyste w zaledwie kilka dni do planet typu ziemskiego w eko-strefach w pobliżu czerwonych olbrzymów - jednak wciąż jest przed nami odkrycie prawdziwej Ziemi 2.0, tzn. planety rozmiaru Ziemi krążącej wokół gwiazdy podobnej do Słońca. "W dniu dzisiejszym, tysiące odkryć później, astronomowie są o włos od znalezienia czegoś o czym ludzie marzyli od tysięcy lat - drugiej Ziemi," To zdanie znalazło się w opublikowanej przez NASA zapowiedzi planowanej na godzinę 18:00 konferencji prasowej. Relacja tutaj: http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/

MINI-NEPTUNY: Życie w pobliżu karła typu M

admin — Thu, 23 Jul 2015 12:50:48 +0000

Karły typu widmowego M, znacznie chłodniejsze od naszego Słońca, charakteryzują się ekostrefami znacznie bliższymi powierzchni gwiazdy niż w Układzie Słonecznym. Z tego też względu planety w ekostrefie krążące wokół tych gwiazd powodowałyby częste tranzyty, co sprawia, że łatwiej byłoby je wykryć. To obiecujący wniosek dla astrobiologii jednak życie na planecie krążącej wokół karła typu M narażone byłoby na niebezpieczne otoczenie. Gwiazdy tego typu są bardzo aktywne na wczesnym etapie swojego życia i jakakolwiek planeta w ich pobliżu byłaby zanurzona w ogromnych ilościach wysokoenergetycznego promieniowania, co uniemożliwiałoby przetrwanie jakichkolwiek organizmów. Co więcej, na tak blisko orbitujących planetach małoprawdopodobne jest występowanie wody. W dysku protoplanetarnym otaczającym młode gwiazdy lód powstaje tylko w wystarczająco chłodnym otoczeniu, z daleka od powierzchni gwiazdy. Dlatego właśnie gazowe olbrzymy są tak masywne bowiem akreują lód tak samo jak gaz i pył. Posiadając masywne jądro łatwiej im przychodzi przechwytywanie wodoru i helu i tworzenie z nich obszernych otoczek gazowych. Granica za którą może powstawać lód znana jest jako linia śniegu, natomiast planety powstające w ekostrefach wokół niektórych karłów typu M znajdują się znacznie bliżej niż linia śniegu. Dlatego właśnie pozbawione są wody. Lecz co by się stało, gdyby gazowy olbrzym przemieścił się do ekosfery? Astronom Rodrigo Luger z University of Washington, wraz z kolegami odkrył, że określony typ planet zwany mini-neptunem po utracie atmosfery mógłby stać się miejscem, w którym może powstać życie. Mini-neptun to gazowa planeta o masie do dziesięciu mas Ziemi. Taka planeta skryta za gęstą atmosferą gazową musiałaby ją utracić, aby stać się planetą pełną wody. Wyniki badań zostały opublikowane w periodyku Astrobiology. Istnieją dwa mechanizmy w których mini-neptun mógłby stracić atmosferę. Pierwszym z nich jest proces zwany ucieczką hydrodynamiczną. Wyjątowo ekstremalne promieniowanie gwiazdy macierzystej w formie promieni rentgenowskich i ultrafioletowych bombarduje planetę powodując ogrzewanie atmosfery. Górne warstwy atmosfery się rozszerzają, a tworzący je gaz rozpędzany jest do prędkości naddźwiękowych. Taki hydrodynamiczny wiatr jest wystarczająco szybki, aby uciec grawitacji planety w przestrzeń. Drugi mechanizm opisuje rozszerzanie się atmosfery na odległości w których nie jest ona już grawitacyjnie związana z planetą. Granica wokół gwiazdy lub planety, za którą materia nie jest już z nią grawitacyjnie związana to powierzchnia Roche'a. Gdy cząsteczki gazu osiągną przypominającą kształtem powierzchnię Roche'a mogą opuścić otoczenie planety/gwiazdy. Oczywiście ucieczka poza powierzchnię Roche'a nie jest możliwa podczas formowania się planety gdyż uniemożliwiałaby niezbędną wcześniej akrecję materii. Jednak gdyby uformowana planeta przesunęła się bliżej gwiazdy zaczęłaby odczuwać jej grawitację, a to mogłoby spowodować wypływ poza powierzchnię Roche'a planety. Po odparowaniu atmosfery, skaliste jądro stałoby się planetą typu ziemskiego. Gdyby w tym momencie uformowała się atmosfera wtórna, np. poprzez odgazowanie wulkaniczne itp. takie jądro mogłoby stać się "odparowanym jądrem zdolnym utrzymać życie" (HEC - habitable evaporated core). Komputerowe symulacje przeprowadzone przez Lugera i jego współpracowników wskazują, że mini-neptun o jądrze masą równającym się z masą Ziemi byłby najlepszym kandydatem na HEC. Jeżeli masa jądra byłaby większa niż dwie masy Ziemi - nie doszłoby do powstania odparowanego jądra. Źródło: astrobio

KONFERENCJA NASA - [zapis relacji na żywo]

admin — Thu, 23 Jul 2015 16:06:22 +0000

Rozpoczęła się konferencja NASA dotycząca nowego odkrycia dokonanego Teleskopem Kepler. Podoba Ci się relacja na żywo? Wesprzyj Puls Kosmosu pod Zrzutka.pl - Wstęp mocny. Prowadzący zaczyna od przypomnienia najważniejszych pytań ludzkości "Skąd pochodzimy? Gdzie zmierzamy?" - "To odkrycie zainspiruje wielu" - Kepler stara się znaleźć planety typu ziemskiego w ekostrefie, w pobliżu gwiazd podobnych do Słońca, - Teleskop Hubble'a także stara się pomóc badać egzoplanety, tak samo teleskop Spitzer, - Dzisiaj ogłaszamy odkrycie egzoplanety jak dotąd najbardziej podobnej do Ziemi, - John Jankins (NASA Ames Research) przedstawi nowe odkrycie, Kepler 452b - najprawdopodobniej skalista planeta krążąca wokół gwiazdy typu G2 - takiego jak Słońce, - planeta spędziła w ekostrefie ostatnie 6 miliardów lat, więcej niż cały wiek Ziemi - wystarczająco dużo czasu na rozwinięcie życia, - orbituje wokół podobnej do Słońca gwiazdy, w mniej więcej tym czasie co Ziemia, w takiej samej odległości co Ziemia, - ze względu na ograniczenia instrumentalne odkrywamy 1 na 50 planet w ekostrefie wokół gwiazd typu Słońca, a to znaczy, że takie planety są powszechne w Drodze Mlecznej, - [kolejne problemy USTREAM z relacją - później uzupełnię informacje utracone], - to 20. rocznica odkrycia pierwszej planety, porównajmy zatem tamtą z ogłoszoną dzisiaj, - to niesamowita przepaść w czułości instrumentów, którą wypełniliśmy w ciągu zaledwie 20 lat, - dlaczego kuzyn? 452b jest nieco większy od Ziemi, nie jest DOKŁADNIE taki sam, - zaczyna się sesja Q&A, - jak określiliście wiek tej planety na 6 mld lat? - opieraliśmy się na modelach ewolucji gwiazd, metaliczność, skład, wiek gwiazdy, błąd w tym przypadku wynosi 2 mld lat, czyli wiek można określić na 6 +/- 2 mld lat, - dlaczego to jest najbliższy kuzyn Ziemi spośród innych planet odkrytych przez Kepler? - Promieniowanie gwiazdy odbite od tej planety jest takie samo jak na Ziemi. Gdyby tam były rośliny, z pewnością proces fotosyntezy by zachodził, - grawitacja 2-krotnie większa niż na Ziemi - czy bylibyśmy w stanie na niej przeżyć? :) - z czasem ludzie mogliby przystosować się do życia na takiej planecie (przez wiele pokoleń), czulibyśmy się jak strażacy ze sprzętem na plecach, nasze ciała stałyby się bardziej muskularne, - okres orbity, promień, masa planety? - 1400 lat świetlnych od nas, okres orbitalny 385 dni, masę ciężko oszacować, - póki co wiemy tylko o tej planecie w tym układzie planetarnym, - zwróćcie uwagę jak blisko siebie na wykresie poniżej są Ziemia i Kepler 452b - po dokładnym określeniu masy gwiazdy (nieco większa od Słońca) można było określić promień planety na 1.6 promienia Ziemi, - oryginalne pytanie :D czy dzielą nas dekady od momentu kiedy przelecimy w pobliżu egzoplanety i wyślemy zdjęcia takie jak z Plutona? - optymistyczna odpowiedź, dla najbliższych egzoplanet: wiele pokoleń, - porównanie rozmiarów planety do Ziemi, - jak na razie nie mamy żadnych dowodów na istnienie jakiegokolwiek życia poza Ziemią, Kepler stara się odkryć planety typu ziemskiego, - szacunkowa masa planety to 5+/-2 mas Ziemi, - co wiemy o atmosferze tej planety? - bardzo mało, nasze modele wskazują, że powinna mieć atmosferę, ale na razie nie wiemy wiele więcej, To wszystko na dzisiaj. W ciągu kilku kolejnych godzin publikacja opisująca szczegółowo ogłoszone dzisiaj odkrycie zostanie umieszczona na stronie Astrophysical Journal, a teraz jest już dostępna na stronie misji Kepler. Podoba Ci się relacja na żywo? Wesprzyj Puls Kosmosu pod Zrzutka.pl

BRĄZOWE KARŁY: Prawie jak gwiazdy..

admin — Fri, 24 Jul 2015 05:45:00 +0000

Astronomowie korzystający z obserwatorium Karl G. Jansky Very Large Array (VLA) odkryli dżety materii wyrzucanej z formujących się młodych brązowych karłów. Odkrycie to jest pierwszym dowodem na to, że brązowe karły - których masa plasuje je między gwiazdami a planetami - powstają w tych samych procesach, w których powstają gwiazdy, tylko w mniejszej skali. Astronomowie badali próbkę wciąż formujących się brązowych karłów w regionie gwiazdotwórczym ok. 450 lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Byka i odkryli, że cztery z nich emitują tego samego typu dżety co masywniejsze od nich gwiazdy na etapie formowania się. Dżety zostały odkryte podczas obserwacji w zakresie radiowym przeprowadzanych za pomocą VLA. Naukowcy także obserwowali te same brązowe karły teleskopami kosmicznymi Herschel i Spitzer w celu potwierdzenia ich młodego wieku. "To pierwszy raz gdy udało nam się wykryć dżety pochodzące z brązowych karłów na tak wczesnym etapie formowania. To dowód na to, że powstają w sposób bardzo podobny do gwiazd," mówi Oscar Morata z Institute of Astronomy and Astrophysics w Acadamie Sinica na Tajwanie. "To najmniej-masywne obiekty powstające w ten sam sposób co gwiazdy," dodaje. Brązowe karły są mniej masywne niż gwiazdy lecz bardziej masywne niż planety olbrzymy takie jak Jowisz. Ich masa uniemożliwia osiągnięcie temperatur i ciśnienia w jądrach, które umożliwiłyby rozpoczęcie reakcji termojądrowych napędzających "normalne" gwiazdy. Teoretycy zasugerowali istnienie takich obiektów w latach sześćdziesiątych, jednak pierwszy z nich został zaobserwowany dopiero w 1994 roku. Kluczową kwestią pozostawało pytanie czy brązowe karły powstają jak gwiazdy czy jak planety. Gwiazdy powstają gdy olbrzymie obłoki gazu i pułu w przestrzeni międzygwiezdnej zapadają się grawitacyjnie skupiając masę. Dysk orbitującej materii powstaje wokół młodej gwiazdy,a w toku ewolucji z materii dysku powstają planety.. We wczesnych stadiach formowania się gwiazd, dżety materii emitowane są z biegunów dysku. Takich dżetów nie obserwuje się w przypadku planet. Wcześniejsze dowody silnie wspierały teorię mówiącą, że brązowe karły powstają w ten sam sposób co gwiazdy, jednak odkrycie dżetów silnie wzmacnia tą teorię. W oparciu o to odkrycie "stwierdzamy, że powstawanie brązowych karłów to pomniejszona wersja procesu formowania gwiazd," powiedział Morata. Źródło: NRAO

ZIEMIA 2.0 : Alternatywne spojrzenie

admin — Fri, 24 Jul 2015 07:26:30 +0000

Wczorajsza konferencja NASA dotycząca odkrycia przez teleskop Kepler planety o oznaczeniu Kepler 452b pobudziła wyobraźnię prasy, która do końca chyba nie chciała usłyszeć wszystkiego, a tylko to co jest ciekawe i spowoduje kolejne kliknięcia na stronie. Przeglądając informacje przedstawiane przez główne media można odnieść wrażenie, że poszukiwania alternatywnej planety dla Ziemian właśnie się zakończyły - mamy Ziemię 2.0. Zatem poniżej przedstawię troszeczkę inny odbiór konferencji - tym razem uwzględniający te mniej sensacyjne czynniki, o których też mówiono podczas tej konferencji. Według informacji przekazanych przez NASA "Kepler-452b ma średnicę 60% większą od Ziemi i uważana jest za planetę rozmiaru super-Ziemi. Mimo, że jej masa i skład nie jest jeszcze określona, wcześniejsze badania sugerują, że planety rozmiaru Kepler-452b mogą być planetami skalistymi.... Mimo, że Kepler 452b jest większy od Ziemi, jego okres orbitalny wynoszący 385 dni jest tylko 5% dłuższy od ziemskiego. Planeta znajduje się 5 procent dalej od gwiazdy macierzystej niż Ziemia od Słońca. Wiek gwiazdy Kepler-452b to 6 miliardów lat, 1.5 miliarda więcej niż Słońca, temperatura porównywalna do Słońca, 20% większa jasność i 10% większa średnica...." Podczas sesji Q&A naukowcy misji Kepler Jon Jenkins (NASA) oraz Jeff Coughlin (SETI Institute) przekazali także dodatkowe informacje o swojej pracy nad opracowaniem wyników badań. Jenkins wspomniał że odkrywcy Kepler-452b współpracowali z geologiem planetarnym nad opracowaniem rozsądnego opisu potencjalnej charakterystyki planety. Uważają, że prawdopodobnie planeta jest skalista, ale nie można tego powiedzieć z całą pewnością. Jeden z reporterów zapytał w jaki sposób stworzyli opis planety "zważając na fakt, że mamy tak mało informacji o niej." Jenkins odpowiedział, że szansa na to, że planeta jest skalista "jest delikatnie większa niż 50%". Kolejny reporter o sposób określenia wieku gwiazdy i planety na 6 miliardów lat. Jenkins odpowiedział, że wiek został oszacowany na podstawie modeli ewolucji gwiazd. Dla gorących gwiazd takich jak gwiazda macierzysta dla Kepler-452b, niepewność wieku jest większa. Zatem dla tego układu planetarnego wiek można określić na 6 +/- 2 mld lat. Kolejni dziennikarze pytali naukowców "dlaczego ta planeta dzisiaj wyróżnia się jako najbliższy kuzyn" Ziemi oraz czy planeta "byłaby w stanie utrzymać życie na swojej powierzchni." Jenkins odpowiedział, że jest to planeta najbardziej podobna do Ziemi z dotychczas odkrytych. Jeszcze ktoś inny spytał jak określono masę planety. Jenkins odpowiedział "Nie sądzę, abyśmy kiedykolwiek mogli zmierzyć masę Kepler-452b. Ta planeta jest za mała, aby możliwe były bezpośrednie pomiary jej masy. Nasze szacunki (5 mas Ziemi) opierają się na masach i rozkładzie innych znanych egzoplanet." (Według informacji prasowej o Kepler-452b przekazanej przez McDonald Observatory na University of Texas "dane z teleskopu Kepler zawierają stosunek rozmiaru potencjalnej planety do rozmiaru gwiazdy, a nie bezwzględny rozmiar którejkolwiek z nich." Zauważa także, że " przy promieniu równym 1.5 promienia Ziemi jest na granicy przejścia między głównie skalistymi planetami a planetami zawierającymi więcej związków lotnych, lodów....co sprawia, że Kepler-452b może być mini-lodowym olbrzymem... nie wiemy zatem czy jest to duża planeta skalista czy mini-Neptun.") -------------- Na podstawie opinii Dyrektora ds. komunikowania nauki w National Institute of Aerospace (USA).

HUBBLE: Galaktyczny żłobek

admin — Fri, 24 Jul 2015 19:00:00 +0000

Powyższe niesamowite zdjęcie wykonane Kosmicznym Teleskopem Hubble'a przedstawia galaktykę karłowatą o nazwie NGC 1140 znajdującą się w odległości 60 milionów lat świetlnych w Gwiazdozbiorze Erydanu. Jak widać na zdjęciu, NGC 1140 ma nieregularny kształt (podobny do Wielkiego Obłoku Magellana - małej galaktyki krążącej wokół Drogi Mlecznej). Ta niewielka galaktyka przechodzi właśnie przez okres intensywnego formowania gwiazd. Mimo, że jest dziesięć razy mniejsza od Drogi Mlecznej, tempo powstawania w niej gwiazd dorównuje tempu powstawania gwiazd w Drodze Mlecznej, tj. co roku powstaje jedna gwiazda rozmiaru Słońca. Wyraźnie to widać na zdjęciu pod postacią jasnego, niebieskobiałego światła młodych gwiazd. Galaktyki takie jak NGC 1140 - małe, gwiazdotwórcze i zawierające duże ilości pierwotnego gazu ze znacznie mniejszą zawartością pierwiastków cięższych od wodoru i helu niż w Słońcu - są szczególnie interesujące dla astronomów. Ich skład chemiczny sprawia, że podobne są do intensywnie tworzących gwiazdy galaktyk wczesnego Wszechświata. Galaktyki, które powstawały we wczesnym Wszechświecie były budulcami galaktyk takich jak Droga Mleczna. Jednak z uwagi na fakt, że galaktyki wczesnego Wszechświata trudniej obserwować z uwagi na ich odległość, bliższe gwiazdotwórcze galaktyki są dobrym zamiennikiem do badania ich ewolucji. Intensywne tworzenie gwiazd będzie miało jednak niszczący wpływ na tą małą, karłowatą galaktykę. Gdy większe gwiazdy przejdą cały proces ewolucji, zakończą swój żywot jako supernowe. W tego typu wybuchach gaz zostanie odrzucony w przestrzeń z łatwością uciekając grawitacji galaktyki. Usunięcie gazu z galaktyki oznacza koniec okresu tworzenia gwiazd, bowiem zabraknie podstawowego budulca nowych gwiazd. Źródło: nasa

Chiny składają 500-metrową czaszę

admin — Fri, 24 Jul 2015 17:24:01 +0000

Chińczycy rozpoczęli budowę największego na świecie radioteleskopu o średnicy czaszy równej 500 metrów. Five-hundred-meter Aperture Spherical Radio Telescope (w skrócie FAST) będzie się mieścił w dolinie między wzgórzami na południowym zachodzie prowincji Guizhou. Technicy rozpoczęli własnie montaż 4 450 trójkątknych paneli z których składa się teleskop, podała agencja informacyjna Xinhua. FAST będzie największym na świecie radioteleskopem o jednej czaszy bijąc w tym względzie dotychczasowo największe Obserwatorium Arecibo w Portoryko (średnica 305 metrów). Od lat chińscy naukowcy musieli polegać na "wtórnych" danych zebranych przez inne obserwatoria, a nowy teleskop "znacznie zwiększy" zdolności kraju do obserwacji przestrzeni kosmicznej. "Dzięki takiemu teleskopowmi możemy wychwytywać słabsze i odleglejsze sygnały radiowe," mówi Wu Xiangping, dyrektor generalny Chińskiego Towarzystwa Astronomicznego. "Z pewnością wspomoże nas w poszukiwaniu inteligentnego życia poza naszą galaktyką oraz w badaniu początków wszechświata." Pekin aktualnie przyspiesza swój warty wiele miliardów dolorów program badań kosmicznych, który uważa za symbol postępu kraju. Plany obejmują stworzenie stałej stacji orbitalnej do 2020 roku oraz z czasem wysłanie człowieka na Księżyc. Czasza teleskopu o obwodzie 1600 metrów umieszczona zostanie w odległości min. 5km od najbliższej miejscowości co zapewni odpowiednią ciszę do nasłuchiwania sygnałów Wszechświata. Budowa teleskopu rozpoczęła się w marcu 2011 roku i jej zakończenie planowane jest na koniec przyszłego roku. Źródło: xinhua

PLUTON: Nowe zdjęcia

admin — Fri, 24 Jul 2015 21:15:48 +0000

Po dzisiejszej konferencji po sieci zaczęły krążyć nowe zdjecia przedstawione dzisiaj przez zespół misji New Horizons. Nie może ich zabraknąć także tutaj. Niestety dopiero jutro będzie szeroki opis, zatem zapraszam już dzisiaj. A tymczasem trochę zdjęć poniżej :) Według członków zespołu materiał w zachodniej górnej i grubszej części "serca" jest źródłem materii w pozostałych częściach tego regionu, przesuwa się niczym lodowce na Ziemi wpływając na powierzchnię pokrytej kraterami części planety, A tutaj mamy fantastyczne zdjęcie Plutona wykonane po przelocie w pobliżu planety. Sonda oddaliła się od niej, odwróciła w kierunku Słońca i zobaczyła jego zaćmienie. Jasna obwódka wokół ciemnej tarczy Plutona to właśnie podświetlona atmosfera planety - dowód na to, że tam byliśmy. Takie zdjęcie można uzyskać tylko zza planety :

Informacje z wczorajszej konferencji

admin — Sat, 25 Jul 2015 11:36:40 +0000

Przesuwający się lód oraz zaskakująca rozciągła mgła to tylko niektóre z najnowszych odkryć sondy New Horizons, która właśnie odkrywa przed nami lodowy świat pewien niespodzianek. "Wiedzieliśmy, że misja do Plutona przyniesie nam trochę niespodzianek, i teraz - 10 dni po przelocie w pobliżu planety - możemy powiedzieć, że to co widzimy znacznie przekracza nasze oczekiwania," powiedział John Grunsfeld (NASA). "Przesuwające się lody, egzotyczny skład chemiczny powierzchni, pasma górskie i rozległe mgły na Plutonie wskazują na naprawdę niesamowitą geologię planetarną." Zaledwie siedem godzin po przelocie w pobliżu Plutona sonda New Horizons skierowała swoją kamerę LORRI na Plutona aby uchwycić światło słoneczne przenikające przez atmosferę planety oraz mgły na wysokości nawet 130 kilometrów nad powierzchnią. Wstępna analiza zdjęć wskazuje na dwie wyraźne warstwy mgły - jedna 80 km nad powierzchnia, a druga na wysokości 50 km. "Szczęka mi opadła gdy po raz pierwszy zobaczyłem obcą atmosferę w Pasie Kuipera," powiedział Alan Stern, kierownik zespołu New Horizons (Southwest Research Institute w Boulder, Colorado). "To nam przypomina, że odkrywanie nowych miejsc daje nam więcej niż tylko niesamowitą naukę lecz także niesamowite piękno." Badanie atmosfery Plutona pozwoli na oszacowanie tego co się dzieje poniżej. "Mgły wykryte na tym zdjęciu są kluczowym elementem przy tworzeniu złożonych związków węglowodorowych, które nadają Plutonowi jego czerwony odcień," powiedział Michael Summers, członek zespołu NH. Modele sugerują, że mgły pojawiają się gdy światło ultrafioletowe rozbija cząsteczki gazu metanowego - prostego węglowodoru w atmosferze Plutona. Taki proces powoduje zbieranie się bardziej złożonych gazów węglowodorowych takich jak etylen i acetylen, które także zostały odkryte w atmosferze Plutona przez sondę New Horizons. Wraz z opadaniem tych związków w niższe, chłodniejsze warstwy atmosfery, ulegają kondensacją w drobiny lodu, które tworzą te mgły. Ultrafioletowe promieniowanie słoneczne zamienia mgły w "toliny", ciemne węglowodory barwiące powierzchnię Plutona. Naukowcy wcześniej obliczyli, że temperatury byłyby zbyt wysokie, aby mgły mogły formować się wyżej niż 30 kilometrów nad powierzchnią Plutona. Zespół misji New Horizons dopatrzył się w zdjęciach LORRY dowodów na płynięcie egzotycznych lodów na powierzchni Plutona oraz oznak niedawnej aktywności geologicznej - coś na co naukowcy mieli nadzieję, ale tak naprawdę nie oczekiwali. Nowe zdjęcia ukazują w niesamowitych szczegółach równinę nieformalnie nazwaną Sputnik Planum, która leży w zachodniej części serca nazwanego Tombaugh Regio. Wyraźnie widać tam oznaki przesuwania się warstwy lodu, który wciąż może się przesuwać, dokładnie tak jak lodowce na Ziemi. "Tego typu powierzchnie widzieliśmy tylko na aktywnych globach takich jak Ziemia i Mars," powiedział Hohn Spencer (SwRI). Dodatkowo, nowe dane dotyczące składu chemicznego pochodzące z instrumentu Ralph wskazują, że środkowy fragment Sputnik Planum bogaty jest w lód azotu, tlenku węgla i metanu. "Przy temperaturach panujących na Plutonie (-234 C), te lody mogą płynąć tak jak ziemskie lodowce," powiedział Bill McKinnon (University of St. Louis). "W południowej części Tombaugh Regio widać wyraźnie, że stara, gęsto pokryta kraterami powierzchnia została właśnie przykryta nowymi pokładami lodu." Sonda New Horizons będzie przesyłać dana zachowane na pokładzie prawie do końca 2016 roku. Aktualnie sonda znajduje się ponad 12 milionów kilometrów za Plutonem wlatując głębiej w Pas Kuipera. Źródło: NASA/ phys.org

Lecimy na Jowisza Airbusem

admin — Mon, 27 Jul 2015 07:22:11 +0000

Europejska misja na lodowe księżyce Jowisza coraz bliżej realizacji. 17 lipca br, Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) ogłosiła plan podpisania kontraktu z firmą Airbus Defense and Space. Otoczenie Jowisza to jedno z najbliższych nam miejsc, w których mogą istnieć warunki do powstania pozaziemskiego życia. A to dlatego, że trzy księżyce Jowisza - Europa, Ganimedes i Kalisto - mogą posiadać ogromne oceany pod lodową zewnętrzną powierzchnią. W ramach umowy, którą ESA oraz Airbus mają zamiar podpisać pod koniec lata, Airbus będzie odpowiedzialny za rozwój, testowanie, wystrzelenie w przestrzeń kosmiczną sondy JUICE czyli JUpiter ICy moons Explorer. Start sondy JUICE planowany jest na rok 2022, a planowane dotarcie do układu Jowisza na 2030. Po dotarciu do systemu sonda rozpocznie serię bliskich przelotów w pobliżu wszystkich trzech lodowych księżyców gazowego olbrzyma, szczególnie zwracając uwagę na Ganimedesa - największy księżyc Jowisza i zarazem największy księżyc w całym Układzie Słonecznym. Kulminacyjnym momentem misji będzie wejście na orbitę Ganimedesa na okres 8 miesięcy. Będzie to pierwsza sonda w historii orbitująca wokół lodowego księżyca. W marcu br., zespół naukowców korzystających z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a znalazł silne dowody na to, że Ganimedes nie tylko posiada wodę pod powierzchnią, lecz może posiadać globalny ocean o grubości 100 km zawierający więcej wody niż wszystkie oceany na Ziemi! W poszukiwania śladów życia na Ganimedesie, jak również na Kallisto czy Europie, ESA planuje wyposażyć sondę JUICE w 10 najnowocześniejszych instrumentów badawczych takich jak kamery wykonujące zdjęcia powierzchni w poszukiwaniu gejzerów, które mogą wyrzucać w przestrzeń wodę bogatą w związki organiczne, spektrometry pozwalające naukowcom określić skład materii (azot czy węgiel) z której zbudowana jest powierzchnia, radary przenikające przez lód, które będą w stanie zbadać głębokość oceanu, czujniki, które pozwolą zmierzyć poziom promieniowania pochłanianego przez księżyc. NASA także wspomoże misję projektując jeden z instrumentów na pokładzie sondy, jednak nie zamierza pozwolić, aby ESA pozostała bez konkurencji. NASA także pracuje nad własną misją do lodowych księżyców Jowisza, jednak ich głównym celem jest Europa, a nie Ganimedes czy Kallisto. W przeciwieństwie do sondy JUICE, która według planu ma dwukrotnie przelecieć w pobliżu Europy, planowana przez NASA sonda Europa Clipper ma zbliżyć się do tego księżyc 45 razy w ciągu 3 lat. Kilka miesięcy temu NASA zrobiła istotny krok w kierunku rozpoczęcia prac nad misją Europa Clipper przeznaczając znaczne środki na prace wstępne w budżecie na rok 2016. W najbliższych miesiącach oczekiwane jest zielone światło od Kongresu, po którym pełną parą ruszą prace nad rozwojem misji i konstrukcją instrumentów, które zostaną zainstalowane na pokładzie sondy. Jeżeli wszystko pójdzie zgodnie z planem misja Clippera rozpocznie się wyniesieniem sondy w przestrzeń kosmiczną w.... 2022 roku, czyli w tym samym roku co sonda JUICE. Dzięki obu sondom dowiemy się znacznie więcej o lodowych księżycach Jowisza. Co więcej, informacje o składzie chemicznym, powierzchni czy charakterystyce oceanów (np. temperatura czy zasolenie) pozwolą rozpocząć planowanie przyszłych misji, które będą w stanie wylądować na powierzchni jednego z księżyców. Źródło: Business Insider / idioteq

Gromady kuliste odkrywają swój wiek

admin — Mon, 27 Jul 2015 18:34:06 +0000

Korzystając z nowej metody datowania wieku, międzynarodowy zespół astronomów określił, że stare gromady gwiazd powstawały w dwóch różnych epokach - pierwszej 12.5 miliarda lat temu, i drugiej miliard lat później. Mimo, że gromady dorównują wiekiem całemu Wszechświatowi, nowe pomiary wskazują, że gromady gwiazd, zwane gromadami kulistymi, są w rzeczywistości nieznacznie młodsze niż wcześniej uważano. "Teraz uważamy, że gromady kuliste uformowały się w tym samym czasie co galaktyki, a nie nieznacznie wcześniej," powiedział kierownik zespołu badawczego profesor Duncan Forbes z Swinburne University of Technology. Uzyskanie nowych szacunków średniego wieku gromad gwiazd stało się możliwe dzięki danym uzyskanym w ramach przeglądu SLUGGS (SAGES Legacy Unifying Globulars and GalaxieS), przeprowadzanego za pomocą teleskopu Keck II na Hawajach. Obserwacje wykonywane były przez wiele lat za pomocą silnego spektrografu DEIMOS zainstalowanego na teleskopie Keck II. DEIMOS rozbija widzialne promieniowanie obiektu na widma, z których następnie zespół uzyskuje wiek gromad kulistych porównując ich skład chemiczny ze składem chemicznym Wszechświata na różnych etapach jego ewolucji. "Dobrze wiemy, że wiek Wszechświata to 13.7 miliarda lat. Teraz określiliśmy, że gromady kuliste powstały średnio 1.2 do 2.2 miliardów lat po Wielkim Wybuchu. Teraz kiedy już wiemy kiedy powstały gromady kuliste, musimy zmierzyć się z pytaniem: gdzie i w jaki sposób powstały." Celem przeglądu SLUGGS jest zrozumienie formowania się i ewolucji galaktyk i ich gromad kulistych, które są zwartymi gromadami około miliona gwiazd każda. Większość dużych galaktyk, takich jak Droga Mleczna, posiada własne gromady kuliste. Źródło: phy.so, MNRAS

Star Talk z Neilem DeGrasse Tysonem

admin — Mon, 27 Jul 2015 19:38:52 +0000

Z pewnością jest Wam znana postać Neila deGrasse'a Tysona, jednego z czołowych popularyzatorów astronomii w USA w bardzo prosty sposób opisujący wiele zawiłości astrofizyki. Jeżeli nie, to zdecydowanie powinniście poznać. Po raz pierwszy trafiłem na niego kilka lat temu w serwisie YouTube szukając jakiegoś programu naukowego i spodobał mi się jego styl opowiadania o nauce. Rok temu natomiast trafiłem przypadkiem na StarTalk - program radiowy udostępniany także w formie podcastu, w którym co tydzień rozmawia się głównie o astronomii, choć czasami też o ludziach tworzących naukę. Niestety podcastów tłumaczyć z języka angielskiego nie ma sensu, bo bardzo dużo się traci z kwiecistości wypowiedzi prowadzącego i jego gości, ale dla tych zaznajomionych z mową Szekspira polecam raz w tygodniu poświęcić godzinkę na posłuchanie nowego odcinka pod adresem StarTalk Radio Show with Neil de Grasse Tyson. Moje osobiście ulubione odcinki to wywiad z Carolyn Porco - planetologiem pracującym od lat nad misją Cassini-Huygens: https://api.soundcloud.com/tracks/213400364 oraz wywiad z ludźmi w Rocket City, gdzie każdy kelner czy sprzątacz prędzej czy później buduje własną rakietę: https://api.soundcloud.com/tracks/191023605 Polecam

Jakie fale radiowe z Ziemi można odebrać w kosmosie?

admin — Mon, 27 Jul 2015 22:02:10 +0000

Fantastyczna strona internetowa (najlepiej działa w przeglądarce Google Chrome) pokazuje w jakiej odległości od Ziemi co można z niej usłyszeć. Bardzo fajny projekt, nie sądzicie? A wszystko to znajdziecie pod adresem: http://lightyear.fm/ Źródło: Planetary Society

Czy to już koniec misji Philae?

admin — Tue, 28 Jul 2015 07:18:51 +0000

Znajdujący się na powierzchni jądra komety P67 lądownik Philae od mocnego lądowania na lodowym obiekcie nie może pozbyć się pecha. Urządzenie wielkości pralki z sukcesem (choć z przebojami) wylądowało na komecie Churyumov-Gerasimenko w listopadzie 2014 roku. Jednak podczas pierwszego przyziemienia harpuny, które miały za zadanie przymocować lądownik do powierzchni nie wystrzeliły co pozwoliło mu na odbicie się od powierzchni i lądowanie w zacienionym, mniej przychylnym komunikacji miejscu. Słabe warunki oświetleniowe w miejscu ostatecznego lądowania uniemożliwiły ładowanie baterii słonecznych i po 60 godzinach pracy, lądownik Philae zamilkł. Jednak nie oznaczało to końca dla lądownika. Odezwał się on bowiem 14 czerwca gdy kometa zaczęła otrzymywać więcej promieniowania słonecznego zbliżając się do swojego peryhelium przez które przejdzie w sierpniu i umożliwiła lądownikowi doładowanie baterii i wyjście z siedmiomiesięcznej hibernacji. Jednak od tego czasu kontakt z lądownikiem się kilkukrotnie urywał i pojawiał. Lądownik komunikował się z Ziemią za pomocą orbitera Rosetta siedmiokrotnie w czerwcu. Jednak większość z tych połączeń była przerywana lub niestabilna w inny sposób, przez co naukowcy zaczęli się zastanawiać czy lądownik będzie w stanie odpowiedzieć na wysłane do niego komendy. 9 lipca br. naukowcy uzyskali kolejne połączenie z lądownikiem, które trwało około 12 minut. W tym czasie udało się pobrać część danych zebranych przez sondę na powierzchni komety. Jednak tak jak wcześniej połączenie było słabe i w pewnym momencie zostało przerwane. 20 lipca br. liderzey projektu wciąż optymistycznie patrzyli na szanse nawiązania kolejnej komunikacji z lądownikiem. "Lądownik z pewnością nadal pracuje, wszak przesyła nam dane, chociaż w nieregularnych odstępach czasu i w zaskakujących momentach," mówił Stephan Ulamec - menedżer projektu. "Już kilka razy obawialiśmy się, że lądownik już się więcej nie odezwie, lecz za każdym razem okazywało się, że nie mieliśmy racji." Mimo to, lądownik Philae po raz ostatni skomunikował się z Ziemią 9 lipca br. i od tego czasu cisza trwa. Ta przerwa może być spowodowana zmianą położenia lądownika na powierzchni komety. Naukowcy pracujący nad misją jak na razie nie mają ochoty ogłaszać końca misji lądownika Philae, jednak ten moment się zbliża. "Oczywiście w pewnym momencie trzeba będzie stwierdzić, że Philae już nie pracuje, i to się na pewno zdarzy przed końcem misji Rosetty zaplanowanym na czerwiec 2016 r," mówi Koen Geurts, menedżer ds. technicznych projektu. "Nie ma określonego momentu decyzji, jednak będzie się to wiązało ze spadającymi temperaturami i możliwością zasilania lądownika. Myślę, że decyzja zostanie podjęta na przełomie listopada/grudnia jeżeli do tego czasu nie uda się nawiązać z lądownikiem regularnego kontaktu." Aktualnie orbiter Rosetta musiał się przenieść na wyższą orbitę wokół komety, bowiem naukowcy obawiali się, że pył wokół jądra komety mógłby ją uszkodzić. W sobotę Rosetta przesunęła się na orbitę z której kontakt z lądownikiem jest mało prawdopodobny, jednak wg Geurtsa "Rosetta będzie wracać na korzystną orbitę średnio co 2 - 3 tygodnie." Źródło: mashable

UCD: Nowa klasa galaktyk

admin — Tue, 28 Jul 2015 08:51:56 +0000

Dwóm studentom San Jose State University udało się odkryć dwie najgęstsze znane galaktyki. Podobne do zwykłych gromad kulistych lecz setki lub tysiące razy jaśniejsze, nowe obiekty mają własności lokujące je między gromadami a galaktykami pod względem rozmiaru i jasności. Pierwszy z systemów odkrytych przez badaczy M59-UCD3 charakteryzuje się rozpiętością dwieście razy mniejszą niż Droga Mleczna oraz gęstością rozkładu gwiazd 10 000 razy większą niż w otoczeniu Słońca. Dla obserwatora znajdującego się w centrum M59-UCD3 noc rozświetlałby ponad milion gwiazd. Gęstość drugiego układu M85-HCC1 jest jeszcze wyższa: około miliona razy większa niż w otoczeniu Słońca. Oba systemy należą do nowej klasy galaktyk zwanych ultrazwarte galaktyki karłowate (UCD - ultracompact dwarfs). Badania prowadzone przez studentów Michaela Sandovala oraz Richarda Vo oparte były na danych z przeglądu Sloan Digital Sky Survey, Teleskopu Subaru oraz Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, jak również danych spektroskopowych ze spektrografu Goodman oraz SOAR (Southern Astrophysical Research Telescope). Widmo pochodzące z SOAR zostało wykorzystane do udowodnienia, że M59-UCD3 związana jest z większą galaktyką macierzystą M59 oraz do zbadania wieku i składu chemicznego gwiazd galaktyki. "Ultrazwarte systemy gwiezdne takie jak te są stosunkowo łatwe do znalezienia gdy już się wie czego szukać. Mimo to, nikt ich nie zauważył przez ostatnie dekady, bo nikt nie rozważał istnienia tego typu obiektów," mówi Richard Vo. "Gdy odkryliśmy jeden UCD, stwierdziliśmy, że musi być ich więcej, więc zaczęliśmy szukać dalej." Natura i pochodzenie UCD są póki co tajemnicą - nie wiadomo czy stanowią one pozostałości po jądrach pływowo rozerwanych galaktyk karłowatych, czy też są połączonymi supergromadami gwiazd. Źródło: ApJL

Ocean pod powierzchnią Plutona?

admin — Tue, 28 Jul 2015 14:53:12 +0000

Właśnie przed chwilą Alan Stern kierujący zespołem misji New Horizons powiedział w wystąpieniu przed Kongresem USA, że mają teraz zdecydowane dowody na istnienie podpowierzchniowego oceanu na Plutonie, a być może także na Charonie. [18:59] Ok, z tego co się dowiedziałem od reporterów NG obecnych na wysłuchaniu w Kongresie Alan Stern powiedział to w kontekście modeli planety tworzonych przez grupy jak np. grupa Billa McKinnona, który wspominał o oceanie podczas piątkowej konferencji. Trochę sprzecznych informacji pojawia się na temat tej wypowiedzi, ale jak tylko się dowiem więcej - dam znać. [19:08] Znalazłem. Wiadomość, która pojawiła się wcześniej była zdecydowanie trochę na wyrost. Co prawda na piątkowej konferencji Bill McKinnon bardzo mocno wspominał o możliwości istnienia oceanu pod powierzchnią Plutona. Dzisiaj natomiast Alan Stern podczas wysłuchania w Kongresie powiedział:

Pluton, największy znany obiekt Pasa Kuipera posiada oszerną atmosferę azotową, złożone pory roku, nietypowe ślady na powierzchni, lodowo-skaliste wnętrze, które może obejmować ocean, i conajmniej pięć księżyców. Pośród nich, największy - Charon - może sam posiadać atmosferę oraz podpowierzchniowy ocean, lub obie te cechy, a nawet dowody niedawnej aktywności geologicznej.

To powód całego zamieszania z oceanem. Całość wystąpienia Alana Sterna i innych członków misji New Horizons można znaleźć na stronie Kongresu USA pod adresem: http://science.house.gov/hearing/subcommittee-space-hearing-exploration-solar-system Wkrótce aktualizacja. Źródło: Ed

MRO przygotowuje się na przyjęcie gości

admin — Wed, 29 Jul 2015 16:27:09 +0000

Wraz z największym manewrem orbitalnym od 2006 roku sonda Mars Reconnaissance Orbiter przygotuje się w tym tygodniu na przybyciew przyszłym roku kolejnego lądownika z Ziemi - tym razem będzie to InSight. 77-sekundowe uruchomienie sześciu dysz w dniu 29 lipca zmieni orbitę orbitera tak, aby mogła odbierać transmisje radiowe od sondy InSight w trakcie wchodzenia przez nią w atmosferę i lądowania na powierzchni w dniu 28 września 2016 roku. Każdy z sześciu silników zamontowanych na pokładzie orbitera wykorzystywanu był do korygowania trajektorii lotu z Ziemi na Marsa i może wytworzyć 22 N ciągu. "Bez wykonania manewru zmiany orbity orbiter Mars Reconnaissance Orbiter nie będzie w stanie komunikować się z sondą InSight podczas lądowania. Dzięki manewrowi ustawimy się w odpowiednim do nasłuchu miejscu," mówi menedżer projektu MRO Dan Johnston z NASA JPL w Pasadenie. Orbiter zapisze dane przekazywane przez lądownik InSight, a następnie przekaże je na Ziemię jako zapis każdego etapu krytycznych minut wejścia w atmosferę i lądowania InSight na Marsie, tak jak to wcześniej miało miejsce w trakcie lądowania łazika Curiosity trzy lata temu oraz lądownika Phoenix w 2008 roku. Lądownik InSight będzie badał wnętrze planety szukając danych dotyczących formowania i wczesnej fazy ewolucji planet skalistych. Źródło: JPL

Czerwone łuki na Tetydzie

admin — Wed, 29 Jul 2015 17:22:48 +0000

Niczym grafitti wykonane przez nieznanego artyste, niewytłumaczone, łukowate, czerwonawe pasme widoczne są na powierzchni lodowego księżyca Saturna - Tetydzie. Czerwone łuki są wąskimi, zakrzywionymi liniami na powierzchni księżyca i są najbardziej nietypowymi obiektami na kolorowych mapach księżyców Saturna wykonanych przez sondę Cassini. Obrazy wykonane w filtrze bezbarwnym, zielonym podczerwonym i ultrafioletowym zostały połączone w celu utworzenia tych kolorowych zdjęć, które podkreślają delikatne różnice w barwie powierzchni lodowych satelitów nawet na długościach fali niewidocznych dla ludzkiego oka. Kilka z tych czerwonych łuków można zauważyć na danych z obserwacji wykonanych wcześniej przez misję Cassini, która znajduje się na orbicie Saturna już od 2004 roku. Jednak kolorowe zdjęcia uzyskane w kwietniu 2015 roku po raz pierwszy pokazują dużą część północnych obszarów Tetydy w świetle słonecznym, dzięki czemu wyraźnie podkreślają czerwonawe łuki. Jak na razie pochodzenie łuków jak i ich czerwonawe zabarwienie pozostają niewytłumaczone. Naukowcy spekulują, że mogą to być odkryte warstwy lodu zawierające zanieczszczenia. Mogą być także oznaką pęknięć niewidocznych na zdjęciach z powodu ograniczeń rozdzielczości aparatów zamontowanych na sondzie Cassini. Poza kilkoma małymi kraterami na księżycu Dione, czerwonawe obiekty są rzadkim okazem na księżycach Saturna. Wiele czerwonawych pasów pojawia się na geologicznie aktywnej powierzchni Jowiszowego księżyca - Europy. "Czerwone łuki muszą być geologicznie młode ponieważ przecinają starsze obiekty na powierzchni jak chociażby kratery uderzeniowe, jednak nadal nie znamy ich wieku," powiedział Paul Helfenstein, specjalista ds. obrazowania w zespole Cassini z Cornell University w Ithaca. Aktualnie zespół Cassini planuje kolejne obserwacje uzupełniające w wyższej rozdzielczości, które wykonane będą jeszcze w tym roku. Źródło: Cassini, JPL

Enceladus przedwczoraj

admin — Wed, 29 Jul 2015 17:54:50 +0000

Zdjęcie wykonane 27. lipca 2015 r. przez sondę Cassini przesłane na Ziemię i otrzymane 28. lipca. Zdjęcie nie było kalibrowane. Skalibrowana wersja tego zdjęcia będzie dostępna w archiwum sondy Cassini w 2016 roku. Źródło: Cassini

Lit wykryty w wybuchu nowej

admin — Thu, 30 Jul 2015 06:41:23 +0000

[caption id="attachment_6204" align="aligncenter" width="1000"] This image from the New Technology Telescope at ESO’s La Silla Observatory shows Nova Centauri 2013 in July 2015 as the brightest star in the centre of the picture. This was more than eighteen months after the initial explosive outburst. This nova was the first in which evidence of lithium has been found.[/caption] Po raz pierwszy udało się wykryć pierwiastek chemiczny lit w materiale wyrzuconym w wybuchu nowej. Obserwacje nowej Centauri 2013 wykonane w Obserwatorium La Silla pomogły wytłumaczyć daczego wiele młodych gwiazd ma znacznie więcej litu niż wcześniej oczekiwano. Nowe odkrycia wypełniają sporą lukę w układance ewolucji chemicznej naszej galaktyki i stanowią duży krok na drodze do zrozumienia ilości poszczególnych pierwiastków w gwiazdach Drogi Mlecznej. Lekki pierwiastek chemiczny jakim jest lit to jeden z kilku pierwiastków, o których uważa się, że powstały w Wielkim Wybuchu 13,7 miliarda lat temu. Jednak zrozumienie ilości litu obserwowanego aktualnie w gwiazdach w naszym otoczeniu przyprawiało astronomów o ból głowy. Starsze gwiazdy mają mniej litu niż oczekiwano, a niektóre młode gwiazdy mają go dziesięciokrotnie więcej. Od lat siedemdziesiątych astronomowie spekulowali, że większość dodatkowego litu obserwowanego w młodych gwiazdach może pochodzić z nowych - wybuchów gwiazd, które odrzucają spore ilości materii w przestrzeń międzygwiezdną przyczyniając się do wzbogacenia materiału, z którego powstają kolejne generacje gwiazd. Jednak dokładne badanie kilku nowych nie przyniosło żadnych konkretnych wyników. Zespół badaczy prowadzony przez Lucę Izzo (Uniwersytet Sapienza w Rzymie) wykorzystał instrument FEROS zainstalowany na 2.2-metrowym teleskopie ESO w Obserwatorium La Silla oraz spektrograf PUCHEROS na 0.5-metrowym teleskopie w Obserwatorium Pontificia Universidad Catolica de Chile w Santa Martina pod Santiago do zbadania nowej Nova Centauri 2013 (V1369 Centauri). Jest to gwiazda, która eksplodowała na południowym niebie w pobliżu jasnej Beta Centauri w grudniu 2013 roku i była jak dotąd najjaśniejszą nową w tym stuleciu - widoczną dla nieuzbrojonego oka. Szczegółowe nowe dane odkryły wyraźną sygnaturę litu wyrzuconego z prędkością dwóch milionów kilometrów na godzinę. To pierwszy raz kiedy udało się odkryć ten pierwiastek w materii wyrzuconej w wybuchu nowej. Współautor opracowania Massimo Della Valle tłumaczy znaczenie tego odkrycia: "To bardzo ważny krok naprzód. Jeżeli wyobrazimy sobie historię chemicznej ewolucji Drogi Mlecznej jako wielką układankę, to lit pochodzący z nowych jest jednym z najważniejszych brakujących elementów. Do momentu zrozumienia pochodzenia litu, można z łatwością kwestionować każdy model Wielkiego Wybuchu." Masa wyrzuconego przez Nova Centauri 2013 litu szacowana jest na mniej niż miliardowa część masy Słońca lecz z uwagi na fakt, że w historii Drogi Mlecznej wybuchów nowych były miliardy, jest to wystarczająca ilość aby wytłumaczyć obserwowane i nieoczekiwane duże ilości litu w naszej galaktyce. Autorzy Luca Pasquini oraz Massimo Della Valle szukali oznak litu w nowych przez ponad ćwierć wieku. Nowe odkrycie to satysfakcjonujący koniec długich poszukiwań. Źródło: phys.org / Astrophysical Journal Letters

BRĄZOWE KARŁY: Zorze jak na Ziemi

admin — Thu, 30 Jul 2015 07:13:30 +0000

Astronomowie odkryli, że brązowe karły są miejscem powstawania silnych zórz takich jak na planetach. Brązowe karły, czyli gwiazdy, które nigdy nie powstały, trudne do wykrycia i sklasyfikowania to obiekty zbyt masywne aby być planetami. Jednak fizycy z uniwersytetów w Sheffield i Oksfordzie odkryli, że występują na nich zorze takie jak na Ziemi. Międzynarodowy zespół badaczy dokonał odkrycia obserwując w zakresie widzialnym i radiowym brązowego karła znajdującego się 20 lat świetlnych od nas. Odkrycie jest kolejnym dowodem na to, że te obiekty zachowują się jak super-duże planety. Dr Stuart Littlefair z Wydziału Fizyki i Astronomii Uniwersytetu w Sheffield powiedział: "Brązowe karły wypełniają przestrzeń między gwiazdami i planetami, a te wyniki są tylko kolejnym dowodem na to, że musimy myśleć o nich jak o potężnych planetach, a nie niespełnionych gwiazdach." "Wiemy już, że brązowe karły otoczone są atmosferami - jak planety - choć chmury na brązowych karłach składają się z minerałów, które tworzą skały na Ziemi. Teraz dowiedzieliśmy się, że w atmosferze brązowych karłów powstają silne zorze." W trakcie badań międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem profesora Gregga Hallinana z Caltech przeprowadził obszerną kampanię obserwacyjną brązowego karła o nazwie LSRJ1835+3259. Zespół korzystał z najsilniejszego radioteleskopu na Ziemi - Karl G. Jansky Very Large Array (JVLA) w Nowym Meksyku oraz teleskopów optycznych: Teleskope Hale na Palomar oraz teleskopów Obserwatorium W.M. Keck. Korzystając z JVLA naukowcy wykryli jasny puls radiowy pojawiający się wraz z obrotem brązowego karła. Obiekt ten wykonuje obrót wokół własnej osi co 2.84 godziny, więc zespół miało możliwość obserwacji trzech pełnych obrotów w ciągu jednej nocy obserwacyjnej. Jednocześnie astronomowie obserwowali obiekt teleskopem optycznym zauważając, że jego jasność zmieniała się z tym samym okresem co w zakresie radiowym. "To było niesamowicie ekscytujące, że mogliśmy obserwować promieniowanie w zakresie widzialnym Teleskopem Hale'a - jednym z najstarszych teleskopów na Ziemi, jednocześnie śledząc promieniowanie radiowe za pomocą JVLA - jednym z najnowszych teleskopów na Ziemi," mówi Dr Garret Cotter z Uniwersytetu w Oksfordzie. Następnie naukowcy wykorzystali teleskopy Kecka w celu precyzyjnego zmierzenia jasności brązowego karła w czasie co nie było znowu takie proste z uwagi na to, że są to bardzo ciemne obiekty, wiele tysięcy razy słabiej świecące niż Słońce. Wyniki badań, opublikowane zostały w periodyku Nature. Źródło: nature

ABELL 78: Echo umierającej gwiazdy

admin — Thu, 30 Jul 2015 08:42:28 +0000

Pod barwnymi mgłami obłoku o nazwie Abell 78 rozgrywa się historia życia po życiu. W centrum mgławicy, umierająca gwiazda - podobna do Słońca - która odrzuciła swoje zewnętrzne powłoki w ostatnich podrygach życia, na pewien czas, wróciła do pełnej glorii przypominając o swojej przeszłości. Odrzucenie zewnętrznych powłok to standardowy koniec życia dla gwiazd o masie od 0.8 do 8 mas Słońca. Po miliardach lat życia i wyczerpaniu paliwa w jądrze takiej gwiazdy, zapadają się one i przechodzą w stadium gęstego, gorącego białego karła. Wokół nich odrzucona materia napotyka na swojej drodze gaz i pył otoczenia, z którymi tworzy piękne obłoki znane jako mgławice planetarne. Ta osobliwa nazwa została przyjęta przez XVIII-wiecznych astronomów, którym ich nadęty, okrągły kształt przypominał planety. Jednak powrót do życia widoczny na zdjęciu powyżej to zjawisko niespotykane wśród mgławic planetarnych. Odkryto zaledwie kilka takich obiektów, a w tym przypadku kształt przybierany przez materię ukazuję burzliwą historię mgławicy. Mimo, że przemiany jądrowe zakończyły się w jądrze umierającej gwiazdy i spowodowało to zapadanie się pod własnym ciężarem, a następnie rozdęcie otoczki gwiazdy, niektóre zewnętrzne warstwy gwiazdy stały się na tyle gęste, że ponownie rozpoczęła się w nich fuzja helu. Wznowiona aktywność nuklearna spowodowała powstanie kolejnego, dużo szybszego wiatru gwiezdnego wyrzucającego materię. Oddziaływanie między starym obłokiem a nowym wypływem ukształtowało złożoną strukturę obłoku, włącznie z włóknami uciekającymi z zapadającej się gwiazdy. To oddziaływanie między oboma wiatrami w otoczeniu Abell 78 podgrzało gaz do temperatury ponad miliona stopni, dzięki czemu świeci on w zakresie rentgenowskim. Astronomowie byli w stanie wykryć ten gorący gaz dzięki kosmicznemu obserwatorium XMM-Newton. Źródło: ApJ

Gęste gromady gwiazd a podwójne czarne dziury

admin — Thu, 30 Jul 2015 18:45:53 +0000

Łączenie dwóch czarnych dziur - bardzo gwałtowne i rzadkie wydarzenie - które próbują zaobserwować współcześni astronomowie. Jednak z uwagi na fakt, że tego typu połączenia nie emitują żadnego promieniowania, zauważenie takiego wydarzenia jak dotąd było niemożliwe. Zderzające się ze sobą czarne dziury uwalniają olbrzymie ilości energii w postaci fal grawitacyjnych. Pierwsze obserwatoria zdolne bezpośrednio wykryć te 'sygnały grawitacyjne' - fałdy w czasoprzestrzeni przewidziane 100 lat temu przez Alberta Einsteina - rozpoczną obserwowanie Wszechświata jeszcze w tym roku. Gdy fale grawitacyjne przenikające przestrzeń zostaną po raz pierwszy wykryte na Ziemi astronomowie "usłyszą" pięć razy więcej zderzających się czarnych dziur niż wcześniej oczekiwano. Bezpośrednie obserwacje tych "merdżerów" (połączeń) umożliwią obserwowanie Wszechświata w zupełnie nowy sposób. "Te informacje umożliwią astrofizykom lepsze zrozumienie natury czarnych dziur i teorii grawitacji Einsteina," mówi Frederic A. Rasio, astrofizyk teoretyczny i autor publikacji. "Nasze badania wskazują, że obserwatoria będą wykrywać więcej tych energetycznych wydarzeń niż wcześniej przewidywano." Zespół pod kierownictwem prof. Rasio bazując na obserwacjach naszej własnej Galaktyki wnioskuje o dwóch znaczących odkryciach dotyczących czarnych dziur:

Gromady kuliste mogą być fabrykami układów podwójnych składających się z dwóch czarnych dziur ciasno wzajemnie siebie okrążających,
Czułe nowe obserwatoria potencjalnie mogą wykrywać 100 łączących się układów podwójnych rocznie w gęstych gromadach gwiazd. To liczba ponad pięciokrotnie wyższa niż wcześniej przewidywano.

Opracowanie badań zostało zaakceptowane do publikacji w periodyku Physical Review Letters i ukazało się w nim 29 lipca 2015 r. "Fale grawitacyjne pozwolą nam usłyszeć wszechświat po raz pierwszy, poprzez fałdy w czasoprzestrzeni wytworzone astronomicznymi wydarzeniami," powiedział Carl L. Rodriguez, główny autor opracowania. Źródło: Physical Review Letters

Ezinu - 120-kilometrowy krater na Ceres

admin — Thu, 30 Jul 2015 19:04:24 +0000

Przyszła pora na nadawanie nazw kraterom i innym formacjom na powierzchni Ceres. Jedną z nich jest Ezinu - krater o śerdnicy 120 km sfotografowany przez sondę Dawn 24 kwietnia 2015 roku z wysokości 4400 km nad powierzchnią. Innym z nazwanych obiektów jest krater Dantu, również o średnicy 120 km i głębokości 3 km. Rzućcie okiem na nową mapę Ceres: https://www.youtube.com/watch?v=9eJaf6D64EY&w=853&h=480 Źródło: NASA

Najbliższa planeta skalista!

admin — Thu, 30 Jul 2015 19:24:23 +0000

Korzystając z danych Kosmicznego Teleskopu Spitzer astronomowie potwierdzili odkrycie najbliższej jak dotąd skalistej planety poza Układem Słonecznym. Planeta jest większa od Ziemi i może być złotą żyłą dla naukowców dostarczając ogromu danych naukowych. Oznaczona HD 219134b to planeta orbitująca zdecydowanie za blisko powierzchni swojej gwiazdy, aby mogła być miejscem na którym rozwinęło się życie. Znajduje się natomiast zaledwie 21 lat świetlnych od Ziemi. Mimo, że planety nie można obserwować bezpośrednio nawet za pomocą teleskopów, gwiazda wokół której krąży widoczna jest gołym okiem w gwiazdozbiorze Kasjopei. HD 219134b to także najbliższa Ziemi egzoplaneta odkryta przy wykorzystaniu metody tranzytu. Tym samym jest to idealny obiekt do obszernych badań. "Planety odkryte metodą tranzytu są dla nas żyłami złota, bowiem można je bardzo dokładnie opisywać. Ta planeta będzie najobszerniej badanym obiektem kolejnych dziesięcioleci," powiedział Michael Werner, naukowiec z zespołu misji teleskopu Spitzer (JPL, Pasadena). Planeta, początkowo odkryta instrumentem HARPS-North na włoskim 3,6-metrowym Teleskopie Galileo na Wyspach Kanaryjskich jest tematem opracowania zatwierdzonego do publikacji w periodyku Astronomy & Astrophysics. Dzięki badaniom za pomocą HARPS-North określono masę planety (4.5 masy Ziemi) oraz okres orbitalny (3 dni). Źródło: JPL

Pocztówka z Saturna

admin — Thu, 30 Jul 2015 21:10:43 +0000

Zdjęcie przedstawia zbliżenie fragmentu księżyca Dione. Zdjęcie wykonała dwa dni temu sonda Cassini. Źródło: Cassini Team

DROGA MLECZNA: Nowa mapa odkrywa migrację gwiazd

admin — Fri, 31 Jul 2015 07:25:45 +0000

Naukowcy opracowujący dane z przeglądu Sloan Digital Sky Survey-III (SDSS) stworzyli nową mapę Drogi Mlecznej, która przynosi pierwsze wyraźne dowody migracji gwiazd w ramach naszej galaktyki. Badanie, które określiło, że 30 % gwiazd przemknęło przez galaktykę pozwala na nowo zrozumieć procesy formowania i przemieszczania się gwiazd w Drodze Mlecznej. "Byliśmy w stanie zmierzyć właściwości prawie 70 000 gwiazd w naszej galaktyce korzystając z innowacyjnego spektrografu podczerwonego SDSS," mówi Donald Schneider, profesor astronomii i astrofizyki na Pennsylvania State University oraz współautor badania. "To swego rodzaju archeologia galaktyczna. Te dane odkrywają przed nami położenie, ruch oraz skład chemiczny gwiazd. To wszystko daje nam wgląd w w formowanie i historię tych gwiazd." W celu stworzenia mapy Drogi Mlecznej naukowcy korzystali ze spektrografu APOGEE (Apache Point Observatory Galactic Evolution Explorer) do obserwowania 100 000 gwiazd w trakcie 4-letniej kampanii obserwacyjnej. "W dzisiejszym świecie wiele osób przenosi się daleko od miejsca swoich narodzin, czasami na drugi koniec świata. Teraz okazuje się, że tak samo dzieje się z gwiazdami w naszej galaktyce. Około 30 procent gwiazd w naszej galaktyce przebyło daleką drogę od miejsca w których się narodziły." Kluczem do stworzenia i analizy nowej mapy jest mierzenie zawartości poszczególnych pierwiastków w atmosferach tych gwiazd. "Badając skład chemiczny gwiazdy możemy wiele dowiedzieć się o jej przeszłości," dodaje Hayden. "Widma gwiazd pokazują nam, że skład chemiczny naszej galaktyki stale ulega zmianom," mówi Jon Holtzman, astronom z NMSU zaangażowany w badania. "Gwiazdy produkują cięższe pierwiastki w swoich jądrach, a gdy umierają, te cięższe pierwiastki uzupełniają gaz, z którego powstają nowe pokolenia gwiazd." W wyniku tego procesu "wzbogacania chemicznego," każda kolejna generacja gwiazd ma większą zawartość ciężkich pierwiastków niż poprzednia. W niektórych regionach galaktyki proces formowania gwiazd zachodził szybciej niż w innych - i w tych regionach powstało więcej pokoleń gwiazd. Stąd astronomowie wykorzystują dane o zawartości ciężkich pierwiastków w gwieździe do określenia miejsca, w którym gwiazda powstała. Hayden ze współpracownikami wykorzystali dane APOGEE aby stworzyć mapę względnych zawartości 15 różnych pierwiastków chemicznych takich jak węgiel, krzem czy żelazo. Wyniki ich zaskoczyły - prawie 30% gwiazd charakteryzował skład chemiczny wskazujący, że powstały w zupełnie innych miejscach w galaktyce, z dala od obecnej lokalizacji. Źródło: Penn State University

Mgławica NGC 6565

admin — Fri, 31 Jul 2015 18:10:56 +0000

Kosmiczny Teleskop Hubble'a uchwycił na powyższym zdjęciu ostatnie momenty życia umierającej gwiazdy. Ostatnie podrygi trwają tylko chwilę w skali kosmologicznej, jednak według naszych standardów gwiazda ma jeszcze trochę czasu. Ten etap życia gwiazdy może trwać dziesiątki tysięcy lat. Agonia gwiazdy wytworzyła przepiękną mgławicę planetarną znaną pod oznaczeniem NGC 6565, obłok gazu wyrzuconego z gwiazdy po tym jak silne wiatry gwiezdne odrzuciły zewnętrzne powłoki gwiazdy w przestrzeń kosmiczną. Wyrzucenie odpowiedniej ilości materii odkryło jasne jądro gwiazdy, którego promieniowanie ultrafioletowe podgrzało otaczający je gaz w różnym stopniu. Dzięki temu gaz świeci w przepięknej palecie kolorów. Te same kolory można obserwować w słynnej i zachwycające mgławicy Pierścień (NGC 6720), która reprezentuje ten sam rodzaj mgławicy. Mgławice planetarne oświetlane są przez około 10 000 lat zanim centralna gwiazda ochłodzi się, skurczy i przejdzie w stadium białego karła. Gdy to się stanie, promieniowanie gwiazdy drastycznie zmniejsza swoją intensywność i przestaje podgrzewać otaczający ją gaz i mgławica przestaje świecić. Źródło: HST

Enceladus i Dione z 29 lipca

admin — Fri, 31 Jul 2015 18:26:56 +0000

S onda Cassini uchwyciła Enceladusa oraz Dione (dwa księżyce Saturna) na jednym zdjęciu 29 lipca 2015 roku (przedwczoraj), a 30 lipca (wczoraj) przesłała je na Ziemie. Źródło: Cassini

Aktywność zjonizowanego helu tydzień temu

admin — Tue, 04 Aug 2015 08:57:49 +0000

Powyższe zdjęcie przedstawia wydłużone strumienie plazmy płynące w tą i z powrotem wzdłuż linii pola magnetycznego nad kilkoma aktywnymi regionami powierzchni Słońca. Zdjęcie wykonano 26-27 lipca 2015 roku. Tego rodzaju aktywność jest powszechna na powierzchni Słońca. Na zdjęciu skupiono się na strumieniach zjonizowanego helu podgrzanego do temperatury 60 000 stopni Celsjusza świecących w ekstremalnym zakresie ultrafioletowym. Źródło: NASA/SDO/Steele Hill

PLANETOIDY: Ciemne obiekty znad ekliptyki

admin — Tue, 04 Aug 2015 13:55:58 +0000

Wysoko nad płaszczyzną naszego Układu Słonecznego, w pobliżu bogatej w planetoidy pustki między orbitą Marsa i Jowisza naukowcy znaleźli wyjątkową rodzinę kosmicznych głazów. Te międzyplanetarne skały to planetoidy z rodziny Eufrosyne, które jak dotąd były dla nas odległe, ciemne i tajemnicze. Znajdujące się na zewnętrznej krawędzi pasa planetoid, planetoidy z rodziny Eufrosyne charakteryzują się nietypową orbitą, która przechodzi wysoko nad ekliptyką. Planetoida od której pochodzi nazwa całej rodziny - 31 Eufrosyne ma średnicę 260 kilometrów i jest jedną z dziesięciu największych planetoid pasa głównego. Aktualnie uważa się, że planetoida ta jest pozostałością po masywnym zderzeniu, które miało miejsce 700 milionów lat temu, wskutek którego powstała rodzina mniejszych planetoid. Naukowcy uważają, że była to jedno z ostatnich wielkich zderzeń w Układzie Słonecznym. Nowe badania przeprowadzone przez naukowców z JPL w Pasadenie opierają się na danych z teleskopu NEOWISE (Near-Earth Object Wide-field Infrared Survey Explorer), który obserwował owe nietypowe planetoidy starając się dowiedzieć więcej o nich samych oraz o potencjalnym zagrożeniu dla Ziemi. Wyniki przedstawione przez astronomów sugerują, że planetoidy z tej rodziny mogą być źródłem niektórych ciemnych obiektów zbliżających się do Ziemi na bardzo nachylonych orbitach. W skutek oddziaływania grawitacyjnego ze strony Saturna, planetoidy z rodziny Eufrosyne mogą wyewoluować w obiekty zbliżające się do Ziemi w skali kilku milionów lat. "Planetoidy z rodziny Eufrosyne są w delikatnym rezonansie z orbitą Saturna, który powoli przesuwa te obiekty tak, że niektóre z nich mogą stać się obiektami zbliżającymi się do Ziemi," powiedział Joseph Masiero, główny autor badania. Dzięki badaniom planetoid za pomocą NEOWISE naukowcy z JPL mogli zmierzyć ich rozmiary oraz ilość odbijanego przez nie promieniowania słonecznego. Z uwagi na fakt, że NEOWISE obserwuje w zakresie podczerwonym, wykrywa ciepło. Dzięki temu, może obserwować ciemne obiekty dużo lepiej niż teleskopy obserwujące w paśmie widzialnym. 1400 planetoid Eufrosyne badanych przez Masiero i jego współpracowników okazało się dużymi i ciemnymi obiektami na bardzo nachylonych i eliptycznych orbitach. Lepsze zrozumienie pochodzenia i zachowania tych tajemniczych obiektów umożliwi naukowcom poszerzenie wiedzy o wszystkich planetoidach, a w szczególności NEO, które przemykają w pobliżu Ziemi. Takie badania są istotne, a wręcz krytyczne dla zapewnienia bezpieczeństwa ludzkości - dlatego też JPL wraz z partnerami na całym świecie bezustannie śledzą tego typu obiekty w Układzie Słonecznym. Jak dotąd ponad 98% odkrytych obiektów typu NEO wykryto w ramach misji i projektów finansowanych przez USA. Źródło: NASA

Największa (a nawet za duża) struktura we Wszechświecie?

admin — Tue, 04 Aug 2015 14:35:33 +0000

Węgiersko-amerykański zespół astronomów odkrył jak się wydaje największą strukturę w obserwowalnym wszechświecie - pierścień dziewięciu rozbłysków gamma (gamma ray burst - GRB) - a tym samym galaktyk - o rozmiarze 5 miliardów lat świetlnych. Naukowcy pod kierownictwem prof. Lajosa Balazsa z Obserwatorium Konkoly w Budapeszcie ogłosili swoje odkrycie w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Rozbłyski gamma (GRB) to najjaśniejsze wydarzenia we wszechświecie, uwalniające w ciągu kilku sekund tyle energii co Słońce w ciągu całego swojego życia trwającego 10 miliardów lat. Uważa się, że rozbłyski gamma są wynikiem wpadania masywnych gwiazd w czarne dziury. Ich olbrzymia jasność pozwala astronomom mierzyć położenie odległych galaktyk. Tym właśnie zajmował się zespół prof. Balazsa. GRB składające się na nowo odkryty pierścień zostały zaobserwowane przy użyciu różnych, zarówno kosmicznych jak i naziemnych obserwatoriów. Wydaje się, że są one wszystkie oddalone od nas o 7 miliardów lat świetlnych - i rozciągają się na 36 stopni na niebie (70 razy większy obszar niż tarcza księżyca w pełni). Z tego można natomiast obliczyć, że cały pierścień ma rozmiar 5 miliardów lat świetlnych. Według prof. Balazsa prawdopodobieństwo, że GRB ułożone są w ten sposób przez przypadek wynosi 1: 20 000. Większość obecnych modeli wskazuje, że struktura kosmosu jest jednorodna w największych skalach. Ta 'zasada kosmologiczna' wspierana jest obserwacjami wczesnego Wszechświata oraz mikrofalowego promieniowania tła obserwowanego przez satelity WMAP oraz Planck. Inne, najnowsze badania wraz z opisywanym tu odkryciem podważają tą zasadę, która ustala teoretyczny limit 1.2 miliarda lat świetlnych jako maksymalny rozmiar największych struktur. Nowo odkryty pierścień jest wszak pięć razy większy. Profesor Balazs powiedział: "Jeżeli mamy rację, ta struktura podważa aktualne modele wszechświata. Znalezienie tej struktury było dla nas olbrzymim zaskoczeniem - i wciąż nie wiemy do końca w jaki sposób mogła ona powstać." Teraz zespół chce się dowiedzieć więcej o pierścieniu i ustalić czy znane procesy formowania się galaktyk oraz wielkoskalowych struktur mogły doprowadzić do jego powstania czy też astronomowie muszą radykalnie zmienić teorię ewolucji Wszechświata. Źródło: MNRAS/phy.so

Ostatnie spojrzenie sondy Cassini na lodowe księżyce

admin — Tue, 04 Aug 2015 14:59:33 +0000

Sonda Cassini przygotowuje się do ostatniego spojrzenia na lodowe księżyce: Enceladusa i Dione w czasie swojej misji. Za kilka tygodni przyjrzymy się dokładniej Dione, a w ciągu najbliższych miesięcy także tajemniczemu Enceladusowi. Cassini wykona trzy dodatkowe przeloty w pobliżu Enceladua, wyjątkowo jasnego obiektu, który odbija niemalże całe promieniowanie słoneczne padające na jego powierzchnie oraz jeden w pobliżu Dione. Ten ostatni według space.com zaplanowany jest na 17 sierpnia 2015 r. Skąd takie zainteresowanie lodowymi księżycami? Discovery News tłumaczy, że NASA uważa, że to właśnie te obiekty są dla nas największą szansą na odkrycie życia poza Ziemią, bowiem pod lodową powierzchnią mogą skrywać ogromne płynne oceany pełne mikrobów. Oddziaływania grawitacyjne z Saturnem mogą podgrzewać wnętrze księżyców umożliwiając przetrwanie w nich życia. Na pierwszy ogień pójdzie Dione, gdzie Cassini wykona pomiary grawitacji, aby dowiedzieć się więcej o lodowej pokrywie i wnętrzu księżyca. Linda Spilker, naukowiec z zespołu Cassini w JPL/NASA mówi, że na Dione mogą występować tego samego rodzaju erupcje co zaobserwowane na Enceladusie. Być może uda je się zaobserwować jeszcze w tym miesiącu. W pobliżu Enceladusa sonda przyjrzy się jego erupcjom, które po raz pierwszy odkrył magnetometr zainstalowany na pokładzie sondy. Ostatnie trzy przeloty rozpoczną się 14 października, kiedy to obserwowany będzie biegun północny Enceladusa. Dwa tygodnie później planowany jest przelot przez wcześniej obserwowany gejzer, którego położenie już znamy. W grudniu natomiast sonda zbada biegun południowy księżyca. Misja sondy Cassini zakończy się w 2017 roku, kiedy to wykorzysta ona grawitację Tytana aby skierować się między planetę a jej wewnętrzne pierścienie. Gdy tam dotrze, po 22 orbitach wpadnie w atmosferę Saturna w dniu 15 września 2017 r. Źródło: redorbit

GWIAZDY NEUTRONOWE: Dżety niczym z czarnych dziur!

admin — Tue, 04 Aug 2015 18:49:37 +0000

Niektóre gwiazdy neutronowe mogą dorównywać czarnym dziurom w zdolności do przyspieszania silnych dżetów materii do prędkości bliskiej prędkości światła. Takie wnioski wyciągnęli ze swoich obserwacji astronomowie korzystający z obserwatorium Karl G. Jansky Very Large Array (VLA). "To zaskakujące! Odkryliśmy, że w układach gwiazd neutronowych, którym towarzyszą normalne gwiazdy musi dochodzić do czegoś, czego wcześniej nie przypuszczaliśmy," mówi Adam Deller (ASTRON) z Netherlands Institute for Radio Astronomy. Czarne dziury oraz gwiazdy neutronowe to odpowiednio pierwsze i drugie pod względem gęstości obiekty znane we Wszechświecie. W układach podwójnych, które te wyjątkowe obiekty tworzą z normalnymi gwiazdami, gaz z tych gwiazd może przepływać do gęstszego obiektu produkując przy tym spektakularne widowisko gdy część materii wyrzucana jest w silnych dżetach, których prędkość bliska jest prędkości światła. Jak dotąd to czarne dziury były niekwestionowanymi królami w wytwarzaniu tak silnych dżetów. Jednak ostatnio połączone obserwacje gwiazdy neutronowej PSR J1023+0038 w zakresie radiowym i rentgenowskim całkowicie zmieniły dotychczasowy ranking. PSR J1023+0038 odkryta przez astronoma ASTRON Anne Archibald w 2009 roku jest prototypowym "przejściowym pulsarem milisekundowym" - gwiazdą neutronową, która przez lata pozostaje w stadium, w którym nie akreuje materii, od czasu do czasu uaktywniając proces akrecji. Podczas obserwacji wykonanych w 2013 i 2014 roku akreowała bardzo nieznaczne ilości materii i powinna wytwarzać tylko słaby dżet. "Nieoczekiwanie nasze obserwacje w zakresie radiowym przeprowadzone za pomocą Very Large Array wykazały stosunkowo silną emisję, wskazując na dżet jakiego oczekiwalibyśmy raczej po czarnej dziurze," powiedział Deller. Znane są jeszcze dwa takie "przejściowe" systemy i obydwa wytwarzają dżety dorównujące siłą dżetom z czarnych dziur. Co zatem sprawia, że te przejściowe systemy są tak wyjątkowe w porównaniu do innych gwiazd neutronowych? Aby odpowiedzieć na to pytanie Deller i jego współpracownicy planują dodatkowe obserwacje znanych i podejrzewanych systemów przejściowych co pozwoli na dopracowanie modeli teoretycznych procesu akrecji. Źródło: ApJ

Nowa era małych sond księżycowych?

admin — Wed, 05 Aug 2015 13:19:35 +0000

NASA w ramach programu NextSTEP wybrała do realizacji misję niewielkiej sondy, której zadaniem będzie poszukiwanie wody w formie lodu znad powierzchni Księżyca. Naukowcy uważają, że to oznaka zmian w badaniach przestrzeni międzyplanetarnej. Lunar IceCube to jedna z kilku misji zaproponowanych w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego, wybrana w programie NASA Next Space Technologies for Exploration Partnerships (NextSTEP). Pośród pierwszych małych sond, które będą badać przestrzeń kosmiczną Lunar IceCube stworzą fundamenty dla przyszłych małych misji planetarnych. Oprócz dostarczenia wartościowych danych naukowych Lunar IceCube pomoże dopracować strategie, które potem zostaną wykorzystane do wysłania misji załogowych w dalsze rejony Układu Słonecznego. Możliwość poszukiwania wartościowych zasobów może umożliwić astronautom produkcję paliwa oraz innych zapasów niezbędnych załodze w podróży na Marsa. Takie rozwiązanie pozwoliłoby zmniejszyć ilość paliwa oraz masę rakiety, którą NASA musiałaby wynieść w przestrzeń kosmiczną z Ziemi. Uniwersytet Stanowy w Morehead, Kentucky kieruje, przy znacznej pomocy ze strony naukowców z NASA Goddard Space Flight Center oraz firmy Busek z Massachusetts, projektem satelity typu CubeSat składającego się z 6 jednostek (6-U). W ramach tego partnerstwa Morehead State Space Science Center zbuduje sondę 6-U i zapewni komunikację i śledzenie za pomocą 21-metrowej naziemnej anteny. Firma Busek dostarczy najnowocześniejszy silnik elektryczny, a Goddard zbuduje jedyny na pokładzie, miniaturowy instrument - Broadband InfraRed Compact High Resolution Explorer Spectrometer (BIRCHES). Instrument będzie poszukiwał wody w stanie stałym, ciekłym i gazowym z bardzo nachylonej, eliptycznej orbity okołoksiężycowej. "Lunar IceCube to kluczowy eksperyment dla przyszłych miniaturowych misji planetarnych," mówi naukowiec Avi Mandell z Goddard Space Flight Center pracujący przy tworzeniu instrumentu BIRCHES. "Wierzę, że przyszłość jest jasna przed satelitami tego typu, dzięki ich różnorodności. Gdy zrozumiemy jak projektować takie platformy, możliwości ich wykorzystania są praktycznie nieograniczone." IceCube będzie pracował na księżycowej orbicie przez 6 miesięcy. Podczas gdy sonda Lunar Flashlight (JPL/NASA) będzie poszukiwała depozytów lodu w stale zacienionych kraterach księżyca, instrument BIRCHES będzie badał rozkład wody w funkcji pory dnia, wysokości, wieku i składu regolitu. Badania IceCube nie ograniczają się do zacienionych obszarów. Jednak zanim Lunar IceCube rozpocznie swoje badania, będzie musiał dostać się na Księżyc. Satelity wybrane do EM-1 zostaną zainstalowane wewnątrz członu łączącego Oriona do górnego członu najnowszej rakiety - SLS o wysokości 32 pięter. Po osiągnięciu przez rakietę określonego punktu w drodze na Księżyc, kontrolerzy na Ziemi zwolnią ładunki, które podążą własnymi ścieżkami do miejsc przeznaczenia na i w pobliżu Księżyca. Silnik jonowy BIT-3 zaprojektowany przez firmę Buserk oraz trajektoria zaprojektowana przez naukowców z Goddard Space Flight Center z wykorzystaniem najnowocześniejszego oprogramowania do wyznaczania trajektorii umożliwią wprowadzenie IceCube na orbitę w trzy miesiące. Z uwagi na niewielką pojemność zbiornika na paliwo przy projektowaniu trajektorii sondy kluczowym było wykorzystanie grawitacji Ziemi, Słońca i Księżyca. W przypadku wybrania sondy Lunar IceCube - będzie to pierwszy w pełni sprawny miniaturowy satelita, który będzie zbierał dane naukowe poza orbitą okołoziemską.

DSCOVR: Niewidoczna strona Księżyca na tle Ziemi!!

admin — Wed, 05 Aug 2015 15:28:10 +0000

Zawsze chciałem to zobaczyć! Kamera umieszczona na pokładzie amerykańskiej sondy DSCOVR (Deep Space Climate Observatory) uchwyciła niesamowity obraz. Z punktu oddalonego od Ziemi o 1.5 miliona kilometrów sonda sfotografowała w pełni oświetloną niewidoczną (i nigdy niewidoczną z Ziemi) stronę Księżyca przechodzącą na tle Ziemi. Kamera EPIC stale zwrócona jest ku oświetlonej półkuli Ziemi umożliwiając prowadzenie obserwacji ozonu, wegetacji, wysokości pokrywy chmur oraz aerozoli w atmosferze. Zdjęcia, które złożyły się na animację zostały wykonane między 15:50 a 20:45 w dniu 16 lipca 2015 r i pokazują Księżyc na tle Oceanu Spokojnego w pobliżu wybrzeża Ameryki Północnej. W górnym lewym rogu znajduje się biegun północny. Niewidoczną stronę Księżyca po raz pierwszy sfotografowła radziecka sonda Luna 3 w 1959 roku. Od tego czasu kilka misji NASA wykonało szczegółowe zdjęcia tej części Księżyca. Z uwagi na fakt, że okres obiegu Ziemi przez Księżyc trwa tyle samo co obrót Księżyca wokół własnej osi z Ziemi możemy obserwować cały czas tą samą jego stronę. Źródło: NASA / DSCOVR

Zagadka pierścieni Saturna rozwiązana!

admin — Wed, 05 Aug 2015 16:25:26 +0000

Przełomowe badania prowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców rozwiązał odwieczną zagadkę naukową dotyczącą pierścieni wokół planet takich jak Saturn. Okazało się, że pierścienie charakteryzują się uniwersalnym rozkładem cząsteczek o różnych rozmiarach. Wyniki badań opublikowane w periodyku naukowym Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) sugerują także, że pierścienie Saturna są praktycznie niezmienne. Profesor Nikolai Brilliantov z University of Leicester tłumaczy: "Pierścienie Saturna są stosunkowo dobrze zbadane i wiadomo, że składają się z cząsteczek lodu o rozmiarach od centymetrów do około 10 metrów. Z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że są one pozostałościami po katastroficznym zdarzeniu z przeszłości, i nie jest zaskoczeniem, że takie pozostałości charakteryzują się różnym rozmiarem, od bardzo małych po bardzo duże. Co jest natomiast zaskakujące to fakt, że stosunek obfitości cząsteczek o różnych rozmiarach z dużą dokładnością charakteryzuje piękne matematyczne prawo odwrotnych sześcianów. Oznacza to, że obfitość głazów o rozmiarze 2 metrów jest 8 razy mniejsza od głazów 1-metrowych, obfitość skał 3-metrowych jest 27 razy mniejsza, i tak dalej. Prawo to działa do rozmiaru około 10 metrów, wyżej następuje gwałtowny spadek obfitości głazów. Powód tego gwałtownego spadku jak i natura tego zdumiewającego prawa odwrotnych sześcianów pozostawała zagadką aż do teraz." "W końcu udało nam się rozwiązać zagadkę rozkładu rozmiarów cząstek. W szczególności nasze badania pokazują, że obserwowany rozkład nie jest charakterystyczny tylko dla pierścieni Saturna lecz ma charakter uniwersalny. Innymi słowy, takimi samymi cechami charakteryzują się wszystkie pierścienie planetarne składające się z podobnych cząstek." Większość planet Układu Słonecznego okrążanych jest przez mniejsze ciała, lub satelity. Niektóre z nich, takie jak Saturn, Jowisz, Uran i Neptun dodatkowo otoczone są pierścieniami - zbiorami jeszcze mniejszych ciał różnego rozmiaru, które okrążają planetę. Prawdopodobnie pierścienie wokół planet istnieją także poza Układem Słonecznym. Duże planetoidy, takie jak Chariklo oraz Chiron o średnicy kilkuset kilometrów także posiadają własne pierścienie. Profesor Brilliantov dodaje: "Ogólny model matematyczny przedstawiony w naszych badaniach skupia się na pierścieniach Saturna jednak może być z powodzeniem stosowany do innych systemów, w których cząsteczki łączą się ze sobą poprzez zderzenia przy niskich prędkościach i defragmentują się przy dużych prędkościach." Źródło: pnas

Wycieczka nad powierzchnią Ceres

admin — Thu, 06 Aug 2015 14:43:29 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=Inc9BtRip04&w=640&h=360 Fantastyczne, trójwymiarowe szczegóły największego wzgórza, jasne kropki i inne formacje na powierzchni Ceres - to wszystko zobaczycie w najnowszym filmie stworzonym ze zdjęć przesłanych przez sondę Dawn. Wyróżniająca się góra z jasnymi pasmami spływającymi po jej stromych zboczach to obiekt szczególnie fascynujący dla naukowców. Kształt wzgórza przypomina stożek lub piramidę. Jego wysokość szacowana jest na 6 kilometrów mierząc od poziomu równin otaczających górę. Oznacza to, że góra może się równać z Mount McKinley na Alasce, najwyższym punktem Ameryki Północnej. Równie ciekawym obiektym jest krater Occator, w którym znajdują się najjaśniejsze na Ceres kropki. Nowa animacja symuluje przelot nad tym obszarem. Badając sposób w jaki jasne kropki Occatora odbijają światło na różnych długościach fali, zespół naukowców z misji Dawn nie zauważył zbytniego podobieństwa do lodu. Także albedo kropek - ilość światła odbijanego - jest mniejsze od prognoz dla lodu na powierzchni. Źródło: NASA

Nowa NAJSTARSZA galaktyka!

admin — Thu, 06 Aug 2015 16:59:33 +0000

Zespół astrofizyków korzystających z Obserwatorium W.M. Kecka na Hawajach zmierzył odległość do najdalszej jak dotąd odkrytej galaktyki i, co ciekawsze, uchwycił w niej emisję wodoru z okresu gdy Wszechświat nie miał nawet 600 milionów lat. Metoda zięki której odkryto galaktykę EGSY8p7 daje nam wgląd w mechanizmy powstawania pierwszych gwiazd we Wszechświecie po Wielkim Wybuchu. Artykuł opisujący badania zostanie wkrótce opublikowany w periodyku Astrophysical Journal Letters. Przy użyciu ilnego spektrografu rejestrującego promieniowanie w podczerwieni MOSFRIE, zespół określił wiek galaktyki analizując linię emisyjną Lyman-alfa odpowiadającą za gorący gaz wodorowy podgrzewany przez silną emisję w zakresie ultrafioletowym pochodzącą od świeżo powstałych gwiazd. Chociaż ejst to linia często analizowana w galaktykach bliskich Ziemi, wykrycie emisji Lyman-alfa w galaktyce tak bardzo oddalonej nie było oczekiwane bowiem jest ona często pochłaniana przez liczne atomy wodoru, które miały wypełniać przestrzeń między galaktykami w początkowym okresie po Wielkim Wybuchu. Wyniki badań dają nowe spojrzenie na okres 'kosmicznej rejonizacji', proces w którym ciemne obłoki wodoru zostały rozdzielone na protony i elektrony przez pierwsze pokolenie galaktyk. "Często obserwujemy linie emisyjne Lyman-alfa wodoru w bliskich nam obiektach, bowiem jest to jeden z najbardziej wiarygnodnych wskaźników procesów gwiadotwórczych," mówi astronom Adi Zitrin z Caltech, główny autor opracowania. "Jednak im głębiej spoglądamy, a tym samym im dalej w przeszłość, przestrzeń między galaktykami zawiera coraz większą ilość ciemnych obłoków wodoru, które pochłaniają sygnał." Ostatnie badania wskazują, że ilość galaktyk w których da się wykryć tą wyraźną linię gwałtownie spada przy wieku Wszechświata szacowanym na miliard lat, co odpowiada przesunięciu ku czerwieni (redshift) równemu 6. Redshift to miara tego, jak bardzo Wszechświat się rozszerzył od czasu gdy światło opuściło odległy obiekt. Może być on mierzony tylko dla słabych obiektów spektrografem zainstalowanym na potężnych teleskopach takich jak dwa 10-metrowe teleskopy w Obserwatorium Kecka. "Zaskakującym aspektem naszego odkrycia jest wykrycie tej linii Lyman-alfa w odległej galaktyce przy redshifcie równym 8.68, co odpowiada czasom, w których Wszechświat powinien być pełen pochłaniających to promieniowanie obłoków wodoru," mówi współautor i astronom Richard Ellis z Caltech. Symulacje komputerowe kosmicznej rejonizacji wskazują, że Wszechświat był całkowicie nieprzezroczysty dla promieniowania Lyman-alfa w pierwszych 400 milionach lat swojego istnienia, a następnie stopniowo, wraz z powstawaniem pierwszych galaktyk, intensywne promieniowanie ultrafioletowe młodych gwiazd wypalało ten przesłaniający wodór w bąblach o rosnącym promieniu, które stopniowo na siebie nachodziły do czasu, aż cała przestrzeń między galaktykami została zjonizowana. Dopiero wtedy promieniowanie Lyman-alfa mogło swobodnie podróżować przez przestrzeń kosmiczną. "Być może aktualnie obserwowana galaktyka EGSY8p7 charakteryzowała się szczególnymi właściwościami, które umożliwiły jej stworzenie wielkiego bąbla zjonizowanego wodoru dużo wcześniej niż w przypadku bardziej typowych galaktyk," mówi Sirio Belli, student z Caltech, który brał udział w obserwacjach. Źródło: ApJL

To widzi marsjańska skała na chwilę przed śmiercią

admin — Fri, 07 Aug 2015 17:32:48 +0000

To spojrzenie widzą skały na Marsie, które zainteresowały ziemskich naukowców na tyle, że wysłali w ich pobliże łazik i zlecili mu potraktowanie skały laserem. Zdjęcie wykonane wczoraj na Marsie w kraterze Gale. Źródło: NASA

Ostatnie duże jeziora w historii Marsa

admin — Sat, 08 Aug 2015 08:38:23 +0000

Mars zmienł się w zimne i suche miejsce dawno temu, jednak naukowcy z Uniwersytetu Colorado w Boulder odkryli dowody na istnienie w przeszłości jeziora, ktore mogło być jednym z ostatnich rezerwuarów wód powierzchniowych istniejących na Czerwonej Planecie. Badania opublikowane w czwartek w periodyku Geology skupiły się na analizie depozytów soli na obszarze 46 kilometrów kwadratowych w regionie Meridiani w pobliżu miejsca lądowania łazika Opportunity. Podobnie jak na Ziemi, chociażby w Utah, rozległe depozyty soli uważane są za pozostałości po odparowanych zbiornikach wody. Cyfrowe mapowanie terenu oraz analiza mineralogiczna struktur otaczających depozyty wskazują, że badany teren, który kiedyś był dnem jeziora jest młodszy niż 3.6 miliarda lat, czyli powstał dużo po okresie gdy Mars był w stanie utrzymać duże ilości wody na powierzchni. Planetolodzy uważają, że układ słoneczny utworzył się około 4.6 miliarda lat temu. "To było bardzo długowieczne jezioro i udało nam się ustalić maksymalną granicę jego wieku," mówi Brian Hynek, badacz z Laboratory for Atmospheric and Space Physics (LASP) w CU-Boulder oraz główny autor badania. "Możemy być pewni, że jest to jedno z ostatnich dużych jezior na Marsie." W oparciu o rozmiar i grubość pokładów soli naukowcy oszacowali, że jezioro było tylko w 8% tak słone jak ziemskie oceany, a tym samym mogło być miejscem przyjaznym dla życia na poziomie mikrobów. "Wnioskując z zasolenia można powiedzieć, że jezioro było przyjazne dla życia przez większość swojego istnienia," powiedział Hynek. Zauważył jednak, że inne czynniki takie jak poziom zakwaszenia nie były ujęte w ramach tego badania. Źródło: Geology

Przestępcza przeszłość Słońca?

admin — Sat, 08 Aug 2015 21:43:03 +0000

Okazuje się, że nasze pozornie łagodne Słońce ma przeszłość przestępczą. Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z Obserwatorium w Lejdzie oraz Uniwersytetu Cornell rzucają nowe światło na osobliwy przypadek jednego z najbardziej nietypowych członków Układu Słonecznego: 90377 Sedna. Zespół naukowców pod kierownictwem Mike'a Browna odkrył 90377 Sedna pod koniec 2003 roku. Zanim Międzynarodowa Unia Astronomiczna nadała mu imię obiekt ten nazywał się 2003 VB12. Od samego początku Sedna była nietypowa. Podróżując po trwającej 11400 lat orbicie, Sedna w peryhelium znajduje się "zaledwie" 76 AU (1 jednostka astronomiczna - odległość Ziemia-Słońce), natomiast w aphelium (punkt na orbicie najbardziej oddalony od Słońca) aż 936 AU. Tu warto zauważyć, że 1000 AU to już 1.6% roku świetlnego. Aktualnie Sedna znajduje się 86 AU od Słońca i przygotowuje się do przejścia przez peryhelium już w 2076 roku. Można przypuszczać, że udało się ją odkryć tylko dlatego, że jest tak blisko peryhelium. Lecz to także daje do myślenia. Do myślenia o tym czego jeszcze nie zauważyliśmy albo dlaczego Sedna ma właśnie tak niesamowitą orbitę. Zatwierdzony do publikacji w MNRAS artykuł analizuje czy Sedna nie została "ukradziona" innej gwieździe we wczesnym okresie powstawania Słońca i Układu Słonecznego. Wykorzystując symulacje komputerowe zespół stworzył modele 10 000 zbliżeń gwiazd do Słońca próbując ustalić, które bliskie przejście gwiazdy mogło spowodować wyrwanie z jej grawitacji Sedny i umieszczenie jej na takiej orbicie jaką teraz obserwujemy. [youtube https://www.youtube.com/watch?v=QB52UHYE8oc&w=640&h=480] "Ustaliliśmy, że gwiazda macierzysta Sedny miała od jednej do dwóch mas Słońca i zbliżyła się do Słońca na odległość 200-400 AU," mówi dr Lucie Jilkova z Obserwatorium w Lejdzie. "Tak bliskie spotkanie prawdopodobnie miało miejsce gdy Słońce wciąż jeszcze było członkiem gromady nowych gwiazd - rodziny około 1000 gwiazd powstałych w tym samym czasie stosunkowo blisko siebie, około 4 miliardów lat temu." Według modelu do obserwowanej orbity Sedny pasuje zbliżenie gwiazdy o masie 1.8 masy Słońca na odległość 340 AU (11 razy dalej niż odległość Słońce-Neptun). W artykule przyjęto nazwę "Sednitos" (lub "Sednoids") na tego typu obiekty odwiedzające Pas Kuipera. W 2012 roku astronomowie z Obserwatorium Cerro Tololo odkryli na podobnej orbicie obiekt 2012 VP113. Oznaczenie 'VP' spowodowało, że nieoficjalnie odległemu obiektowi nadano przezwisko 'Biden' po Vice Prezydencie USA... cóż, było to wszak rok wyborów prezydenckich w USA. Także są powody, aby dopuszczać możliwość, że dalej w Układzie Słonecznym wysyła te Sednitos w kierunku peryhelium zbliżonego do peryhelium Sedny. Naukowcy dopuszczają także możliwość istnienia jednego lub kilku obiektów o masie planety w odległości 200-250 AU..... zaznaczam jednak, że jest to zupełnie oddzielna dyskusja oparta na badaniach naukowych od bzdurnego nonsensu dotyczącego "tajemniczej Nibiru"...... Jeżeli naukowcy nie pomylili się w swoich badaniach, Sedna może mieć sporo towarzystwa w regionie Senitos. W zakresie od 50 do 1000 AU może znajdować się nawet 930 planetazymali, a dalej w wewnętrznym Obłoku Oorta może znajdować się kolejnych 430 obiektów. Wszystkie one mogą pochodzić z tego samego zbliżenia do innej gwiazdy. Sedna - obiekt o jasności +21mag w gwiazdozbiorze Byka to wciąż tajemniczy świat, o którym prawie nic nie wiemy. Opierając się na szacunkach astronomowie oszacowali jej średnicę na 1000 km. Wydaje się, że jest to najbardziej czerwony obiekt Układu Słonecznego i może okazać się, że jest czerwonym bliźniakiem Plutona. Obserwatoria nowej generacji takie jak chociażby misja Gaia czy Large Synoptic Survey Telescope (planowany start obserwacji w 2019 roku) mogą odkryć przed nami kolejne obiekty tego typu. "Istotnym elementem układanki jest zaobserwowanie kolejnych obiektów takich jak Sedna," mówi dr Jilkova. "Aktualnie znamy tylko dwa takie obiekty. W najbliższych latach spodziewamy się kolejnych odkryć, które rzucą nowe światło na obiekty należące do rodziny Sedny oraz młodociane występki naszego Słońca." Źródło: MNRAS/technology.org

Kepler szuka także egzoplanetoid!

admin — Mon, 10 Aug 2015 11:28:02 +0000

Egzoplanetoidy już czekają na obserwatorów. Jeszcze nigdy nie zaobserwowano planetoidy poza Układem Słoneczny, jednak analiza obserwacji wykonanych przez teleskop Kepler (NASA) pokazuje delikatne ślady ich obecności. W naszym własnym Układzie Słonecznym, planetoidy nazywane Trojańczykami mieszczą się w grawitacyjnych oazach zwanych punktami Lagrange'a, które znajdują się w pewnej odległości przed i za planetą na jej orbicie. Punkty te powstają bowiem właśnie tam równoważą się siły między planetami, a gwiazdą wokół której krążą. Jowisz przy swojej olbrzymiej masie ma najwięcej Trojańczyków, jednak podobne planetoidy zostały także zaobserwowane na orbicie Neptuna, Urana, Marsa, a nawet Ziemi. Analiza pełnego zestawu obserwacji teleskopem Kepler wskazuje ślady obecności Trojańczyków w pobliżu planet pozasłonecznych. Aby jednak te ślady zauważyć Michael Hippke z Institute for Data Analysis w Neukirchen-Vluyn, Niemcy oraz Daniel Angerhausen z Goddard Space Flight Center w Maryland musieli przejrzeć dane dotyczące każdej planety odkrytej przez teleskop Kepler. Teleskop Kepler odnajduje planety wykrywając spadki jasności gwiazdy w trakcie tranzytu planety na tle tarczy gwiazdy. Planetoidy także powinny blokować pewną część światła, choć znacznie mniejszą. Spadek jasności spowodowany przez Trojańczyki w pojedynczym układzie planetarnym zostałby pochłonięty w szumie obserwacyjnym - jednak gdyby tak wiele tranzytów nałożyć na siebie, takie delikatne spadki stałyby się znacznie wyraźniejsze. Po połączeniu obserwacji ponad 1000 gwiazd przy których odkryto egzoplanety, zespół znalazł spadki jasności rzędu dwóch cząstek na milion w miejscach orbity, na których powinny występować punkty Lagrange'a. Taki spadek jasności mógłby odpowiadać planetoidzie o średnicy 970 km lub dużej grupie mniejszych ciał. Skala spadku jasności w przybliżeniu zgadza się z tą obserwowaną w naszym Układzie Słonecznym. Odnalezienie egzo-trojańczyków może pomóc w zrozumieniu jak gazowe olbrzymy przemieszczają się w układach planetarnych i jaki mają wpływ na rozkład planetoid. Jednak potwierdzenie tych wyników jeszcze przed nami. "Jak dotąd to wszystko co możemy wycisnąć z pełnego zestawu danych z Keplera", mówi Angerhausen. Następca Keplera, europejska sonda PLATO, pomoże rozwikłać tą kwestię gdy rozpocznie obserwacje w 2024 roku. Źródło: Joshua Sokol / newscientist

W tym tygodniu kometa osiąga peryhelium!

admin — Mon, 10 Aug 2015 13:15:02 +0000

Kometa przemierzająca przestrzeń kosmiczną z lądownikiem Philae na powierzchni zbliży się w tym tygodniu na najmniejszą odległość od Słońca. Naukowcy mają nadzieję, że maksymalne promieniowanie słoneczne, które sonda będzie otrzymywała w peryhelium swojej orbity- czyli w momencie największego zbliżenia do Słońca - sprawi, że jądro komety odrzuci dużą część swojej lodowej powłoki. Gdyby tak się stało, spod powierzchni komety mogłyby zostać uwolnione cząsteczki pochodzące sprzed 4.6 miliarda lat, pozostałości po narodzinach Układu Słonecznego. Jeżeli tak się stanie w pobliżu komety 67P/Churyumov-Gerasimenko czeka już europejska sonda Rosetta gotowa rozpocząć analizowanie tych cząsteczek. "To właśnie teraz dzieje się najwięcej," mówi ekspert ESA Mark McCaughrean. Kometa niczym kosmiczny podróżnik zbliży się w tym tygodniu do Słońca na odległość 186 milionów kilometrów. Najbliższy Słońcu punkt orbity osiągnie około godziny 4:00 nad ranem polskiego czasu w czwartek, 13 sierpnia. Już od wielu tygodni robi się coraz cieplej, gaz i pył wyrzucane są z powierzchni komety pod wpływem promieniowania słonecznego, które zamienia lodową skorupę w kosmiczną mgłę. "To najlepsza okazja na chwytanie i analizowanie materiału, jeżeli szuka się naprawdę rzadko spotykanych cząsteczek," a szczególnie organicznych mówi McCaughrean. "Chcielibyśmy przyjrzeć się jeszcze bardziej pierwotnej materii, która może wydostać się spod zmrożonego pyłu znajdującego się na powierzchni." Najlepiej by było gdyby "szyja" komety, na której już jest pęknięcie rozciągające się na 500 metrów - pękła całkowicie dając naukowcom dostęp do najbardziej pierwotnej materii w środku jądra komety. "To prawdziwy św. Gral.... zobaczyć wnętrze jądra komety," powiedział McCaughrean, zaznaczając, że większość naukowców przypuszcza, że tym razem nie dojdzie do pęknięcia jądra. Źródło: AFP

Gdzie się podziały kratery na Ceres?

admin — Mon, 10 Aug 2015 15:49:56 +0000

Grupy kraterów na Ceres wskazują na ciekawą przeszłość tej planety karłowatej. Nie wiemy jednak czy ta przeszłość obejmuje ukryte pokłady lodu, niszczące uderzenie innego dużego ciała czy coś zupełnie innego. "Wyraźnie widzimy, że coś naprawdę ciekawego się tam dzieje," powiedział Simone Marchi z Southwest Research Institute w Boulder, Colorado 3 sierpnia podczas Zgromadzenia Ogólnego Międzynarodowej Unii Astronomicznej na Hawajach. Niektóre regiony Ceres charakteryzują się większą ilością kraterów niż inne. Mapy stworzone przez sondę Dawn, która znajduje się na orbicie wokół Ceres od marca 2015 r, wskazują, że obszary z mniejszą ilością kraterów nachodzą na obszary otaczające trzy największe kratery, z których dwa mają średnicę prawie 300 km. Powierzchnia w środku i wokół jednego z tych kraterów, nazwanego Kerwan, jest stosunkowo gładka i płaska. Obszar ten wydaje się młodszy niż 1 miliard lat. "To stosunkowo świeży i młody w skali geologicznej teren," mówi Marchi. Wszak Ceres istnieje już od 4.6 miliardów lat. Przesuwające się kieszenie lodu tuż pod powierzchnią Ceres mogły odświeżyć powierzchnię nad nimi usuwając z niej ślady najstarszych kraterów. Gdy lód przechodzi w stan gazowy, powierzchnia nad nim może się zapaść i wygładzić, tak jak to obserwujemy na niektórych księżycach planet zewnętrznych. Inną możliwością jest ogromne zderzenie z innym obiektem, które mogło spowodować przykrycie części terenu pyłem. Już po kilku miesiącach badań Ceres, sonda Dawn dowodzi, że jest to zaskakujący glob. "Na pierwszy rzut oka wydaje się, że Ceres przypomina inne planetoidy," mówi Marchi. "Ale tak nie jest." Źródło: sciencenews

WSZECHŚWIAT: ...i jego powolna śmierć

admin — Mon, 10 Aug 2015 20:41:57 +0000

Międzynarodowy zespół astronomów badający ponad 200 000 galaktyk precyzyjnie zmierzył energię wytworzoną w dużej części przestrzeni. Uzyskane wyniki stanowią najbardziej kompleksową ocenę ilości energii uwolnionej w najbliższej nam części Wszechświata. Tym samym naukowcy potwierdzili, że energia wytwarzana w danej części Wszechświata dzisiaj równa jest zaledwie połowie energii wytwarzanej dwa miliardy lat temu. Co więcej okazało się, że tego typu spadek intensywności ma miejsce w każdym zakresie promieniowania: od ultrafioletowego po daleką podczerwień. Wszechświat powoli umiera. Do badań wykorzystano wiele z największych teleskopów na Ziemi włącznie z teleskopami przeglądowymi ESO: VIST oraz VST w Obserwatorium Paranal w Chile. Dodatkowe obserwacje wykonano z dwóch teleskopów kosmicznych obsługiwanych przez NASA: GALEX oraz WISE oraz przez ESA: Herschel. Badania stanowią część projektu GAMA (Galaxy And Mass Assembly) - największego jak dotąd projektu obserwacyjnego w wielu zakresach promieniowania. "Wykorzystaliśmy wszystki teleskopy naziemne i kosmiczne do których mieliśmy dostęp, aby zmierzyć uwalnianą energię w ponad 200 000 galaktyk w jak najszerszym zakresie promieniowania," powiedział Simon Driver ICRAR, kierownik zespołu GAMA z University of Western Australia. Dane przeglądowe udostępnione dzisiaj astronomom na całym świecie obejmują pomiary energii w każdej galaktyce na 21 różnych długościach fali. Ten zestaw danych pozwoli naukowcom zrozumieć różne typy formowania się i ewolucji galaktyk. Cala energia we Wszechświecie powstała w Wielkim Wybuchu, z czego część została uwięziona w masie. Gwiazdy świecą zamieniając masę w energię - zgodnie z tym co opisał Einstein. Badania GAMA mają na celu stworzenie mapy i modelu energii wytworzonej w dużej objętości przestrzeni w teraźniejszości oraz w różnych okresach przeszłości. "Podczas gdy większość energii we Wszechświecie powstała w Wielkim Wybuchu, dodatkowa energia jest wciąż produkowana w gwiazdach w procesach fuzji wodoru w hel," mówi Simon Driver. "Ta nowa energia jest pochłaniana przez pył w galaktyce, lub ucieka w przestrzeń międzygalaktyczną i podróżuje do momentu gdy zostanie pochłonięta przez obiekt z którym się zderzy, np. gwiazdę, planetę a czasami lustro teleskopu." Fakt, że Wszechświat powoli stygnie znany jest od późnych lat 90tych ubiegłego wieku, jednak nowe badania wskazują, że dzieje się tak praktycznie na każdej długości fali. Wyniki badań będą dzisiaj przedstawione w ramach XXIX Zgromadzenia Ogólnego Międzynarodowej Unii Astronomicznej w Honolulu na Hawajach. Źródło: MNRAS/phy.so

Dekada badań MRO

admin — Tue, 11 Aug 2015 09:27:02 +0000

Przez dziesięć lat od wystrzelenia w kierunku Marsa sonda Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) odkryła przed nami różnorodność i aktywność powierzchni Czerwonej Planety wysyłając w ciągu tygodnia więcej danych niż sześć pozostałych, aktywnych misji naraz. Póki co na szczęście końca misji nie widać. Pracowity orbiter odgrywa kluczową rolę w planowanej przez NASA Drodze na Marsa (Journey to Mars). Obrazy z sondy ukazujące szczegóły powierzchni wielkości niewielkiego biurka są niezastąpione w analizie potencjalnych miejsc lądowania dla lądownika InSight w 2016 roku oraz łazika Mars 2020 cztery lata później. Dane z sondy będą także wykorzystane w ramach badań i wyboru potencjalnych miejsc lądowania pierwszej misji załogowej na Marsa w czwartej dekadzie XXI wieku. Rakieta Atlas V wyniosła sondę w przestrzeń kosmiczną w dniu 12 sierpnia 2005 roku z Przylądka Canaveral. "Kluczowym wydarzenie po wyniesieniu w przestrzeń było wejście na orbitę zaplanowane na 10 marca 2006 roku," mówi Dan Johnston, menedżer projektu. "Praca głównego silnika trwająca 27 minut, niezbędna do przechwycenia orbity, zaplanowana była w momencie gdy sonda znajdowała się za tarczą Marsa tak więc musieliśmy czekać w napięciu na potwierdzenie, że wszystko się udało. I udało się. Zgodnie z planem wstępna orbita była bardzo eliptyczna. Następnie przez prawie pięć miesięcy zmniejszaliśmy prędkość sondy ponad 400 razy wprowadzając ją w górne warstwy atmosfery, gdzie tarcie cząsteczek spowalniało sondę - to pozwoliło na zmianę orbity na niemal kołową." Główna, naukowa część misji MRO rozpoczęła się w listopadzie 2006 roku i trwała jeden marsjański rok (prawie 2 lata na Ziemi). Do badań orbiter wykorzystuje sześć instrumentów, które badają powierzchnię, wnętrze oraz atmosferę Marsa. MRO orbituje na wysokości 300 km nad powierzchnią Czerwonej Planety przemykając nad jej biegunami 12 razy dziennie. "Dzisięć lat po starcie, MRO wciąż kontynuuje badania," mówi Kevin Gilliland, inżynier z Lockheed Martin Space System. "Jak dotąd jesteśmy bardzo wydajni. Sonda przesłała nam zdumiewającą ilość danych naukowych - jak dotąd jest to ponad 250 terabitów! Mimo ukończonych ponad 40 000 orbit, misja MRO wciąż fascynuje podejmując się nowych wyzwań takich jak chociażby wykonanie zdjęć przelatującej w pobliżu Marsa komety w zeszłym roku czy nadzór nad lądowaniem sondy InSight w przyszłym." W ramach misji InSight, na powierzchnię Marsa dotrze lądownik, którego zadaniem będzie badanie wnętrza Czerwonej Planety w poszukiwaniu danych dotyczących formowania się i ewolucji planet skalistych. Dwa tygodnie temu sonda MRO wykonała manewr orbitalny, który pozwoli jej zapewnić komunikację podczas krytycznej fazy lądowania InSight 28 września 2016 roku. Źródło: NASA

Pierwsze spotkanie zespołu misji do Europy!

admin — Tue, 11 Aug 2015 10:25:04 +0000

W zeszłym tygodniu zespół naukowców i inżynierów pracujących nad planowaną przez NASA misją do Europy - lodowego księżyca Jowisza po raz pierwszym w całości spotkał się w siedzibie Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie, aby rozpocząć zmienianie planów w rzeczywistość. Po latach planowania i nadziei pierwsze spotkanie stanowiło ostatnią stronę w opowieści o początkach zespołu i pierwszą stronę nowego rozdziału, który może trwać przez kolejne 20 lat. https://www.youtube.com/watch?v=TGqQptXEPIM&w=640&h=360 Plan misji obejmuje wystrzelenie sondy do Jowisza na początku trzeciego dziesięciolecia i dotarcie na orbitę odległej planety po kolejnych 7 latach. Po wejście na orbitę wokół Jowisza sonda ma okrążać gazowego olbrzyma w czasie około dwóch tygodni. Dzięki temu będzie miała wiele okazji do bliskich przelotów w pobliżu Europy. Plan misji obejmuje 45 takich przelotów podczas których sonda wykona wysokiej rozdzielczości zdjęcia powierzchni tego lodowego globu oraz zbada jego skład i strukturę wnętrza i lodowej pokrywy. W maju br. NASA ogłosiła listę instrumentów wybranych do tej misji, a w czerwcu misja oficjalnie weszła w fazę rozwoju. Europa to jedno z najbardziej obiecujących miejsc na których możemy znaleźć ślady życia poza Ziemią w oceanie, który najprawdopodobniej znajduje się pod lodową skorupą księżyca. W pierwszym spotkaniu zespołu wzięło udział wiele gwiazd ze świata planetologii. Niektórzy dopiero co zakończyli pracę w ramach misji New Horizons, która kilka tygodni temu przeleciała w pobliżu Plutona. Inni od dziesięcioleci specjalizują się w badaniu Europy i innych lodowych księżyców i mają doświadczenie w tym zakresie wyniesione z misji Cassini, Galileo czy Voyager. Inżynierowie już od kilku lat pracują nad misją, rozwijając koncepcję całej misji. Teraz przed nimi leży zaprojektowanie sondy, opracowanie jej planu lotu oraz oczywiście budowa samej sondy. W trakcie spotkania przekazali naukowcom informacje na temat sondy oraz planów umieszczenia na niej wybranych instrumentów oraz sposobów poradzenia sobie z niebezpiecznym promieniowaniem Jowisza. Teraz naukowcy pracują nad tym jak najlepiej wykorzystać wybrane instrumenty oraz jak mogą one się wzajemnie uzupełniać. Źródło: JPL

EGZOPLANETY: ...otrzymają dzisiaj pierwsze oficjalne nazwy!!

admin — Tue, 11 Aug 2015 13:02:14 +0000

W dniu dzisiejszym poznamy pierwsze oficjalne, wybrane publicznie nazwy niektórych planet pozasłonecznych. Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) ogłosi dzisiaj wyniki kampanii "Nazwij egzoplanety" ("Name the Exoworlds") - w ramach której zorganizowano publiczne głosowanie dotyczące nazw dla 32 planet pozasłonecznych w 20 różnych układach planetarnych. Ogłoszenie nastąpi dzisiaj na konferencji zorganizowanej w ramach XXIX Zgromadzenia Ogólnego Międzynarodowej Unii Astronomicznej w Honolulu na Hawajach. Naukowcy odkrywając planety pozasłoneczne nadają im nazwy pochodzące od nazwy gwiazdy macierzystej dla danej planety. Standardowo oznacza się pierwszą planetę od danej gwiazdy nazwą gwiazdy oraz literką b, kolejną planetę w danym układzie planetarnym oznacza się literką c, itd. Dla przykładu pięć planet odkrytych wokół gwiazdy Kepler-186 nosi nazwy Kepler-186b, Kepler-186c, Kepler-186d, Kepler-186e oraz Kepler-186f. Nazwy gwiazd macierzystych zwykle brane są z katalogów gwiazd lub pochodzą od instrumentu lub misji, która je odkryła. Jednak takie naukowe oznaczenia mogą być zbyt techniczne i trudne do zapamiętania, szczególnie dla laików. Tymbardziej, że niektóre planety noszą aktualnie nazwy typu HD 104985b lub OGLE-2005-BLG-169Lb. Szczegóły wkrótce. Wszak czas na Hawajach jest cofnięty o 12 godzin w stosunku do polskiego. Źródło: prof. Abel Mendez

A tymczasem dzisiaj na Marsie...

admin — Tue, 11 Aug 2015 17:48:19 +0000

Zdjęcie wykonane kilka godzin temu w dolinie Marathon Valley na Marsie przez łazik Opportunity. Źródło: MER

EGZOPLANETY: ...i ich nazwy. Na pewno? Głosuj!

admin — Wed, 12 Aug 2015 06:15:11 +0000

[caption id="attachment_6238" align="aligncenter" width="997"] This is a screenshot of the voting page http://nameexoworlds.iau.org/exoworldsvote[/caption] Jak widać i na najwyższych szczeblach czasami pojawiają się niesprawdzone informacje, które udało mi się Wam wczoraj przekazać. Otóż nie poznamy dzisiaj nazw 32 planet pozasłonecznych, bo na to przyjdzie czas pod koniec roku. Ale macie swój głos i możecie zagłosować na nazwy dla poszczególnych planet. Konkurs NameExoWorlds zorganizowany przez Międzynarodową Unię Astronomiczną wchodzi w swoją historyczną fazę. Dzisiaj rozpoczyna się publiczne głosowanie na nazwy dla 20 układów planetarnych składających się z 15 gwiazd i 32 egzoplanet. Kluby astronomiczne i organizacje non-profit z 45 krajów przedłożyły 247 propozycji nazw dla 20 egzoplanet. Teraz można głosować na nazwy z tej listy pod adresem http://nameexoworlds.iau.org/ . Pełna lista egzoplanet znajduje się natomiast tutaj. Głosowanie będzie otwarte do 23:59 UTC 31 października 2015 roku. Aby zagłosować nie trzeba się nigdzie rejestrować, jednak z jednego komputera lub smartfonu można zagłosować tylko raz. Źródło: IAU

Najmniejsza supermasywna czarna dziura

admin — Wed, 12 Aug 2015 12:35:27 +0000

Astronomowie korzystający z Obserwatorium Chandra oraz 6.5-metrowego Teleskopu Clay w Chile zidentyfikowali najmniejszą dotychczas supermasywną czarną dziurę w centrum galaktyki. Ten osobliwy obiekt może ułatwić zrozumienie procesu formowania się większych czarnych dziur oraz ich galaktyk macierzystych 13 miliardów lat temu. Astronomowie szacują, że ta supermasywna czarna dziura ma masę 50 000 mas Słońca. To ponad o połowę mniej niż dotychczasowa najmniejsza czarna dziura w centrum galaktyki. "Może to brzmieć jak sprzeczność jednak znalezienie takiej małej dużej czarnej dziury jest odkryciem bardzo istotnym," powiedziała Vivienne Baldassare z University of Michigan w Ann Arbor, autorka artykułu opisującego wyniki badań opublikowanego w czasopiśmie Astrophysical Journal Letters. "Korzystając z obserwacji najlżejszej supermasywnej czarnej dziury możemy lepiej zrozumieć procesy powstawania czarnych dziur każdego rozmiaru." Odkryta czarna dziura znajduje się w centrum dyskowej galaktyki karłowatej RGG 118, około 340 milionów lat świetlnych od Ziemi i została pierwotnie odkryta w ramach przeglądu Sloan Digital Sky Survey. Naukowcy oszacowali masę czarnej dziury badając ruch chłodnego gazu w pobliżu centrum tej galaktyki obserwowanego w paśmie widzialnym za pomocą Teleskopu Clay. Następnie wykorzystano Obserwatorium Chandra do zmierzenia jasności w zakresie rentgenowskim gorącego gazu poruszającego się w kierunku czarnej dziury. "Okazało się, że małe supermasywne czarne dziury zachowują się bardzo podobnie do większych, a w niektórych wypadkach do dużo większych kuzynów," powiedziała współautorka opracowania Amy Reines z University of Michigan. "Oznacza to, że czarne dziury ewoluują w ten sam sposób niezależnie od rozmiaru." Czarna dziura w RGG 118 jest prawie 100 razy mniej masywna czarna dziura w centrum Drogi Mlecznej. Jest także 200 000 razy mniej masywna niż najmasywniejsze czarne dziury odnajdywane w centrach innych galaktyk. Źródło: NASA/Chandra

Może dobrze, że Philae wylądował w szczelinie?

admin — Wed, 12 Aug 2015 20:59:32 +0000

Dzięki swojemu położeniu europejski lądownik Philae najprawdopodobniej przeżyje przelot komety P67 przez peryhelium o 4:00 nad ranem w czwartek. Miejsce w którym wylądował lądownik po swoim burzliwym lądowaniu miało wiele wad. Trzeba było natychmiast zmienić harmonogram prac i skupić się na kilku dniach po lądowaniu, aby wykonać jak najwięcej zadań. Z drugiej strony, dzięki swojemu położeniu Philae przetrwał znacznie dłużej. Wszak w miejscu, w którym miał wylądować byłoby zdecydowanie za gorąco już 4 miesiące temu. Gdyby Philae wylądował tam gdzie planowali inżynierowie, teraz byłby już nieaktywny. Dzięki temu, że odbił się od powierzchni i wylądował w zacienionym miejscu, być może będzie w stanie zaobserwować dramatyczne wydarzenia podczas przelotu przez peryhelium. Lądownik jest odporny na temperatury sięgające 50 stopni Celsjusza, podczas gdy w peryhelium temperatury na powierzchni mogą osiągnąć ok. 80 stopni Celsjusza. Kometa, która składa się z lodu, minerałów i cząsteczek organicznych rozpoczęła okres gwałtownej aktywności związanej ze zbliżaniem się do Słońca. Aktualnie wyrzuca setki kilogramów gazu i tonę pyłu na sekundę. Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła w tym tygodniu, że jeden z wybuchów na powierzchni komety był na tyle silny, że odepchnął cząsteczki przybywające od strony Słońca. "To jak dotąd najjaśniejszy dżet jaki udało się zaobserwować," powiedział Carsten Guettler, pracująca nad projektem astronom z Max Planck Institute for Solar System Research. "Zazwyczaj dżety są stosunkowo słabe i wręcz musimy podkreślać je na zdjęciach. Tutaj zdecydowanie jest to niepotrzebne." Kometa osiągnie najbliższy Słońcu punkt swojej orbity o 4:00 nad ranem w czwartek, a nastepnie uda się na 6.5-roczną podróż po swojej wydłużonej orbicie. Pytanie tylko czy Philae uda się jeszcze przesłać jakiekolwiek informacje ze swojej szczeliny na komecie. Źródło: AFP

Cassini żegna się z Dione!

admin — Thu, 13 Aug 2015 17:42:56 +0000

17 sierpnia 2015 roku amerykańska sonda Cassini po raz ostatni zbliży się do lodowego księżyca Saturna - Dione. Przelot w minimalnej odległości od powierzchni Dione - na wysokości 474 km nastąpi o 20:33 polskiego czasu w poniedziałek. Kontrolerzy sondy spodziewają się otrzymać najnowsze zdjęcia księżyca już w 2-3 dni po przelocie. Naukowcy z zespołu Cassini zaplanowali cały szereg badań, które sonda wykona zbliżając się do księżyca. Dane dotyczące jego grawitacji umożliwią naukowcom dokładniejsze zbadanie struktury wewnętrznej księżyca oraz pozwolą na porównanie jej do innych satelitów Saturna. Tego typu pomiary sonda Cassini wykonała dla zaledwie kilku spośród 62 znanych księżyców gazowego olbrzyma. Podczas przelotu kamery oraz spektrometry sondy wykonają wysokiej rozdzielczości zdjęcia północnego bieguna Dione o rozdzielczości zaledwie kilku metrów na piksel. Dodatkowo jeden z instrumentów wykona mapę obszarów księżyca charakteryzujących się anomaliami termicznymi - są to regiony wyjątkowo mocno pochłaniające ciepło. Będzie to piąty przelot w pobliżu Dione podczas całej misji sondy Cassini w pobliżu Saturna. Tego typu planowane przeloty wymagają wykonania odpowiednich manewrów ustawiających sondę na pożądanej ścieżce w pobliżu księżyca. W tym przypadku 9 sierpnia sonda na 12 sekund włączyła silnik, który ustawił jej trajektorię na zbliżenie. Najbliższy przelot sondy w pobliżu Dione nastąpił w grudniu 2011 roku, kiedy to Cassini zbliżyła się na 100 kilometrów do powierzchni księżyca. "Dione jest dla nas prawdziwą zagadką, bowiem widzimy na niej ślady procesów geologicznych, ślady atmosfery oraz wulkanów lodowych. Jednak nigdy nie udało nam się tych procesów złapać na gorącym uczynku. To będzie nasza ostatnia szansa," mówi Bonnie Buratti, członek zespołu naukowego misji Cassini z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Cassini to sonda znajdująca się na orbicie wokół Saturna od 2004 roku. Po wielu bliskich przelotach w pobliżu wielu księżyców tej planety, pod koniec tego roku sonda rozpocznie przygotowania do zakończenia swojej misji w 2017 roku. Źródło: NASA

Zdjęcia z peryhelium P67!

admin — Fri, 14 Aug 2015 10:25:56 +0000

Powyższe zdjęcie przedstawia jądro komety P67/Churyumov-Gerasimienko wykonane przez sondę Rosetta z odległości 327 km o godzinie 3:07 polskiego czasu czyli niecałą godzinę przed osiągnięciem przez kometę peryhelium orbity. W trakcie przelotu przez peryhelum kometa uwalniała 300 litrów wody na sekundę. Oprócz wody każda sekunda to 1000 kg pyłu wyrzuconego w przestrzeń. Aktywność pozostanie wysoka jeszcze przez kilka tygodni i sonda Rosetta będzie obserwowała kometę starając się uchwycić jak najwięcej przykładów aktywności na powierzchni jądra. Aktywność komety w trakcie maksymalnego zbliżenia do Słońca była dość intensywna. Wbrew przypuszczeniom kometa jednak przetrwała zbliżenie i nie pękła na dwie części. Źródło: ESA

Osobliwe szybkie gwiazdy wybuchające z dala od domu

admin — Fri, 14 Aug 2015 09:31:01 +0000

Osobliwe supernowe, które eksplodowały w pustce przestrzeni międzygalaktycznej stanowią jedną z tajemnic astronomii. Skąd one się wzięły? Jak się tam znalazły? Prawdopodobna odpowiedź: wyrzucenie przez układ dwóch czarnych dziur. Takie przynajmniej wnioski wynikają z nowych badań Ryana Foleya, profesora astronomii i fizyki z University of Illinois. Korzystając z danych z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a i innych teleskopów, Foley prześledził drogę 13 eksplodujących gwiazd podróżujących z ogromnymi prędkościami, aż do momentu wyrzucenia z galaktyki macierzystej. Cofając się w czasie poszukiwał możliwych wydarzeń, które mogły doprowadzić do wyrzucenia gwiazd z galaktyki. Wyniki zostały wczoraj opublikowane w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Celem Foleya było rozwiązanie zagadki rzadkiego, osobliwego typu supernowych znajdowanych z daleka od galaktyk czy gromad gwiazd. "Gdy obserwujemy otoczenie tych supernowych, nic tam nie ma - brak procesów formowania gwiazd, brak gromad starych gwiazd. W pobliżu praktycznie nie ma nic," mówi Foley. "Stąd wiedzieliśmy, że te gwiazdy musiały powstać gdzie indziej i przed śmiercią przebyć olbrzymią odległość." Badając położenie oraz kinematykę supernowych, Foley był w stanie określić, że owe gwiazdy były wyrzucane ze swoich galaktyk z ogromną prędkością miliony lat przed wybuchem. W celu zrozumienia w jaki sposób supernowe przebyły tak olbrzymie odległości - nawet pół miliona lat świetlnych - poruszając się z tak ogromnymi prędkościami, Foley obserwował galaktyki, które wyrzuciły owe gwiazdy. Przede wszystkim zauważył, że wiele galaktyk składało się wyłącznie ze starych gwiazd. Oznacza to, że bogate w wapń supernowe musiały pochodzić z populacji starszych gwiazd takich jak białe karły. Większość gwiazd przechodzi w stadium białego karła gdy zakończy produkcję energii w swoim wnętrzu. Aby doszło do eksplozji tego typu, który obserwujemy, biały karzeł musi przyciągać materię z towarzyszącej mu gwiazdy. W takim wypadku dwie gwiazdy tworzą układ podwójny w którym dwie gwiazdy krążą wokół wspólnego środka masy do momentu gdy siły pływowe nie rozerwą jednej z nich. W tym momencie materia rozerwanej gwiazdy spada na jej towarzysza i powoduje eksplozję. Tysiące takich supernowych zaobserwowano w różnych galaktykach. Jednak skąd się wzięły te nieliczne przypadki podróżujące przez przestrzeń z dala od jakiejkolwiek galaktyki? Przyglądając się dokładniej danym Foley zauważył, że wszystkie galaktyki, które wyrzuciły owe gwiazdy wykazywały cechy "mergerów" - zderzenia dwóch galaktyk i połączenia w jedną. Dopiero wtedy zaczęły pojawiać się brakujące elementy układanki. "Prędkości były wprost niesamowite osiągając nawet 7 milionów kilometrów na godzinę," mówi Foley. "Istnieje tylko jedna możliwość wyrzucenia układu podwójnego gwiazd z taką prędkością: trampolina grawitacyjna podczas przelotu w pobliżu podwójnego układu supermasywnych czarnych dziur. Skąd wziąć dwie supermasywne czarne dziury? Połączyć dwie galaktyki." Podczas łączenia galaktyk ich czarne dziury tworząukład podwójny, który burzy choreografię obu łączących się galaktyk. W czasie takiego przetasowania, czasami na drodze podwójnej czarnej dziury staje układ podwójny z białym karłem. "Mamy dwie pary, z których jedna zostaje wyrzucona w przestrzeń. Biały karzeł i jego towarzyszka wyrzucane są niczym z procy. Po trwającej 50 milionów lat podróży z ogromną prędkością - biały karzeł eksploduje w całkowitej pustce. To skomplikowany łańcuch zdarzeń lecz jest to bardzo logiczne wytłumaczenie tych nietypowych supernowych." Foley ma nadzieję, że ten typ supernowych będzie w przyszłości wykorzystany do znalezienia większej liczby układów podwójnych czarnych dziur, które same w sobie są rzadkie i bardzo interesujące, bowiem mogą być źródłem informacji o grawitacji, ogólnej i szczególnej teorii względności, kwazarach, ciemnej energii i innych tajemnicach astronomii. Źródło: MNRAS

Nowe zdjęcie radarowe Wenus

admin — Fri, 14 Aug 2015 17:00:43 +0000

Tak celem przypomnienia, że istnieją w Układzie Słonecznym inne obiekty niż Mars, kometa P67 czy Saturn - zdjęcie Wenus wykonane wczoraj (13. sierpnia 2015 r) na falach o długości 12,6 cm w Obserwatorium Arecibo (największy radioteleskop na świecie, przynajmniej jeszcze przez chwilę zanim Chińczycy nie dokończą swojego). Źródło: Smithsonian/NASA GFSC/Arecibo/NAIC

GPI odkrywa młodszego bliźniaka Jowisza

admin — Sat, 15 Aug 2015 07:48:31 +0000

Jedną z najlepszych metod poznania ewolucji naszego Układu Słonecznego jest przyjrzenie się młodszych układom we wczesnych stadiach rozwoju. Ostatnio zespół astronomów odkrył planetę typu Jowisza w młodym układzie planetarnym, która może posłużyć za dekoder, który pozwoli nam zrozumieć procesy formowania się planet wokół naszego Słońca. Nowa planeta nazwana 51 Eridani b, to pierwsza planeta pozasłoneczna odkryta przez Gemini Planet Imager, nowy instrument wykorzystywany we współpracy międzynarodowej zainstalowany na 8-metrowym teleskopie Gemini South w Chile. GPI został zaprojektowany do poszukiwania i analizowania słabych, młodych planet orbitujących wokół jasnych gwiazd. Obserwacje prowadzone są w trybie "bezpośredniego obrazowania", w którym astronomowie wykorzystują zalety optyki adaptacyjnej do wyostrzenia obrazu gwiazdy, a następnie wycięciu światła tej gwiazdy. Następnie bada się pozostałe promieniowanie w poszukiwaniu innych jasnych kropek, które mogą okazać się planetami. "Ta planeta jest dokładnie tym do czego budowaliśmy GPI," mówi James Graham, profesor astronomii z University of California. W skali kosmicznej, 51 Eridani to układ bardzo młody, w wieku zaledwie 20 milionów lat - i tylko dlatego udało się bezpośrednio wykryć w nim planetę. W trakcie formowania się planet, materiał opadający na jej powierzchnię uwalnia energię i podgrzewa planetę. Przez kolejne kilkaset milionów lat planety wypromieniowują energię głównie w zakresie podczerwonym. Obserwacje za pomocą GPI pozwoliły ustalić, że 51 Eri b ma masę dwukrotnie większą od Jowisza. Inne bezpośrednio obrazowane planety jak dotąd miały masy co najmniej 5 mas Jowisza. Oprócz tego, że jest to najmniej masywna planeta zobrazowana bezpośrednio, jest też najchłodniejsza - zaledwie 420 stopni Celsjusza - podczas gdy wcześniej odkrywane planety miały temperatury rzędu 650 stopni Celsjusza. Co więcej, atmosferę planety charakteryzuje znaczna ilość metanu. Największa jak dotąd wykryta na planecie pozasłonecznej. To wskazuje, że 51 Eri b w dużej mierze przypomina Jowisza w latach jego młodości. "Nowo odkryta 51 Eri b to pierwsza planeta wystarczająco chłodna i wystarczająco blisko swojej gwiazdy, że mogła powstać tam gdzie teraz się znajduje. Ta planeta naprawdę mogła powstać dokładnie w ten sam sposób co Jowisz - cały układ planetarny może być bardzo podobny do naszego." powiedział Bruce Macintosh, profesor fizyki z Uniwestytetu Stanforda. Źródło: NASA / science

OSIRIS-REx Sonda nabiera kształtu

admin — Sat, 15 Aug 2015 08:36:58 +0000

Naukowcy i inżynierowie z University of Arizona zbudowali zestaw kamer, które poprowadzą sondę OSIRIS-REx do planetoidy Bennu, stworzą mapę jej powierzchni, zidentyfikują miejsce, z którego zostanie pobrana próbka gruntu, zarejestrują i zweryfikują pobranie próbki. Start pierwszej amerykańskiej misji, której celem jest pobranie próbki gruntu z planetoidy i przywiezienie jej na Ziemię zaplanowany jest na 3 września 2016 roku z przylądka Canaveral na Florydzie. Zestaw kamer OCAMS składa się z trzech kamer o różnych, nakładających się właściwościach, zbudowanych w Lunar and Planetary Lab w ramach kontraktu NASA o wartości 40 milionów USD. Bashar Rizk, specjalista ds. instrumentów w zespole OCAMS powiedział, że zostały one zaprojektowane i zbudowane specjalnie do celu, który został im wyznaczony w ramach misji. Największa kamera - PolyCam - jest praktycznie teleskopem o średnicy 8 cali, która także spełnia funkcję mikroskopu. W trakcie podróży jej zadaniem będzie wspomaganie nawigacji do planetoidy dzięki zdolności obserwowania niewielkiej Bennu (600 m średnicy) z odległości prawie 2 milionów kilometrów. Oprócz tego oczywiście będzie skanowała przestrzeń w poszukiwaniu obiektów, które mogłyby jej zagrozić. W trybie mikroskopu może natomiast badać potencjalne miejsca pobrania próbek w poszukiwaniu regolitu, który następnie zostanie pobrany za pomocą ramienia TAGSAM przymocowanego do sondy. Zebranie regolitu zostanie zweryfikowane przez kolejną kamerę z zestawu - SamCam. Jej zadaniem będzie sfilmowanie procesu pobierania próbki i potwierdzenie pobrania. Celem misji jest pobranie co najmniej 60 g materiału. https://www.youtube.com/watch?v=Asw9UZ_O8wc&w=640&h=360 Trzecia kamera w zestawie - MapCam - wykona mapę powierzchni Bennu w ciągu roku kiedy sonda będzie znajdowała się na orbicie wokół Bennu. MapCam będzie także identyfikowała potencjalne miejsca pobrania próbki, które następnie będą badane przez PolyCam w trybie mikroskopowym. Podczas testów owa kamera była w stanie rozdzielać elementy o średni 7 mm. To całkiem niezły wyczyn bowiem zespół misji wybrał planetoidę węglową , bowiem to na tym typie jest najwieksza szansa znalezienia organicznego materiału, prekursora życia biologicznego. Oznacza to też, że planetoida jest ciemna. "Odbija ona zaledwie 2-3 procent padającego na nią światła. Zwykła czarna farba odbija 7 procent." mówi Christian d'Aubigny. Kamera musi być zdolna wykonywać obrazy drobnych, ciemnych cząsteczek na powierzchni planetoidy, w słabym świetle głębokiej przestrzeni kosmicznej podczas krótkich ekspozycji z poruszającej się sondy. I to właśnie potrafi. System kamer został stworzony przy wydatnej pomodzy specjalistów z College of Optical Sciences oraz Steward Observatory na University of Arizona. Teraz cały zestaw OCAMS będzie przesłany do Lockheed MArtin Space Systems w Littleton, Kolorado w celu zamontowania na sondzie. Misją kierują naukowcy z Lunar and Planetary Lab pod przewodnictwem głównego naukowca Dante Lauretta. Sonda, której start przewidziany jest na wrzesień 2016 roku dotrze do planetoidy w 2018 roku, przez 15 miesięcy będzie znajdował się na jej orbicie, a w 2019 roku pobierze próbki z jej powierzchni, które dotrą na Ziemię we wrześniu 2023 roku. Źródło: Tucson / Arizona Daily Star / Tom Beal

Zderzenie galaktyk tuż za Drogą Mleczną

admin — Mon, 17 Aug 2015 16:17:21 +0000

Tuż za Drogą Mleczną odkryto spektakularne zderzenie galaktyk. Odkrycie najbliższego nam zdarzenia tego typu ogłosił dzisiaj zespół astronomów pod kierownictwem prof. Quentina Parkera z University of Hong Kong oraz prof. Alberta Zijestra z University of Manchester. Naukowcy opublikowali swoje wyniki w najnowszym wydaniu czasopisma Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Odkryta galaktyka znajduje się w odległości 30 milionów lat świetlnych od nas czyli stosunkowo niedaleko. Nazwano ją "Kołem Katarzyny" (Kahtryn's Wheel) zarówno na cześć słynnych fajerwerków, które przypomina, jak i żony drugiego z autorów publikacji. Takie systemy galaktyk znajduje się stosunkowo rzadko i są skutkiem zderzenia galaktyk o podobnej masie. Fala uderzeniowa zderzenia ściska zasoby gazu w każdej z galaktyk i uruchamia proces tworzenia się nowych gwiazd. Ten proces odpowiada za spektakularny pierścień intensywnej emisji i podświetla cały układ. Galaktyki rosną wskutek kolizji, lecz stosunkowo rzadko zdarza się zaobserwować sam proces. Jak dotąd odkryto zaledwie około 20 tego typu układów galaktyk. Koło Katarzyny zostało odkryte w ramach specjalnego przeglądu południowej części Drogi Mlecznej za pomocą brytyjskiego Teleskopu Schmidta w Australii. Teleskop obserwował bardzo wąski zakres fal wyśrodkowany na linii emisyjnej H-alfa. Kolizję galaktyk zauważono podczas analizowania zdjęć z przeglądu wykonanego przez naukowców poszukujących pozostałości umierajacych gwiazd w Drodze Mlecznej. Dla autorów odkrycie tego spektakularnego kosmicznego pierścienia za obłokami gazu i pyłu w Drodze Mlecznej było sporym zaskoczeniem. Koło Katarzyny znajduje się siedem razy bliżej niż poprzedni tego typu obiekt i ponad czterdzieści razy bliżej niż słynna galaktyka Koło Wozu. Sam pierścień skrywa się za gęstym polem gwiazd w pobliżu bardzo jasnej gwiazdy należącej do Drogi Mlecznej, która dotychczas skutecznie uniemożliwiała odkrycie tego obiektu. W pobliżu Koła Katarzyny znajduje się bardzo niewiele galaktyk i szanse na znalezienie zderzenia galaktyk w takim pustym regionie przestrzeni są niewielkie. Profesor Parker powiedział: "Ten system nie tylko robi wrażenie wizualnie, lecz jest wystarczająco blisko, abyśmy mogli go szczegółowo zbadać. Sam pierścień ma stosunkowo niewielką masę rzędu kilku tysięcy milionów mas Słońca czyli mniej niż 1% masy Drogi Mlecznej." Profesor Zijlstra dodaje: "Nie często ma się szansę nazwania obiektu w przestrzeni kosmicznej, ale mam wrażenie że Koło Katarzyny pasuje tu wyjątkowo, bowiem przypomina szczególne fajerwerki i pozwala kontynuować tradycję nazywania obiektów imionami osób bliskich." Mniejsze galaktyki są bardziej powszechne niż większe, co sugeruje, że pierścienie pokolizyjne mogą być dziesięciokrotnie bardziej powszechne niż wcześniej uważano. Autorzy planują przeprowadzenie dodatkowych badań tego obiektu większymi teleskopami. Źródło: Monthly Notices of the Royal Astronomical Society / phys.org

Czy zderzenie było źródłem pierścienia F?

admin — Tue, 18 Aug 2015 17:33:13 +0000

Tajemniczy pierścień lodowego pyłu wokół Saturna, którego rozmiary ograniczane są przez dwa niewielkie księżyce, jest prawdopodobnie śladem kosmicznej kolizji. Na to wskazują wyniki badań opublikowane w poniedziałek w czasopiśmie Nature Geoscience. Tak zwany pierścień F znajduje się w odległości 140 000 kilometrów od powierzchni szóstej planety od Słońca. Bliżej powierzchni Saturna miliony lodowych skał nie mogą połączyć się w księżyc z powodu zbyt dużych sił pływowych planety. Natomiast dalej od Saturna znajdują się główne księżyce, którym udało się doprowadzić do kształtu kulistego: Mimas, Enceladus oraz Tytan, który jest jedynym księżycem Układu Słonecznego z gęstą atmosferą. Na granicy tych dwóch regionów znajduje się właśnie pierścień F składający się z lodowych drobin i szeroki na zaledwie 100 km. Po obu stronach pierścień ograniczają orbity dwóch księżyców - Prometeusza i Pandory. Naukowcy od dawna wiedzą, że te tak zwane księżyce pasterskie są częściowo odpowiedzialne za utrzymywanie niewielkiej szerokości tego pierścienia. Natomiast jak dotąd nie wiedzieli w jaki sposób powstała ta nietypowa konfiguracja. Ryuki Hyodo oraz Keiji Ohtsuki, astronomowie z Kobe University w Japonii wykorzystali symulacje komputerowe, aby udowodnić, że Prometeusz oraz Pandora są prawdopodobnie wynikiem kolizji do której doszło przy zewnętrznej krawędzi układu pierścieni Saturna. Wcześniejsze spekulacje prowadziły do wniosków, że dwa lodowe mini-księżyce w przypadku zderzenia czołowego uległyby całkowitemu zniszczeniu i stworzyły nowy pierścień materii wokół Saturna. Co jednak stałoby się gdyby owe obiekty składały się z czegoś twardszego i zderzyły się ze sobą pod kątem? W tym przypadku tego rodzaju zderzenie powoduje tylko częściowe zniszczenie mini-księżyców. Co więcej tego rodzaju zderzenie mogłoby stworzyć bardzo wąski pierścień cząstek, który stałby się nowym pierścieniem planety. Hyodo oraz Ohtsuki twierdzą także, że tego typu procesy mogą odpowiadać za więcej pierścieni w Układzie Słonecznym. Przykładem mogą być tutaj pierścienie Urana. Saturn to druga pod względem wielkości planeta Układu Słonecznego (zaraz po Jowiszu) o promieniu dziewięciokrotnie większym od promienia Ziemi. Układ jej pierścieni obejmuje dziewięć kompletnych pierścieni i kilka niepełnych łuków. Większość z nich składa się z cząsteczek lodu oraz mniejszych ilości skalistych odłamków i pyłu. Ponad 60 księżyców orbituje wokół Saturna wraz z setkami mniejszych obiektów takich jak chociażby Prometeusz i Pandora. Większość danych i wysokiej jakości zdjęć Saturna i jego pierścieni pochodzi z danych zebranych przez sondę Cassini, która dotarła na orbitę Saturna w 2004 i od tego czasu bezustannie przesyła nowe dane i zdjęcia na Ziemię. Zakończenie misji sondy Cassini planowane jest na wrzesień 2017 roku. Źródło: phys.org / Nature Geoscience

UKŁAD SŁONECZNY nie powstałby gdyby nie pęknięcia obłoku?

admin — Tue, 18 Aug 2015 18:49:35 +0000

Nowe badania pod kierownictwem Alana Bossa oraz Sandry Keiser (Carnegie) dostarczają zaskakujących informacji dotyczących momentu, który mógł rozpocząć najwcześniejsze fazy procesu formowania się planet w naszym Układzie Słonecznym. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie Astrophysical Journal. Od dziesięcioleci dominuje hipoteza, że formowanie się Układu Słonecznego zostało zapoczątkowane przez falę uderzeniową po wybuchu supernowej. Zgodnie z tą teorią, ściana ciśnienia uformowana przez falę uderzeniową eksplodującej gwiazdy uderzyła w obłok pyłu i gazu inicjując proces jego zapadania się w nową proto-gwiazdę - nasze Słońce. Tak powstałe młode Słońce otoczone było przez rotujący dysk pyłu i gazu, w którym z czasem powstały planety Układu Słonecznego. Boss oraz Keiser przez kilka lat analizowali teorię kolapsu obłoku - i porównali do wcześniejszej teorii rozerwania obłoku przez falę uderzeniową - wykorzystując do tego zaawansowane modele 2D oraz 3D i opublikowali serię artykułów wspierających tą teorię. Istotnym aspektem tych badań jest rozkład określonych produktów eksplozji, krótkotrwałych radioizotopów. Izotopy to wersje pierwiastków zawierające tą samą liczbę protonów lecz różne liczby neutronów. Określone izotopy powstawały w trakcie eksplozji supernowej i rozprzestrzeniały się w regionie, który z czasem zmienił się w Układ Słoneczny zanim izotopy zdążyły ulec rozkładowi radioaktywnemu. Ich produkty pochodne można dzisiaj znaleźć w próbkach meteorytów. Wcześniejsze prace Bossa i Keisera sugerowały, że fala ciśnienia rozchodząca się od źródła wybuchu supernowej mogła uderzyć w obłok gazu i spowodować pęknięcia w powierzchni obłoku, dzięki czemu krótkotrwałe izotopy wnikały w zapadającą się kulę gazu i pyłu, z której następnie powstało Słońce i planety. Nowe modele obu naukowców wskazują, że takie wnikanie w obłok może odpowiadać nie tylko za rozkład izotopów teraz znajdowanych w meteorytach lecz także za ruch obrotowy Układu Słonecznego. Moment pędu pęknięć w obłoku może być odpowiedzialny za powstanie dysku gazu i pyłu wokół Słońca. "To dla mnie całkowite zaskoczenie," powiedział Boss, "Sam fakt, że rotujący dysk wokół proto-Słońca mógł być wynikiem ruchu obrotowego wytworzonego przez czoło fali uderzeniowej. Bez tego ruchu obrotowego cały obłok mógł skupić się w proto-Słońcu, a dzięki niemu mógł powstać dysk, z którego z czasem powstały planety." Źródło: APJ

Dione na tle Saturna - zdjęcie z wczoraj!

admin — Tue, 18 Aug 2015 18:55:38 +0000

Sonda Cassini właśnie przesłała na Ziemię fantastyczne ujęcie Dione na tle Saturna. Zdjęcie wykonane zostało mniej niż 24 godziny temu. Oj, mam wrażenie, że będziemy tęsknić za sondą Cassini i jej fenomenalnymi zdjęciami już w 2017 roku. Źródło: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

LADEE potwierdza neon w atmosferze Księżyca

admin — Tue, 18 Aug 2015 19:28:16 +0000

Cienka atmosfera Księżyca zawiera neon - gaz powszechnie wykorzystywany w lampach na Ziemi. Sonda NASA - Lunar Atmosphere and Dust Environment Explorer (LADEE) potwierdziła istnienie tego pierwiastka w atmosferze Księżyca. Do teraz naukowcy mogli tylko spekulować (i tak robili już od dekad) o jego istnieniu w tym miejscu. "Istnienie neonu w egzosferze księżyca było podejrzewane od czasów misji Apollo, jednak do teraz nie udało się go wykryć," powiedział Mehdi Benna z Goddard Space Flight Center w Greenbelt, Maryland. "Jesteśmy bardzo zadowoleni, że w końcu udało nam się potwierdzić jego istnienie oraz określić, że jest go całkiem sporo." Benna jest głównym autorem artykułu opisującego obserwacje instrumentem Neutral Mass Spectrometer zainstalowanym na pokładzie sondy LADEE, opublikowanego 28 maja w czasopiśmie Geophysical Research Letters. Oczywiście na Księżycu nie ma na tyle dużo neonu, aby Księżyc zaczął świecić ponieważ jego atmosfera jest 100 bilionów razy rzadsza niż na Ziemi na poziomie morza. Gęsta atmosfera taka jak na Ziemi występuje stosunkowo rzadko w Układzie Słonecznym ponieważ obiekt musi posiadać wystarczającą masę, aby mógł grawitacyjnie utrzymywać atmosferę. Zachowanie gęstej atmosfery skupia się głównie na zderzeniach między jej atomami i cząsteczkami. Natomiast atmosfera Księżyca jest zazwyczaj określana egzosferą, bowiem jest na tyle rzadka, że jej atomy rzadko kiedy się ze sobą zderzają. Egzosfery to najpowszechniejszy typ atmosfery w naszym układzie planetarnym, stąd zainteresowanie naukowców. "Musimy się odpowiednio dużo dowiedzieć o księżycowej egzosferze zanim ludzie ją znacząco zmienią," powiedział Benna. Spektrometr LADEE NMS potwierdził, że egzosfera Księżyca składa się głównie z helu, argonu i neonu. Ich obfitość zależy od pory dnia na Księżycu - argonu jest najwięcej świecie, neonu o 4 nad ranem a helu o 1 nad ranem. NMS wykonywał systematyczne pomiary zawartości tych gazów przez siedem miesięcy dzięki czemu naukowcy mogli zrozumieć w jaki sposób gazy dostarczane są do egzosfery oraz w jaki sposób są uwalniane. Podczas gdy większość egzosfery Księżyca pochodzi z wiatru słonecznego, NMS wykazał, że niektóre gazy pochodzą ze skał księżycowych. Dla przykładu argon-40 pochodzi z rozkładu naturalnie występującego radioaktywnego potasu-40 obecnego w skałach wszystkich skalistych planet. Źródło: NASA / Ladee

Gwiezdne Wojny a sprawa polska!

admin — Tue, 18 Aug 2015 20:24:10 +0000

Jeden jedyny raz odejdę od tematyki czysto astronomicznej, ale myślę, że warto to uwiecznić także tutaj. Dzisiaj dowiedzieliśmy się, że przestrzeń kosmiczna ważna jest nie tylko dla astronomów i miłośników astronomii, lecz także dla naszych posłów. A przynajmniej tak wnioskuję po treści interpelacji nr 34164 w której to jeden z posłów PO zwraca się do Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego o zwrócenie się do dystrybutora filmu "Gwiezdne Wojny: Przebudzenie Mocy" o przyspieszenie premiery filmu zaplanowanej na 25 grudnia br. Niepokój posła budzi fakt, że film będzie miał premierę w większej części świata już 18 grudnia i między tym dniem a dniem premiery w Polsce z pewnością tysiące ludzi obejrzą wersję piracką nie mogąc się doczekać filmu. Jak to skomentować? Apeluję do posła, aby od 18. grudnia do 25. grudnia intensywnie śledził tylko artykuły publikowane na Pulsie Kosmosu, gdzie będzie mógł nasycić się kosmosem i pozytywnie naładować przed filmem. Ze swej strony obiecuję, że nie opublikuję tu ani jednego spoilera filmu i tym samym nie zepsuję seansu! Cała treść interpelacji poselskiej tutaj. Życzę miłej lektury!

Wyślij swoje imię na Marsa z misją InSight

admin — Wed, 19 Aug 2015 05:51:11 +0000

Entuzjaści misji marsjańskich z całego świata mogą teraz wziąć udział w jednej z podróży na Marsa dopisując swoje dane na mikroczip, który wraz z misją InSight w przyszłym roku wystartuje w kierunku Czerwonej Planety. “Naszym kolejnym krokiem w kierunku Marsa jest... kolejna fantastyczna podróż na powierzchnię,” mówi Jim Green, dyrektor nauk planetarnych w siedzibie głównej NASA w Waszyngtonie. "Wysyłając swoje imię na pokładzie sondy InSight zmierzającej w kierunku Marsa pokazujesz swoje wsparcie dla tej podróży oraz przyszłych misji badawczych.” Swoje dane będzie można dodać do 8. września 2015 roku. Aby Twoje imię także poleciało na Marsa na pokładzie sondy InSight należy wypełnić formularz dostępny pod adresem: http://go.usa.gov/3Aj3G Każda osoba, która wypełni ten formularz będzie także zbierać punkty "frequent flyer", które będą odzwierciedlały wsparcie danej osoby dla misji marsjańskich. Kolejne punkty w ramach programu będzie można zbierać przy kolejnych misjach marsjańskich w nadchodzących dekadach. W grudniu ubiegłego roku 1.38 milionów nazwisk poleciało w przestrzeń kosmiczną na pokładzie modułu załogowego Orion, który będzie w stanie przetransportować astronautów w przestrzeń kosmiczną, na Marsa lub na planetoidę. Po starcie sondy InSight kolejną okazją na zebranie punktów będzie misja NASA Exploration Mission-1 - pierwszy planowany lot testowy łączący całkowicie nową rakietę SLS i kapsułę Orion. Sonda InSight wystartuje z bazy wojskowej Vandenberg Air Force Base w Kaliforni w marcu 2016 roku i wyląduje na Marsie 28 września 2016 roku. To pierwsza misja, której celem będzie zbadanie wnętrza planety. W ramach misji na powierzchni Marsa umieszczony zostanie sejsmometr mierzący trzęsienia powierzchni Marsa, dzięki czemu mierząc fale sejsmiczne będzie wnioskował o budowie wnętrza planety. Źródło: NASA

Sąsiedztwo Drogi Mlecznej znacznie bogatsze

admin — Wed, 19 Aug 2015 09:17:24 +0000

Naukowcy biorący udział w przeglądzie nieba Dark Energy Survey wykorzystującym najmocniejsze detektory cyfrowe na świecie odkryli osiem nowych bardzo słabych obiektów kosmicznych w pobliżu Drogi Mlecznej. Wyniki wskazują, że... podobnie do obiektów odkrytych przez ten sam zespół w pierwszej połowie roku, są to najprawdopodobniej pobliskie galaktyki karłowate krążące wokół Galaktyki. To najmniejsze i najbliższe nam galaktyki. Galaktyki satelitarne to niewielkie obiekty niebieskie orbitujące wokół dużych galaktyk takich jak Droga Mleczna. Galaktyki karłowate mogą zawierać nawet mniej niż 1000 gwiazd co znacznie je odróżnia od Drogi Mlecznej, średniego rozmiaru galaktyki zawierającej miliardy gwiazd. Naukowcy przewidzieli, że większe galaktyki zbudowane są z mniejszych galaktyk bogatych w ciemną materię - substancję odpowiadającą za 25 % materii i energii we Wszechświecie. Zrozumienie satelitarnych galaktyk karłowatych jest kluczowe dla zrozumienia ciemnej materii i procesów powstawania większych galaktyk. Głównym celem Dark Energy Survey (DES) jest próba zrozumienia natury ciemnej energii odpowiadającej za 70% materii i energii we Wszechświecie. Naukowcy uważają, że ciemna energia jest kluczem do zrozumienia przyspieszenia ekspansji Wszechświata. Badajac ciemną energię DES wykonuje zdjęcia setek milionów odległych galaktyk. Niektóre zdjęcia z tego przeglądu zawierają gwiazdy w galaktykach karłowatych bardzo blisko Drogi Mlecznej. Dzięki temu te same dane mogą być wykorzystane do zbadania ciemnej energii, która według naukowców odpycha od siebie galaktyki oraz ciemnej materii, która trzyma galaktyki blisko siebie. Naukowcy mogą zauważyć najsłabsze galaktyki karłowate gdy znajdują się one naprawdę blisko, i jak dotąd odkryli tylko kilka takich obiektów. Jeżeli nowe odkrycia odzwierciedlają rozkład tych obiektów na całym niebie, w naszym kosmicznym sąsiedztwie może znajdować się jeszcze mnóstwo małych galaktyk. "Tylko w tym roku zauważono 20 tego typu satelitarnych galaktyk karłowatych, z czego 17 w danych pochodzących z Dark Energy Survey," mówi Alex Drlica-Wagner jeden z kierowników badań w ramach DES. "Praktycznie podwoiliśmy liczbę tych obiektów w ciągu zaledwie jednego roku!" W marcu naukowcy pracujących na danych z Dark Energy Survey oraz niezależny zespół naukowców z University of Cambridge wspólnie ogłosili odkrycie dziewięciu tego typu obiektów na zdjęciach wykonanych przez Dark Enrgy Camera, wyjątkowy instrument będący sercem przeglądu DES. Dwa z tych obiektów później potwierdzono jako faktyczne satelitarne galaktyki karłowate. Przed 2015 rokiem naukowcy znali zaledwie około 20 tego typu galaktyk w pobliżu Drogi Mlecznej. Źródło: Fermi National Accelerator Laboratory

Rosnące zagrożenie ze strony śmieci kosmicznych

admin — Wed, 19 Aug 2015 17:09:40 +0000

Śmieci kosmiczne to temat bardzo często poruszany w mediach. Stał się także głównym problemem bohaterów filmu Grawitacja. Dzięki temu filmowi szeroka publiczność dowiedziała się, że śmieci kosmiczne stanowią spore zagrożenie dla ziemskiego programu misji kosmicznych oraz dla aktywnych satelitów na orbicie okołoziemskiej. Nic dziwnego skoro przy prędkościach orbitalnych już nawet niewielkie drobiny... są w stanie doprowadzić do katastrofy. Któregoś dnia śmieci kosmiczne mogą doprowadzić do niesamowitych zniszczeń na orbicie. Wystarczy aby ich ilość osiągnęła krytyczny poziom, który spowoduje reakcję łańcuchową kolejnych zderzeń coraz większej liczby odłamków z innymi (syndrom Kesslera). Wiele osób natomiast nie jest świadoma faktu, że śmieci kosmiczne bezustannie obniżają orbitę i wchodzą w atmosferę ziemską gdzie ulegają dalszej fragmentacji i częściowemu spłonięciu. Fragmenty, które przetrwają wejście w atmosferę mogą uderzyć w dowolne miejsce na Ziemi. Jeżeli nikt nie weźmie się za zdecydowane działania z czasem ryzyko spotkania człowieka, samochodu, statku czy samolotu ze spadającym odłamkiem będzie stopniowo rosło. Śmieci kosmiczne na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO) na wysokości między 160 a 2000 km są zazwyczaj postrzegane jako kwestia dotycząca tylko orbity. Jednak w ostatnich latach świadomość niebezpieczeństwa związanego z zagrożeniem ze strony niekontrolowanego wejścia w atmosferę zaczęła wzrastać. Wejście śmieci kosmicznych w atmosferę prowadzi do dezintegracji obiektu. Niektóre fragmenty ulegają całkowitemu zniszczeniu podczas wejścia w atmosferę, jednak inne mogą przetrwać lot i uderzyć w powierzchnię Ziemi. Ryzyko dla ludzi ze strony fragmentów śmieci kosmicznych, które przetrwają lot przez atmosferę jest niewielkie jednak nie pomijalne. Eksperci mogą zapewniać, że ryzyko jest minimalne i jak dotąd nikt nie został zraniony ani nie zginął od uderzenia śmieciem kosmicznym. Wszak do dzisiaj jedyny kontakt człowiek ze spadającym odłamkiem kosmicznym miał miejsce w 1997 roku w miejscowości Tulsa w stanie Oklahoma w USA. Mieszkanka Tulsy wyprowadzająca psa została uderzona w ramię przez stosunkowo wolno opadający, metalowy element. Okazało się, że był to fragment drugiego stopnia rakiety Delta II, który po ośmiu miesiącach spędzonych na orbicie właśnie wszedł w atmosferę. Czego jednak eksperci najczęściej nie mówią to fakt, że w tym samym czasie w ogródku farmera z Georgetown w stanie Teksas wylądował ważący 250 kg stalowy zbiornik na paliwo z tej samej rakiety. Informacje o "lądowaniu" podobnych śmieci kosmicznych regularnie pojawiają się w prasie - szczególnie jeżeli dotyczy to stosunkowo dużych fragmentów. Czy to jest rzadkie zdarzenie? Absolutnie nie! Aktualnie około 100 dużych śmieci kosmicznych wchodzi w atmosferę Ziemi w ciągu roku. Czasami są to śmieci rozmiarów samochodu osobowego, a czasami sporych rozmiarów ciężarówki. Przez wiele lat za znaczące zagrożenie uważano tylko bardzo duże obiekty kosmiczne takie jak Skylab czy stację MIR czy też satelity zawierające materiały radioaktywne lub trujące. Wiele satelitów i górnym stopni rakiet wchodzi w ziemską atmosferę, jednak tylko nieliczne zostały zgłoszone i odzyskane. Jest to wynikiem niskiego prawdopodobieństwa uderzenia w obszary zamieszkałe na powierzchni Ziemi. Jednak gdy zarządzano poszukiwania szczątków promu kosmicznego Columbia okazało się, że odnaleziono ich znacznie więcej niż przypuszczano. Zakłada się, że nawet od 10 do 40% suchej masy sprzed wejścia w atmosferę jest w stanie przetrwać i dolecieć do Ziemi. Niektóre badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych określają ryzyko zderzenia samolotu z przypadkowym śmieciem kosmicznym na 3 do 10 000. To spore ryzyko gdy patrzymy na to długofalowo. Niewielkie fragmenty śmieci kosmicznych nie stanowią niebezpieczeństwa dla ludzi na Ziemi z uwagi na ich niską energię kinetyczną podczas uderzenia jednak mogą stanowić śmiertelne niebezpieczeństwo dla samolotów. Siły Powietrzne USA szacują, że fragment o masie 300 g może doprowadzić do katastrofy w momencie zderzenia z samolotem pasażerskim. W najbliższych latach liczba satelitów obecnych na niskiej orbicie okołoziemskiej będzie wzrastała wykładniczo. W styczniu 2015 roku na LEO znajdowało się 669 satelitów, jednak w ITU (International Telecommunication Union) w Genewie złożono już wnioski o umieszczenie na orbicie w najbliższych latach kolejnych 11 000 satelitów wliczając w to megakonstelacje 4000 satelitów takie jak chociażby zgłaszane przez US SpaceX czy Norway STEAM-1. Takie megakonstelacje są częścią tak zwanego kosmicznego internetu mającego na celu dostarczenie internetu do 3 miliardów użytkowników w rozwijających się krajach. Takie satelity internetowe będą mniejsze, średnio o masie 150 kg i będą miały krótszą żywotność, a tym samym będą wymagały częstej wymiany. Istnieją dwa główne sposoby pozbywania się sond i górnych stopni rakiet z orbity LEO: naturalna degeneracja orbity prowadząca do niekontrolowanego wejścia w atmosferę oraz kontrolowane wejście w atmosferę w skutek celowego zepchnięcia obiektu z orbity. Najtańszą metodą usunięcia satelity z orbity, niewymagającą dodatkowego paliwa lub specjalnych systemów jest obniżenie wysokości perygeum tak, aby opór atmosfery powodował szybszą degenerację orbity. Z uwagi na fakt, że do niekontrolowanych wejść w atmosferę dochodzi pod bardzo niewielkim kątem, przewidywanie obarczone są ogromnymi niepewnościami co do rzeczywistej gęstości atmosfery w momencie wejścia w nią obiektu. Kolejne niepewności dotyczą położenia i dynamiki wchodzącego w atmosferę sprzętu. Skutkiem tych niepewności jest brak możliwości precyzyjnego przewidzenia momentu i miejsca wejścia w atmosferę. W najlepszym wypadku błąd wynosi 10 procent, a to oznacza, że na godzinę przed wejściem w atmosferę punkt wejścia można określić z dokładnością.... ±2740 km. Kontrolowane wejście w atmosferę jest obowiązkowe w przypadku obiektów, których masa jest na tyle duża, że liczba szczątków, które mogą przetrwać lot przez atmosferę stwarza większe niż akceptowalne ryzyko. Ten rodzaj usuwania obiektów z orbity zapewnia pewność co do miejsca wejścia w atmosferę np. nad rozległym oceanem. W ten sposób znacznie można zminimalizować zagrożenie dla ludzi. W celu przeprowadzenia kontrolowanego wejścia w atmosferę po zakończeniu misji niezbędny jest prawidłowo działający napęd zdolny zmienić prędkość obiektu (delta V), odpowiedni zapas paliwa oraz sprawne systemy pokładowe. Aktualnie nie obowiązują żadne międzynarodowe przepisy dotyczące ryzyka związanego ze śmieciami kosmicznymi wchodzącymi w atmosferę ziemską. Póki co standardy ISO pozostawiają władzom danego kraju decyzję o dopuszczalnym poziomie ryzyka. Jeden kraj - Francja - zakazał prawnie niekontrolowanych wejść w atmosferę satelitów oraz górnych stopni rakiet. Przepisy zaczną obowiązywać od stycznia 2020 roku. Z uwagi na fakt, że satelity internetowe nadchodzących megakonstelacji są lekkimi konstrukcjami - z łatwością spełniają próg ryzyka ustawiony w USA na 1 do 10 000. Jednak gdyby policzyć górne stopnie rakiet pozostawione na orbicie w trakcie wysyłania tych megakonstelacji, wejścia w atmosferę nieaktywnych satelitów oraz elementów rakiet, może się okazać, że będą one się powtarzały wielokrotnie w ciągu dnia. Tym samym będą stanowić coraz większe ryzyko dla ludności na lądzie, na morzu czy w samolotach. Chyba, że odpowiednio wcześnie całkowicie zakaże się niekontrolowanych wejść w atmosferę na poziomie międzynarodowym. Źródło: Space Safety Magazine

Fantastyczne zdjęcia wielkiego kanionu

admin — Thu, 20 Aug 2015 07:15:21 +0000

Indyjska sonda znajdująca się na orbicie wokół Marsa przesłała właśnie na Ziemię wspaniałe, trójwymiarowe zdjęcia powierzchni Czerwonej Planety. Przesłane zdjęcia skupiają się na Ophir Chasma, gigantycznym... kanionie o szerokości 62 km i długości 317 km. W niektórych miejscach głębokość kanionu sięga od 8 do 10 km czyli około ośmiu razy głębiej niż słynny Wielki Kanion w Kolorado (USA). Ophir Chasma jest częścią większej, słynnej formacji marsjańskiej - Valles Marineris, jednego z największych kanionów w Układzie Słonecznym. Zdjęcia zostały wykonane 19 lipca 2015 roku za pomocą kamery Mars Colour Camera zainstalowanej na pokładzie indyjskiego orbitera, z wysokości 1857 km. Sonda Mars Orbiter znana także jako Mangalyaan została wyniesiona w przestrzeń kosmiczną przez Indyjską Organizację Badań Kosmicznych w 2013 roku i weszła na orbitę wokół Marsa we wrześniu 2014 roku. Indie tym samym stały się pierwszym krajem, któremu już za pierwszym razem udało się wejść na orbitę wokół Marsa (zważając na fakt, że połowa wszystkich misji na Marsa kończy się niepowodzeniem). Co więcej - była to jednocześnie najtańsza jak dotąd misja na Marsa - jej koszt zamknął się w sumie 74 mln USD. Dla porównania można tylko powiedzieć, że produkcja filmu Grawitacja kosztowała 100 mln USD, a najtańsza misja na Marsa wysłana przez NASA kosztowała ponad 450 mln USD. Teraz Mangalyaan przesłał na Ziemię wprost niesamowite zdjęcia Czerwonej Planety, dzięki czemu uwielbiamy tą misję jeszcze bardziej. Źródło: spacealert / ISRO

Czy gazowe olbrzymy powstały z kamyków?

admin — Thu, 20 Aug 2015 20:35:06 +0000

Naukowcy z Southwest Research Institute (SwRI) oraz Queen's University w Kanadzie wyjaśnili tajemnicę powstania Jowisza i Saturna. Odkrycie, które zmienia nasze postrzeganie procesów formowania się wszystkich planet zostało opisane w artykule opublikowanym w dzisiejszym wydaniu czasopisma Nature. Co ciekawe, największe planety w Układzie Słonecznym mogły powstać jako pierwsze. Jowisz i Saturn, które głównie składają się z wodoru i helu, najprawdopodobniej zebrały odpowiednią ilość gazu przed rozproszeniem się mgławicy. Obserwacje młodego układu planetarnego wskazują, że dysk gazowy, z którego tworzą się planety istnieje przez zaledwie 1 do 10 milionów lat. To oznacza, że gazowe olbrzymy musiały powstać w takim czasie. W przeciwieństwie do nich Ziemia tworzyła się w czasie od 30 do nawet 100 milionów lat. Dlaczego zatem Jowisz i Saturn powstały tak szybko? Najczęściej przyjmowaną teorią opisującą formowanie się gazowych olbrzymów jest model akrecji jądra. W ramach tego modelu najpierw powstaje jądro składające się ze skał i lodu o rozmiarach rzędu planety. Następnie gaz i pył międzyplanetarny przyłącza się do rosnącej planety. Jednak ten model ma jedną wadę: jest nią pierwszy etap tego procesu. Aby stworzyć tak ogromną atmosferę, jądro musiałoby mieć masę 10 mas Ziemi. A przecież te olbrzymie obiekty musiały powstać w zaledwie kilka milionów lat. W standardowym modelu powstawania planet skaliste jądra powstają wskutek akumulacji obiektów o podobnych rozmiarów, procesu zwanego akrecją. Jednak w ramach tego modelu powstanie odpowiednio dużych jąder planetarnych zajęłoby zbyt dużo czasu niż miał na to Jowisz czy Saturn. Ten problem od jakiegoś czasu martwił naukowców. Nowe obliczenia zespołu pod kierownictwem dr Hala Levisona z SwRI wskazują, że jądra Jowisza i Saturna mogły powstać w czasie krótszym niż 10 milionów lat, jeżeli rosły poprzez stopniowe łączenie populacji planetarnych kamyków - lodowych obiektów o średnicy 30-40 cm. Najnowsze badania wskazują także, że sam gaz może nieznacznie przyspieszać tego typu akrecję. Kamyki wchodzące na orbitę wokół powstającego jądra mogą stopniowo zbliżać się do protoplanety podczas gdy gaz może je nieznacznie spowalniać. "Z tego co wiem jest to pierwszy model zdolny odtworzyć budowę zewnętrznej części Układu Słonecznego, z dwoma gazowymi olbrzymami, dwoma lodowymi olbrzymami i pasem Kuipera," mówi Levison. "Po wielu latach wykonywania bez powodzenia symulacji komputerowych opartych o model standardowy, wielką ulgą jest znalezienie nowego modelu, który tak dobrze się sprawdza," dodaje Duncan. Źródło: Nature / phys.org

Pożegnanie z Dione

admin — Thu, 20 Aug 2015 21:32:06 +0000

To jest coś absolutnie fantastycznego! Sami zobaczcie. Zdjęcia wykonane przez sondę Cassini podczas ostatniego jej przelotu w pobliżu Dione. Źródło: Cassini / NASA / JPL

DROGA MLECZNA i jej burzliwe centrum

admin — Fri, 21 Aug 2015 09:22:22 +0000

W jaki sposób powstały blizny w sercu Drogi Mlecznej? Międzynarodowy zespół astronomów z Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics poszukiwał winowajcy w obrazach zarejestrowanych przez obserwatorium kosmiczne XMM-Newton. Głównym podejrzanym jest supermasywna czarna dziura kryjąca się w centrum Drogi Mlecznej. Jednak oprócz niej kilka masywnych gwiazd i supernowych budzi podejrzenia naukowców. Badanie emisji w zakresie rentgenowskim z centrum Galaktyki jest zadaniem kluczowym w astronomii. Jeden z pierwszych dużych projektów zatwierdzonych i wykonanych przez satelitę XMM-Newton tuz po starcie było przeskanowanie centrum Galaktyki. Zespół pod kierownictwem naukowców z MPE ostatnio otrzymał nowe dane z przeglądu XMM-Newton i połączył te obserwacje ze wszystkimi danymi archiwalnymi w celu uzyskania najlepszej możliwej mapy centrum Drogi Mlecznej. Dzięki tej mapie zespół był w stanie szczegółowo opisać pozostałości po katastroficznych wydarzeniach, które uwolniły olbrzymie ilości energii. Śledztwo doprowadziło do odkrycia wpływu potężnych (o rozmiarach dziesiątek lat świetlnych) bąbli plazmy emitujących olbrzymie ilości energii w zakresie rentgenowskim na otoczenie. Owe bąble prowadzą do powstania olbrzymich luk w gazie, pyle i chłodniejszej plazmie w centrum Drogi Mlecznej. Jedną z najbardziej wymownych wskazówek na zdjęciach rentgenowskich jest para przeciwnie skierowanych "płatów", rozciągających się na dziesiątki lat świetlnych nad i pod płaszczyznę galaktyki i stykających się w miejscu, w którym istnieje supermasywna czarna dziura. Źródła materii i energii niezbędne do wypełnienia owych płatów gorącym gazem emitującym w zakresie rentgenowskim mogą być wypływami wyrzuconymi z pobliża horyzontu zdarzeń supermasywnej czarnej dziury, wiatrami z masywnych gwiazd orbitujących wokół czarnej dziury lub katastroficznymi zdarzeniami związanymi z końcem życia masywnych gwiazd w jej pobliżu. Zespół był także w stanie odkryć ślady gorącej plazmy na obrzeżach obserwowanego regionu (setki lat świetlnych). Oznacza to, że wydarzenia w centrum Drogi Mlecznej mają wpływ na znacznie większy obszar. Nowoodkryte obszary plazmy mogą być związane z niejednorodną gorącą "atmosferą" gorącego gazu zajmującego centralne obszary Galaktyki. Podobne struktury są czasami obserwowane w centrach innych galaktyk. Jednak dzięki bliskości centrum Drogi Mlecznej, obserwatorium XMM-Newton może obserwować ten region bardzo szczegółowo. W tym burzliwym regionie odkryto również inne interesujące obiekty: kilka "superbąbli", olbrzymich luk o rozmiarach dziesiątek lat świetlnych wypełnionych gorącą plazmą emitującą w zakresie miękkiego promieniowania rentgenowskiego. Jeden z tych regionów posiada energię co najmniej 1051 erg (bliska całkowitej energii wyemitowanej przez Słońce w ciągu 10 miliardów lat). Dowody wskazują, że owa potężna struktura została wypełniona w ciągu ostatnich kilkudziesięciu tysięcy lat przez silne wiatry z najmasywniejszych gwiazd należących do gromady Quintuplet oraz katastroficzne zdarzenia takie jak wybuchy masywnych gwiazd. Tak ogromne ilości uwolnionej energii mają istotny wpływ na ewolucję materii międzygwiezdnej w centrum Drogi Mlecznej. Źródło: MNRAS / phys.org

Curiosity uległ modzie i zrobił sobie "selfie"

admin — Fri, 21 Aug 2015 15:26:35 +0000

Powyższe zdjęcie marsjańskiego łazika Curiosity ukazuje łazik w całej okazałości w miejscu, w którym opuszczono ramię w celu wywiercenia otworu w skale nazwanej Bucksin u podstawy wzgórza Mount Sharp. Do wykonania tego "selfie" wykorzystano kilka zdjęć wykonanych za pomocą Mars Hand Lens Imager (MAHLI) w dniu 5 sierpnia 2015 roku podczas 1065 marsjańskiego dnia (sol) pracy łazika na Marsie. Aby sobie wyobrazić rozmiar łazika warto wiedzieć, że jego koła mają 50 centymentrów średnicy i 40 cm szerokości. Po bliższym przyjrzeniu można zauważyć niewielki kamień wczepiony w lewe koło łazika Curiosity (po prawej stronie na tym zdjęciu). Kamień ten zauważono już kilka razy podczas okresowego sprawdzania stanu kół. Chociażby na zdjęciu poniżej. Instrument MAHLI zainstalowany jest na końcu robotycznego ramienia łazika. W celu wykonania tego portretu, zespół operatorów łazika ustawił kamerę niżej niż kiedykolwiek wcześniej. Dzięki temu na zdjęciu uchwycone zostało "podwozie" łazika tak jak w częściowym portrecie wykonanym pięć tygodni po lądowaniu łazika na Marsie w sierpniu 2012 roku w Kraterze Gale. Źródło: NASA/JPL

ESOcast: 10 największych odkryć ESO

admin — Sat, 22 Aug 2015 12:58:38 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=GIMAocKlagM&w=640&h=360 Zapraszam do obejrzenia najnowszego odcinka z serii ESOcast. Tym razem w kilkuminutowym materiale ESO wspomina o najciekawszych odkryciach, których dokonano przy wykorzystaniu instrumentów należących do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). W dolnym panelu okna można wybrać polskie napisy. Zachęcam zatem do oglądania. Źródło: ESO

Przed wykonaniem - selfie wykonano najpierw na Ziemi

admin — Sun, 23 Aug 2015 11:50:54 +0000

Powyżej widać testowy łazik w NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie (Kalifornia), na którym przetestowano ustawienia ramienia robotycznego i kamery, które następnie wykorzystano do wykonania portretu łazika na Marsie. Owa próba doprowadziła do wykonania 5 sierpnia 2015 roku niesamowitego "selfie" łazika Curiosity, które mogliście podziwiać już dwa dni temu. Kamera Mars Hand Lens Imager (MAHLI) zainstalowana na ramieniu łazika wykonała 92 zdjęcia, które następnie złożone zostały w powyższą mozaikę. Ta wersja próbna wykonana została na placu JPL w lipcu 2013 roku przy wykorzystaniu łazika Vehicle System Test Bed (VSTB), który na swoim ramieniu także ma zainstalowaną testową kopię kamery MAHLI. MAHLI została zbudowana przez Malin Space Science Systems, San Diego. JPL - wydział California Institute of Technology w Pasadenie zarządza projektem Mars Science Laboratory w ramach współpracy z NASA Science Mission Directorate w Waszyngtonie. JPL zaprojektowała i zbudowała łazik Curiosity. Źródło: NASA/JPL-Caltech/MSSS

Panorama wykonana przez naszego czytelnika

admin — Sun, 23 Aug 2015 11:58:24 +0000

Jeden z naszych czytelników - Pan Tomasz Mielnik - wykorzystał 96 zdjęć wykonanych przez łazik Curiosity do stworzenie niesamowitej panoramy otoczenia łazika w momencie wykonywania selfie z niskiego ustawienia kamery. Dzięki pracy Pana Tomasza - możecie rzucić okiem na miejsce, w którym 5 sierpnia znajdował się łazik. Selfie to jedno, ale panorama to coś zupełnie innego. Świetna robota. Panoramę p. Tomasza możecie zobaczyć pod adresem: http://tomaszmielnik.pl/pan/mars1065/index.html Źródło: Tomasz Mielnik (www.tomaszmielnik.pl)

Burze piaskowe pod okiem naukowców

admin — Mon, 24 Aug 2015 13:48:11 +0000

W latach siedemdziesiątych XIX wieku astronomowie po raz pierwszy dostrzegli obecność żółtych obłoków na powierzchni Marsa. Już wtedy doszli do wniosku, że musi być to pył uniesiony z powierzchni przez wiatr. Dzisiaj burze piaskowe na Marsie są dobrze znane, a te które ukazują widoczną strukturę zwane są "teksturowanymi burzami piaskowymi." Teksturowane burze piaskowe aktywnie unoszą pył do atmosfery i spowodowane są różnymi efektami meteorologicznymi, w tym silnymi wiatrami. Oprócz przesłaniania marsjańskiej powierzchni, owe burze mogą wpływać na ogrzewanie atmosfery, a zgromadzenia pyłu na powierzchni może zmieniać jej albedo. Burze piaskowe mimo trwających ponad 100 lat badań wciąż są dla nas tajemnicze. Jak dotąd nie wiadomo jak teksturowane burze rozmieszczone są na powierzchni planety, kiedy szczyt osiąga częstotliwość ich pojawiania się lub jakie ilości pyłu są w nich przenoszone. Astronom Huiqun Wang (CfA) wraz z trójką współpracowników wykorzystał dane z misji Mars Global Surveyor (MGS) do bliższego przyjrzenia się burzom piaskowym. MGS to sonda wystrzelona w kierunku Marsa w 1999 roku, która do dzisiaj obserwuje jego powierzchnię praktycznie bez przerwy. Naukowcy przeanalizowali pełen zestaw dziennych map wykonanych przez MGS pod kątem klimatologii owych burz piaskowych, ktore charakteryzują się niegładkimi teksturami oraz w celu odniesienia tych obserwacji do rozkładu pyłu na powierzchni. Okazało się, że teksturowane burze piaskowe w zależności od pory roku występują w gromadach, najczęściej w okolicach równonocy (jesień, wiosna) i najrzadziej w ciągu lata i zimy. Najczęściej pojawiają się w północnych regionach nad średnimi szerokościami geograficznymi. Co więcej udało się ustalić, że pył w teksturowanych burzach piaskowych ulega globalnemu wymieszaniu w skali kilku tygodni. Nowe badania, w ramach których przeanalizowano osiem lat obserwacji, objęły największy jak dotąd zestaw danych dotyczących marsjańskich burz piaskowych. Źródło: Icarus/phy.so

NASA pracuje nad komunikacją laserową

admin — Mon, 24 Aug 2015 20:27:07 +0000

Nowoczesna technologia wyeliminowała opóźnienia w telekomunikacji na Ziemi, jednak gdy do nich dochodzi - powodują frustrację. Szczególnie gdy chodzi o przesłanie złożonej lub pilnej informacji. Tego samego typu opóźnienia mogą się pojawiać podczas komunikacji z sondami czy członkami załogi podróżującej w kierunku Marsa. Komunikacja wykorzystująca fale radiowe może mieć opóźnienie rzędu 31 minut z powierzchni Marsa. Według najnowszych badań tego typu opóźnienia mogą obniżać wydajność zespołu oraz jego samopoczucie. Naukowcy z Comm Delay Assessment postanowili określić czy opóźnienia w komunikacji, których mogą doświadczyć astronauci podczas długotrwałych misji do planetoidy czy na Marsa, mogą wpływać na ich indywidualną lub zespołową wydajność i samopoczucie. Aby to sprawdzić zbadano trzech członków załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej oraz zespoły kontroli naziemnej, które wykonywały 10 zadań z rosnącym opóźnieniem: sześć zadań bez opóźnień w komunikacji oraz cztery zadania z opóźnieniem 50 sekund. Analizując wypowiedzi załogi sprzed i po locie, zapisy wideo oraz kwestionariusze, naukowcy byli w stanie określić, że wysokiej jakości komunikacja (bez opóźnień) skutkowała wyższą wydajnością i lepszym samopoczuciem załogi. Samopoczucie pogarszało się w trakcie zadań wykonywanych przy opóźnieniu w komunikacji. "Członkowie załogi reagowali frustracją, gdy potrzebowali szybko uzyskać informację," mówi Larry Palinkach, główny badacz w zespole. Część frustracji spowodowana była także dodatkowymi czynnikami takimi jak szum otoczenia w różnych miejscach na pokładzie stacji kosmicznej czy inni członkowie załogi zadający pytania w czasie gdy ktoś próbował skomunikować się z Ziemią. Niektóre ze sposobów radzenia sobie z opóźnieniami to zadawanie dłuższych i bardziej szczegółowych pytań, planowanie w ramach załogi tego o co należy zapytać centrum kontroli i w jaki sposób, wyprzedzające planowanie kolejnych pytań. Jedną z propozycji było także włączenie opóźnień w komunikacji już na etapie szkolenia astronautów. https://www.youtube.com/watch?v=1efsA8PQmDA&w=853&h=480 Inne sugestie związane ze stroną technologiczną obejmowały wykorzystanie urządzeń, które mogą odtwarzać komunikację, wspierać ją materiałem wideo tak, aby kontrola naziemna mogła lepiej zrozumieć kontekst pytania oraz rozwój technologii komunikacji, która mogłaby zminimalizować opóźnienia. Jedną z badanych technologii był projekt OPALS - Optical Payload for Lasercomm Science, który dowodził, że komunikacja laserowa zamiast radiowej umożliwia wysyłanie większej ilości danych z większą prędkością. W czercu 2014 roku NASA z powodzenie przesłała wysokiej jakości video za pomocą lasera z przestrzeni kosmicznej na Ziemię z prędkością 50 Mbit/s. To 175 MB wideo było pierwszym filmem w ramach projektu OPALS oraz pierwszym krokiem do poprawy przesyłu danych z orbity i dalszej przestrzeni kosmicznej. Skupiona energia laserowa potencjalnie umożliwia 10 do 100-krotnie szybszego przesyłu danych niż aktualnie stosowane. Sukces projektu OPALS stanowi istotni krok w poprawie komunikacji z sondami za niską orbitą okołoziemską. Źródło: NASA

Kolejny rozbłysk na Słońcu

admin — Tue, 25 Aug 2015 05:00:00 +0000

Skoro tak się powoooooli zaczyna chłodno robić, Słońce nie wydaje się już tak żółte i gorące jak dwa tygodnie temu - warto przypomnieć wokół czego krążymy niczym ćmy. Wczoraj o 9:33 polskiego czasu Słońce wyemitowało rozbłysk słoneczny. Kosmiczne obserwatorium Solar Dynamics Observatory (SDO), które bez wytchnienia obserwuje naszą dzienną gwiazdę - zarejestrowało rozbłysk na zdjęciu. Rozbłyski słoneczne to zjawisko spowodowane nagłym wydzieleniem w atmosferze Słońca potężnych ilości energii. Szkodliwe promieniowanie pochodzące z rozbłysku nie przedostaje się przez ziemską atmosferę i nie może zagrozić ludziom na Ziemi, jednak - jeżeli jest wystarczająco intensywne - może zaburzyć atmosferę na wysokości na której znajdują się satelity GPS. Aby sprawdzić w jaki sposób takie wydarzenie może wpłynąć na Ziemię, zachęcam do odwiedzenia strony NOAA Space Weather Prediction Center pod adresem http://spaceweather.gov - na stronie amerykańskiej agencji rządowej publikującej prognozy pogody kosmicznej oraz związane z nią ostrzeżenia i alerty. Wczorajszy rozbłysk został sklasyfikowany jako rozbłysk klasy M 5.6. Rozbłyski klasy M są dziesięciokrotnie mniejsze od najbardziej intensywnych rozbłysków klasy X. Cyfra przy klasie rozbłysku dodaje informacji o jego nasileniu. Rozbłysk klasy M2 jest dwa razy silniejszy od rozbłysku klasy M1, a rozbłysk klasy M3 jest trzy razy silniejszy, itd. Źródło: Karen C. Fox / NASA Goddard Space Flight Center

Sonda Dawn przesyła dokładniejsze zdjęcia

admin — Tue, 25 Aug 2015 16:22:25 +0000

Najnowsze i jak dotąd najdokładniejsze zdjęcia powierzchni Ceres wykonane przez sondę Dawn przedstawiają w niespotykanej dotąd jakości cechy powierzchni włącznie z wysoką, unikalną na całym globie górą, formacją kraterów oraz wąskimi pęknięciami. "Sonda Dawn doskonale wykonuje swoje zadania na nowej orbicie kontynuując ambitny plan badawczy. Aktualne zdjęcia przesyłane przez sondę charakteryzuje trzy razy większa rozdzielczość niż na poprzedniej orbicie, dzięki czemu zdjęcia ukazują nowe szczegóły intrygującej planety karłowatej," mówi Marc Rayman, główny inżynier i dyrektor misji sondy Dawn z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Na obecnej orbicie na wysokości 1470 km, sonda Dawn spędza 11 dni na wykonaniu zdjęć całej powierzchni Ceres. Każdy 11-dniowy cykl składa się z 14 okrążeń. W ciągu kolejnych dwóch miesięcy sonda sześciokrotnie wykona zdjęcia powierzchni całego globu. Każde zdjęcie wykonane z obecnej orbity charakteryzuje się rozdzielczością 140 metrów na piksel i obejmuje mniej niż 1 procent powierzchni Ceres. W tym samym czasie równolegle spektrometry w zakresie widzialnym i podczerwonym zbierają dane, które umożliwią naukowcom lepsze zrozumienie minerałów występujących na powierzchni Ceres. Inżynierowie i naukowcy planują także uszczegółowić swoje pomiary pola grawitacyjnego Ceres, co pozwoli im zaplanować kolejną orbitę sondy Dawn - najniższą w ramach misji - oraz podróż na tą orbitę. Pod koniec października Dawn zacznie obniżać się na swoją najniższą orbitę - na wysokości zaledwie 375 km. Dawn to pierwsza misja która weszła na orbitę wokół planety karłowatej oraz pierwsza misja, w ramach której sonda weszła na orbitę wokół dwóch różnych ciał Układu Słonecznego. Wcześniej sonda przez 14 miesięcy znajdowała się na orbicie wokół protoplanety Westa, a 6 marca br. weszła na orbitę wokół Ceres. Źródło: NASA / Elizabeth Landau

Najlepsze zdjęcia małych księżyców z misji Galileo

admin — Tue, 25 Aug 2015 17:47:45 +0000

Ludzi często proszę o zdjęcie porównujące rozmiary małych księżyców w dalszych ostępach Układu Słonecznego. Zdecydowanie łatwiej to zrobić dla księżyców Saturna, które zostały dobrze sfotografowane przez sondę Cassini, za wyjątkiem Pan - księżyca w górnym, lewym rogu kadru. Uwielibiam ostre zdjęcia z sondy Cassini. Niestety sonda Galileo nijak się nie równa z nią jeżeli chodzi o obrazowanie małych satelitów. Poniżej przedstawiam jak dotąd najdokładniejsze zdjęcia czterech z księżyców Jowisza: Metis, Adrastea, Amalthea oraz Thebe. Na zdjęciach są one w tej samej skali co księżyce Saturna na zdjęciu powyżej. To porównanie nie jest do końca uczciwe, bowiem dane z sondy Galileo wciąż zawierają dużo szumu, który należałoby usunąć. Mimo to zdjęcia mają niską rozdzielczość w porównaniu do zdjęć z sondy Cassini: w tej skali widać już kwadratowe piksele. Cassini sfotografowała księżyce Saturna w skali poniżej kilometra na piksel, a wiele z nich - kilkaset metrów na piksel. Natomiast najlepsze zdjęcia sondy Galileo mają dziesięciokrotnie gorszą rozdzielczość. Skąd ta różnica? Pierwsza na myśl przychodzi rozdzielczość detektorów w kamerach - i to po części jest prawdą. Wszak zamontowany na pokładzie sondy Cassini Imaging Science Subsystem Narrow-Angle Camera (ISS NAC) to jedna z najlepszych kamer wysłanych w kosmos, o rozdzielczości kątowej zaledwie 6 mikroradianów na piksel. Natomiast zamontowany w Galileo Solid State Imager (SSI) ma rozdzielczość 10.16 mikroradianów na piksel. (Aktualnie najlepszą rozdzielczość w kosmosie ma LORRI zainstalowany na pokładzie sondy New Horizons - 4.94 mikroradianów na piksel). Jednak kątowa rozdzielczość to tylko połowa sukcesu gdy chodzi o wykonanie wyraźnych zdjęć małych obiektów. Wszak obiekty będą zajmowały większą część kadrów gdy się do nich zbliżymy. Powyższe zdjęcia charakteryzuje jednakowa skala - 500 metrów na piksel. Kamera sondy Cassini może uzyskać taką rozdzielczość lecąc w odległości 83 000 km od obiektu, Galileo musi się zbliżyć na 50 000 km, aby uzyskać taki sam efekt. Cassini wykonała zdjęcia prawie wszystkich księżyców Saturna (poza Pan oraz Atlasem) z odległości kilkudziesięciu tysięcy kilometrów . Niestety Galileo nigdy nie miała szansy tego zrobić. Promieniowanie w pobliżu Jowisza jest dużo bardziej niebezpieczne i pogarsza się wraz ze zbliżaniem się do planety. Sonda Galileo podobnie jak Cassini wykonała całą serię zbliżeń do Jowisza, jednak mimo to musiała się trzymać większych odległości od swojej planety niż Cassini. Najlepsze momenty na wykonywanie zdjęć małym księżycom sonda Galileo miała w perycentrum orbity, gdy znajdowała się najbliżej Jowisza. Przez większą część misji, perycentrum znajdowało się w pobliżu orbity Europy, która znajduje się 671 000 km od centrum Jowisza. Orbita Tebe to 222 000 km, Alamthea krąży w odległości 181 000 km, Adrastea 129 000 km, a Metis 128 000 km od centrum Jowisza. Przy perycentrum w pobliżu orbity Europy, Galileo nigdy nie zbliżyła się do małych księżyców na odległość mniejszą niż 500 000 km - to dziesięciokrotnie dalej niż potrzebaby było, aby zdjęcia dorównywały rozdzielczością zdjęciom Cassini. Pod koniec działania sondy Galileo, NASA przeprowadziła kampanię obserwacji Io - obniżając perycentrum orbity i podejmując ryzyko uszkodzenia sondy z nadzieją na wykonanie dokładniejszych zdjęć Io oraz przelotu grawitacyjnego w pobliżu Amaltei. Orbita Io znajduje się w odległości 421 000 km od centrum Jowisza, znacznie bliżej małych księżyców. To właśnie w trakcie jednej z tych orbit sonda wykonała najdokładniejsze zdjęcia Metisa, Amaltei oraz Tebe. Małe księżyce zazwyczaj nie mają najwyższego priorytetu podczas misji do Jowisz. Cassini zebrała olbrzymie ilości danych dotyczących zachowania księżyców i pierścieni, jednak Jowisza będzie dużo trudniej zbadać. Następną misją do Jowisza jest misja Juno, w ramach której sonda będzie orbitować bardzo, bardzo blisko Jowisza, wewnątrz orbity wszystkich małych księżyców, na wysokości zaledwie 5000 km nad górnymi warstawmi chmur. Teoretycznie mogłaby zrobić dokładniejsze zdjęcia małych księżyców - gdyby miała kamerę taką jak Cassini czy Galileo. Ale nie ma. Ma natomiast Junocam, kamerę która zapewni nam niesamowite zdjęcia biegunów i chmur Jowisza. Miejmy zatem nadzieję, że sondy JUICE (ESA) oraz Europa Clipper (NASA) będą w stanie więcej nam powiedzieć o tych małych księżycach. Artykuł autorstwa niezastąpionej Emily Lakdawalla. Całość artykułu w oryginale można przeczytać na blogu Planetary Society pod adresem http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/20150824-galileo-best-pictures-of-jupiter-ringmoons.html?referrer=https://www.facebook.com/

Pierwszy rok obserwacji naukowych sondy GAIA

admin — Wed, 26 Aug 2015 14:03:34 +0000

W ubiegły piątek - 21. sierpnia - sonda Gaia zakończyła pierwszy rok obserwacji naukowych w ramach katalogowania miliarda gwiazdy w naszym otoczeniu. Sonda została wystrzelona w przestrzeń kosmiczną 19. grudnia 2013 roku i po sześciu miesiącach spędzonych na sprawdzaniu systemów na orbicie, rozpoczęła obserwacje naukowe w dniu 25 lipca 2014 roku. Znajdująca się w punkcie Lagrange'a L2, w odległości 1.5 mln km od Ziemi, sonda Gaia kataloguje gwiazdy i wiele innych obiektów astronomicznych obracając się wokół własnej osi. Wielokrotne pomiary pozycji gwiazd z niespotykaną dotąd dokładnością umożliwiają sondzie ustanie odległości do gwiazd i ich ruchu w Drodze Mlecznej. Przez pierwsze 28 dni sonda Gaia działała w specjalnym trybie skanowania, który umożliwiał zebranie danych niezbędnych do wstępnej kalibracji systemu. Pod koniec tej fazy, 21. sierpnia 2014 roku sonda Gaia rozpoczęła główny program obserwacji. Od rozpoczęcia podstawowej fazy badań, sonda zarejestrowała 272 miliardy pomiarów pozycyjnych lub astrometrycznych, 54.4 mld danych dotyczących jasności oraz 5.4 mld widm. Zespół sondy Gaia pracowicie spędził cały rok na przetwarzaniu i analizowaniu danych, które będą tworzyć główny produkt misji - potężne publiczne katalogi pozycji, odległościu, ruchów oraz innych własności ponad miliarda gwiazd. Z uwagi na ogromne ilości danych oraz ich złożoność, taka analiza wymaga dużej pracy ze strony ekspertów oraz developerów oprogramowania rozprzestrzenionych w całej Europie. "Pozostał zaledwie rok do pierwszej publikacji danych zebranych przez sondę Gaia. Będzie to roboczy katalog, a jego publikacja planowana jest na lato 2016 roku. Pierwszy rok już za nami, a więc jesteśmy na półmetku i możemy przedstawić kilka wstępnych zestawów danych, aby potwierdzić, że sonda działa prawidłowa, a obróbka danych postępuje zgodnie z planem." Dla przykładu zespół Gaia był w stanie zmierzyć paralaksę dla początkowej próbki dwóch milionów gwiazd. Dla każdej z gwiazd wykonano 14 pomiarów, jednak zazwyczaj nie jest to wystarczająca liczba, aby oddzielić paralaksę od ruchu własnego. Dlatego też naukowcy połączyli dane z sondy Gaia z pozycjami z katalogu Tycho-2 opartego na pomiarach wykonanych w latach 1989-1993 przez poprzednika Gai - satelitę Hipparcos. To jednak ogranicza liczbę gwiazd do dwóch milionów z ponad miliarda, które Gaia zdążyła już zaobserwować. Im gwiazda znajduje się bliżej Słońca, tym większa jej paralaksa - dzięki temu paralaksę można wykorzystać, aby określić odległość danej gwiazdy od Słońca. Następnie odległość może być wykorzystana do zamiany widzialnej jasności gwiazdy na jej jasność absolutną. Po wykonaniu wszystkich powyższych obliczeń astronomowie umieszczają wyniki na wykresie jasności absolutnej względem temperatury - szacowanej z barwy danej gwiazdy - tworząc tym samym 'diagram Hertzsprunga-Russella', zwany tak od nazwisk dwóch dwudziestowiecznych naukowców, którzy odkryli, że taki diagram można wykorzystać do zrozumienia ewolucji gwiazd. "Nasz pierwszy diagram H-R z jasnościami absolutnymi opartymi na danych z pierwszego roku obserwacji sondy Gaia oraz katalogu Tycho-2 oraz z informacjami o barwie z obserwacji naziemnych daje nam przedsmak tego czego dostarczy nam misja w nadchodzących latach," mówi Lennart Lindegren, profesor z University of Lund (Szwecja) i jeden z pierwszych pomysłodawców misji Gaia.

Ciemna strona Enceladusa

admin — Thu, 27 Aug 2015 05:54:35 +0000

Na powyższym zdjęciu z sondy Cassini Enceladus wygląda jak gdyby był w połowie oświetlony przez Słońce, lecz to tylko złudzenie. Obszar po prawej stronie, gdzie elementy powierzchni można rozróżnić, oświetlony jest przez światło odbite od Saturna. Fragment powierzchni oświetlony bezpośrednio przez Słońce widoczny jest po lewej stronie. Zdjęcia takie jak to wykonywane są w poszukiwaniu gejzerów materii uwalnianych z okolic bieguna południowego tego księżyca. Tego typu zdjęcia muszą być wykonywane gdy sonda Cassini spogląda na nocną część księżyca, bowiem niewielkie cząsteczki wyrzucane w erupcjach gejzerów są najlepiej widoczne gdy są podświetlone przez Słońce. Powyższe ujęcie Enceladusa zostało wykonane w zakresie promieniowania widzialnego 10. maja 2015 roku. Średnica Enceladusa to 504 km. Zdjęcie zostało wykonane z odległości 364 000 km od powierzchni Enceladusa. Źródło: JPL

Ekstremofile wskazówką dla poszukiwaczy życia pozaziemskiego

admin — Thu, 27 Aug 2015 17:05:11 +0000

Niesamowite stworzenia, które mogą przez lata żyć bez wody. Inne, które mogą przetrwać w próżni przestrzeni kosmicznej. Niektóre z najbardziej nietypowych organizmów na Ziemi wskazują planetologowi z Washington State University prof. Dirkowi Schulze-Makuch na to jakiego typu życie może występować we Wszechświecie. Odkrycie przez NASA pięciuset nowych planet przy gwiazdach Drogi Mlecznej w gwiazdozbiorze Lutni i Łabędzia wznowiło debaty na temat możliwości istnienia życia pozaziemskiego. W najnowszym artykule opublikowanym w czasopiśmie Life, Schulze-Makuch opierając się na najbardziej nietypowych organizmach na Ziemi, żyjących w ekstremalnych warunkach, oraz na warunkach panujących na Marsie i Tytanie, rozważa jakiego rodzaju życie może istnieć na innych planetach. Jego badania wspierane były przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych. "Jeżeli nie rozważymy różnych opcji, potencjalnie możliwych form życia we Wszechświecie, nie będziemy wiedzieli czego mamy szukać," powiedział Schulze-Makuch. "Nie mówimy, że te organizmy istnieją, ale zauważamy, że ich istnienie byłoby w zgodzie z prawami fizyki i chemii, jak również biologii." Przykładowo, jeden z gatunków chrząszcza występujący na Ziemi wydala wybuchową mieszankę nadtlenku wodoru i innych związków chemicznych, aby odstraszyć drapieżników. "Na innych planetach, gdzie grawitacja przypomina tą na Marsie, taki sam chrząszcz mógłby tą samą mieszankę gazów wykorzystywać do odbicia się od powierzchni nawet na 300 m," mówi Schulze-Makuch Podczas gdy podróżnicy na Marsa mogliby odkryć życie podobne do ziemskiego, życie na planecie podobnej do Tytana wymagałoby całkowicie innych podstaw biochemii. Tego typu odkrycie byłoby wielkim osiągnięciem nauki z licznymi istotnymi konsekwencjami. Życie na Marsie Życie na Ziemi ze swoim unikalnym zestawem narzędzi biochemicznych, mogłoby przetrwać na planecie podobnej do Marsa po odpowiednim przystosowaniu w kilku kwestiach. Po pierwsze organizmy musiałyby znaleźć sposób na pozyskiwanie wody w środowisku przypominających suchszą i chłodniejszą wersję pustyni Atacama w Chile. Możliwym rozwiązaniem byłoby użycie przez organizmy mieszanki wody i nadtlenku wodoru jako płynu wewnątrzkomórkowego. Nadtlenek wodoru jest naturalnym płynem niezamarzającym, który pomógłby mikroorganizmom przetrwać surowe marsjańskie zimy. Ponadto jest to związek higroskopowy co oznacza, że zbiera cząsteczki wody z atmosfery. W ciągu dnia mikroorganizmy roślinne na powierzchni marsjańskiej mogłyby fotosyntetyzować nadtlenek wodoru. W nocy, gdy atmosfera jest stosunkowo wilgotna mogłyby wykorzystywać zebrany nadtlenek wodoru do zbierania wody z atmosfery. Schulze-Makuch spekuluje, że większe, bardziej złożone stworzenia, być może przypominające wspomnianego strzela bombardiera mogłyby wykorzystywać te organizmy jako źródło pożywienia i wody. A w celu przemieszczania się z jednej izolowanej oazy do drugiej, mógłby wykorzystywać swój swoisty napęd rakietowy. Życie na Tytanie Z uwagi na znacznie większą odległość od Słońca, Tytan jest dużo chłodniejszy od Ziemi. Jego temperatura na powierzchni wynosi -178 stopni Celsjusza. Co więcej na powierzchni nie ma wody w stanie płynnym, ani dwutlenku węgla w atmosferze - dwóch związków chemicznych niezbędnych do powstania życia jakie znamy na Ziemi. Jeżeli życie na Tytanie (lub planecie podobnej do Tytana) istnieje we Wszechświecie, musi wykorzystywać coś zupełnie innego niż wodę jako płyn wewnątrzkomórkowy. Jedną z możliwości stanowią płynne węglowodory, takie jak metan czy etan. Formy życia nie oparte na wodzie mogłyby teoretycznie istnieć w płynnych jeziorach i morzach metanu i etanu, które stanowią dużą część powierzchni Tytana, tak jak organizmy żyjące w wodzie na Ziemi. Tego rodzaju stworzenia mogłyby pobierać z atmosfery wodór zamiast tlenu i łączyć go z wysokoenergetycznym acetylenem w atmosferze produkując metan zamiast dwutlenku węgla. Z uwagi na mroźne środowisko, owe organizmy charakteryzowałyby się dużymi (na warunki ziemskie) komórkami o bardzo wolnym metabolizmie. Spowolniony metabolizm oznaczałby, że ewolucja i procesy starzenia trwałyby znacznie dłużej niż na Ziemi wydłużając ich żywotność. "Tylko i wyłącznie odkrycie pozaziemskiego życia i drugiej biosfery umożliwi nam przetestowanie tych hipotez, a to byłoby najważniejszym odkryciem w historii naszego gatunku." Źródło: Washington State University

Przygotowania do przybycia nowych członków załogi

admin — Thu, 27 Aug 2015 17:37:03 +0000

W piątek 28. sierpnia br. połowa załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) wykona obrót w swoim orbitalnym otoczeniu na pokładzie statku Soyuz TMA-16M/ Transmisja na żywo w telewizji NASA TV rozpocznie się o 8:45 naszego czasu. Dowódca Expedition 44 Gienadij Padalka (Rosyjska Federalna Agencja Kosmiczna - ROSKOSMOS) oraz inżynierowie Scott Kelly (NASA) i Michaił Kornienko (ROSKOSMOS) przetransportują statek Soyuz z modułu Poisk do portu dokowania Zwiezda. Manewr relokacji rozpocznie się o 9:12 i zakończy o 9:37. Dzięki temu manewrowi zwolniony zostanie moduł Poisk, do którego dokować będzie nowy statek Soyuz - TMA-18M, który przywiezie trzech dodatkowych członków załogi. Jego start zaplanowany jest na środę, 2. września br. z Kosmodromu Baikonur w Kazachstanie. Na pokładzie misji Expedition 45 znajdą się Siergiej Wołkow (ROSKOSMOS) oraz Andreas Mogensen (ESA) i Aidyn Aimbetov (Kazachska Agencja Kosmiczna). Mogensen oraz Aimbetov wrócą na Ziemię wraz z Padałką w sobotę 12. września na pokładzie statku Soyuz TMA-16M. W marcu 2016 roku, Soyuz TMA-18M wróci na Ziemię z Wołkowem oraz członkami trwającej cały rok misji: Kelly i Kornienko, którzy dotarli na pokład ISS w marcu br. Więcej informacji o transmisjach NASA TV można znaleźć pod adresem: http://www.nasa.gov/nasatv Więcej informacji o Międzynarodowej Stacji Kosmicznej można znaleźć pod adresem: http://www.nasa.gov/station Źródło: Kathryn Hambleton (NASA)

Astronomowie odkrywają ich historię

admin — Fri, 28 Aug 2015 05:16:00 +0000

Międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem astronomów ze School of Physics and Astronomy na University of Cardiff wykazała po raz pierwszy, że galaktyki mogą zmieniać swoją strukturę w trakcie swojego życia. Obserwując niebo takie jakie jest dzisiaj i zaglądając w przeszłość za pomocą teleskopów Hubble'a oraz Herschel, zespół wykazał, że duża część galaktyk przeszła przez stadium istotnej 'metamorfozy' od czasu powstania po Wielkim Wybuchu. Dostarczając pierwszych bezpośrednich dowodów na rozmiary tej transformacji zespół ma nadzieję rzucić nieco światła na procesy, które spowodowały te dramatyczne zmiany, a tym samym lepiej zrozumieć wygląd i właściwości Wszechświata obserwowanego dzisiaj. W ramach badań, których wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, naukowcy obserwowali około 10 000 galaktyk aktualnie istniejących we Wszechświecie korzystając danych z przeglądu nieba stworzonego w ramach projektów ATLAS oraz GAMA. Naukowcy następnie sklasyfikowali galaktyki w dwa główne typy: płaskie, rotujące, dyskowe galaktyki (takie jak nasza Droga Mleczna) oraz duże, owalne galaktyki chaotycznie poruszających się gwiazd. Korzystając z teleskopów Hubble'a oraz Herschel naukowcy następnie spojrzeli w dalsze ostępy Wszechświata, a tym samym we wcześniejsze stadia jego rozwoju, aby obserwować galaktyki, które powstały wkrótce po Wielkim Wybuchu. Naukowcy wykazali, że 83% wszystkich gwiazd powstałych od Wielkiego Wybuchu na początku znajdowało się w galaktykach dyskowych. Jednak tylko 49% gwiazd istniejących obecnie we Wszechświecie znajduje się w galaktykach dyskowych - pozostałe znajdują się w galaktykach owalnych. Wyniki sugerują ogromną transformację w której galaktyki dyskowe przeistoczyły się w galaktyki owalne. Według popularnej teorii owa transformacja spowodowana była wieloma kosmicznymi katastrofami w których dwie galaktyki dyskowe, które za bardzo się do siebie zbliżyły, łączyły się w jedną galaktykę, w której zniszczony został ich dyskowy kształt. Przeciwna teoria wskazuje na łagodniejszy proces w ramach którego gwiazdy początkowo tworzące dysk stopniowo przesuwały się do centrum galaktyki tworząc centralne jej zgrubienie. Główny autor badania prof. Steve Eales powiedział "Wiele osób wcześniej sugerowało istnienie tego procesu metamorfozy, jednak łącząc dane z teleskopów Herschel oraz Hubble'a po raz pierwszy byliśmy w stanie dokładnie zmierzyć rozmiar owej transformacji. Galaktyki stanowią podstawowy budulec Wszechświata, tak więc ta zmiana naprawdę przedstawia jedną z najistotniejszych zmian w wyglądzie i właściwościach galaktyk w ciągu ostatnich 8 miliardów lat." Źródło: MNRAS

Ewolucja oaz życia we Wszechświecie

admin — Fri, 28 Aug 2015 09:20:00 +0000

Znamy tylko jedną planetę na której istnieje życie: Ziemię. Jednak już w kolejnym pokoleniu możemy odkryć oznaki życia na planetach wokół odległych gwiazd. Jeżeli znajdziemy obce życie - powstaną nowe pytania. Przykładowo: czy to życie powstało spontanicznie? Czy może przybyło z innej planety? Jeżeli życie pokonało potężne obszary przestrzeni międzygwiezdnej - jak moglibyśmy to sprawdzić? Nowe badania prowadzone przez astrofizyków z Harvardu wskazują, że w przypadku gdy życie rozprzestrzeniałoby się między gwiazdami (w procesie zwanym panspermią), robiłoby to w charakterystyczny sposób, który moglibyśmy zidentyfikować. "Według naszej teorii gromady życia powstawałyby, rosły i nakładały się na siebie jak bąble w garnku gotującej się wody," mówi główny autor badań Henry Lin z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA). Istnieją dwa podstawowe sposoby rozprzestrzeniania się życia poza gwiazdę macierzystą danej planety. Pierwszy to procesy naturalne takie jak grawitacyjne wyrzucenie planetoid czy komet z otoczenia gwiazdy. Drugi sposób to celowe podróże na zewnątrz układu realizowane przez inteligentne formy życia. Opublikowany artykuł jednak nie dotyczy sposobu napędzającego panspermię. Pyta natomiast: jeżeli tak się dzieje, czy bylibyśmy w stanie to wykryć? Zasadniczo odpowiedź brzmi: TAK. Model zakłada, że ziarna z jednej planety na której występuje życie będą się rozprzestrzeniały we wszystkich kierunkach. W przypadku gdy ziarno trafi na planetę w ekosferze przy pobliskiej gwieździe, może tam powstać życie. Z czasem wynikiem tego procesu będzie seria życiodajnych oaz na galaktycznym krajobrazie. "Życie mogłoby się rozprzestrzeniać z planety na planetę w sposób podobny do początku epidemii. W pewnym sensie Droga Mleczna byłaby zainfekowana kieszonkami życia," tłumaczy współautor opracowania Avi Loeb (CfA). Jeżeli uda nam się odkryć oznaki życia w atmosferze innych planet, kolejnym krokiem będzie poszukiwanie właśnie tego wzoru. W idealnym przypadku Ziemia mogłaby znajdować się na krawędzi takiego bąbla życia. W takim przypadku wszystkie planety posiadające życie byłyby po jednej stronie nieba, a po drugiej byłaby pustka. Lin raz Loeb zastrzegają, że ów wzór byłby rozpoznawalny tylko w przypadku gdyby życie rozprzestrzeniało się stosunkowo szybko. Z uwagi na to, że gwiazdy w Drodze Mlecznej poruszają się względem siebie, gwiazdy które teraz ze sobą sąsiadują, nie będą już sąsiadami za kilka milionów lat. Innymi słowy ruch względny gwiazd rozmyłby bąble życia. Wyniki badań zostały zaakceptowane do publikacji w czasopiśmie The Astrophysical Journal Letters. Źródło: ApJL

Najbliższy Ziemi kwazar posiada DWIE czarne dziury

admin — Fri, 28 Aug 2015 11:48:00 +0000

Astrofizycy korzystając z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a odkryli Markarian 231 (Mrk 231), najbliższą nam galaktykę w której centrum znajduje się kwazar i która zasilana jest przez dwie centralne czarne dziury wściekle wirujące wokół siebie. Odkrycie sugeruje, że kwazary - bardzo jasne centra galaktyk aktywnych - mogą powszechnie zawierać dwie centralne supermasywne czarne dziury na orbicie wokół wspólnego środka masy. Obecność dwóch czarnych dziur można wytłumaczyć połączeniem dwóch galaktyk. Duet czarnych dziur generuje olbrzymie ilości energii przez co jądro galaktyki przewyższa jasnością miliardy gwiazd w tej galaktyce. Naukowcy przejrzeli dane archiwalne z obserwacji teleskopu Hubble'a i skupili się na promieniowaniu ultrafioletowym wyemitowanym z centrum Mrk 231. Jak to określają "zauważyli tam ekstremalne i zaskakujące własności obiektu." Gdyby w centrum owego kwazaru była obecna tylko jedna czarna dziura, cały dysk akrecyjny otaczającego ją gorącego gazu świeciłby w zakresie ultrafioletowym. Zamiast tego ultrafioletowy blask dysku pyłowego gwałtownie spada w kierunku centrum. Jest to obserwacyjny dowód, że dysk pyłowy w środku ma pustą przestrzeń wokół centralnej czarnej dziury. Najlepszym wytłumaczeniem danych obserwacyjnych, opierając się na modelach dynamicznych, jest fakt, że centrum dysku jest wycięte przez działanie dwóch czarnych dziur wzajemnie krążących wokół siebie. Druga, mniejsza czarna dziura okrąża wewnętrzną krawędź dysku akrecyjnego i posiada własny mini-dysk promieniujący w ultrafiolecie. "Jesteśmy bardzo podekscytowani tym odkryciem bowiem wskazuje ono na bliski układ dwóch czarnych dziur w Mrk 231 oraz pozwala nam na stworzenie sposobu systematycznego poszukiwania podwójnych czarnych dziur," mówi Youjun Lu z National Astronomical Observatories of China. Centralna czarna dziura ma masę 150 milionów mas Słońca, a towarzysząca jej czarna dziura - 4 milionów mas Słońca. Dynamiczny duet dokonuje pełnego obrotu w czasie 1.2 lat. Mniejsza czarna dziura jest pozostałością po mniejszej galaktyce, która połączyła się z Mrk 231. Dowodu niedawnego połączenia można doszukiwać się w asymetrii galaktyki macierzystej oraz długich ogonach pływowych składających się z młodych niebieskich gwiazd. Przewiduje się, że dwie czarne dziury będą zbliżały się do siebie, a do zderzenia dojdzie w czasie kilkuset tysięcy lat. Mrk 231 znajduje się 600 milionów lat świetlnych od nas. Wyniki badań zostały opublikowane 14. sierpnia 2015 r. w czasopiśmie The Astrophysical Journal. Źródło: ApJ

Hubble obserwuje NGC 1783

admin — Fri, 28 Aug 2015 17:46:41 +0000

Na powyższym nowym zdjęciu wykonanym za pomocą kamery Advanced Camera for Surveys (ACS) zainstalowanej na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a widać gromadę kulistą NGC 1783. Jest to jedna z największych gromad kulistych w Wielkim Obłoku Magellana, galaktyce satelitarnej krążącej wokół Drogi Mlecznej. Po raz pierwszy zauważona przez Johna Herschela w 1835 roku, NGC 1783 znajduje się w odległości prawie 160 000 lat świetlnych od Ziemi i ma masę równo 170 000 masom Słońca. Gromady kuliste to gęste zbiory gwiazd utrzymywane własną grawitacją, krążące wokół galaktyk niczym ich satelisty. Zdjęcie wyraźnie przedstawia symetryczny kształt NGC 1783 oraz skupisko gwiazd w centrum - to właśnie cechy charakterystyczne gromad kulistych. Mierząc barwę oraz jasność pojedynczych gwiazd astronomowie mogą wydedukować wiek gromady oraz odtworzyć historię formowania się gwiazd. Szacuje się, że NGC 1783 ma wiek rzędu 1.5 miliarda lat - co sprawia, że jest stosunkowo młodym okazem gromady kulistej, bowiem inne są w wieku kilku miliardów lat. W czasie swojego życia co najmniej dwukrotnie przeszła okresy intensywnego formowania się gwiazd. Oba były oddzielone przerwą rzędu 50 do 100 milionów lat. Intensywność procesu powstawania nowych gwiazd jest wskaźnikiem ilości gazu w gromadzie pozwalającego na tworzenie nowych gwiazd. Gdy najmasywniejsze gwiazdy powstałe w pierwszym okresie intensywnego powstania gwiazd eksplodowały jako supernowe wypchnęły olbrzymie ilości gazu niezbędnego do tworzenia kolejnych gwiazd. Jednak zasoby gazu mogą być uzupełnione przez mniej masywne gwiazdy, które żyją dłużej i pozbywają się gazu mniej gwałtownie. Gdy taki właśnie gaz dotrze do gęstych rejonów centralnych gromady gwiazd rozpoczyna się druga faza intensywnego formowania się gwiazd. Ten cykl może się powtarzać kilkukrotnie. Źródło: ESA/Hubble & NASA

Jest nowy cel dla sondy! Kolejny przelot 1.1.2019

admin — Sat, 29 Aug 2015 12:44:22 +0000

NASA wybrała potencjalny, następny cel dla sondy New Horizons, która 14. lipca przeleciała w pobliżu Plutona i Charona! Kolejnym celem sondy będzie niewielki obiekt Pasa Kuipera (KBO) znany pod nazwą 2014 MU69 znajdujący się około 1.5 miliarda kilometrów za Plutonem. Ten odległy KBO jest jednym z dwóch zidentyfikowanych obiektów, które uznano za potencjalny cel i jedynym, który zespół misji New Horizons zaproponował jako kolejny cel. Mimo, że NASA wybrała 2014 MU69 jako kolejny cel sondy, zgodnie z procedurami agencja musi przeprowadzić szczegółową ocenę przedsięwzięcia przed oficjalnym zatwierdzeniem wydłużenia misji. "Nawet teraz gdy sonda New Horizons oddala się od Plutona i podąża w kierunku Pasa Kuipera, a dane z przelotu są bezustannie przesyłane na Ziemię, czekamy już na kolejny cel misji tego międzyplanetarnego podróżnika," mówi John Grunsfeld, astronauta i dyrektor NASA Science Mission Directorate w siedzibie agencji w Waszyngtonie. Podobnie do wszystkich innych misji NASA, które osiągnęły swój główny cel naukowy i starają się o wykonanie dodatkowej nauki, zespół New Horizons musi napisać kolejny wniosek do agencji o dodatkowe fundusze na misję do obiektu Pasa Kuipera. Taki wniosek - planowany na 2016 rok - będzie poddany ocenie przez niezależny zespół ekspertów zanim NASA zezwoli na realizację misji. Wczesny wybór celu był bardzo istotny, bowiem zespół musi skierować sondę New Horizons w kierunku obiektu jeszcze w tym roku, aby dolecieć do celu z odpowiednimi zapasami paliwa. New Horizons wykona serię czterech manewrów pod koniec października i na początku listopada, aby ustawić tor lotu w kierunku 2014 MU69 - nazwanego przez zespół PT1 (Potential Target 1) - do którego może dolecieć 1. stycznia 2019 roku. Jakiekolwiek opóźnienie wykonania manewrów zmuszałoby do zużycia większej ilości paliwa i podniesienia ryzyka misji. "Obiekt 2014 MU69 to doskonały wybór, bowiem reprezentuje bardzo stare obiekty Pasa Kuipera, które powstały tam gdzie wciąż przebywają," mówi Alan Stern - główny naukowiec misji New Horizons z Boulder, Colorado. "Co więcej, dotarcie do tego obiektu wymaga mniejszej ilości paliwa niż do innych potencjalnych obiektów, a dzięki temu zostaje więcej paliwa na przelot i wykonanie dodatkowych badań." New Horizons to misja, której głównym celem był przelot przez układ Plutona i zbadanie dodatkowego obiektu Pasa Kuipera. Sonda ma na pokładzie zapasy hydrazyny niezbędne do wykonania przelotu w pobliżu KBO; systemy komunikacji są zdolne do komunikowania się z Ziemią z odległości dużo większych niż odległość Plutona, system zasilania może pracować jeszcze przez wiele lat, a instrumenty naukowe zostały zaprojektowane do sprawnego działania w warunkach oświetlenia znacznie gorszych niż te, które wystąpią podczas przelotu w pobliżu 2014 MU69. Znalezienie odpowiedniego obiektu KBO, który mógł być celem sondy okazało się trudnym zadaniem. Poszukiwania obiektu rozpoczęły się w 2011 roku i wykorzystano do nich jedne z największych naziemnych teleskopów optycznych. Zespół New Horizons znalazł kilkanaście obiektów KBO, jednak żaden w nich nie znajdował się w zasięgu sondy. Dopiero latem 2014 roku Kosmiczny Teleskop Hubble'a dostrzegł pięć obiektów, z których wybrano dwa, do których można było skierować sondę. Naukowcy oszacowali, że PT1 ma średnicę ok. 45 kilometrów, jest dziesięciokrotnie większy i 1000-krotnie masywniejszy od typowych komet, takich jak cel obecnej sondy Rosetta. W przeciwieństwie do planetoid, obiekty Pasa Kuipera były tylko nieznacznie ogrzewane przez Słońce i uważa się, że reprezentują dobrze zachowane, głęboko zmrożone próbki materii z czasów formowania się Układu Słonecznego 4.6 miliarda lat temu. Źródło: JHUAPL

Obrazowanie odległych galaktyk Wielkim Teleskopem Milimetrowym

admin — Mon, 31 Aug 2015 13:48:04 +0000

W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku obserwacje pobliskich galaktyk wykonywane przez Infrared Astronomical Satellite wraz z obserwacjami tła w zakresie dalekiej podczerwieni i fal submilimetrowych przy użyciu satelity Cosmic Background Explorer wykazały, że wszechświat emituje tyle samo energii w zakresie podczerwonym i submilimetrowym co w zakresie optycznym i ultrafioletowym. Skąd się bierze to promieniowanie? Przełom nastąpił wraz z odkryciem dużej populacji bardzo odległych źródeł wyjątkowo jasnych w zakresie fal submilimetrowych. Te tak zwane galaktyki submilimetrowe (SMG) mają jasność setki razy większą od Drogi Mlecznej - część promieniowania pochodzi z procesów formowania gwiazd. Zidentyfikowanie oraz zrozumienie natury owych źródeł okazało się nie lada wyzwaniem ze względu na ich odległość, a tym samym niewielki rozmiar kątowy. Wielki Teleskop Milimetrowy (LMT - Large Milimeter Telescope) to największy, sterowany teleskop milimetrowy o pojedynczej czaszy zaprojektowany właśnie do obserwacji astronomicznych. Zlokalizowany na szczycie Volcan Sierra Negra na wysokości 4600 metrów teleskop to przedsięwzięcie meksykańsko-amerykańskie, które jest największym i najbardziej złożonym instrumentem naukowym powstałym w Meksyku. Astronomowie CfA Mark Gurwell oraz David Wilner wraz ze współpracownikami wykorzystali nowy teleskop w celu spektroskopowego przeglądu galaktyk submilimetrowych. Celem obserwacji były galaktyki jasne w dalekiej podczerwieni pochodzące z katalogu teleskopu Herschel - owe źródła to odległe jasne SMG grawitacyjnie soczewkowane przez gromady galaktyk, przez co wydają się wyjątkowo jasne. Jako tracera spektroskopowego zespół użył cząsteczki dwutlenku węgla. Głębokość linii umożliwiła oszacowanie ilości gazu, który to następnie można było porównać z ilością pyłu. Naukowcy w wynikach informują, że znaleziono siedemdziesiąt razy więcej gazu co zgadza się z oczekiwaniami. Gaz umożliwił także określenie przesunięcia dopplerowskiego galaktyki, a tym samym wyznaczenie odległości do niej, czego nie da się zrobić tylko ze zdjęć galaktyki. Najbardziej odległą galaktykę w badanej próbce datuje się na miliard do półtora miliarda lat po Wielkim Wybuchu. Co szczególnie zdumiewające, zgromadzone dane spektroskopowe umożliwiły stwierdzenie, że jeden z obiektów w rzeczywistości jest trzema osobnymi galaktykami, w trzech odległościach od Ziemi, które przypadkowo znajdują się w jednej linii. Nowe wyniki doskonale unaoczniają moc nowego teleskopu i stanowią początek szczegółowej eksploracji źródeł kosmicznych odpowiedzialnych za tło w podczerwieni. Źródło: MNRAS

Tranzyt Dione na tle pierścieni Saturna

admin — Mon, 31 Aug 2015 16:09:06 +0000

Dione, księżyc Saturn przechodzi na tle tarczy gazowego olbrzyma. Tranzyt księżyca na tle tarczy planety. Tranzyty odgrywają istotną rolę w astronomii gdzie są wykorzystywane do badania orbit planet oraz ich atmosfer tak w naszym układzie planetarnym jak i innych. Dokładnie mierząc momenty początku i końca tranzytu w układzie Saturna naukowcy mogą dokładnie określić parametry orbitalne jego księżyców. Powyższe zdjęcie zostało wykonane w zielonym zakresie promieniowania widzialnego przez sondę Cassini w dniu 21 maja 2015 roku z odległości 2.3 mln kilometrów od Saturna. Skala zdjęcia to 14 km/piksel. Źródło: NASA

Japoński pojazd transportowy podchodzi do ISS

admin — Mon, 31 Aug 2015 19:28:52 +0000

Japoński pojazd transportowy Kontouri 5 H-II (HTV-5) podczas podejścia do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Nazwa automatycznego pojazdu transportowego - Kontouri pochodzi z języka japońskiego w którym oznacza "białego bociana". Pojazd przedstawiony na zdjęciu wypełniony jest ponad 4 tonami eksperymentów naukowych, zapasów, wody, części zamiennych i przyrządów badawczych. Źródło: spaceref / JAXA / NASA

LSST: Zielone światło dla największej kamery cyfrowej na świecie

admin — Tue, 01 Sep 2015 07:22:02 +0000

Departament Energetyki zatwierdził rozpoczęcie budowy 3.2-gigapikselowej kamery cyfrowej - największej na świecie - w sercu Large Synoptic Survey Telescope (LSST). Montowana w SLAC National Accelerator Laboratory kamera będzie okiem projektu LSST, które umożliwi obserwowanie Wszechświata w w niespotykanych dotąd szczegółach oraz rozwiązanie niektórych z jego największych tajemnic. Kamień milowy budowy o nazwie Decyzja Krytyczna 3, to ostatni główny etap decyzyjny przed przyjęciem ukończonej kamery, mówi Dyrektor LSST Steven Kahn: "Teraz możemy rozpocząć składanie komponentów i budowę kamery." Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/zielone-swiatlo-dla-najwiekszej-kamery-cyfrowej-na-swiecie-1780.html

NASA rozważa misję do Enceladusa

admin — Tue, 01 Sep 2015 10:30:24 +0000

Za dziesięć lat dwie sondy NASA mogą być w drodze do dwóch potencjalnych oaz życia w Układzie Słonecznym. Jak na razie agencja planuje wystrzelenie sondy w kierunku księżyca Jowisza - Europy na początku lat dwudziestych, a teraz rozważa także misję do księżyca Saturna - Enceladusa, która mogłaby wystartować pod koniec 2021 roku. Wielu astrobiologów uważa, że Europa i Enceladus pod lodową skorupą skrywają oceany płynnej wody i są najlepszymi w Układzie Słonecznym miejscami do poszukiwania życia pozaziemskiego. Rozważany projekt misji do Enceladusa znanej jako Enceladus Life Finder (ELF), to jeden z ponad dwudziestu misji koncepcyjnych walczących o wsparcie w ramach prowadzonego przez NASA programu misji Discovery, w ramach którego w przestrzeń kosmiczną wysyłane są stosunkowo nisko-budżetowe misje do ciał Układu Słonecznego. W przyszłym miesiącu NASA zawęzi listę kandydatów do kilku projektów, a ostateczną decyzję o wyborze podejmie we wrześniu 2016 roku. Zespół stojący za projektem ELF - który jak sama nazwa wskazuje skupiałby się na poszukiwaniu aktywności biologicznej na Enceladusie - uważa, że ich projekt ma duże szanse powodzenia. "Uważamy, że mamy największe szanse powodzenia w poszukiwaniu oznak życia pozaziemskiego ze wszystkich obecnie rozważanych misji," mówi główny naukowiec projektu ELF - Jonathan Lunine z Cornell University. W 2005 roku sonda Cassini orbitująca wokół Saturna zauważyły gejzery lodu wodnego, soli i związków organicznych zawierających węgiel tryskające z południowego regionu biegunowego Enceladusa. Owe dżety napędzane intensywnym przyciąganiem grawitacyjnym Saturna łączą się ze sobą w "pióropusze" sięgające daleko w przestrzeń. De facto właśnie w ten sposób Enceladus zasila materię tworzącą pierścień E wokół Saturna. Naukowcy uważają, że lodowe dżety mają swoje źródło w podpowierzchniowym oceanie, a to daje szansę zebrania próbek materii ze środowiska mającego potencjał utrzymania życia bez potrzeby lądowania na powierzchni. I taki właśnie miałby być cel misji ELF. [youtube https://www.youtube.com/watch?v=PoeFmGPOpTo&w=853&h=480] "To darmowe próbki," mówi Lunine o pióropuszach. "Nie musimy lądować, drążyć, topić ani nic podobnego." Sonda Cassini wielokrotnie przelatywała przez pióropusze jednak nie jest wyposażona w sprzęt umożliwiający poszukiwanie życia. ELF badałby możliwość istnienia życia w oceanie Enceladusa oraz poszukiwał dowodów aktywności biologicznej. W tym celu sonda ELF wyposażona byłaby w dwa spektrometry masowe; jeden będzie przystosowany do badania cząsteczek gazu w gejzerach, a drugi skupiłby się na drobinach pyłu. Instrumenty te badałyby aminokwasy, kwasy tłuszczowe, metan i inne cząsteczki - umożliwiając wykonanie trzech niezależnych testów na istnienie aktywności biologicznej. "Pozytywne wyniki wszystkich trzech testów bardzo mocno świadczyłyby o obecności życia w Enceladusie," napisał zespół ELF w artykule zaprezentowanym w ramach 46. konferencji Lunar and Planetary Science Conference, w marcu w Woodlands, w stanie Teksas. "Projekt ELF może odpowiedzieć na najważniejsze pytanie wszystkich nauk kosmicznych w ramach programu Discovery i stanowi wyjątkową możliwość odkrycia życia pozaziemskiego w ramach niskobudżetowego projektu," dodają. (Niezależnie od tego, która misja zostanie wybrana w tej rundzie programu Discovery, limit budżetu wynosi 450 mln USD.) Czwarty test na obecność życia też powinien się zmieścić w tym limicie, mówi Lunine. Aktualne plany ELF skupiają się na stworzeniu instrumentu, który byłby przeznaczony do określenia chiralności aminokwasów. Całe życie na Ziemi wykorzystuje aminokwasy lewoskrętne; znalezienie podobnej zależności w próbce pozaziemskiej stanowiłoby zatem silny wskaźnik życia pozaziemskiego - mówią astrobiolodzy. W przypadku gdyby NASA wybrała projekt ELF, sonda byłaby gotowa do 2020 roku i mogłaby wystartować w tym lub w następnym roku. Podstawowy projekt zakłada wysłanie ELF na pokładzie rakiety United Launch Alliance Atlas V, w trwającą 9.5 roku podróż do Saturna (oczywiście podróż byłaby dużo krótsza, jeżeli udałoby się sondę wysłać na pokładzie aktualnie rozwijanej rakiety SLS (Space Launch System)). ELF weszłaby na orbitę wokół Saturna, a następnie przeleciała przez pióropusze Enceladusa od 8 do 10 razy w ciągu trzech lat. Podczas przelotów sonda zbliżałaby się do powierzchni Enceladusa na odległość zaledwie 50 kilometrów. ELF stanowi logiczną kontynuację misji Cassini i w dużej mierze wykorzystuje dane uzyskane przez tą sondę, choć są to dwie zupełnie różne misje. Sonda Cassini o rozmiarach autobusu kosztowała 3.2 miliarda USD i wyposażona jest w 12 instrumentów pokładowych. Co więcej Cassini napędzana jest trzema termoelektrycznymi generatorami (RTG), które zamieniają ciepło rozpadu radioaktywnego plutonu-238 na elektryczność. Sonda ELF byłaby napędzana promieniowaniem słonecznym z uwagi na fakt, że NASA w trosce o coraz mniejsze zasoby plutonu-238, zakazała wykorzystania napędu nuklearnego w ramach tego programu Discovery. Żadna sonda napędzana promieniowaniem słonecznym jeszcze nie wykonywała swoich zadań tak daleko w Układzie Słonecznym. Sonda Juno w przyszłym roku zostanie najdalej operującą sondą napędzaną promieniowaniem słonecznym gdy dotrze do Jowisza w lipcu przyszłego roku. Jednak Lunine uważa, że energia słoneczna całkowicie wystarczy do wypełnienia celów misji ELF jednak nie podaje szczegółów technicznych z uwagi na dużą konkurencję w ramach programu Discovery. Jak sam zauważa - zademonstrowanie zdolności zasilania słonecznego w rejonie Saturna samo w sobie stanowi cel naukowy, bowiem paliwa jądrowego zawsze będzie mało, a tym samym będzie zarezerwowane dla misji, które bez niego nie mają szans powodzenia, takich jak badania Tytana czy podróże do Neptuna. Misja NASA do Europy, która jak dotąd nie doczekała się oficjalnej nazwy, także będzie wykorzystywała napęd słoneczny. Misja, której koszt szacuje się na 2 miliardy USD obejmuje sondę umieszczoną na orbicie wokół Jowisza, która wykona 45 przelotów w pobliżu Europy w czasie dwóch i pół roku. [youtube https://www.youtube.com/watch?v=rdXGifkQ1xY&w=853&h=480] Lunine wraz ze swoją grupą nie są jedynymi naukowcami zainteresowanymi badaniem Enceladusa. Jeden z zespołów pracuje nad sondą o nazwie JET - Journey to Enceladus and Titan, która miałaby badać potencjał podtrzymania życia przez oba księżyce. Inny zespół badawczy rozwija koncepcję misji o nazwie Life Investigation for Enceladus (LIFE), w ramach której celem byłoby przywiezienie na Ziemię próbek pobranych z gejzerów Enceladusa. Jednak ani JET ani LIFE nie zostały zaproponowane NASA w ramach ostatniego naboru wniosków do programu Discovery. Zespół LIFE nie podjął wyzwania bowiem uważa, że do realizacji misji niezbędny jest napęd nuklearny. Zespół nadal pracuje nad koncepcją misji i planuje złożyć wniosek w trakcie kolejnego naboru. Źródło: Mike Wall / space.com

Jak pozbyć się satelitów po zakończeniu misji

admin — Tue, 01 Sep 2015 18:13:07 +0000

Naukowcy z Uniwersytetu La Rioja (Hiszpania) opracowali nową metodę eliminowania sztucznych satelitów na wysoce eliptycznych orbitach po zakończeniu ich misji. Metodologia pozwalająca na minimalizację ryzyka i kosztów została przetestowana w ramach misji INTEGRAL (ESA), która wejdzie w ziemską atmosferę i ulegnie dezintegracji w 2029 roku. Śmieci kosmiczne stanowią jedno z głównych wyzwań stojących przed inżynierami, bowiem stwarzają zgrożenie dla satelitów. W tym kontekście członkowie Naukowej Grupy Obliczeniowej (GRUCACI) z Uniwersytetu La Rioja opracowali metodę eliminowania satelitów znajdujących się na wysoce eliptycznych orbitach (HEO). Orbity HEO to orbity mimośrodowe (apogeum może znajdować się dziesięciokrotnie dalej niż od Ziemi niż perygeum) i nachylone (60 stopni lub więcej w odniesieniu do równika); na ich ewolucję silny wpływ mają efekty grawitacyjne wybrzuszenia równikowego Ziemi oraz przyciąganie Księżyca i Słońca. Oba efekty mogą sprawić, że satelity umieszczone na tego typu orbitach będą przelatywać przez dwa chronione regiony (niską orbitę okołoziemską (LEO) oraz orbity geostacjonarne (GEO)) zwiększając ryzyko kolizji z licznymi satelitami operującymi na tej samej orbicie. Co więcej prawdopodobieństwo niekontrolowanego wejścia w niższe warstwy atmosfery ziemskiej także się zwiększa. "Nasze badania skupiają się na wykorzystaniu tego samego efektu grawitacyjnego, który wpływa na orbity HEO w celu zminimalizowania kosztów usuwania satelitów z orbity po zakończeniu ich misji," mówi Roberto Armellin, współautor pracy. "Niezbędne jest zachowanie zapasów paliwa w celu wykonania manewrów pozwalających na deorbitację, dlatego nie można go użyć do przedłużenia misji. Z tego też powodu opracowaliśmy metodologię skupiającą się na obniżeniu ilości paliwa niezbędnego do deorbitacji, a tym samym na obniżeniu kosztów." Naukowcy podeszli do problemu jak do problemu optymalizacji matematycznej, w którym niezbędne jest jednoczesne wypełnienie kilku zadań. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie Advances in Space Research. Podczas badań korzystali z własnego oprogramowania do symulowania ewolucji orbitera w okresie 100 lat w zaledwie kilka sekund. Program pozwala na znalezienie najlepszych warunków oraz okna czasowego na wejście satelity w atmosferę ziemską. Aby dowieść skuteczności nowej metodologii naukowcy zastosowali ją w ramach misji INTEGRAL, zaawansowanego obserwatorium w zakresie promieniowania gamma umieszczonego na orbicie w 2002 roku. "Wyniki symulacji sugerują wykonanie manewrów, które pozwolą satelicie INTEGRAL wejść w ziemską atmosferę i spłonąć w niej w okresie od września 2028 roku do lipca 2029 roku w sposób kontrolowany przy zminimalizowanych kosztach," mówi Armellin. To rozwiązanie współgra z prawdziwą strategią przyjętą przez ESA w zakresie eliminacji satelity INTEGRAL, który czterokrotnie uruchomił silniki w tym roku tak, aby wejść w atmosferę w okolicach lutego 2029 roku. Najnowsze przepisy ESA odnośnie śmieci kosmicznych wymagają w przypadku satelitów przecinających chroniony obszar LEO, aby weszły one w atmosferę ziemską i uległy dezintegracji przed upływem 25 lat. Źródło: Plataforma SINC

Skład chemiczny egzoplanet może być inny niż Ziemi

admin — Wed, 02 Sep 2015 10:18:37 +0000

Podczas gdy astronomowie wciąż znajdują nowe planety skaliste krążące wokół odległych gwiazd fizycy analizują jak mogą wyglądać wnętrza tych planet i jak bardzo ich skład chemiczny może się różnić od wnętrza Ziemi. Nowe prace zespołu składającego się z trzech naukowców z Carnegie wykazują, że we wnętrzach egzoplanet może być dużo więcej związków magnezu niż w Ziemi. Wyniki ich prac zostały opublikowane w czasopiśmie Scientific Reports. Tlen i magnez to dwa najobficiej występujące pierwiastki w płaszczu Ziemi. Niemniej jednak gdy naukowcy próbują przewidzieć skład chemiczny skalistych planet typu ziemskiego poza naszym Układem Słonecznym, nie powinni zakładać, że płaszcze tych planet będzie charakteryzowała taka sama mineralogia jak na Ziemi - tak twierdzą Sergiej Lobanov, Nicholas Holtgrewe i Alexander Goncharov z Carnegie. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/sklad-chemiczny-egzoplanet-moze-byc-inny-niz-ziemi-1783.html

Miłośniku astronomii podejmij wyzwanie - dołącz do badań!

admin — Wed, 02 Sep 2015 10:35:55 +0000

[caption id="attachment_6645" align="aligncenter" width="1000"]
[/caption] Wielu z Was z pewnością wielokrotnie patrzyło w niebo i zastanawiało się jak fascynującą pracę mają astronomowie, wszak nie zajmują się fakturami, przychodem, polityką i innymi codziennymi, ziemskimi sprawami, ale zaglądają w głąb Wszechświata badając skały na Marsie, temperatury gwiazd, skład chemiczny obłoków molekularnych, budowę galaktyk czy wybuchy na Słońcu. Jeżeli tak - ta wiadomość jest skierowana właśnie do Was. Dzięki projektowi F-CHROMA możecie dołączyć do zespołu badającego rozbłyski słoneczne. Tak, Wy, miłośnicy astronomii! Poniżej w całości zamieszczam przesłaną do mnie informację o projekcie badawczym z jednoczesnym zaproszeniem dla wszystkich miłośników astronomii do wzięcia udziału w wartościowych badaniach.

F-CHROMA to projekt badawczy, którego celem jest lepsze zrozumienie zachowania chromosfery słonecznej podczas rozbłysków. Częścią projektu jest kampania obserwacyjna, w którą chcielibyśmy zaangażować również astronomów amatorów. Równoczesne obserwacje przez kilka znaczących obserwatoriów naziemnych i orbitalnych będą wykonywane w dniach 19-27 września 2015. Fotografie amatorskie z tego przedziału czasowego będą bardzo pomocne dla naukowców. Instrumenty amatorów dostarczają szerszego pola widzenia, mogą uzupełnić luki w danych i służyć do jako dane porównawcze. Użyteczne będą obserwacje zarówno w linii H-alpha, Ca-K jak i w filtrze Solar Continuum lub świetle białym. Do rejestracji obrazu nadają się kamery CCD i lustrzanki cyfrowe z trybem RAW. Szczegóły techniczne (w tym poradniki i szczegółowe tutoriale) oraz informacje jak dołączyć do kampanii są umieszczone na naszej stronie (w języku angielskim) http://fchroma.astro.uni.wroc.pl/index.php/f-hunters.html Jeżeli jesteś zainteresowany(a) udziałem w projekcie, zapisz się proszę na nasz newsletter, gdzie będą wysyłane cele obserwacyjne oraz istotne informacje na temat kampanii. Na ewentualne pytania odpowiemy w tym wątku. Można również: - skorzystać z formularza kontaktowego na stronie http://fchroma.astro.uni.wroc.pl/index.php/ask.html - zapytać przez Facebooka: https://www.facebook.com/fchroma - dołączyć do grupy https://www.facebook.com/groups/436639956536513/ - dołączyć do wydarzenia https://www.facebook.com/events/862801493827301/ Przejrzystego nieba i czyśćcie już teleskopy przed wrześniem Emotikon smile Zespół F-HUNTERS

Zachęceni? Nie ma co czekać - trzeba się rejestrować!

Galaktyki eliptyczne najlepsze dla życia

admin — Wed, 02 Sep 2015 17:26:24 +0000

Poszukiwanie życia pozaziemskiego jest jednym z najważniejszych zadań ludzkości. Jednak kosmos jest wielki i tak naprawdę nie wiemy, które jego obszary należy eksplorować w poszukiwaniu życia. Czy nie byłoby lepiej wiedzieć gdzie w ogóle mamy szukać? Stworzyliśmy pierwszy model kosmobiologiczny mapujący galaktyki w lokalnym wszechświecie w celu zrozumienia które z nich nadają się do utrzymywania życia. Ku naszemu zdumieniu okazało się, że nasza własna galaktyka nie jest najlepszym kandydatem. Bazując na naszym rozumieniu ekostref w ramach galaktyki założyliśmy, że całkowita zdolność utrzymywania życia w galaktyce zależy od trzech kryteriów astrofizycznych. Pierwsze z nich to po prostu całkowita liczba gwiazd przy których mogą znajdować się planety w danej galaktyce, która bezpośrednio zależy od rozmiaru galaktyki. Drugie kryterium to całkowita liczba podstawowych elementów składowych planet i życia - węgla, tlenu i żelaza, tzw. metali astrofizycznych. I trzecim kryterium jest negatywny wpływ wybuchów supernowych, których promieniowanie może wstrzymywać formowanie się i ewolucję złożonego życia na pobliskich planetach. Co ciekawe największy przegląd nieba - Sloan Digital Sky Survey obserwuje dokładnie te trzy kluczowe cechy w ponad 150 000 galaktyk w pobliskim wszechświecie. Dane zebrane w ramach przeglądu wskazują, że największe galaktyki mają największą liczbę metali. Przeszukując zasoby danych dowiedzieliśmy się, że galaktyki eliptyczne, które mają zaokrąglony kształt zamiast ramion spiralnych jak w Drodze Mlecznej są najlepszym miejscem do poszukiwania życia. W rzeczywistości każda olbrzymia galaktyka eliptyczna co najmniej dwukrotnie większa od Drogi Mlecznej i charakteryzująca się dziesięciokrotnie mniejszą liczbą wybuchów supernowych może potencjalnie zawierać 10 000 razy więcej planet w ekosferze niż Droga Mleczna. Wyniki niedawno opublikowane w The Astrophysical Journal Letters wskazują, że w galaktykach eliptycznych występuje znacznie mniej eksplozji supernowych, a dzięki temu większość planet nie jest narażona na ich szkodliwe promieniowanie. To pierwsze obliczenia, które rozważają życie w skali kosmologicznej. Model otwiera zatem nowe ścieżki badań, rozciągając kwestię ekosfer z pojedynczych gwiazd na cały kontekst kosmobiologiczny, który umożliwia rozważania ekosfer w całym wszechświecie. Droga Mleczna to typowa galaktyka spiralna średnich rozmiarów, w której powstaje średnio jedna gwiazda podobna do Słońca rocznie. Zważając na fakt, że galaktyki eliptyczne są dużo bardziej przyjazne dla życia można postawić czy życie tu, w Drodze Mlecznej jest tylko wybrykiem natury czy też obecność życia na co najmniej jednej planecie w Drodze Mlecznej wskazuje, że duże galaktyki eliptyczne kipią życiem. Niestety najbliższa galaktyka eliptyczna - Maffei1, znajduje się tak daleko od nas, że jakikolwiek sygnał radiowy wysłany z jej otoczenia doleciałby do nas dopiero po 9 milionach lat. Źródło: ApJL / The Conversation

Problemy behawioralne w pierwszych latach eksploracji kosmosu

admin — Thu, 03 Sep 2015 05:37:06 +0000

Problemy behawioralne stanowią jedne z najważniejszych czynników zagrażających integralności misji kosmicznej. Szczególnego znaczenia nabierają podczas długich misji załogowych. Wielomiesięczne życie w zamkniętej przestrzeni, w ograniczonym komforcie i odpowiedzialna, stresująca praca - mogą przyczynić się do znacznego obciążenia psychologicznego. Dodatkowym czynnikiem może być specyficzne funkcjonowanie samego mózgu. Najnowsze badania wykazały, że wiele podstawowych zdolności umysłowych takich jak skupianie uwagi, przełączanie się między zadaniami, koordynacja ruchowa oraz zdolność rozwiązywania problemów, może być ograniczonych w przestrzeni kosmicznej. Problemy behawioralne towarzyszą eksploracji kosmosu od samego początku. Wczesne problemy amerykańskie Wczesny amerykański program kosmiczny był świadkiem kilku incydentów podczas lotu kosmicznego związanych z zachowaniem załogi. Pierwszy z brzegu astronauta Carpenter zużył cenne paliwo podczas lotu kosmicznego Mercury w celu wykonania nieplanowanych zdjęć zachodu Słońca. Niezapowiedziane zużycie dodatkowego paliwa znacznie ograniczyła zdolność manewrowania pojazdem kosmicznym. Niski poziom paliwa spowodował konsternację wśród inżynierów NASA, bowiem znacznie ograniczył margines błędu dozwolony podczas wejścia pojazdu w atmosferę. Inny przypadek niewłaściwego zachowania astronauty miał miejsce podczas lotu Apollo 9. Załoga misji Apollo 9 wykazała się zaskakującym poziomem awanturnictwa. Niemniej jednak załodze udało się przejść do porządku dziennego nad interpersonalną niechęcią i pod koniec misji pozostała jedynie świadomość napięcia. Znacznie poważniejszy poziom niezrozumienia wystąpił także podczas misji Apollo 13. Jeszcze przed wystąpieniem słynnej usterki członkowie załogi Apollo 13 tak mocno byli poirytowani pozostałymi członkami załogi i kontrolą naziemną, że astronauci nalegali na jeden dzień przerwy od obowiązków, który chcieli przeznaczyć na rozwiązanie problemów. Ten dysonans między astronautami był na tyle poważny, że personel NASA poważnie rozważał natychmiastowe przerwanie misji i powrót na Ziemię w obawie przed jeszcze większą eskalacją konfliktu. Były astronauta Gerald Carr opisał jeszcze jeden przypadek podczas lotu Skylab 4. Załoga Skylab 4 na tyle pokłóciła się w laboratorium, że wkrótce potem była już wściekła na siebie, na otoczenie oraz kierownictwo misji na Ziemi. W połowie misji cała załoga nalegała na jeden dzień urlopu, który pozwoliłby im rozwiązać problemy w załodze. Owo naleganie zostało później określone przez członków kierownictwa NASA jako rebelia. Wczesne problemy rosyjskie Rosja (wtedy jeszcze Związek Radziecki) także w trakcie misji kosmicznych doświadczała problemów behawioralnych u kosmonautów. Jeden z problemów omal nie skończył się tragedią. Podczas pierwszej 96-dniowej misji Salut kosmonauta Greczko otrzymał zadanie sprawdzenia śluzy pod kątem uszkodzenia, które mogło uniemożliwić dokowanie statku Sojuz 25 dwa miesiące wcześniej. Był to pierwszy spacer kosmiczny od czasu gdy kosmonauci przeszli ze statku Sojuz 5 do Sojuz 4 w 1969 roku. Był to także pierwszy spacer z wykorzystaniem nowego kombinezonu Orlan. Greczko opuścił Salut podczas gdy drugi kosmonauta Romanenko pozostał w śluzie. Greczko poinformował, że nie widzi żadnych uszkodzeń w doku co oznaczało, że uszkodzony był mechanizm w statku Sojuz 25, a nie w Salut 6. Gdy Greczko powrócił do śluzy Romanenko pełen entuzjazmu z przebywania w przestrzeni kosmicznej postanowił także przespacerować się w przestrzeni kosmicznej. Po założeniu kombinezonu miał zamiar wyjrzeć na zewnątrz i samemu pooglądać Ziemię i przestrzeń spoza stacji kosmicznej. Niestety przed opuszczeniem stacji nie przyczepił się do niej żadną liną bezpieczeństwa i zanim się obejrzał powoli odpływał w bezkres przestrzeni. Na całe szczęście w ostatniej chwili kosmonauta Greczko złapał go za stopę. O incydencie kosmonauci nie poinformowali nikogo do zakończenia misji. To jeden z tych incydentów, które dowodzą, że nawet dobrze wyszkoleni i zdyscyplinowani członkowie załogi mogą zachwycić się bezkresem przestrzeni i stracić czujność. Inny znowu incydent wydarzył się w 1980 roku podczas rekordowej długości, 185-dniowego lotu statku Salut. Kosmonauci na tyle zirytowali się na personel naziemny, że zerwali komunikację zarówno radiową jak i wideo z centrum kontroli na okres dwóch dni. Źródło: USAF Human Resources Laboratory Paper, Daniel L. Collins

Jeden z pierścieni wyraźnie różni się od pozostałych

admin — Thu, 03 Sep 2015 08:24:06 +0000

Gdy Słońce zachodziło na pierścieniach Saturna w sierpniu 2009 roku naukowcy misji Cassini uważnie się im przyglądali. Był to okres równonocy - jednego z dwóch okresów w ciągu roku na Saturnie gdy Słońce oświetla potężny system pierścieni z boku, od strony krawędzi dysku. Była to wyjątkowa okazja dla naukowców do obserwowania krótkotrwałych zmian w płaszczyźnie pierścieni ujawniających szczegóły ich natury. Podobnie jak Ziemia, Saturn charakteryzuje się nachyloną do ekliptyki osią obrotu. W ciągu trwającego 29 lat roku na Saturnie promienie słoneczne przesuwają się z północnej półkuli na południową i z powrotem. Zmiana oświetlenia sprawia, że temperatura pierścieni - złożonych z miliardów cząsteczek lodu - zmienia się w zależności od pory roku.W trakcie równonocy trwającej tylko kilka dni zauważono obecność nietypowych cieni oraz pofalowanej struktury pierścieni, które skryte w cieniu zaczęły się ochładzać. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/jeden-pierscieni-saturna-rozni-sie-pozostalych-1787.html

Satelita traci jeden z dwóch instrumentów na pokładzie

admin — Thu, 03 Sep 2015 12:17:44 +0000

Satelita NASA wysłany w przestrzeń kosmiczną zaledwie siedem miesięcy temu stracił możliwość korzystania z jednego z dwóch instrumentów naukowych. Agencja zapewniła jednak w środę, że misja mapowania globalnej wilgotności gleby będzie kontynuowana. Radar zainstalowany na pokładzie satelity Soil Moisture Active Passive (SMAP) przestał przesyłać dane 8 lipca ze względu na problemy z wzmacniaczem dużej mocy. W Jet Propulsion Laboratory sformowano zespół badający anomalię, który starał się określić czy można przywrócić normalne działanie satelity. Próba uruchomienia radaru wykonana 24. sierpnia okazała się niepomyślna. Stwierdzono ponadto, że wszystkie możliwości przywrócenia instrumentu zostały wykorzystane i nie ma możliwości przywrócenia radaru do pracy. Satelita SMAP został wysłany w przestrzeń kosmiczną 31. stycznia z bazy Vandenberg w stanie Kalifornia na trzyletnią misję mapowania wilgotności gleby na kuli ziemskiej Oprócz powiększania wiedzy z zakresu cykli wody, energii i węgla na Ziemi satelita może być wykorzystywany do monitorowania i prognozowania powodzi i susz oraz poprawy metod prognozowania pogody i zbiorów. Satelita rozpoczął regularne obserwacje naukowe w kwietniu i w trakcie pracy radaru zebrał dane obejmujące okres trzech miesięcy. Pierwsze globalne mapy wilgotności gleb opublikowano 21. kwietnia br. Personel NASA stwierdził że aktywny radar oraz pasywny radiometr wzajemnie mają się uzupełniać i wzajemnie wypełniać luki w swoich ograniczeniach. Dara Entekhabi, kierownik zespołu naukowego SMAP w Massachusetts Institute of Technology przyznała, że niektóre planowane zadania nie zostaną wykonane ze względu na utratę radaru, jednak misja nadal będzie dostarczała wartościowych danych naukowych. NASA stworzyła zespół, który aktualnie będzie badał procesy, które doprowadziły do utraty instrumentu. Źródło: NASA

Badanie gromad gwiazd w Galaktyce w Andromedzie (M31)

admin — Fri, 04 Sep 2015 06:15:52 +0000

Podczas przeglądu zdjęć z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przedstawiających 2753 młode, niebieskie gromady gwiazd w pobliskiej Galaktyce w Andromedzie (M31), astronomowie odkryli, że M31 oraz Droga Mleczna mają podobny odsetek nowo narodzonych gwiazd w zależności od masy. Określenie jaki procent gwiazd charakteryzuje się określoną masą w ramach gromady, lub początkowej funkcji masy (IMF - initial mass function), pozwala naukowcom lepiej interpretować promieniowanie odległych galaktyk oraz rozumieć historię formowania się gwiazd we Wszechświecie. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/przeglad-m31-odkrywa-podobienstwa-miedzy-gromadami-gwiazd-1788.html

Oglądaj na żywo przybycie nowej załogi na ISS (09:20)

admin — Fri, 04 Sep 2015 06:27:19 +0000

Po dwudniowej podróży @AstroAndreas z resztą załogi docierają do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Transmisja rozpocznie się o godzinie 9:20 naszego czasu. Dokowanie planowane jest na godzinę 9:42, a otworzenie włazu na 10:15. Zapraszam do śledzenia tego wydarzenia poniżej. https://livestream.com/accounts/362/events/4282866/player?width=560&height=315&autoPlay=true&mute=false

Pomiary odległości do gwiazd za pomocą bliźniaków... gwiezdnych

admin — Fri, 04 Sep 2015 08:51:09 +0000

Astronomowie z University of Cambridge opracowali nową, bardzo dokładną metodę mierzenia odległości między gwiazdami, która może przyczynić się do zmierzenia rozmiaru galaktyki co pozwoli na lepsze zrozumienie jej ewolucji. Dzięki wykorzystaniu techniki wyszukującej gwiezdnych "bliźniaków" naukowcy byli w stanie zmierzyć odległości między gwiazdami z dużo większą dokładnością niż jest to możliwe przy wykorzystaniu typowych metod opartych na modelowaniu. Technika może się okazać doskonałym uzupełnieniem dla misji satelity Gaia - która w ciągu pięciu lat stworzy trójwymiarową mapę nieba - i może wspomóc rozumienie fundamentalnych procesów astrofizycznych w odległych rejonach naszej galaktyki. Szczegóły nowej techniki zostały opublikowane w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. "Określanie odległości to kluczowy problem w astronomii ponieważ dopóki nie wiem jak daleko znajduje się gwiazda czy grupa gwiazd, nie jest możliwe określenie rozmiaru galaktyki lub zrozumienie procesów jej powstawania i ewolucji," mówi dr Paula Hofre Pfeil z Cambridge Institute of Astronomy, główny autor artykułu. Najlepszym sposobem mierzenia odległości do gwiazdy jest wyznaczenie jej paralaksy czyli pomiar widocznego ruchu bliskiej nam gwiazdy na tle gwiazd odleglejszych. Jednak owa metoda może być stosowana tylko do obiektów stosunkowo nam bliskich. W przypadku odległości większych niż 1600 lat świetlnych - satelita Hipparcos, prekursor obserwatorium Gaia, nie był w stanie już wykryć owego ruchu. W związku z tym ze wszystkich 100 miliardów gwiazd w Drodze Mlecznej, dokładne odległości zmierzono dla 100 000 gwiazd. Obserwatorium Gaia charakteryzuje się dużo większą rozdzielczością i będzie w stanie mierzyć paralaksę dla gwiazd w odległości do 30 000 lat świetlnych od Ziemi. Dzięki temu wkrótce naukowcy otrzymają dokładne pomiary odległości dla miliarda gwiazd - jednak to wciąż tylko 1% gwiazd w Drodze Mlecznej. Jednak dla gwiazd odleglejszych naukowcy wciąż będą musieli używać modeli, które badają temperaturę gwiazdy, jej grawitację oraz skład chemiczny i wykorzystuję te informacje wraz z modelem ewolucji gwiazdy do oszacowania jasności absolutnej gwiazdy i wyznaczenia jej odległości. Jednak tego typu wyniki mogą charakteryzować się błędem rzędu 30 procent. "Korzystając z modeli trzeba przyjmować wiele założeń upraszczających - jak chociażby brak rotacji gwiazdy co przecież nie ma miejsca," mówi dr Thomas Madler, jeden ze współautorów metody. Astronomowie z Cambridge opracowali nowatorską metodę określania odległości między gwiazdami opierającą się na "gwiezdnych bliźniakach": dwóch gwiazdach o identycznym widmie. Przeglądając zestaw 600 gwiazd dla których posiadamy widma wysokiej rozdzielczości, naukowcy znaleźli 175 par gwiazd o identycznym widmie. W każdej z tych par pomiar paralaksy wykonano tylko dla jednej z gwiazd. Naukowcy odkryli, że różnica odległości między bliźniakami jest bezpośrednio związana z różnicą w ich jasności widomej na niebie, co oznacza, że odległości można badać bez konieczności korzystania z modeli. Opracowana metoda wskazywała różnicę maksymalnie w zakresie 8% w stosunku do znanych pomiarów paralaksy. Co więcej dokładność pomiarów nie spadała podczas wykonywania pomiarów dla odleglejszych gwiazd. "To niesamowicie prosty pomysł - tak prosty, że aż ciężko uwierzyć, że nikt o tym wcześniej nie pomyślał," mówi Jofre Pfeil. "Im dalej gwiazda się znajduje, tym słabiej świeci, zatem jeżeli dwie gwiazdy mają identyczne widmo, różnica jasności może wystarczyć do obliczenia odległości." Z uwagi na fakt, że widmo dla pojedynczej gwiazdy zawiera nawet 280 000 punktów, porównywanie całego widma dla różnych gwiazd byłoby czasochłonne. Dlatego też naukowcy wybrali 400 linii widmowych do porównywania widm różnych gwiazd. Te szczególne linie stanowią linie odpowiadające za najważniejsze cechy gwiazdy. Następnym krokiem będzie skompilowanie katalogu gwiazd dla których wykonano dokładne pomiary odległości, a następnie poszukiwanie ich bliźniaków w innych katalogach gwiazd dla których nie wyznaczono jeszcze odległości. Źródło: MNRAS

New Horizons wznawia transmisję danych z przelotu

admin — Sat, 05 Sep 2015 18:25:40 +0000

W siedem tygodni po historycznym przelocie sondy New Horizons w pobliżu Plutona i jego książyców - wcześniej niezbadanych - zespół misji rozpoczyna właśnie okres intensywnej transmisji dziesiątek gigabajtów danych z sondy zebranych i zapisanych na kartach pamięci. Proces przesyłania danych na Ziemię rozpoczął się dzisiaj - 5 września i potrwa przez około 12 miesięcy. "Na to czekaliśmy - te zdjęcia, widma i dane innych typów pomogą nam zrozumieć powstanie i ewolucję układu Plutona," mówi główny naukowiec misji New Horizons Alan Stern z Southwest Research Institute w Boulder, w stanie Kolorado. "To co teraz otrzymamy to nie tylko pozostałe 95% danych, które wciąż są na pokładzie sondy - to także najlepsze zestawy danych, zdjęcia i widma w najlepszej rozdzielczości, a co najważniejsze pakiety danych dotyczących atmosfery. Prawdziwa skrzynia skarbów." Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/new-horizons-wznawia-transmisje-danych-1791.html

Ziemia jako egzoplaneta pomaga naukowcom

admin — Sat, 05 Sep 2015 18:58:53 +0000

Obserwacje azotu w ziemskiej atmosferze prowadzone przez sondę z odległości 25 milionów kilometrów pokazują astronomom w jaki sposób ów gaz może ukazywać im się na planetach pozasłonecznych wspomagając poszukiwania życia pozaziemskiego. Znalezienie i zmierzenie ilości azotu w atmosferze egzoplanety - planety spoza Układu Słonecznego - może być kluczem do określenia czy planeta może nadawać się do utrzymania życia. Azot bowiem może wskazywać astronomom poziom ciśnienia na powierzchni planety. Jeżeli w atmosferze planety jest dużo azotu z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że ciśnienie na powierzchni pozwala na utrzymanie wody w stanie ciekłym. A woda jak wiemy jest jednym z czynników niezbędnych do powstania życia. Gdyby faktycznie życie istniało na innej planecie, wykrycie azotu oraz tlenu mogłoby wspomóc astronomów w weryfikacji biologicznego pochodzenia tlenu. Problem w tym, że azot bardzo ciężko zauważyć z daleka, dlatego często nazywany jest "niewidzialnym gazem". Najlepszym sposobem wykrywania azotu w odległych atmosferach planetarnych jest pomiar zderzających się ze sobą cząsteczek azotu. W artykule opublikowanym 28. sierpnia w czasopiśmie Astrophysical Journal Edward Schwieterman, doktorant astronomii z University of Washington, wraz z prof. Victorią Meadows wykazuje, że przyszłe duże teleskopy mogą wykrywać widmową sygnaturę azotu w atmosferach planet skalistych typu ziemskiego. Naukowcy wykorzystali trójwymiarowe dane dotyczące modelowania planet z Virtual Planetary Laboratory i sprawdzili w jaki sposób może się objawiać sygnatura kolizji cząsteczek azotu w ziemskiej atmosferze, a następnie porównali dane z symulacji z rzeczywistymi obserwacjami Ziemi wykonanymi przez wystrzeloną w 2005 roku sondę Deep Impact Flyby. Sonda wykonała program badawczy EPOXI - który obejmował obserwację i charakteryzację Ziemi jako egzoplanety. Porównując dane z misji EPOXI z danymi symulowanymi przez modele Virtual Planetary Laboratory, autorzy byli w stanie potwierdzić sygnaturę kolizji azotu w atmosferze ziemskiej oraz fakt, że byłyby one także widoczne na odległych egzoplanetach. "To właśnie dlatego tak istotne jest badanie Ziemi jako egzoplanety. W ten sposób możemy uzyskać potwierdzenie koncepcji badań i dowieść, że dany pomysł jest czymś co warto sprawdzić na odległych planetach pozasłonecznych," mówi Schwieterman. Źródło: ApJ

Boeing przygotowuje miejsce produkcji CST-100 Starliner

admin — Sun, 06 Sep 2015 10:32:36 +0000

Oto CST-100 Starliner - to nowa nazwa pojazdu zdolnego do transportowania załóg na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) budowanego przez firmę Boeing. Pojazd został zaprojektowany z przeznaczeniem do zautomatyzowanych, bezpiecznych i częstych lotów na stację kosmiczną. Według producenta Starliner będzie w stanie także obsługiwać kosmicznych turystów zapewniając im zachwycające widoki z niskiej orbity okołoziemskiej i unikalne doświadczenie bezwładności. W ubiegłym roku NASA przyznała firmom Beoing oraz SpaceX kontrakty na stworzenie systemów, które będą w stanie bezpiecznie i tanio transportować astronautów na Międzynarodową Stację Kosmiczną z USA. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/boeing-przygotuje-miejsce-powstawania-pojazdu-starliner-1792.html

Chińczycy sfotografowali przyszłe miejsce lądowania

admin — Mon, 07 Sep 2015 10:50:15 +0000

Tego lata chińska agencja kosmiczna dokonała istotnego postępu w zakresie przygotowań do planowanego na 2017 rok startu automatycznej misji Chang'e 5, której celem ma być dostarczenie na Ziemię próbek księżycowego gruntu. W ramach przygotowań testowy pojazd Chang'e 5 w okresie między 30. sierpnia a 2. września wykonał serię zdjęć przyszłego miejsca lądowania. Zdjęcia zostały wykonane z wysokości 30 kilometrów nad powierzchnią Księżyca. Chińczycy nie poinformowali jednak gdzie dokładnie znajduje się przedstawione na zdjęciu miejsce. Jeden z kartografów Planetary Society - Phil Stooke spróbował zawęzić obszar na którym znajduje się przedstawione na zdjęciu miejsce zwracając uwagę na cienie w kraterach: "W ciągu tych kilku dni terminator przecinał Morze Przesileń. Spodziewałem się lądowania w Oceanie Burz (Oceanus Procellarum), jednak tam Słońce znajdowało się w zenicie w tym okresie, a na zdjęciach wyraźnie widzimy cienie, które świadczą o niższej elewacji Słońca w tym miejscu. Najprawdopodobniej jest to obszar we wschodnich morzach, lecz na zachód od Morza Przesileń. Wciąż trochę za mało informacji." https://www.youtube.com/watch?v=25g0JFJEArI&w=640&h=360 Należy pamiętać, że Chińczycy wybrali już miejsce lądowania innej z misji - Chang'e 4 - na odwrotnej stronie Księżyca. Jednak start tej misji planowany jest najwcześniej na 2020 rok. Aby rozjaśnić nieco sytuację - poniżej podsumowanie całego programu Chang'e:

Chang'e 1 (start w 2007 roku) - orbiter księżycowy. Uderzył w powierzchnię Księżyca w 2009 roku.
Chang'e 2 (start w 2010 roku) - zapasowy egzemplarz Chang'e 1. Wszedł na orbitę Księżyca, a następnie przeleciał w pobliżu planetoidy Toutatis w 2012 roku. Z tego co wiemy, wciąż pozostaje aktywny na orbicie heliocentrycznej. Aktualnie z uwagi na odległość od Ziemi - nie ma z nią kontaktu. Sonda ponownie zbliży się do Ziemi w 2020 roku.
Chang'e 3 (start w 2013 roku) - lądownik księżycowy, który dostarczył na powierzchnię Księżyca łazik Yutu. Zarówno lądownik jak i łazik wciąż kontaktują się z Ziemią.
Chang'e 5 pojazd testowy, zwany także Chang'e 5 T1 (start w 2014 roku) - misja testowa składająca się z podobnego do Chang'e 2 modułu serwisowego, który przetransportował testowy moduł pobierania próbek na Księżyc i dostarczył go z powrotem na Ziemię. Od tego czasu sonda dotarła do punktu L2 układu Ziemia-Księżyc. Moduł serwisowy wciąż znajduje się na orbicie wokół Księżyca i aktualnie wykonuje mapy miejsca lądowania przyszłej misji Chang'e 5.
Chang'e 5 (start w 2017 roku) - automatyczna misja przywiezienia na Ziemię próbek gruntu księżycowego, lądowanie na bliskiej stronie Księżyca
Chang'e 4 (start ok. 2020 roku) - zapasowy egzemplarz lądownika Chang'e 3. Najprawdopodobniej wyląduje na odwrotnej stronie Księżyca.
Chang'e 6 - aktualnie brak oficjalnych informacji - tylko nieoficjalne doniesienia o kolejnej misji.

Źródło: Emily Lakdawalla / planetary.org

Wschód Słońca na orbicie

admin — Sun, 06 Sep 2015 15:41:38 +0000

Astronauta NASA Scott Kelly z misji Expedition 44 wykonał powyższe zdjęcie 30. lipca 2015 roku podczas swojej rocznej misji na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Zdjęcie w większym rozmiarze: ISS044E025484(07/30/2015) Źródło: NASA

Misja CAREII będzie badać plazmę pyłową w ziemskiej atmosferze

admin — Mon, 07 Sep 2015 08:13:08 +0000

Naukowcy z University of Washington wyczekują startu 15-metrowej rakiety z lotniska zlokalizowanego w Normwegii w górne warstwy atmosfery, gdzie będzie ona obserwowała i mierzyła zagadkowe zjawisko. Misja naukowa opracowana i finansowana przez US Naval Researach Laboratory jednocześnie stworzy i będzie obserwować "pyłową plazmę" w górnej warstwie atmosfery ziemskiej. Owe gorące, naładowane obłoki jonów, elektronów i pyłu tworzą się i naturalnie rozpraszają gdy szybko poruszające się obiekty takie jak satelita wysyłany na orbitę czy meteoryt spalający się w górnych warstwach atmosfery przelatują przez tą warstwę. Uważa się, że pyłowa plazma stanowi powszechne źródło interferencji w komunikacji radarowej i radiowej. "Z praktycznego punktu widzenia może to prowadzić do całkowitego zaburzenia normalnej dynamiki atmosfery na pewien okres," mówi profesor Robert Holzworth z University of Washington pracujący nad tym projektem wraz z prof. Michaelem McCarthy. Pyłowa plazma to złożona, przejściowa mieszanina gazu i pyłu trudna do zaobserwowania i scharakteryzowania gdy powstaje naturalnie. Misją Charged Aerosol Release Experiment II - lub CAREII - jest wykorzystanie silników rakiety do stworzenia pyłowej plazmy i jednoczesne zmierzenie jej właściwości za pomocą czujników umieszczonych na rakiecie. Badacze z UW zaprojektowali i zbudowali instrumenty na rakiecie, które zmierzą pole elektryczne powstałej po jej przelocie plazmy pyłowej. Współpracownicy z NASA udostępnili możliwość startu oraz swoje wsparcie, podczas gdy naukowcy z Oddziału Fizyki Plazmy w Naval Research Laboratory pod kierownictwem Paula Bernhardta dostarczyli dodatkowe instrumenty oraz rakiety CRV7, które stworzą pyłową plazmę. Plazma to gaz w superpodgrzanym i naładowanym stanie. Naukowcy mogą przewidywać zachowanie plazmy o znanym składzie chemicznym jednak przewidywanie zachowania plazmy pyłowej jest zbyt skomplikowane dla aktualnie obowiązujących teorii fizyki plazmy, mówi Holzworth. "Większość plazmy w atmosferze to plazma pyłowa w tym znaczeniu, że oprócz gazu zawiera także pył i aerozole," mówi Holzworth. "To stanowi problem ponieważ nasz opis plazmy i jej zachowania nie dotyczy plazmy, którą obserwujemy w rzeczywistości. Im więcej się uczymy tym bardziej możemy poprawiać nasze modele i rozumieć zachowanie plazmy pyłowej w atmosferze." Misja CAREII bazuje na sukcesie oryginalnego eksperymentu CARE z 2009 roku w ramach którego rakieta wystrzelona z NASA Wallops Flight Facility stworzyła plazmę pyłową w górnych warstwach atmosfery nad Wirginią, którą naukowcy następnie obserwowali sprzętem naziemnym. Rakieta CAREII zostanie wystrzelona z Andøya Space Center nad kołem podbiegunowych w pobliżu norweskiej miejscowości Andenes. Okno na wystrzelenie rakiety potrwa dwa tygodnie od 7. września. Zespół będzie wypatrywał idealnej widzialności i warunków atmosferycznych i dopiero w takich warunkach zdecyduje się na wystrzelenie rakiety. Po dotarciu na wysokość ok. 250 kilometrów, rakieta rozpocznie opadanie ku Ziemi. Na wysokości ok. 210 kilometrów nad Morzem Norweskim, przedni segment rakiety - który zawiera większość instrumentów naukowych - oddzieli się i skieruje swoje instrumenty w stronę tylnego segmentu rakiety. Tylny segment uruchomi w tym momencie 37 małych silników rakietowych CRV7 zaprojektowanych przez Bristol Aerospace w Kanadzie, które wytworzą plazmę pyłową o znanej zawartości gazu, jonów i pyłu, która otoczy przednią część rakiety. Próbniki i czujniki w przednim segmencie rakiety zbiorą pełen pakiet informacji o wytworzonej plazmie pyłowej. Stacje radarowe i lidarowe na Ziemi oraz lecący w pobliżu samolot wyposażony w kamery i czujniki także będzie śledził i mierzył sztuczną plazmę. "Od początku do końca cały eksperyment potrwa około 10 minut," mówi McCarthy. Źródło: University of Washington

Wolontariusze doganiają astronomów

admin — Mon, 07 Sep 2015 12:50:37 +0000

Wyszkoleni wolontariusze są równie skuteczni w znajdywaniu dżetów emitowanych przez masywne czarne dziury i dopasowywaniu ich do ich galaktyk macierzystych co zawodowi astronomowie. Naukowcy pracujący nad projektem Radio Galaxy Zoo stworzyli w sieci podręcznik uczący wolontariuszy wyszukiwania czarnych dziur i innych obiektów emitujących duże ilości energii w zakresie radiowym. W ramach projektu wolontariusze otrzymują zdjęcia z teleskopu wykonane w zakresie radiowym i podczerwonym i porównując je starają się dopasować "źródło radiowe" do galaktyki, w której się ono znajduje. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/wolontariusze-skuteczni-poszukiwaniu-czarnych-dziur-1795.html

Galaktyczny wir - Messier 96

admin — Mon, 07 Sep 2015 14:57:30 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a (NASA/ESA) przedstawia Messier 96, spiralną galaktyką znajdującą się nieco ponad 35 milionów lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Lwa. Rozmiarem i masą przypomina Drogę Mleczną. Po raz pierwszy odkryta została przez astronoma Pierre'a Mechaina w 1781 roku i dodana do słynnego katalogu obiektów astronomicznych Messiera zaledwie 4 dni po odkryciu. Galaktyka przypomina olbrzymi wir świecącego gazu, poprzecinany ciemnym pyłem spadającym spiralnie w kierunku jądra galaktyki. Messier 96 to wyjątkowo asymetryczna galaktyka; tworzący ją gaz i pył są nierówno rozłożone w słabo wykształconych ramionach spiralnych, a jądro galaktyki nie znajduje się dokładnie w jej środku. Co więcej ramiona galaktyki są również asymetryczne - spowodowane jest to najprawdopodobniej przyciąganiem grawitacyjnym innych galaktyk z tej samej grupy co M96. Owa grupa, nazwana po prostu Grupą M96 obejmuje także jasne galaktyki oznaczone w katalogu Messiera numerami 105 i 95 oraz kilka mniejszych i ciemniejszych galaktyk. To najbliższa nam grupa zawierająca jednocześnie jasne galaktyki spiralne i jasną galaktykę eliptyczną (M105). Źródło: NASA

Obłoki Magellana i międzygwiezdne włókno

admin — Mon, 07 Sep 2015 19:55:52 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane przez satelitę Planck (ESA) przedstawia dwa Obłoki Magellana, najbliższych towarzyszy Drogi Mlecznej. Wielki Obłok Magellana znajdujący się 160 000 lat świetlnych od Ziemi to ta czerwono-pomarańczowa plama blisko środka kadru. Mały Obłok Magellana znajdujący się 200 000 lat świetlnych od nas to trójkątny obiekt w dolnej, lewej części kadru. Przy masie odpowiednio dziesięciu i siedmiu miliardów mas Słońca, oba obiekty sklasyfikowano jako galaktyki karłowate. Dla porównania Droga Mleczna oraz Galaktyka w Andromedzie charakteryzują się masą kilkuset miliardów las Słońca. Obłoki Magellana nie są widoczne z wysokich szerokości geograficznych na półkuli północnej i zostały wprowadzone do europejskiej astronomii dopiero na początku XVI wieku. Jednak były znane długo wcześniej przez cywilizacje południowej półkuli oraz przez astronomów z Bliskiego Wschodu. Planck wykrył pył między gwiazdami tworzącymi Obłoki Magellana badając niebo w ramach poszukiwań kosmicznego promieniowania tła - najstarszego promieniowania we Wszechświecie. Pył międzygwiezdny rozproszonego ośrodka, który wypełnia naszą Galaktykę widoczny jest jako mieszanina czerwonych, pomarańczowych i żółtych obłoków w górnej części tego zdjęcia. Obszar ten należy do dużego kompleksu w którym trwają intensywne procesy gwiazdotwórcze w południowym gwiazdozbiorze Kameleona. Dodatkowo na zdjęciu można dostrzec włóknistą strukturę rozciągającą się od gęstych obłoków w Kameleonie, w górnej lewej części kadru, w kierunku przeciwległego rogu. Pozornie umieszczona między dwoma Obłokami Magellana z punktu widzenia satelity Planck, pyłowe włókno znajduje się dużo bliżej, zaledwie 300 lat świetlnych od nas. Zdjęcie doskonale pokazuje jak owa struktura jest ustawiona względem pola magnetycznego galaktyki, które jest przedstawione w postaci tekstury obrazu i zostało oszacowane pomiarami wykonanymi przez Plancka. Porównując strukturę pola magnetycznego i rozkładu pyłu międzygwiezdnego w Drodze Mlecznej naukowcy mogą badać względne położenie obłoków molekularnych i pola magnetycznego. Źródło: ESA

Zespół kontroli misji gotowy na start Galileo 9 i 10

admin — Tue, 08 Sep 2015 07:25:30 +0000

Gdy kolejna para satelitów Galileo zostanie wystrzelona na orbitę w piątek, zespół ekspertów kontroli misji w Darmstadt (Niemcy) rozpocznie całodobową pracę, aby prawidłowo przeprowadzić satelity przez krytyczne pierwsze dni w przestrzeni kosmicznej. Satelity Galileo 9 i 10 wystartują z portu kosmicznego w Gujanie Francuskiej na szczycie rakiety Sojuz o godzinie 4:08 CEST w piątek 11 września. Będzie to już piąty start Galileo, w ramach którego liczba satelitów tego systemu zostanie zwiększona do 10. Pod koniec roku planowany jest start jeszcze jednej pary satelitów. Sam start potrwa około dziewięciu minut, po których górny człon Fregat dwukrotnie odpali silniki w celu umieszczenia satelitów na ich orbicie docelowej. Oddzielenie od segmentu Fregat po 3 godzinach i 48 minutach lotu rozpocznie okres krytycznych wczesnych orbit kontrolowanych z ESA Space Operation Centre w Darmstadt. "Po oddzieleniu, zespół będzie bardzo uważnie kontrolował pracę satelitów i obserwował, czy na ich pokładzie prawidłowo i zgodnie z harmonogramem wykonywana jest sekwencja automatycznych procedur," mówi Liviu Stefanov, dyrektor lotu w tej fazie. "Satelita musi się włączyć, przejść w podstawową konfigurację lotu, rozłożyć panele słoneczne, zorientować je w kierunku Słońca i zwrócić się ku Słońcu. W momencie gdy zostanie nawiązana komunikacja z satelitą, sprawdzimy jego stan i rozpoczniemy wysyłanie komend konfigurujących satelitę po zakończeniu automatycznej sekwencji. Tym samym przygotujemy ją na kolejny ważny krok: skierowanie Galileo w kierunku Ziemi." Powyższe intensywne działania rozpoczną dziesięciodniowy okres wczesnych operacji. W tym czasie kilka zespołów będzie pracowało 24 godziny na dobę nadzorując kolejne kroki niezbędne do przygotowania satelitów do przekazania do Galileo Control Centre w Oberpfaffenhofen. "Musimy trzykrotnie uruchomić silnik, aby przesunąć każdego satelitę na jego ostateczną orbitę operacyjną," mówi Jeremie Benoist, dyrektor lotu z CNES. "Jak w przypadku wszystkich naszych działań, będzie to wymagało wsparcia ze strony ekspertów zajmujących się dynamiką lotu, naziemnych stacji śledzenia oraz innych specjalistów z ESA oraz CNES. Sukces misji Galileo możliwy jest tylko jako efekt fantastycznej pracy zespołowej." Nawet po przekazaniu kontroli do Galileo Control Centre w okolicach 21 września, specjaliści od dynamiki lotów z ESOC będą wciąż zapewniać wsparcie dla pary nowych satelitów dostarczając bardzo precyzyjne dane orbitalne oraz obliczając manewry na orbicie. Do dnia startu zespoły zakończą bardzo wymagającą serię wspólnych sesji treningowych w ESOC, które będą także uzupełnione o bardziej szczegółowe szkolenia w każdym z centrów kontroli misji. [youtube https://www.youtube.com/watch?v=5UF2il_yl9Q&w=640&h=360] Wspólne sesje są szczególnie istotne bowiem pozwalają rozwinąć więzy zespołowe "na konsoli" - dzięki czemu poszczególni członkowie zespołu mają świadomość kto z nimi w danej chwili współpracuje w innym centrum. "Teraz większość inżynierów już się poznała, zaznajomiła się z systemami kontroli misji oraz normalnymi operacjami Galileo, więc możemy skupić szkolenie na sytuacjach nadzwyczajnych," mówi Liviu. "Szkolenie zazwyczaj kończymy kilkoma symulacjami normalnego startu - w ten sposób zwiększamy pewność siebie członków zespołu." Źrodło: ESA

Piorun uchwycony na zdjęciu z orbity

admin — Tue, 08 Sep 2015 13:51:09 +0000

Już sama Droga Mleczna uchwycona na zdjęciu powyżej jest wprost niesamowita lecz astronaucie Kjellowi Lindgrenowi udało się także uchwycić piorun na tyle jasny, że oświetla fragment paneli słonecznych stacji kosmicznej. Zdjęcie zostało przez niego opublikowane na Twitterze i Facebooku 2. września. Kjella można śledzić na Twitterze TUTAJ. W sumie racja: Piorun to jednak wyładowanie atmosferyczne, natomiast towarzyszy mu zjawisko świetlne - błyskawica oraz dźwiękowe - grom. Dzięki za uwagę Marcin :)

Kanadyjczycy zdominowali zawody łazików marsjańskich

admin — Tue, 08 Sep 2015 14:38:08 +0000

Kanadyjskie zespoły zdominowały drugą edycję największego europejskiego konkursu łazików marsjańskich, który odbył się w dniach 5-6 września w Regionalnym Centrum Naukowo-Technologicznym w Podzamczu. Space Design Team z University of Saskatchewan zdobył pierwsze miejsce, a McGill Robotics Team z McGill University w Montrealu zakończył na trzecim miejscu. Drugie miejsce natomiast zdobył zespół Next Team z Politechniki Białostockiej. Celem Europejskich Zawodów Łazików Marsjańskich (European Rover Challenge RC 2015) było zbudowanie łazika, który skutecznie poradzi sobie z czterema zadaniami symulującymi badania na Marsie. W zawodach wzięło udział 40 zespołów studenckich. Rywalizacja była nadzorowana i oceniana przez zespół polskich i międzynarodowych specjalistów z zakresu zdalnego sterowania, nawigacji satelitarnej i geologii planetarnej. Zwycięski zespół uzyskał we wszystkich konkurencjach łącznie 456.5 punktów, 36 więcej od zdobywcy drugiego miejsca. "Jesteśmy bardzo zadowoleni z naszego wyniku, i nie możemy doczekać się odrobiny odpoczynku. Będziemy nadal rozwijać projekt naszego łazika, a ten weekend pozwolił nam zapoznać się z wieloma interesującymi pomysłami," napisał zespół Space Design Team na swojej stronie. Gościem specjalnym zawodów był Harrison Schmitt, emerytowany geolog, profesor uniwersytecki, senator i były astronauta NASA, który był członkiem załogi Apollo 17 - ostatniej załogowej misji na Księżyc. W 1972 roku spędził 3 dni na powierzchni Księżyca. Podczas 22-godzinnego spaceru zdołał zebrać 110 kg próbek skał i gleby. Źródło: phys.org

ORION: Pierwsze elementy modułu załogowego połączone

admin — Tue, 08 Sep 2015 19:23:47 +0000

NASA wykonała kolejny krok w kierunku załogowej misji na Marsa. W sobotę inżynierowie pracujący w należącej do agencji Michoud Assembly Facility w Nowym Orleanie zespawali dwa pierwsze segmenty modułu załogowego Orion, który wyniesie załogę Oriona za pomocą rakiety SLS (Space Launch System) w misję za odwrotną stronę Księżyca. "Każdego dnia zespoły w całym kraju pracują pełną mocą przygotowując misję Exploration Mission-1 (EM-1), w ramach której przetestujemy jednocześnie moduł Orion oraz rakietę SLS w przestrzeni kosmicznej, z dala od bezpiecznej Ziemi," mówi Bill Hill, zastępca administratora działu Exploration Systems Development w siedzibie głównej NASA w Waszyngtonie. "Stopniowo zdążamy do momentu wysłania astronautów w głęboki kosmos." Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/montaz-modulu-zalogowego-oriona-rozpoczety-1796.html

Astronomowie odkrywają galaktyki 500 mln lat po Wielkim Wybuchu

admin — Wed, 09 Sep 2015 08:44:51 +0000

Astronomowie z University of California oraz Space Telescope Science Institute w Baltimore stworzyli najdokładniejszy jak dotąd opis statystyczny słabych, wczesnych galaktyk, które istniały we Wszechświecie 500 milionów lat po Wielkim Wybuchu. W artykule opublikowanym wczoraj w czasopiśmie Nature Communications, zespół opisuje w jaki sposób wykorzystał nową metodę statystyczną do analizy danych zebranych podczas długich przeglądów nieba wykonywanych Kosmicznym Teleskopem Hubble'a. Metoda umożliwiła naukowcom odsiać zaszumienie na zdjęciach głębokiego kosmosu, dzięki czemu można było po raz pierwszy oszacować liczbę małych, pierwotnych galaktyk wczesnego Wszechświata. Naukowcy oszacowali, że jest ich dziesięciokrotnie więcej niż wcześniej udało się wykryć w trakcie przeglądów wykonywanych przez Teleskop Hubble'a. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/astronomowie-odkrywaja-najwczesniejsze-galaktyki-we-wszechswiecie-1798.html

Czy Chińczycy wylądują na odwrotnej stronie Księżyca?

admin — Wed, 09 Sep 2015 08:55:31 +0000

W ramach swojego ambitnego programu kosmicznego Chiny planują pierwsze w historii lądowanie próbnika na odwrotnej stronie Księżyca.W wywiadzie dla krajowej stacji telewizyjnej CCTV, Zou Yongliao z Chińskiej Akademii Nauk powiedział, że misja Chang'e 4 planowana jest jeszcze przed 2020 rokiem. Zou powiedział, że celem misji będzie zbadanie warunków geologicznych odwrotnej strony Księżyca, zwanej także ciemną stroną. Takie badania mogłyby poprzedzić umieszczenie tam radioteleskopu, z którego mogliby korzystać astronomowie. Taki radioteleskop mógłby wypełnić dużą lukę w wiedzy o Wszechświecie. Radiowe transmisje z Ziemi nie docierają na odwrotną stronę Księżyca, jest to zatem doskonała lokalizacja dla czułych instrumentów obserwujących Wszechświat. Najbliższa chińska misja księżycowa zaplanowana jest na 2017 rok, kiedy to Chińczycy spróbują wylądować na powierzchni Księżyca, pobrać próbki gruntu i przywieźć je na Ziemię. Jeżeli misja zakończy się sukcesem Chiny staną się trzecim krajem po USA i Rosji, który dokonał takiego manewru. Chiński program eksploracji Księżyca o nazwie Chang'e doprowadził już do wysłania pary orbiterów na orbitę wokół Księżyca oraz przewiezienia na jego powierzchnię łazika księżycowego w 2013 roku. Źródło: phy.so

Huragan Jimena

admin — Wed, 09 Sep 2015 09:12:04 +0000

Huragan Jimena na zdjęciu powyżej znajdował się 1600 km na wschód od Hawajów i przemieszczał się z prędkością 16 km/h. Zdjęcie zostało wykonane z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej 30. sierpnia 2015 r. Zdjęcie w pełnym rozmiarze dostępne TUTAJ. Źródło: OnOrbit / ISS

Złożona masa plazmy słonecznej 1-3 września

admin — Wed, 09 Sep 2015 12:57:04 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=l45O42-eUAk&w=640&h=480 Niewielka lecz złożona materii słonecznej unosiła się nad powierzchnią przez ponad 40 godzin w dniach 1-3 września 2015 r. Na ujęciu wykonanym przez Solar Dynamics Observatory widać jak materia była rozciągana i przeciągana raz w jedną, raz w drugą stronę przez silne oddziaływania magnetyczne. Temperatura zjonizowanych cząstek żelaza obserwowanych w tych ekstremalnie ultrafioletowym zakresie promieniowania wynosiła ok. 2 800 000 K. SDO rejestruje obraz w wielu długościach fali, z których każda odpowiada innej temperaturze materii i podkreśla inne procesy na powierzchni Słońca. Każdej długości fali przypisana jest odróżniająca ją barwa. Długość fali 335 A jak na ujęciu powyżej zaznaczona jest niebieskim kolorem. Źródło: SDO / NASA

Neutralny gaz wodorowy w gromadach galaktyk

admin — Wed, 09 Sep 2015 16:00:46 +0000

Większość galaktyk należy do gromady, zgrupowania kilku do nawet tysięcy galaktyk. Nasza Droga Mleczna należy do Lokalnej Grupy, która składa się z około pięćdziesięciu galaktyk, m.in. Galaktyki w Andromedzie oddalonej o 2.3 mln lat świetlnych od Ziemi. Najbliższa duża gromada galaktyk to Gromada w Pannie składająca się z około 2000 galaktyk; jej centrum oddalone jest od nas o 50 milionów lat świetlnych. Grupowanie galaktyk wpływa na ewolucje poszczególnych galaktyk, jednak sposób w jaki to się dzieje nie jest jeszcze do końca zrozumiany. Wpływ gromady na aktywność gwiazdotwórczą należących do niej galaktyk to szczególnie interesująca kwestia ponieważ tempo powstawania nowych gwiazd pomaga ustalić jasność galaktyki, aktywność supernowych i przetwarzania gazu wodorowego w cięższe pierwiastki. Astronomowie uważają, że gdy gromady zaczynają się łączyć, wszelki wpływ poszczególnych gromad na procesy gwiazdotwórcze powinien być intensyfikowany. Większość badań dowodzi, że w przypadku łączenia gromad galaktyk często dochodzi do zintensyfikowania aktywności gwiazdotwórczej, w niewielu przypadkach zdaża się, że aktywność się zmniejszam, a co najmniej kilku autorów uważa, że procesy łączenia nie mają wpływu na tempo powstawania nowych gwiazd. Reinout van Weeren, astronom CfA wraz z pięcioma współpracownikami wykorzystał Westerbork Synthesis Radio Telescope do bardzo głębokich badań gazu wodoru atomowego w gromadzie CIZAJ2242.8+5301. Gaz wodorowy to prawdziwe paliwo napędzające procesy powstawania nowych gwiazd lecz zespół badaczy doszedł do wniosku, że wbrew wcześniejszym wynikom, jest go tyle samo w tworzących gwiazdy galaktykach należących do gromad jak i w galaktykach znajdujących się poza gromadami. Mogłoby to oznaczać, że połączenie gromad nie zmniejsza ilości gazu. Co więcej naukowcy wnioskują ze swoich wyników, że aktywność supernowych potwierdza, że procesy formowania się gwiazd trwają w tych galaktykach od około stu milionów lat i że przy obecnym tempie gazu wystarczy na ponad miliard lat. Nowe wyniki stanowią ważny krok w badaniu łączenia gromad galaktyk, ponieważ wskazują, że galaktyki należące do gromad wciąż posiadają duże zasoby gazu i mogą nadal tworzyć nowe gwiazdy. Źródło" MNRAS /HSCfA

Młode gazowe olbrzymy zbliżają się do swoich gwiazd

admin — Wed, 09 Sep 2015 21:35:50 +0000

Gorące Jowisze, olbrzymie egzoplanety podobne do Jowisza, które orbitują wokół swoich gwiazd macierzystych 20 razy bliżej niż Ziemia wokół Słońca, mogą migrować w pobliże swoich młodych gwiazd w zaledwie kilka milionów lat - dowodzą naukowcy z University of St Andrews. Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem francuskiego astronoma dr Jeana-Francois Donati składający się także z astronomów z University of St Andrews uzyskała wstępne dowody, że planety podobne do Jowisza, choć prawdopodobnie powstają z dala od gwiazdy macierzystej, szybko przesuwają się w rejony dużo bliższe swoim bardzo młodym gwiazdom. Odkrycie opublikowane w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society wydawanym przez Oxford University Press pomoże astronomom lepiej zrozumieć procesy powstawania i dorastania układów planetarnych takich jak nasz Układ Słoneczny. Dr Scott Gregory (School of Physics and Astronomy, St Andrews) współautor badania powiedział: "Owe młode gwiazdy podobne są do noworodka w wieku 1 tygodnia, jeżeli ich oczekiwany czas życia o długości 10 miliardów lat porównamy do ludzkiego życia." W naszym układzie planetarnym planety skaliste takie jak Ziemia czy Mars znajdują się w pobliżu Słońca, natomiast gazowe olbrzymy takie jak Jowisz czy Saturn znajdują się dużo dalej. W 1995 roku odkryto gazowego olbrzyma na orbicie bardzo blisko macierzystej gwiazdy. Od tego czasu astronomowie dowiedli, że takie planety muszą powstawać w zewnętrznych rejonach dysku protoplanetarnego, a następnie przemieszczać się w pobliże gwiazdy jednocześnie na nią nie spadając. Do tego przemieszczenia może dochodzić albo bardzo wcześnie po ich powstaniu, gdy wciąż znajdują się w dysku protoplanetarnym, albo dużo później po uformowaniu się wielu planet, które zaczynają ze sobą oddziaływać. Wyżej opisany zespół badaczy dowiódł teraz, że prawidłowa była pierwsza z tych hipotez. Profesor Moira Jardine (University of St Andrews) powiedziała: "Mimo, że potrzebujemy więcej danych do ostatecznego potwierdzenia, pierwsze wyniki są bardzo obiecujące i jasno demonstrują, że technika opracowana przez nasz zespół jest wystarczająco dobra, aby rozwiązać zagadkę powstawania gorących Jowiszów i ich przemieszczania się do wnętrza układu planetarnego." Odkrycia dokonano podczas obserwacji przeprowadzanych za pomocą Canada-France-Hawaii Telescope (CFHT) na Mauna Kea. Źródło:MNRAS

Nowe zbliżenie na krater Occator na Ceres

admin — Wed, 09 Sep 2015 22:01:29 +0000

Najjaśniejsze kropki na planecie karłowatej Ceres oślepiają tajemniczo na nowych zdjęciach przesłanych przez sondę Dawn. Nowe, najbliższe jak dotąd zdjęcia krateru Occator w skali 140 metrów/piksel dają naukowcom dokładniejszy obraz tych nietypowych obiektów. Nowe zbliżenie krateru Occator z obecnej orbity sondy Dawn przedstawia dokładniejszy zarys najjaśniejszej, centralnej kropki oraz cech powierzchni krateru. Z uwagi na fakt, że kropki są o tyle jaśniejsze od pozostałej powierzchni Ceres, zespół misji Dawn musiał połączyć dwa osobne zdjęcia w jedno - jedno wyostrzone na jasnych kropkach, a drugie na otaczającej je powierzchni. Naukowcy stworzyli także animacje umożliwiające wirtualny przelot nad kraterem z nałożoną kolorową mapą topograficzną. Naukowcy należący do zespołu misji Dawn zauważają, że krawędź krateru Occator w niektórych miejscach jest niemalże pionowa i wznosi się na prawie 2 kilometry. Zdjęcia z obecnej orbity sondy Dawn, wykonane z wysokości 1470 km mają trzy razy lepszą rozdzielczość niż zdjęcia przesłane w czerwcu z poprzedniej orbity i niemal dziesięciokrotnie lepszą od zdjęć z pierwszej orbity przesłane w maju br. https://www.youtube.com/watch?v=lK03byyCFVs&w=853&h=480 Sonda zakończyła już dwa 11-dniowe cykle mapowania powierzchni Ceres z obecnej wysokości i 9. września rozpoczęła trzeci cykl. W ciągu dwóch miesięcy Dawn wykona mapę Ceres sześciokrotnie. Każdy cykl składa się z 14 orbit. Dzięki temu, że za każdym razem Dawn wykona zdjęcia pod nieznacznie innym kątem, naukowcy będą w stanie wykonać zdjęcia stereo, które posłużą do stworzenia map trójwymiarowych. Źródło: JPL/NASA

Relacja z powrotu na Ziemię

admin — Thu, 10 Sep 2015 06:31:37 +0000

Trzech członków załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) opuści dzisiaj laboratorium na orbicie i wróci na Ziemię. Telewizja NASA TV planuje pełną relację odłączenia od ISS i lądowania. Dowódca Expedition 44 Gienadij Padalka (ROSKOSMOS) oraz dwóch członków załogi Andres Mogensen (ESA) oraz Aidyn Aimbetov (Kazachska Agencja Kosmiczna) odcumują swój pojazd Soyuz TMA-16M od stacji kosmicznej o godzinie 23:29 CEST i wylądują w Kazachstanie o 2:51 CEST w sobotę. Plan relacji NASA TV:

19:45 -- Relacja z pożegnania i zamknięcia włazu między Soyuzem a Stacją (zamknięcie włazu ok. 20:00)
23:00 -- Relacja z odcumowania
01:30 --Relacja z lądowania

Powrót trzech astronautów zakończy tym samym 168-dniowy pobyt Padalki na stacji kosmicznej. Mogensen oraz Aimbetov spędzili na stacji kosmicznej 10 dni odkąd dotarli na nią 4. września wraz z Siergiejem Wołkowem (Roskosmos), z którym wspólnie dostarczyli na orbitę statek Sojuz, którym na Ziemię wrócą Scott Kelly oraz Michaił Kornienko pod koniec swojej jednorocznej misji w przyszłym roku. W momencie lądowania Padalka będzie jedynym człowiekiem w historii, który spędził na stacji łącznie 879 dni w ramach pięciu misji - to dwa miesiące dłużej niż Siergiej Krikalev, poprzedni rekordzista. W momencie odcumowania statku Sojuz, na stacji formalnie rozpocznie się misja Expedition 45, której dowódcą będzie Scott Kelly. Oprócz niego na ISS zostaną Kornienko, Kjell Lindgren, Siergiej Wołkow, Oleg Kononenko oraz Kimiya Yui (JAXA). Relacja z wydarzenia dostępna będzie pod adresem:

http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/index.html

Jak w galaktykach karłowatych powstają gromady gwiazd?

admin — Thu, 10 Sep 2015 08:24:34 +0000

[caption id="attachment_6688" align="aligncenter" width="1000"] IDL TIFF file[/caption] Pobliska galaktyka karłowata skrywa intrygującą tajemnicę: W jaki sposób jest w stanie tworzyć nowe jasne gromady gwiazd przy braku pyłu i gazu, którego znacznie więcej jest w dużych galaktykach? Według astronomów odpowiedź leży w gęsto upakowanych i wcześniej niezauważonych obłokach materii niezbędnej do tworzenia gwiazd, rozsianych po całej galaktyce. Międzynarodowy zespół astronomów korzystając z Atacama Large Milimeter/submilimeter Array (ALMA) odkrył nieoczekiwaną populację kompaktowych obłoków międzygwiezdnych ukrytych w pobliskiej galaktyce karłowatej Wolf-Lundmark-Melotte, znanej pod skrótem WLM. Owe obłoki zanurzone w gęstej okrywie materii międzygwiezdnej pozwalają wytłumaczyć w jaki sposób mogą powstawać gęste gromady gwiazd w środowisku tysiąckrotnie mniejszym i dużo bardziej rozproszonym niż Droga Mleczna. "Z wielu względów nieregularne galaktyki karłowate takie jak WLM nie są przystosowane do tworzenia gromad gwiazd," mówi Monica Rubio, astronom z University of Chile oraz główny autor artykułu, który zostanie opublikowany w czasopiśmie Nature. "Owe galaktyki charakteryzuje bardzo niska gęstość. Co więcej, brakuje w nich ciężkich pierwiastków przyczyniających się do procesów formowania gwiazd. Takie galaktyki powinny móc tworzyć jedynie rozproszone gwiazdy, a nie skoncentrowane gromady, ale jak widać - tak nie jest." Podczas badania tej galaktyki za pomocą obserwatorium ALMA astronomowie byli w stanie zlokalizować po raz pierwszy kompaktowe regiony, które przypominały środowisko większych galaktyk. Owe regiony zostały odkryte dzięki zauważeniu prawie niewidocznego, prawie punktowego promieniowania w zakresie milimetrowym emitowanego przez cząsteczki tlenku węgla (CO), które zazwyczaj odpowiadają międzygwiezdnym obłokom w których powstają gwiazdy. Już wcześniej zespół astronomów pod kierownictwem Deidre Hunter z Lowell Observatory w Flagstaff, w stanie Arizona odkrył CO w galaktyce WLM pojedynczą anteną Atacama Pathfinder Experiment (APEX). Te wstępne obserwacje niskiej rozdzielczości nie umożliwiły stwierdzenia gdzie znajdują się cząsteczki tlenku węgla. Zespół mógł jedynie potwierdzić, że WLM posiada najmniejszą obfitość CO dotychczas odkrytą w jakiejkolwiek galaktyce. Ten brak CO oraz ciężkich pierwiastków powinien znacznie hamować procesy gwiazdotwórcze. Wcześniejsze obserwacje WLM oraz podobnych jej galaktyk wykazywały bardzo małe ilości cięższych pierwiastków i według astronomów nie mogły z nich powstawać nowe gromady gwiazd, które obserwowali. Okazało się, że trudno było wcześniej dostrzec CO, bowiem w przeciwieństwie do normalnych galaktyk, w WLM obłoki były bardzo małe w porównaniu do otaczających je otoczek gazu cząsteczkowego i atomowego. Aby taki obłok CO mógł stać się fabryką gwiazd potrzebuje olbrzymich otoczek gazu, które będą na niego naciskały z każdej strony tak, aby gęstość CO w pewnym momencie pozwoliła na powstanie gromady gwiazd. WLM to stosunkowo samotna galaktyka karłowata zlokalizowana około 3 miliony lat świetnych od Ziemi, na zewnętrznej krawędzi Lokalnej Grupy: zbioru galaktyk obejmującego Drogę Mleczną, Obłoki Magellana, Galaktykę w Andromedzie, M33 oraz kilkadziesiąt mniejszych galaktyk. Źródło: Nature / NRAO

Relacja na żywo ze startu Galileo 9 i 10 - piątek dniem telewizji kosmicznej :)

admin — Thu, 10 Sep 2015 08:48:01 +0000

Jakby Wam było mało oglądania relacji z odcumowania i lądowania trzech członków załogi ISS, to mam na to radę. :) Wystarczy o godzinie 03:48 nad ranem kliknąć w link poniżej i przenieść się do Gujany Francuskiej, skąd 20 minut później, dokładnie o 04:08 naszego czasu oba satelity wystartują na szczycie rakiety Sojuz. http://livestream.com/accounts/362/events/4330634/player?width=640&height=360&autoPlay=true&mute=false Pierwsze trzy człony rakiety Sojuz wyniosą satelity Galileo oraz górny człon Fregat na niską orbitę okołoziemską. Następnie Fregat, który jest jednocześnie statkiem kosmicznym i członem rakiety, przejmie zadanie wyniesienia satelitów wyżej za pomocą dwukrotnego swoich własnych silników. Satelity zostaną uwolnione w przeciwnych kierunkach po osiągnięciu wysokości 22 522 kilometrów w 3 godziny 47 minut i 57 sekund po starcie. Planowana relacja będzie obejmowała start oraz wejście na orbitę w dwóch częściach. Pierwsza część relacji rozpocznie się o 3:48 i potrwa do 4:40, a druga część rozpocznie się o 7:43 i zakończy o 8:50. Zapraszam do oglądania! I to jest prawdziwe piątkowe imprezowanie w stylu astronomicznym :)

Nowe zdjęcia z New Horizons już na Ziemi

admin — Thu, 10 Sep 2015 18:28:44 +0000

[DODATKOWE ZDJĘCIA NA NASZYM FACEBOOKU] Pluton w półmroku. Powyższe zdjęcie Plutona wykonane z pokładu sondy New Horizons obrobione na dwa różne sposoby pokazuje jak jasna mgła na dużej wysokości powoduje powstawanie zmroku, który delikatnie oświetla powierzchnię przed wschodem Słońca i po jego zachodzie, dzięki czemu czułe kamery na pokładzie sondy mogły dojrzeć szczegóły w regionach nocnych, które w przeciwnym razie byłyby niewidoczne. Wersja zdjęcia po prawej stronie została mocno rozjaśniona, aby wyłuskać delikatne szczegóły topografii planety za terminatorem (linią oddzielającą dzień i noc). Zdjęcie zostało wykonane w dniu 14 lipca 2015 roku z odległości 80 000 km. Region Chaosu. W centrum tego kadru o szerokości 470 km znajduje się spory region popękanej powierzchni na północno-zachodniej krawędzi rozległej, lodowej równiny nieformalnie nazwanej Sputnik Planum. Najmniejsze widoczne obiekty mają rozmiar 800 metrów. Ciemne obszary. Na powyższym zdjęciu o szerokości 350 km można dostrzec niesamowitą różnorodność powierzchni i jej zdolności odbijania światła. Na jednym kadrze widać bardzo starą geologicznie, ciemną, gęsto pokrytą kraterami powierzchnię, jasne, gładkie i młode geologicznie równiny, wzgórza oraz enigmatyczne pole ciemnych, równoległych pasm przypominających wydmy - ich pochodzie wciąż jest analizowane. Mgła na Plutonie. Dwie wersje tego samego zdjęcia przedstawiającego warstwy mgły na Plutonie wykonanego w 16 godzin po przelocie w pobliżu planety z odległości 770 000 km. Źródło: JHUAPL/NASA

Gromada galaktyk o młodzieńczym sercu

admin — Thu, 10 Sep 2015 19:19:21 +0000

Międzynarodowy zespół astronomów odkrył olbrzymią gromadę galaktyk, której jądro wypełnione jest nowymi gwiazdami - to niesamowicie rzadkie znalezisko. Odkrycie dokonane z pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a jest pierwszym, które dowodzi, że gigantyczne galaktyki w środku masywnych gromad mogą znacznie się powiększać, dzięki gazowi "ukradzionemu" z innych galaktyk. Gromady galaktyk to obszerne rodziny galaktyk związanych ze sobą grawitacyjnie. Nasza własna galaktyka Droga Mleczna znajduje się w małej grupie galaktyk znanej jako Lokalna Grupa, która to sama jest elementem masywnej supergromady Laniakea. Galaktyki znajdujące się w środku gromad zazwyczaj składają się z gwiezdnych skamielin - starych, czerwonych gwiazd. Niemniej jednak astronomowie właśnie odkryli olbrzymią galaktykę w centrum gromady nazwanej SpARCS1049+56, która wyłamuje się z tego trendu tworząc gwiazdy w niespotykanie wysokim tempie. "Uważamy, że olbrzymia galaktyka w centrum tej gromady gwałtownie tworzy nowe gwiazdy dzięki połączeniu z inną, mniejszą galaktyką," tłumaczy Tracy Webb z McGill University w Montrealu, główny autor nowego artykułu zaakceptowanego do publikacji w czasopiśmie Astrophysical Journal. Po raz pierwszy galaktyka została odkryta za pomocą Kosmicznego Teleskopu Spitzer oraz Canada-France-Hawaii Telescope na Mauna Kea na Hawajach, a jej odkrycie zostało potwierdzone w Obserwatorium W.M. Kecka (także Mauna Kea). Późniejsze obserwacje przy wykorzystaniu Kosmicznego Teleskopu Hubble'a pozwoliły astronomom zbadać aktywność tej galaktyki. Gromada SpARCS1049+56 jest tak daleko od nas, że światło od niej dotarło na Ziemię dopiero po 9.8 miliardach lat. Składa się ona z co najmniej 27 galaktyk i ma łączną masę równą 400 bilionom mas Słońca. Najjaśniejsza galaktyka tej gromady gwałtownie tworzy 800 nowych gwiazd rocznie. Dla porównania w Drodze Mlecznej powstają najwyżej dwie gwiazdy rocznie. Źrodło: ApJ

Czy to Jowisz odpowiada za jego skomplikowany ruch?

admin — Thu, 10 Sep 2015 20:56:10 +0000

Pierwsze pomiary ruchu Merkurego z sondy znajdującej się na orbicie wokół tej planety ujawniają nowe dane dotyczące składu tego najbliższego Słońcu globu oraz jego interakcji z innymi planetami. Merkury nie obraca się wokół własnej osi płynnie lecz doświadcza regularnych fluktuacji w prędkości obrotu w cyklu powtarzającym się co 88 dni - czyli w ciągu jednego roku merkuriańskiego. Te oscylacje lub libracje spowodowane są interakcjami planety ze Słońcem. Przyciąganie grawitacyjne Słońca przyspiesza lub zwalnia tempo obrotu Merkurego w zależności gdzie wydłużona planeta znajduje się na swojej eliptycznej orbicie. Naukowcy mogą wykorzystać pomiary obrotu Merkurego i jego libracji do uzyskania informacji o wnętrzu planety, mówi Alexander Stark, planetolog z Institute of Planetary Research w Berlinie oraz autor artykułu zaakceptowanego do publikacji w czasopiśmie Geophysical Research Letters. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/jowisz-odpowiedzialny-za-skomplikowany-ruch-merkurego-1799.html

Masywne gwiazdy w układzie podwójnym a pole magnetyczne

admin — Fri, 11 Sep 2015 13:20:36 +0000

Kanadyjski doktorant odkrył unikalny obiekt - dwie masywne gwiazdy z polami magnetycznymi w układzie podwójnym. Matt Schultz z Queen University w Ontario odkrył system - epsilon Lupi - i swoje wyniki opublikował w Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Około 1/3 gwiazd w naszej Galaktyce to gwiazdy w układach podwójnych, gdzie dwie lub więcej gwiazd okrążają wspólny środek masy. Są one bardzo wartościowe dla astronomów, bowiem obserwowanie ich zachowania pozwala im oszacować ich masę oraz połączyć ją z jasnością - to nasze główne źródło wiedzy o ewolucji gwiazd. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/masywne-gwiazdy-polem-magnetycznym-ukladzie-podwojnym-1801.html

Satelity 9 i 10 umieszczone na orbicie!

admin — Fri, 11 Sep 2015 13:43:21 +0000

Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) wysłała dzisiaj rano w przestrzeń dwa satelity, które mają przywrócić zdeklasowany program nawigacji satelitarnej Galileo na właściwe tory. Orbiter 9 i 10 zostały wyniesione w przestrzeń z europejskiego portu kosmicznego w Kourou w Gujanie Francuskiej o 4:08 naszego czasu, i tym samym na orbicie znajduje się już 1/3 zaplanowanego systemu. Dwa satelity zostały z powodzeniem umieszczone na orbicie - informował operator programu kosmicznego Arianespace. "Misja zakończyła się pełnym sukcesem," powiedział Stephane Israel. https://www.youtube.com/watch?v=KnvDwvH3i44&w=853&h=480 Projekt konkurencyjny do amerykańskiego systemu nawigacji GPS zakłada umieszczenie na orbicie 30 satelitów, w tym sześciu zapasowych. Od samego początku projekt dręczą opóźnienia, usterki techniczne oraz problemy finansowe, przez co zaczęto wątpić czy uda się uruchomić system zgodnie z harmonogramem czyli w przyszłym roku. W sierpniu 2014 roku satelity 5 i 6 zostały umieszczone na trajektorii eliptycznej. Od tego czasu wykonano odpowiednie manewry, które pozwoliły na zmianę orbity na prawie kołową i oczekiwane jest dołączenie ich do konstelacji przed końcem roku. Komisja Europejska, która finansuje ten projekt zakłada umieszczenie łącznie 16 satelitów do końca 2016 roku, dzięki czemu możliwe będzie zapewnienie wstępnych usług satelitarnych, które mogą znaleźć zastosowanie w smartfonach, nawigacjach samochodowych oraz działaniach służb ratowniczych. Zaplanowane na marzec 2015 roku wystrzelenie w przestrzeń satelitów 7 i 8 zostało opóźnione o ponad 3 miesiące w celu dokładnego zbadania zeszłorocznej awarii. Wyniki badań wskazują, że winne były zamarznięte przewody paliwowe w czwartym członie rakiety Sojuz, zwanym Fregat - według ESA od tego czasu usterka została wyeliminowana. Faivre powiedział, że pełne uruchomienie systemu zamknie się w koszcie 7 miliardów EUR, a jego roczne utrzymanie, zarządzanie i wymiana satelitów będą kosztowały około 500 milionów EUR. Jak na razie nie wiadomo, czy ESA dotrzyma terminu i Galileo rozpocznie świadczenie usług przed końcem 2016 roku. Źródło: AFP

Unikalny podwójny krater zidentyfikowany w Szwecji

admin — Fri, 11 Sep 2015 14:46:18 +0000

Naukowcy z University of Gothenburg odnaleźli ślady dwóch potężnych uderzeń meteorytów w szwedzkiej Jämtland. Podwójne uderzenie w Ziemię miało miejsce około 460 milionów lat temu. Kratery nie są sobie równe: jeden z nich ma średnicę ponad 7 kilometrów, a średnica drugiego jest dziesięciokrotnie mniejsza. "Oba meteoryty spadły na Ziemię w tym samym czasie, około 458 milionów lat temu," mówi Erik Sturkell, profesor geofizyki z University of Gothenburg. Erik Sturkell i jego zespół badawczy zlokalizował jeden z kraterów 20 kilometrów na południe od Östersund w miejscowości Brunsflo. To ogromny krater o średnicy 7.5 kilometrów. W odległości 16 kilometrów od niego leży drugi krater o średnicy około 700 metrów. Oba meteoryty, które uderzyły w Ziemię 458 milionów lat temu nie były jedynymi w tym okresie. "Około 470 milionów lat temu w Pasie Planetoid między orbitami Marsa i Jowisza doszło do zderzenia dwóch dużych planetoid. Wiele z fragmentów powstałych w skutek tego zdarzenia zostało wybitych z pierwotnych orbit. Wiele z nich trafiło w Ziemię i stworzyło kratery, takie jak te odkryte w Brunsflo," mówi Erik Sturkell. Należy pamiętać, że ten region wtedy znajdował się pod wodą. Co więcej w miejscu uderzenia zbiornik wodny miał głębokość 500 metrów. Podwójne kratery to bardzo rzadkie znalezisko. "Informacje zdobyte podczas odwiertów wskazują na obecność identycznych sekwencji w obu kraterach, a osad powyżej charakteryzuje ten sam wiek," mówi Erik Sturkell. W momencie uderzenia woda została rozepchnięta na boki i przez około 100 sekund te ogromne leje były całkowicie suche.

Stracił rękę przez spadający meteoryt

admin — Fri, 11 Sep 2015 16:00:03 +0000

Fragment spadającego meteorytu kosztował rękę jednego ze studentów w Arizonie. To drugi taki przypadek w historii. Fragment gigantycznego meteorytu, który spowodował powstanie Krateru Barringera w Arizonie... spadł ze stojaka w planetarium i zmiażdżył rękę studenta, który podszedł do okazu. Po przewiezieniu do szpitala okazało się, że rękę trzeba amputować. Grant Black pozwał do sądu Radę Uniwersytetu i organizację non-profit Science Downtown. W trakcie wypadku Black wykonywał prace komunalne w należącym do Uniwersytetu w Arizonie Flandreu Science, gdy ponad 130-kilogramowy fragment meteorytu spadł z niestabilnego stojaka i zmiażdżył jego rękę. Na znaku umieszczonym przy meteorycie był napis "Please touch" (Dotknij). Jakiś czas przed zdarzeniem uniwersytet wypożyczył fragment meteorytu fundacji Science Downtown, która wystawiła go w centrum Tucson w stanie Arizona w ramach akcji "Mars and Beyond: The Search for Life on Other Planets". Gdy fundacja zwróciła skałę do uniwersytetu, jej pracownicy lub pracownicy uniwersytetu zmienili stojak, na którym umieszczono skałę. Do wypadku doszło 14. listopada 2014 roku. Dotychczas tylko jedna osoba w historii doznała obrażeń spowodowanych spadającym meteorytem. Ann Hodges przysypiała na kanapie w swoim domu w okolicach Sylacauga, w stanie Alabama, 30. listopada 1954 roku, gdy nagle kamień wielkości piłki do tenisa przebił dach jej domu, odbił się od radia i uderzył ją w nogę pozostawiając sporego krwiaka. Mieszkańcy całego hrabstwa i wschodniej części stanu licznie obserwowali zjawisko meteoru i jeszcze liczniej przybyli pod dom Ann Hodges gdy informacja o uderzeniu rozeszła się po okolicy. Tego samego popołudnia Ann Hodges musiała być hospitalizowana, jednak do końca nie wiadomo czy z powodu obrażeń spowodowanych przez meteoryt czy z powodu stresu spowodowanego przez gapiów. Powyższe zdarzenie miało miejsce w środku Zimnej Wojny dlatego też komendant policji skonfiskował skałę i przekazał ją Siłom Powietrznym obawiając się, że Związek Radziecki mógł mieć z tym coś wspólnego. Gdy jedna wojsko wykluczyło spisek komunistyczny, Hodges poprosiła o zwrócenie meteorytu. Tu jednak pojawił się dodatkowy problem. Hodges wynajmowała dom w którym mieszkała i właścicielka domu stwierdziła, że meteoryt należy się jej, skoro spadł na jej nieruchomość. Według artykułu Justina Noble'a, który ukazał się w magazynie National Geographic w lutym 2013 roku, właścicielka domu pozwała Hodges domagając się zwrotu meteorytu. Prawo było po jej stronie jednak opinia publiczna była po stronie Hodges. Ostatecznie doszło w sądzie do ugody między oboma paniami. Mąż pani Hodges, Eugene stwierdził, że na meteorycie można trochę zarobić, więc małżeństwo odrzuciło "skromną ofertę od Smithsonian Institute". Niestety nikt inny nie złożył kolejnej oferty i kilka lat później małżeństwo przekazało meteoryt do Smithsonian gdzie pozostaje do dnia dzisiejszego. Źródło: courthousenews.com

Zdjęcia mniejszych księżyców Plutona z sondy New Horizons

admin — Fri, 11 Sep 2015 18:03:52 +0000

W końcu dotarły. Najnowsze zdjęcia mniejszych księżyców Plutona. Na pierwszy ogień idzie Nix Widoczny na zdjęciu dysk Nixa ma wymiary 48 x 30 km. Wkrótce powinna pojawić się także Hydra.

Łazik Curiosity bada ciekawe wypiętrzenia

admin — Sun, 13 Sep 2015 19:53:00 +0000

Część ciemnego piaskowca znajdującego się na obszarze badanym przez łazik marsjański Curiosity ma teksturę oraz nachylone podłoże charakterystyczne dla depozytów powstałych tak samo jak wydmy, a następnie skamieniałych. W sieci opublikowano właśnie zdjęcie panoramiczne wykonane za pomocą aparatu Mastcam zainstalowanego na pokładzie łazika, które przedstawia pasmo skały tego typu. Wspomniane wypiętrzenie piaskowca — element warstwy geologicznej, którą zespół naukowców z zespołu Curiosity nazywa jednostką Stimson — jest przykładem struktury zwanej wielkoskalowym przekątnym warstwowaniem. Naukowcy sądzą, że są to depozyty wydm piaskowych uformowane przez wiatr. Podobne skamieniałe wydmy piaskowe występują powszechnie na amerykańskim Południu. Geometria i orientacja warstwowania przekątnego ujawnia informacje o kierunkach wiatru, który utworzył te wydmy. Jednostka Stimson przykrywa warstwę mułowca powstałego na dnie jeziora. Curiosity stopniowo bada co raz to wyższe i młodsze warstwy Mount Sharp, poczynając od mułowca u podstawy wzgórza. Szuka dowodów potwierdzających zmiany środowiska, do których dochodziło w przeszłości. Kilkanaście pojedynczych zdjęć wykonanych za pomocą Mastcam, które złożyły się na to zdjęcie panoramiczne zostało wykonanych 27. sierpnia 2015 roku. Łazik Curiosity w kolejnych dwóch tygodniach przejechał około 94 metry w kierunku południowym. Wypiętrzenia piaskowca Stimson wciąż znajdują się w zasięgu łazika, a naukowcy planują wykorzystać pojazd do zgromadzenia i analizy próbki piaskowca Stimson w bieżącym miesiącu. Łazik Curiosity pracuje na Marsie od początku sierpnia 2012 roku. W ubiegłym roku dotarł do podstawy wzgórza Mount Sharp po roku wypełnionym badaniami wypiętrzeń zlokalizowanych blisko miejsca lądowania. Źródło: JPL/phys.org

Procesy regionalne, a nie globalne, doprowadziły do wielkich powodzi na Marsie

admin — Sun, 13 Sep 2015 21:02:20 +0000

Za powstanie największych kanałów powodziowych w Układzie Słonecznym około 3.2 mld lat temu odpowiadają gigantyczne erupcje wód gruntowych. Choć przez wiele lat uważano, że powstały przez uwolnienie wody z globalnego zwierciadła wód podziemnych, badania prowadzone przez J. Alexisa P. Rodrigueza z Planetary Science Institute dowodzą, że ich źródłem są regionalne depozyty osadów i lodu datowane na 3.65 mld lat temu. "Powodzie naprawdopodobniej powstały wskutek procesów regionalnych, a nie globalnych" - mówi Rodriguez, główny autor opracowania, które opublikowano w Nature's Scientific Reports. "Sedymentacja osadów z rzek oraz stopione lodowce wypełniły olbrzymie kaniony znajdujące się poniżej pierwotnego oceanu na nizinach północnych. To właśnie woda zachowana w tych osadach mogła później spowodować wielkie powodzie, których skutki możemy obserwować do dzisiaj." Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/procesy-regionalne-doprowadzily-poteznych-powodzi-na-marsie-1805.html

Udało się zajrzeć do wnętrza dysku protoplanetarnego HD 100546

admin — Mon, 14 Sep 2015 09:10:11 +0000

Astronomowie po raz pierwszy z powodzeniem zajrzeli do "worka owodniowego" (kto to wymyśla? :D) wciąż formującej się gwiazdy i przyjrzeli się najbardziej wewnętrznej części powstającego układu planetarnego. W artykule naukowym opublikowanym dzisiaj w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, międzynarodowy zespół astronomów opisał zaskakujące wyniki swoich obserwacji gwiazdy macierzystej zwanej HD 100546. Główny autor dr Ignacio Mendigutia (School of Physics and Astronomy, University od Leeds) powiedział: "Jak dotąd nikomu nie udało się zajrzeć tak blisko formującej się gwiazdy, w region w którym znajduje się co najmniej jedna planeta." "Udało nam się po raz pierwszy wykryć emisję z najbardziej wewnętrznej części dysku gazowego otaczającego centralną gwiazdę. Ku naszemu zaskoczeniu emisja była podobna do emisji jałowych młodych gwiazd, które nie wykazują aktywnego powstawania planet w ich pobliżu." Do obserwacji tego odległego systemu astronomowie wykorzystali Very Large Telescope Interferometer (VLTI), mieszczący się w obserwatorium w Chile. VLTI łączy moc obserwacyjną czterech 8.2-metrowych teleskopów, dzięki czemu jest w stanie uzyskać obrazy równie ostre co pojedynczy teleskop o średnicy 130 metrów. Profesor Rene Oudmaijer, współautor opracowania powiedział: "Zważając na znaczną odległość dzielącą nas od gwiazdy (325 lat świetlnych), wyzwanie z jakim się zmierzyliśmy można przyrównać do prób obserwacji główki od szpilki z odległości 100 km." HD 100546 to młoda gwiazda (tysiąckrotnie młodsza od Słońca) otoczona przez dyskową strukturę z gazu i pyłu - dysk protoplanetarny - w której mogą powstawać planety. Tego typu dyski powszechnie występują wokół młodych gwiazd, jednak ten otaczający HD 100546 jest osobliwy: gdyby ta gwiazda została umieszczona w środku Układu Słonecznego, zewnętrzna krawędź dysku byłaby 10 razy dalej niż Pluton. Dr Mendigutia powiedział: "Co ciekawsze, w dysku dostrzegliśmy lukę pozbawią jakiejkolwiek materii. Jest to całkiem znacząca luka, bowiem zajmuje obszar dziesięciokrotnie większy niż ten między Słońcem, a Ziemią. Wewnętrzny dysk gazowy mógłby przetrwać tylko przez kilka lat zanim zostałby pochłonięty przez gwiazdę, zatem w jakiś sposób musi być stale uzupełniany. Uważamy, że wpływ grawitacyjny wciąż formującej się planety - lub planet - w tej luce może intensyfikować transfer materii z bogatego w gaz zewnętrznego regionu dysku do jego wewnętrznych części." Systemy takie jak HD 100546, które mają zarówno planety i lukę w dysku protoplanetarnym są wyjątkową rzadkością. Jedyny układ tego typu poza nowym odkryciem również posiada lukę w dysku, jednak dziesięciokrotnie dalej od gwiazdy centralnej niż w przypadku HD 100546. "Dzięki obserwacjom wewnętrznego dysku gazowego w systemie HD 100546, zaczynamy rozumieć najwcześniejsze etapy życia gwiazd wokół których krążą planety," podsumowuje prof. Oudmaijer. Źródło: MNRAS

Podpowierzchniowy ocean magmy tłumaczy lokalizację wulkanów na Io

admin — Mon, 14 Sep 2015 10:05:45 +0000

Pływy podpowierzchniowego oceanu stopionej skały lub magmy mogą tłumaczyć, dlaczego jowiszowy księżyc Io ma wulkany w "niewłaściwych" miejscach. Nowe badania NASA sugerują, że oceany znajdujące się pod skorupą pływowo rozciąganego księżyca mogą być powszechniejsze i bardziej długotrwałe niż dotychczas sądzono. Ten fenomen dotyczy oceanów powstałych z magmy lub wody co zwiększa szanse na istnienie życia gdzie indziej we Wszechświecie. "To pierwszy raz gdy udało się szczegółowo zbadać ilość oraz rozkład ciepła wytworzonego przez pływy płynu w podpowierzchniowym oceanie magmy na Io," mówi Robert Tyle (University of Maryland, NASA Goddard Space Flight Center, Greenbelt). "Okazało się, że przebieg ogrzewania pływowego przewidziany przez nasz model pływów może odtworzyć wzór ciepła na powierzchni obserwowany na Io." Tyler jest głównym autorem artykułu opisującego te badania, opublikowanego w czerwcu 2015 r. w Astrophysical Journal Supplement Series. Io to najbardziej wulkanicznie aktywny glob w Układzie Słonecznym. Bezustannie na jego powierzchni dochodzi do setek erupcji wulkanicznych wyrzucających fontanny lawy na wysokość nawet 400 kilometrów. Intensywna aktywność geologiczna spowodowana jest ogrzewaniem, które jest wynikiem przyciągania księżyca przez ogromną grawitację Jowisza z jednej strony oraz mniejsze lecz regularne przyciąganie ze strony sąsiedniego księżyca - Europy. Io wykonuje dwa pełne obiegi wokół Jowisza w trakcie jednego obiegu Europy. Oznacza to, że Io doświadcza przyciągania ze strony Europy dokładnie w tych samych miejscach swojej orbity. Z tego też powodu orbita Io jest stopniowo rozciągana. Tak zmodyfikowana orbita sprawia, że Io zaczyna się rozciągać w trakcie swojego obiegu wokół Jowisza. Takie rozciąganie powoduje przesunięcie pozycji Io i powstawanie ogrzewania spowodowanego tarciem materii w jego wnętrzu, dokładnie tak jak pocieranie dłoni o siebie gdy jest zimno. Wcześniejsze teorie próbujące wyjaśnić ogrzewanie powstające we wnętrzu Io traktowały księżyc jako obiekt w stanie stałym choć elastyczny, przypominający glinę. Jednak gdy naukowcy porównali modele komputerowe przy tym założeniu do stworzenia mapy wulkanów na Io, odkryli, że większość z nich przesunięta jest o 30 do 60 stopni na wschód od miejsca przewidzianego przez modele. To odchylenie powtarzało się zbyt regularnie aby uznać je za zwykłą anomalię. Tajemnica przesuniętych wulkanów wymagała zupełnie nowego wytłumaczenia - takiego które będzie łączyło interakcje między ogrzewaniem spowodowanym przez przepływ płynów oraz przez pływy ciał stałych. Zespół uważa, że duża część oceanu jest mieszaniną stopionej i stałej skały. Gdy stopiona skała płynie pod wpływem grawitacji, może tworzyć zawirowania i ocierać się o otaczające skały w stanie stałym powodując powstawanie ciepła. "Ten proces może być wyjątkowo wydajny dla określonych kombinacji grubości warstwy i lepkości, które mogą powodować powstanie rezonansów dodatkowo intensyfikujących powstawanie ciepła," powiedział Christopher Hamilton, współautor opracowania. Źródło: Goddard Space Flight Center

Andreas Mogensen steruje łazikiem w Holandii z pokładu ISS

admin — Mon, 14 Sep 2015 11:39:40 +0000

W ubiegłym tygodniu astronauta ESA Andreas Mogensen okazał się prawdziwym ekspertem w prowadzeniu pojazdów z przestrzeni kosmicznej. W ramach projektu o nazwie Meteron (ESA) Mogensen, który aktualnie przebywa w Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, poprowadził łazik znajdujący się w ośrodku badawczym w Holandii ustawiony na atrapie bazy księżycowej. Andreas bezpośrednio sterował łazikiem Eurobot – który ma wielkość samochodu osobowego – którego zadaniem rozwiązanie problemu w symulowanej bazie księżycowej. Drugi łazik sterowany był z centrum ESA w Niemczech – dzięki czemu Andreas mógł skupić się na Eurobocie i w razie konieczności podjąć odpowiednią interwencję. [youtube https://www.youtube.com/watch?v=fFLwpfifIao&w=853&h=480] Nowy interfejs użytkownika do sterowania łazikiem z przestrzeni kosmicznej pracował bez zarzutu. Oba łaziki funkcjonowały w pełnej harmonii na przylegających sobie działkach. Eksperyment przebiegał na tyle bezproblemowo, że został ukończony w ciągu jednej sesji – zamiast planowych trzech sesji rozłożonych na dwa dni. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/astronauta-steruje-lazikiem-na-ziemi-pokladu-iss-1807.html

Fale uderzeniowe w odległych rozbłyskach promieniowania gamma

admin — Mon, 14 Sep 2015 13:54:55 +0000

Rozbłyski promieniowania gamma (GRB - Gamma Ray Burst) - rozbłyski wysokoenergetycznego promieniowania pojawiające się na niebie średnio raz dziennie - to najjaśniejsze zjawiska w znanym nam Wszechświecie. Typowy rozbłysk jest miliony razy jaśniejszy od całej galaktyki. Astronomowie starają się odszyfrować ich naturę nie tylko z uwagi na związaną z nimi ogromną energię lecz również z uwagi na fakt, że ich jasność umożliwia dostrzeżenie ich z iście kosmologicznych odległości, dzięki czemu dają nam wgląd we wczesny wszechświat. Wydaje się, że istnieją dwa główne typy rozbłysków GRB: te związane ze śmiercią masywnych gwiazd, i te pochodzące z połączenia dwóch ekstremalnych obiektów (gwiazd neutronowych lub czarnych dziur), które krążyły wokół siebie w układzie podwójnym. Zasadniczo te dwa typy różnią się od siebie długością rozbłysku: pierwsze z nich trwają dłużej niż kilka sekund, a te drugie są krótsze. Astronomowie uważają, że pomimo różnic, oba typy GRB mają gorące dyski akreującej materii, dzięki czemu tworzą biegunowe dżety naładowanych cząstek poruszających się z prędkościami relatywistycznymi. W modelu standardowym, fale uderzeniowe prowadzą do wytworzenia promieniowania gamma w pierwszym (dłuższe rozbłyski) przypadku, podczas gdy fale uderzeniowe z oddziaływania dżetów z zewnętrznym ośrodkiem powodują powstanie wstępnego rozbłysku promieniowania gamma w drugim z przypadków. Pod wieloma względami oba scenariusze rozbłysku są identyczne, jednak w kilku szczegółach różnią się w zależności od typu. Astronomowie starają się określić różne parametry tak, aby można było dokładniej śledzić pochodzenie każdego z rozbłysków. Astronom Raffaella Margutti (CfA) wraz ze współpracownikami wykorzystała kilka teleskopów naziemnych do śledzenia GRB zarejestrowanego w czerwcu 2014 roku, badając poświatę po rozbłysku od około trzech dni po wykryciu i przez kolejne 120 dni. Astronomowie doszli do wniosku, że rozbłysk związany był ze śmiercią masywnej gwiazdy, jednak część jego emisji pochodzi z fali uderzeniowej widocznej w nienajjaśniejszej klasie rozbłysków. Wyniki są zgodne z przewidywaniami modeli wybuchu supernowych, jednak fakt, iż ten obiekt ma cechy charakterystyczne dla obu klas uświadamia nam złożoność mających w tym przypadku miejsce procesów fizycznych oraz konieczność obserwacji w wielu zakresach promieniowania. Źródło: MNRAS Artykuł naukowy: DOI: 10.1093/mnras/stv1327

Półmrok Saturna i Tetydy - zachwycające zdjęcie

admin — Mon, 14 Sep 2015 17:23:30 +0000

Ciemne strony Saturna i Tetydy to naprawdę ciemne miejsca. Wiemy, że cienie są ciemniejszymi obszarami od obszarów oświetlonych przez Słońce. W przestrzeni kosmicznej, gdzie nie ma powietrza, w którym światło mogłoby się rozpraszać, zacienione obszary mogą wydawać się całkowicie czarne. Tetyda (1062 km średnicy) ledwo widoczna w dolnej, lewej części tego zdjęcia poniżej płaszczyzny pierścieni została rozjaśniona, aby można było ją dostrzec. W górnej, środkowej części kadru widoczny jest zarys charakterystycznego sześciokątu przy biegunie Saturna. Zdjęcie wykonane szerokokątnym obiektywem zainstalowanym na pokładzie sondy Cassini z położenia 10 stopni nad płaszczyzną oświetlonych pierścieni zostało wykonane 15 stycznia 2015 roku w filtrze przepuszczającym najwięcej promieniowania na długości fali 752 nm (bliska podczerwień). W momencie wykonania zdjęcia sonda znajdowała się 2.4 mln km od Saturna. Źródło: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

Proton-M wyniósł na orbitę rosyjskiego satelitę telekomunikacyjnego

admin — Tue, 15 Sep 2015 06:12:55 +0000

W poniedziałek Rosjanie z powodzeniem wysłali w przestrzeń kosmiczną rakietę Proton, na której pokładzie wynieśli rosyjskiego satelitę telekomunikacyjnego. Start przeprowadzono z Kosmodromu Bajkonur i był to drugi udany start od czasu katastrofy do której doszło podczas startu rakiety,która miała wynieść na orbitę satelitę meksykańskiego w maju 2015 roku. Rakieta Proton-M wystartowała zgodnie z planem o godzinie 22:10 czasu lokalnego (21:10 czasu polskiego) w poniedziałek. W sierpniu br. za pomocą rakiety Proton wyniesiono w przestrzeń brytyjskiego satelitę telekomunikacyjnego. https://www.youtube.com/watch?v=Vmj2x3mKups&w=1280&h=720 W maju doszło do utraty meksykańskiego satelity gdy rosyjska rakieta Proton-M uległa awarii tuż po starcie. Według państwowego producenta rakiet, firmy Khrunichev Centre do katastrofy doszło z powodu wady konstrukcyjnej jednego z silników. https://www.youtube.com/watch?v=NKRT2BRN2HM&w=1280&h=720 Proton-M - rakieta oparta na technologii z czasów Związku Radzieckiego uważana jest za weterana w przemyśle kosmicznym, a Rosjanie pracują nadnową generacją rakiet, które mogłyby ją zastąpić. Rosja zmuszona była wstrzymać wszystkie loty załogowe na orbitę po tym jak statek Progress wiozący zapasy na Międzynarodową Stację Kosmiczną uległ katastrofie pod koniec kwietnia br. Statek Progress utracił kontakt z kontrolą naziemną i spłonął w atmosferze. Z uwagi na katastrofę, którą wg Rosjan spowodowała wadliwa rakieta Soyuz, grupa astronautów musiała spędzić dodatkowy miesiąc na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. W ubiegłym miesiącu astronauci z Rosji, Japonii i USA dotarli z powodzeniem na pokład ISS po dwumiesięcznej przerwie spowodowanej usterką rakiety. Źródło: AFP

Ziemia i Księżyc mistrzami pierwszego planu w kadrze SDO

admin — Tue, 15 Sep 2015 12:45:32 +0000

13. września 2015 roku gdy wysłane przez NASA obserwatorium Solar Dynamics Observatory (SDO) jak zawsze uważnie śledziło procesy zachodzące na Słońcu, w kadrze znalazł się nie jeden "mistrz pierwszego planu", ale dwa. Gdy w pole widzenia wchodził Księżyc, który za chwilę miał przejść na tle tarczy Słońca, Ziemia postanowiła zasłonić i Słońce i Księżyc całkowicie blokując pole widzenia sondy. Gdy Słońce w końcu pojawiło się z powrotem, Księżyc właśnie schodził z jego tarczy. Mimo, że co roku SDO rejestruje dziesiątki zaćmień spowodowanych Ziemią i kilka tranzytów Księżyca, to po raz pierwszy oba te dwa zdarzenia zbiegły się w czasie. Ustawienie Słońca, Księżyca i Ziemi spowodowało także częściowe zaćmienie Słońca 13. września, widoczne z fragmentu Afryki i Antarktydy. Orbita SDO zazwyczaj zapewnia niezakłócony obraz Słońca, jednak ruch obiegowy Ziemi wokół Słońca sprawia, że orbita SDO przebiega za Ziemią dwa razy w roku, przez 2 do 3 tygodni. W tym okresie, Ziemia blokuje sondzie widok Słońca przez okres od kilku minut do ponad godziny dziennie. https://www.youtube.com/watch?v=lIVNDTPtyC8&w=853&h=480 Źródło: NASA Goddard

Przeżyjmy jeszcze raz lądowanie Philae na powierzchni P67

admin — Tue, 15 Sep 2015 14:57:28 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=wJOh9DL6yBQ&w=853&h=480 30. lipca br. w czasopiśmie Science opublikowano pierwsze artykuły naukowe opisujące wyniki uzyskane przez lądownik Philae na powierzchni komety 67P/Churyumov-Gerasimenko. Z tej okazji opublikowany został zestaw zdjęć wykonanych przez Philae 12. listopada 2014 roku. Wśród zdjęć znalazła się sekwencja siedmiu zdjęć wykonanych przez patrzącą w dół kamerę ROLIS, która rejestrowała zbliżające się miejsce pierwszego lądowania w punkcie Agilkia, wcześniej znanym pod roboczą nazwą Site J. (Jak dobrze wiadomo, po dotknięciu punktu Agilkia, lądownik Philae odbił się i ostatecznie wylądował w miejscu nazwanym Abydos.) Aby uczcić pierwszą rocznicę wyboru Site J jako miejsca lądowania Philae, zespół misji Rosetta opublikował specjalną wersję sekwencji zdjęć z instrumentu ROLIS. Siedem zdjęć wykonanych w odstępach 10 sekund zostało wykorzystanych do stworzenia filmu pokazującego opadanie lądownika Philae od momentu gdy znajdował się on 67 metrów nad powierzchnią aż do 9. metra przed lądowaniem. Film kończy się na wysokości 9 metrów, bowiem w sekwencji nie wykonano już kolejnych zdjęć. Przyziemienie nastąpiło przed upływem kolejnych 10 sekund. Z uwagi na to, że zespół współpracował już z Jakubem Knapikiem (Platige Image) z Warszawy przy produkcji krótkiego filmu sci-fi pt. "Ambition", z wielką radością przyjął informację, że Jakub postanowił wykorzystać te siedem zdjęć i złożyć je w filmową sekwencję. Ścieżkę dźwiękową filmu stanowi instrumentalna wersja utworu "Saline", z wydanego w 2008 roku albumu "Experiments in Mass Appeal", którego autorem jest Jem Godfrey of Frost. Źródło: spaceref

Potężna tafla lodu tuż pod powierzchnią Marsa

admin — Tue, 15 Sep 2015 20:16:23 +0000

Według naukowców tuż pod powierzchnią Marsa między jego równikiem a biegunem północnym skrywa się gigantyczna tafla lodu o powierzchni dwukrotnie większej od Francji. Lód może być pozostałością po opadach śniegu dziesiątki milionów lat temu. Teraz Mars jest suchy i zimny jednak wiele dowodów wskazuje, że rzeki, jeziora i morza pokrywały w przeszłości powierzchnię planety. Naukowcom udało się odkryć życie wszędzie tam na Ziemi gdzie odkryli wodę, dlatego też niektórzy naukowcy uważają, że życie mogło wyewoluować na Marsie w czasach gdy istniała na nim woda, i może wciąż istnieć w ukrytych podziemnych zbiornikach wody. Ilość wody na Marsie zmieniała się dramatycznie przez eony z powodu niestabilnego nachylenia Czerwonej Planety — w przeciwieństwie do Ziemi Mars nie posiada dużego księżyca, który stabilizowałby nachylenie planety, przez co kierunek, który wskazuje oś obrotu Marsa porusza się nieprzewidywalnym i chaotycznym ruchem, który regularnie powoduje kolejne epoki lodowe. Mimo, że naukowcy od dawna wiedzieli, że ogromne ilości lodu ukryte są na dużych szerokościach geograficznych wokół marsjańskich biegunów, dopiero teraz zaczęli odkrywać lód także na średnich szerokościach, a nawet w pobliżu marsjańskiego równika. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/ogromna-tafla-lodu-tuz-pod-powierzchnia-marsa-1810.html

Pod powierzchnią Enceladusa znajduje się globalny ocean

admin — Wed, 16 Sep 2015 08:01:13 +0000

Dzięki wyjątkowo precyzyjnym pomiarom wahań Enceladusa, księżyca Saturna, którego ruch wykrywalny jest tylko na zdjęciach wykonanych przez instrumenty sondy Cassini w bardzo wysokiej rozdzielczości - naukowcy z Cornell University potwierdzili, że pod grubą lodową skorupą księżyca znajduje się globalny ocean. Planetolodzy z Cornell przeanalizowali zdjęcia Enceladusa wykonane przez sondę Cassini na przestrzeni ostatnich 7 lat."To był istotnie duży problem, który wymagał lat obserwacji i obliczeń zahaczających o wiele dziedzin, ale teraz jesteśmy pewni, że w końcu doszliśmy do celu," mówi Peter Thomas, naukowiec z Cornell i główny autor artykułu pt. "Enceladus' measured physical libration requires a global subsurface ocean" opublikowanego w czasopiśmie Icarus (wrzesień 2015). Geologicznie różnorodny Enceladus intensywnie uwalnia parę wodną i wodę w stanie ciekłym z pęknięć na lodowej skorupie w pobliżu południowego bieguna - ten fakt znany jest już z początków misji sondy Cassini w układzie Saturna. Jednak jak dotąd naukowcy nie byli pewni wielkości podpowierzchniowego źródła wody. Po każdym przelocie sondy Cassini w pobliżu księżyca, Thomas wraz ze współpracownikami precyzyjnie lokalizowali i mierzyli ręcznie ponad 5800 elementów jego topografii. Dzięki temu wykrywali nawet lekkie wahania rzędu 0.1 stopnia, jedna nawet ten niewielki ruch zwany libracją jest dużo większy niż gdyby zewnętrzna skorupa byłą na stałe połączona ze skalistym jądrem księżyca. Stąd naukowcy wywnioskowali, że księżyc musi wewnątrz posiadać globalną ciekłą warstwę dużo większą niż wcześniej proponowane "regionalne morze" pod biegunem południowym. "Gdyby powierzchnia i jądrą były ze sobą połączone na sztywno, jądro zapewniłoby odpowiednią bezwładność, która spowodowałaby, że wahania powierzchni księżyca byłyby dużo mniejsze niż obserwujemy," mówi Matthew Tiscareno, który latem opuścił Cornell i rozpoczął pracę w SETI Institute w Mountain View. "To dowód na to, że pod powierzchnią musi znajdować się globalna warstwa w stanie ciekłym oddzielająca powierzchnię od jądra," dodaje. Źródło: Icarus

Pobliskie czerwone karły źródłem wiedzy o powstawaniu planet

admin — Wed, 16 Sep 2015 08:59:06 +0000

Przypadkowe odkrycie zbioru młodych czerwonych karłów w stosunkowo niedużej odległości może pozwolić nam przyjrzeć się powolnemu procesowi powstawania planet. Astronomowie z Australian National University (ANU) oraz UNSW Canberra odkryliwokół dwóch gwiazd duże dysku pyłowe, które świadczą o zachodzącym tam procesie formowania się planet. "Wiemy, że Ziemia i wszystkie inne planety powstały z dysków takich jak te. Możliwość obserwowania procesu powstawania nowego układu planetarnego jest fascynująca," mówi główny badacz dr Simon Murphy (ANU Research School of AStronomy and Astrophysics). Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/dyski-pylowe-wokol-mlodych-czerwonych-karlow-1811.html

Gemini Planet Imager filmuje egzoplanetę na orbicie!

admin — Wed, 16 Sep 2015 13:19:12 +0000

Zespół astronomów dostarczył nam najlepszy jak dotąd obraz planety poruszającej się po orbicie wokół swojej gwiazdy. Seria zdjęć wykonanych między listopadem 2013 roku, a kwietniem 2015 roku przedstawia egzoplanetę beta Pictoris poruszającą się przez 1.5 roku na fragmencie swojej 22-letniej orbity. Po raz pierwszy odkryta w 2008 roku, beta Pic b to gazowy olbrzym o masie równej 10-12 masom Jowisza, krążący po orbicie o średnicy porównywalnej z orbitą Saturna. Stanowi ona część dynamicznego i złożonego układu planetarnego beta Pictoris, gwiazdy leżącej 60 lat świetlnych od Ziemi. Układ ten zawiera komety, orbitujące obłoki gazowe oraz potężny dysk odłamków, który w naszym Układzie Słonecznym rozciągałby się od orbity Neptuna na prawie 2000 AU (1 AU - jednostka astronomiczna równa średniej odległości Ziemi od Słońca). Ponieważ planeta i dysk odłamków oddziałują ze sobą grawitacyjnie, układ ten stanowi dla astronomów idealne laboratorium do testowania teorii dotyczących powstawania układów planetarnych poza naszym własnym. Maxwell Millar-Blanchear, doktorant na University of Toronto, jest głównym autorem artykułu, który zostanie dzisiaj opublikowany w czasopiśmie Astrophysical Journal. Artykuł opisuje obserwacje układu beta Pictoris wykonane za pomocą instrumentu Gemini Planet Imager (GPI) na teleskopie Gemini South w Chile. "Zdjęcia w tej sekwencjii przedstawiają najdokładniejsze kiedykolwiek wykonane pomiary pozycji planety," mówi Millar-Blanchear. "Dodatkowo, dzięki GPI jesteśmy w stanie jednocześnie obserwować planetę oraz dysk. Dzięki połączeniu wiedzy o dysku i o planecie możemy poznawać architekturę systemu planetarnego oraz wzajemnych oddziaływań między jego elementami." Artykuł zawiera poprawki pomiarów orbity egzoplanety, nowe informacje dotyczące dynamicznego oddziaływania pierścienia z planetą oraz najdokładniejsze jak dotąd pomiary masy beta Pictoris. Astronomowie jak dotąd odkryli prawie dwa tysiące planet pozasłonecznych w ostatnich dwóch dekadach, jednak większość z nich została wykryta za pomocą instrumentów - takich jak teleskop kosmiczny Kepler - wykorzystujących metodę tranzytu. Dzięki GPI astronomowie uzyskują obrazy samych planet - to niesamowite osiągnięcie zważając na fakt, że tego typu planeta zazwyczaj jest niedostrzegalna w blasku gwiazdy, wokół której krąży. Źródło: Dunlap Institute for Astronomy and Astrophysics / ApJ

Zaawansowane cywilizacje są bardzo rzadkie albo nie istnieją w lokalnym Wszechświecie

admin — Wed, 16 Sep 2015 18:08:38 +0000

Najnowsze, bardzo czułe teleskopy umożliwiają astronomom wykrywanie nadwyżki ciepła, która wedle oczekiwań mogłaby być markerem istnienia zaawansowanej obcej cywilizacji, która potrafi wykorzystać energie rzędu energii uwalnianej przez gwiazdy we własnej galaktyce. Profesor Michael Garrett (ASTRON General & Scientific Director) przeanalizował obserwacje radiowe wybranych galaktyk i stwierdził, że tego typu zaawansowane cywilizacje występują bardzo rzadko lub wcale ich nie ma w lokalnym Wszechświecie. Zaawansowane cywilizacje zdolne ujarzmić energie całej galaktyki (tak zwane cywilizacje typu III w skali Kardaszewa) powinno się ujawniać jako promieniowanie w zakresie średniej podczerwieni (mid-IR). Zespół astronomów pod kierownictwem dr Jasona Wrighta (Penn State University, USA) stworzył już listę kilkuset galaktyk (wybranych z łącznej populacji 100 000 galaktyk), w których zaobserwowano wyjątkowo silną emisję w zakresie średniej podczerwieni. Jedynym problemem jest fakt, że chociaż rzadko, to tego typu emisja może powstawać także w naturalnych procesach astrofizycznych związanych z emisją cieplną gorącego pyłu. Profesor Michael Garrett wykorzystał radiowe pomiary najlepszych galaktyk kandydackich i odkrył, że duża większość tych systemów charakteryzuje się emisją, którą najłatwiej wytłumaczyć naturalnymi procesami astrofizycznymi. Obecność emisji radiowej na poziomach oczekiwanych przez korelację promieniowania w zakresie średniej podczerwieni i fal radiowych sugeruje, że emisja w mid-IR nie pochodzi od ciepła z kosmicznych fabryk lecz jest wynikiem promieniowania pyłu - np. pyłu powstającego i ogrzewanego w regionach formowania się masywnych gwiazd. Prof. Garrett tłumaczy: "Pierwotne badania przeprowadzone na Penn State powiedziały nam już, że takie systemy są bardzo rzadkie, jednak nowa analiza wskazuje, że jest to zbyt optymistyczne podejście. W rzeczywistości zaawansowane cywilizacje typu III na skali Kardaszewa praktycznie nie istnieją w lokalnym wszechświecie. Moim zdaniem możemy spać spokojnie - inwazja obcych nam nie grozi!" Żarty żartami lecz prof. Garrett wciąż przygląda się kilku galaktykom, które nie podpadają pod w/w korelację: "Niektóre z tych galaktyk zdecydowanie wymagają dokładniejszej analizy, jednak te już szczegółowo przebadane także wykazały naturalne astrofizyczne źródło promieniowania. Prawdopodobnie wszystkie przypadki da się wykluczyć, ale mimo to warto spróbować." Technika stosowana przez prof. Garretta może być wykorzystana także do identyfikowania mniej zaawansowanych cywilizacji (typu II na skali Kardaszewa), które kontrolują energie rzędu pojedynczych gwiazd. Takie cywilizacje wciąż byłyby dużo bardziej zaawansowane od naszej (cywilizacja ziemska nie jest nawet cywilizacją typu I), jednak mogłyby być powszechniejsze we Wszechświecie. Profesor Garrett planuje poszukiwania cywilizacji II typu: "Trochę martwi mnie brak cywilizacji typu III. Być może zaawansowane cywilizacje są na tyle wydajne, że nie "ucieka" im tak dużo promieniowania w mid-IR - choć aktualnie wydaje się to bardzo trudne do wykonania z punktu widzenia fizyki. Ważne jednak, aby nadal poszukiwać markerów pozaziemskiej inteligencji." Wyniki badań zespołu opublikowano w tym tygodniu w liście do europejskiego czasopisma Astronomy & Astrophysics. Źródło: A&A Link do artykułu naukowego: http://www.aanda.org/articles/aa/abs/2015/09/aa26687-15/aa26687-15.html

NASA przesuwa pierwszy lot załogowy na 2023 rok

admin — Thu, 17 Sep 2015 06:24:00 +0000

Najnowszy statek kosmiczny NASA - Orion nie zabierze astronautów w przestrzeń kosmiczną tak szybko jak planowano dotychczas. Wczoraj przedstawiciele NASA przyznali, że raczej nie uda się dotrzymać terminów i wysłać pierwszych astronautów w 2021 roku. Po części spowodowane jest to doświadczeniem agencji, która w tak dużych programach jak Orion często napotyka na nieoczekiwane problemy. Menedżerowie stwierdzili, że nową oficjalną datą startu będzie rok 2023, chociaż wciąż mają cień nadziei na start w 2021 roku. Celem programu Orion jest rozszerzenie zakresu załogowej eksploracji przestrzeni kosmicznej aż do Marsa. Ponad 3-metrowej wysokości kapsuła będzie wynoszona w przestrzeń kosmiczną na szczycie nowej rakiety wciąż konstruowanej przez NASA w ramach programu SLS (Space Launch System). Bezzałogowy lot testowy Oriona oraz rakiety SLS wciąż planowany jest na 2018 rok. Statek Orion miał już swój pierwszy lot testowy w grudniu ubiegłego roku. Robert Lightfoot, jeden z administratorów NASA przyznał, że zbyt wiele zmiennych trzeba uwzględnić, aby określić szanse startu w 2021 roku. Jak zauważył podczas telekonferencji z dziennikarzami "Nasz poziom pewności nie jest zbyt wysoki, bo z doświadczenia wiemy, że zazwyczaj pojawiają się nieoczekiwane przeszkody." Rozwój oprogramowania to jeden z obszarów, który zazwyczaj może powodować opóźnienia. Tak samo można powiedzieć o wielokrotnym wykorzystaniu platform testowych. Mimo, że w tych obszarach program nie ma opóźnień "to musimy brać je pod uwagę, bo przed nami jeszcze bardzo długa droga i problemy mogą się jeszcze pojawić." NASA wydała już 4,7 mld USD na program Orion, a od października przeznaczy kolejne 6,7 mld USD na przygotowanie pierwszego lotu załogowego Oriona w 2023 roku. Pierwszy lot załogowy zabierze astronautów na orbitę w celu sprawdzenia systemów załogowych Oriona. Kapsuła zaprojektowana jest dla czteroosobowej załogi. Podczas drugiej załogowej misji NASA planuje wysłać astronautów na niewidoczną stronę Księżyca. Ostatecznym celem Oriona i SLS jest wysłanie misji załogowej na Marsa w czwartej dekadzie tego wieku. Źródło: NASA

ESA wystawia BepiColombo przed misją do Merkurego

admin — Thu, 17 Sep 2015 15:56:26 +0000

Zdjęcie przedstawia moduły sondy BepiColombo, które będą wystawione dla publiczności w niedzielę, 4 października podczas Dni Otwartych Centrum Technicznego ESTEC w Holandii.

Na widok publiczny wystawiony zostanie ten sam sprzęt, który w styczniu 2017 roku rozpocznie swoją siedmioletnią podróż do Merkurego. Na szczycie modułu transportowego Mercury Transfer Module, którego zadaniem jest dostarczenie sondy w pobliże pierwszej planety od Słońca, widać europejską sondę Mercury Planetary Orbiter. To czego jeszcze brakuje to japoński Mercury Magnetosphere Orbiter, który umieszczony będzie na samym szczycie kolumny BepiColombo. Japońska sonda wejdzie na wysoce eliptyczną orbitę, z której badać będzie enigmatycznie silne pole magnetyczne planety, podczas gdy sonda ESA wejdzie na orbitę 400 x 1500 km, z której będzie wykonywała mapy planety. Aktualnie BepiColombo znajduje się w centrum testowym ESTEC w Noordwijk (Holandia), największym w Europie centrum testowania sond kosmicznych. Źródło: ESA

Nowa partia zdjęć zachwyca jak żadna dotąd!

admin — Thu, 17 Sep 2015 16:12:36 +0000

Najnowsze zdjęcia z sondy New Horizons po raz kolejny zachwyciły naukowców - nie tylko z uwagi na wspaniałe widoki majestatycznych gór lodowych, potoków zamrożonego azotu czy mrocznych niskich mgieł, lecz także dlatego, że bardzo przypominały znane nam widoki Arktyki. Zdjęcie w pełnej rozdzielczości tutaj: https://www.nasa.gov/sites/default/files/thumbnails/image/nh-apluto-wide-9-17-15-final_0.png Te nowe zdjęcia sierpa Plutona - wykonane przez szerokokątną kamerę Ralph/Multispectral Visual Imaging Camera (MVIC) 14 lipca i przesłane na Ziemię 13. września br. - dają nam okazję spojrzeć na krajobrazy Plutona niesamowicie podświetlone przez Słońce. Doskonale przedstawiają zróżnicowanie terenu i rozciągniętą atmosferę tego globu. Zdjęcie przedstawia rejon o szerokości 1250 kilometrów. "To zdjęcie naprawdę zabiera nas na Plutona, sprawia, że czujemy się jak byśmy tak byli rozkoszując się krajobrazem," mówi główny badacz misji New Horizons Alan Stern (SwRI Boulder, Colorado). Dzięki podświetleniu i wysokiej rozdzielczości, to zdjęcie ujawnia nowe szczegóły dotyczące mgieł w delikatnej i rozciągniętej azotowej atmosferze Plutona. Na zdjęciu wyraźnie widać kilkanaście cienki warstw mgły rozciągających się od samej powierzchni do wysokości aż 100 km nad powierzchnią. Oprócz tego, że zdjęcia same w sobie są zachwycające, te delikatne mgiełki wskazują na zmiany pogody z dnia na dzień na Plutonie, dokładnie takie same jak na Ziemi. Źródło: Tricia Talbert

3000 komet odkrytych przez SOHO

admin — Thu, 17 Sep 2015 21:02:00 +0000

13. września 2015 roku Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) - obserwatorium powstałe w ramach wspólnego projektu Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz NASA - odkryło swoją 3000. kometę potwierdzając tym samym swoją niezachwianą pozycję najlepszego odkrywcy komet. Przed startem obserwatorium w 1995 roku, z przestrzeni kosmicznej odkryto zaledwie kilkanaście komet, a z obserwatoriów naziemnych około 900. Trzytysięczna kometa została po raz pierwszy zaoobserwowana w pakiecie danych przez obserwatora Worachate Boonploda z Tajlandii. "Jestem bardzo szczęśliwy, że mogłem być częścią tak symbolicznego odkrycia w ramach projektu SOHO," powiedział Boonplod. "Chciałbym podziękować SOHO, ESA oraz NASA za umożliwienie mi pracy nad tymi danymi." Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/3000-komet-odkrytych-przez-soho-1814.html

Advanced LIGO rozpoczyna obserwacje naukowe

admin — Fri, 18 Sep 2015 08:40:23 +0000

Projekt Advanced LIGO, istotna modernizacja obserwatorium Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory, przechodzi właśnie ostatnie przygotowania do rozpoczęcia obserwacji naukowych, które planowane jest na drugą połowę września. LIGO - obserwatorium stworzone przez Caltech oraz MIT do obserwowania fal grawitacyjnych składa się z identycznych detektorów umieszczonych w Livingston, w stanie Luizjana oraz w Hanford, w stanie Waszyngton. "Zespół naukowców i inżynierów z Caltech oraz MIT przez ostatnie siedem lat pracował nad stworzeniem Advanced LIGO, najczulszego na świecie detektora fal grawitacyjnych," mówi David Reitze, dyrektor wykonawczy programu LIGO w Caltech. Istnienie fal grawitacyjnych zostało przewidziane przez Alberta Einsteina w 1916 roku w ramach ogólnej teorii względności. Same fale emitowane są przez gwałtowne zdarzenia we Wszechświecie takie jak wybuchy gwiazd czy zderzenie czarnych dziur. Tego rodzaju fale niosą informacje nie tylko o obiektach, które je wytworzyły, ale także o naturze grawitacji w ekstremalnych warunkach, której nie da się zmierzyć innymi instrumentami astronomicznymi. "Eksperymentalne próby znalezienia fal grawitacyjnych trwają od ponad 50 lat i jak dotąd nie udało się ich dostrzec. Są one bowiem bardzo rzadkie, a amplituda ich sygnału jest niezmiernie mała," mówi Reitze. Mimo, że wcześniejsze pomiary LIGO nie przyniosły żadnych odkryć, Advanced LIGO zwiększa czułość obserwatoriów o czynnik 10. "Pierwsze obserwacje naukowe Advanced LIGO sprawią, że interferometry będą w stanie "zobaczyć" zdarzenia trzy razy bardziej odległe od poprzedniego detektora LIGO," mówi David Shoemaker, lider projektu Advanced LIGO w MIT, "dzięki temu będziemy badać dużo większą część Wszechświata." Każdy interferometr LIGO w kształcie litery L o długości 4 km wykorzystuje wiązkę laserową podzieloną na dwie wiązki, które podróżują w tą i z powrotem w długich ramionach obserwatorium w próżniowych rurkach. Owe promienie służ do monitorowania odległości między precyzyjnie ustawionymi lustrami. Zgodnie z teorią Einsteina, odległość między lustrami ulegnie delikatnej zmianie, jeżeli przez obserwatorium przejdzie fala grawitacyjna. W pierwotnej konfiguracji LIGO było na tyle czułe, że było w stanie na 4-kilometrowym odcinku wykryć zmianę odległości rzędu jednej tysięcznej średnicy protonu. To poziom pomiaru, który po przeskalowaniu pozwoliłby zmierzyć odległość z Ziemi do najbliższej nam gwiazdy - ponad 4 lata świetlne - z dokładnością do szerokości ludzkiego włosa. Advanced LIGO, który będzie wykorzystywał infrastrukturę LIGO, jest dużo dokładniejszy. "Oczekujemy, że pełna optymalizacja działania detektora oraz osiągnięcie maksymalnej zakładanej czułości potrwa około pięciu lat," mówi Reitze. Źródło: Caltech

Zderzenie dwóch galaktyk NGC 3921

admin — Sat, 19 Sep 2015 20:44:22 +0000

Wiadomo, że łączenie się galaktyk odgrywa istotną rolę w ewolucji galaktyk, a w szczególności w powstawaniu galaktyk eliptycznych. Niemniej jednak szczegółowo możemy przyjrzeć się tylko kilku procesom łączenia się galaktyk. Para oddziałujących ze sobą galaktyk widziana na powyższym zdjęciu - znana jako NGC 3921 - to właśnie jeden z tych przypadków. NGC 3921 — znajdujący się w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy — to para dwóch galaktyk dyskowych w zaawansowanym stadium łączenia. Obserwacje tego obiektu wskazują, że obie galaktyki są mniej więcej tego samego rozmiaru i masy i zderzyły się ze sobą około 700 milionów lat temu. Na zdjęciu powyżej doskonale widać zaburzoną morfologię, ogony oraz pętle charakterystyczne dla okresu po połączeniu galaktyk. Zderzenie galaktyk spowodowało zintensyfikowanie procesów formowania się nowych gwiazd co doskonale widać na wcześniejszych zdjęciach tego obiektu (poniżej). Przedstawiają one ponad 1000 jasnych, młodych gromad gwiazd dopiero co powstałych w centrum tej pary galaktyk. Zdjęcie: ESA/Hubble & NASA

Start sondy ExoMars 2016 przesunięty z powodu usterki

admin — Fri, 18 Sep 2015 22:40:32 +0000

Niedawno odkryty problem dotyczący dwóch czujników w układzie napędowym służącym do wejścia w atmosferę, opadania i lądowania, spowodował przesunięcie pierwotnie planowanego na styczeń startu misji ExoMars 2016. Późniejszy start wciąż zmieści się w oknie startowym na początku 2016 roku. ExoMars to wspólne przedsięwzięcie Europejskiej Agencji Kosmicznej ESA oraz rosyjskiej agencji Roskosmos. Zalecenie przesunięcia startu misji zostało wspólnie wypracowane przez zespoły obu agencji i zostanie zatwierdzone przez kierownictwo 24 września. Moduł Schiaparelli sprawdzi skuteczność kluczowych technologii dowodząc, że Europa posiada zdolność przeprowadzenia kontrolowanego lądowania na Marsie. Czytaj więcej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/start-sondy-exomars-2016-przesuniety-1817.html

Poranek nad USA z pokładu ISS

admin — Sun, 20 Sep 2015 20:36:49 +0000

17 września 2015 roku astronauta NASA Scott Kelly uchwycił na zdjęciu wykonanym z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej obraz widok bardzo wczesnego poranka nad USA. Zdjęciem podzielił się na swoim koncie twitter podpisując je słowami "Czyste niebo nad większą częścią USA",(oryg. "Clear skies over much of the USA today. #GoodMorning from @Space_Station! #YearInSpace.") We wtorek, 15 września minęła połowa rocznej misji Scotta Kelly oraz rosyjskiego kosmonauty Michaiła Kornienko. Przeciętny czas pobytu astronautów na pokładzie ISS wynosi cztery do sześciu miesięcy. Wyniki badań wykonanych w czasie całorocznej misji pozwolą naukowcom lepiej zrozumieć reakcję organizmu na długotrwałe przebywanie w warunkach panujących w przestrzeni kosmicznej. Tego rodzaju wiedza jest kluczowa podczas planowania misji załogowych dalej w przestrzeń kosmiczną, np. na Marsa - dokąd podróż może trwać nawet 500 dni. Zdjęcie: NASA

Galileo 9 i 10 już w systemie

admin — Sun, 20 Sep 2015 20:52:17 +0000

20 września o 18:22 zespół ESA/CNES w centrum operacyjnym ESOC potwierdził przekazanie satelitów Galileo 9/10 do centrum kontroli Galileo Control Center pod Monachium. Od tego momentu satelity należą do systemu i zawiaduje nimi zespół stale zajmujący się całą konstelacją satelitów Galileo. Po bezproblemowym doprowadzeniu na orbitę za pomocą rakiety Sojuz w dniu 11 września, krytyczna faza startu i wstępnego wprowadzenia na orbitę przebiegła idealnie i oba satelity pracują prawidłowo i zdążają na swoją docelową orbitę operacyjną. Formalne przekazanie satelitów zbiega się w czasie z przekazaniem drugiego z nich - pierwszy został już przekazany pod kontrolę centrum wczoraj (19 września). W momencie przekazania oba satelity działały zgodnie z planem, Mimo, że faza LEOP (Launch and Early Orbit Phase) zakończyła się w centrum ESOC, zespół dynamiki lotów Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA Flight Dynamics) będzie wspierał oba satelity do momentu osiągnięcia przez nie ostatecznej orbity do czego dojdzie w ciągu kilku nadchodzących tygodni. Źródło: ESA

45 lat temu: lądowanie Łuny 16 na Księżycu

admin — Sun, 20 Sep 2015 21:03:11 +0000

Dokładnie 45 lat temu sonda Łuna 16 wylądowała na Księżycu. To pierwszy bezzałogowy pojazd, który przywiózł na Ziemię próbki gruntu księżycowego o masie 101 gramów. Dokładnie o 5:23 UTC, 20 września 1970 roku sonda Łuna po problematycznym locie, podczas którego do końca nie wiedziano czy uda się wylądować w założonym miejscu, sonda Łuna 16 wylądowała na powierzchni Srebrnego Globu. Godzinę po wylądowaniu wiertło zamontowane na pokładzie lądownika wbiło się na głębokość 35 cm w powierzchnię Księżyca. Wycofując wiertło pobrana została próbka gruntu księżycowego, która kilkanaście godzin później wystrzelona została w kierunku Ziemi, gdzie wylądowała 24 września. Źródło: R. Baalke

Szybkie błyski energii pozwolą stworzyć mapę 3D wszechświata?

admin — Mon, 21 Sep 2015 08:20:49 +0000

Gdyby tak określanie odległości Ziemi do odległych galaktyk było równie łatwe jak wyciągnięcie miary... Naukowcy z University of British Columbia (UBC) przedstawili nowy sposób obliczania odległości we wszechświecie wykorzystujący tajemnicze błyski energii. W artykule opublikowanym w piątek w czasopiśmie Physical Review Letters naukowcy z UBC zaproponowali nowy sposób obliczania odległości kosmologicznych, który do pomiaru wykorzystuje błyski energii znane jako szybkie błyski energii (FRB - Fast Radio Burst). Owa metoda pozwala naukowcom określanie położenia odległych galaktyk w trzech wymiarach oraz tworzenie map wszechświata. "Zaproponowaliśmy metodę, która wykorzystuje te nowe zjawiska do badania obiektów kosmologicznych we wszechświecie," mówi Kiyoshi Masui (UBC). "Jesteśmy przekonani, że błyski można wykorzystać do zbadania rozkładu galaktyk we wszechświecie." Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/nowy-sposob-na-stworzenie-trojwymiarowej-mapy-wszechswiata-1821.html

Pary supermasywnych czarnych dziur nie takie powszechne

admin — Mon, 21 Sep 2015 21:04:37 +0000

Według nowych badań przeprowadzonych przez astronomów, którzy przeanalizowali dane z obserwatorium radioastronomicznego Very Large Array najprawdopodobniej w centrach dużych galaktyk znajduje się mniej par supermasywnych czarnych dziur orbitujących wokół wspólnego środka masy niż wcześniej uważano. W centrum masywnych galaktyk znajdują się potężne czarne dziury o masie milionów mas Słońca. Gdy dwie tego typu galaktyki zderzą się ze sobą, ich supermasywne czarne dziury rozpoczynają swoisty taniec, który kończy się połączeniem dwóch czarnych dziur w jedną. Taki proces według naukowców może być źródłem od dawna poszukiwanych fal grawitacyjnych, których jak dotąd nie udało się bezpośrednio zaobserwować. "Odkrycie fal grawitacyjnych będzie stanowiło kolejny wielki krok w rozwoju astrofizyki i pozwoli na nowo spojrzeć na wszechświat jako całość," powiedział David Roberts (Brandeis University), który jest głównym autorem badań. "Istotne jest, abyśmy posiadali jak najwięcej informacji o źródle fal," dodał. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/pary-supermasywnych-czarnych-dziur-nie-takie-powszechne-jak-uwazano-1822.html

Poszerz swoją wiedzę o marsjańskich księżycach

admin — Mon, 21 Sep 2015 21:49:43 +0000

Wspaniała okazja aby odświeżyć (lub zbudować) swoją wiedzę o marsjańskich księżycach: Fobosie i Deimosie! Wirtualny Instytut Eksploracji Układu Słonecznego (SSERVI - Solar System Exploration Research Virtual Institute) organizuje darmowy kurs internetowy skupiający się na badanich i eksploracji Fobosa i Deimosa. W ramach kursu odbędzie się seria wykładów prowadzonych przez ekspertów z zakresu planetologii. To doskonała okazja dla każdego fana planetologii i badań Układu Słonecznego i szansa na przeniesienie swojej wiedzy o Marsie i jego otoczeniu na wyższy poziom. Wszystkie wykłady transmitowane są na żywo w poniedziałki o godzinie 21:00 naszego czasu od początku września do pierwszego tygodnia grudnia 2015 roku. Nie śledziłem zbyt uważnie informacji o kursie, dlatego przegapiłem dwa pierwsze wykłady, które odbyły się tydzień temu i dwie godziny temu. Na szczęście wykłady zostały nagrane i można w ciągu tygodnia nadgonić materiał, aby przygotować się na kolejny wykład. Wykłady odbywają się co tydzień TUTAJ. Dodatkowe informacje (oraz zarchiwizowane wykłady) dostępne są TUTAJ. Natomiast zalecana literatura, z którą w miarę możliwości warto się zapoznać, dostępna jest nie gdzie indziej, a.... TUTAJ. Poniżej harmonogram wykładów (w j. angielskim, bowiem cały kurs także jest w tym języku). 14.09: Introduction [discovery, physical properties, orbit…]; Dan Britt 21.09: The Age and Cratering History of Phobos; N. Schmedemann 28.09: The Formation & Effects of Stickney Impact on Phobos; K. Ramsley 5.10: The Character and Origin of Phobos’ Grooves; J. Murray 12.10: Ambiguity of Compositional Data for Phobos and Deimos; A. Rivkin/R. Klima 19.10: Geology and Geomorphology of Phobos and Deimos; S. Basilevsky 26.10: Origin of Phobos: Capture; J. Burns 2.11: Origin of Phobos: Co-accretion, Big Impact; R. Canup 9.11: Properties of Meteorite Analogues; C. Herd 16.11: Microgravity Within Mars’ Gravity Well; D. Scheeres 23.11: Space Weathering and Regolith, Dust; C. Pieters/M. Horanyi 30.11: Phobos-Deimos ISRU; P. Metzer/R. Mueller 7.12: Phobos as an Exploration Destination and Base for Mars Exploration; M. Gernhardt Źródło: Planetary Society

Powierzchnia komety zmienia się na naszych oczach

admin — Tue, 22 Sep 2015 14:57:00 +0000

W miesiącach prowadzących do przejścia przez kometę 67P/Churyumov-Gerasimenko przez peryhelium, naukowcy z zespołu misji Rosetta zaobserwowali dramatyczne i gwałtowne zmiany powierzchni komety w rejonie Imhotep. Wyniki swoich obserwacji opublikowali w czasopiśmie Astronomy and Astrophysics. Od momentu dotarcia do komety 67P/C-G w sierpniu 2014 roku, sonda Rosetta zaoobserwowała wzrost aktywności komety ogrzewanej wskutek zbliżania się jej do Słońca. Ogólny wzrost wypływów gazu i pyłu spowodowany był pojawieniem się dżetów oraz gwałtownych wybuchów w ostatnich tygodniach przed przejściem przez peryhelium - najbliższy Słońcu punkt na orbicie komety (13 sierpnia 2015 r.). Jednak w czerwcu 2015 roku, zaledwie dwa miesiące przed peryhelium, naukowcy z misji Rosetta zaczęli zauważać istotne zmiany na powierzchni jądra komety. Te zmiany widoczne były w Imhotep - rejonie charakteryzującym się gładkim terenem pokrytym zarówno drobnym materiałem jak i dużymi głazami. "Uważnie monitorujemy region Imhotep od sierpnia 2014 roku, ale do maja 2015 roku nie wykryliśmy żadnych zmian w skali nawet 10 cm/piksel," powiedział Olivier Groussin, astronom z Laboratoire d'Astrophysique w Marsylii (Francja), badacz zespołu OSIRIS oraz główny autor artykułu. "Jednak pewnego ranka zauważyliśmy coś nowego: powierzchnia Imhotep zaczęła się istotnie zmieniać. Te zmiany trwały przez dłuższy czas." Pierwsze ślady nowego, prawie okrągłego kształtu w rejonie Imhotep zauważono na zdjęciu wykonanym kamerą wąskokątną OSIRIS w dniu 3 czerwca. Kolejne zdjęcia wykonane w czerwcu pokazywały co raz większe rozmiary tego obrysu. Chwilę potem pojawił się drugi okrągły zarys. 2 lipca miały one już średnicę 220 m i 140 m. Do momentu wykonania ostatniego zdjęcia w dniu 11 lipca, wszystkie trzy kształty połączyły się w jeden większy, a obok nich pojawiły się dwa nowe. "Te spektakularne zmiany pojawiały się bardzo szybko. Krawędzie zarysów rozciągąły się w tempie kilkudziesięciu centymetrów na godzinę. To świadczy o złożoności zachodzących tam procesów fizycznych," dodaje Olivier. Sublimacja materiałów lotnych to ważny czynnik bowiem kolorowe zdjecia tego regionu ujawniają sygnatury odsłoniętego lodu na niektórych fragmentach krawędzi. Gwałtowne tempo wzrostu niemniej jednak było zaskoczeniem dla naukowców: modele sublimacji napędzanej promieniowaniem słonecznym przewidywało tempo erozji na kilka centymetrów na godzinę. Stąd też naukowcy uważają, że do wytłumaczenia obserwacji konieczne jest uwzględnienie dodatkowych mechanizmów. Proste wytłumaczenie sugeruje, że materiał na powierzchni komety jest bardzo słaby i umożliwia szybką erozję, lecz możliwe jest także, że krystalizacja amorficznego lodu lub destabilizacja tzw. klatratów mogą uwalniać energię a tym samym napędzać zwiększanie się rozmiarów tych obiektów. Erozji może towarzyszyć zwiększone tempo uwalniania gazów, m.in. H2O, CO2 czy CO. Naukowcy szukali także w zdjęciach z kamery OSIRIS dowodów zwiększonego tempa unoszenia pyłu z Imhotep wraz z ewolucją morfologii powierzchni jednak nie znaleźli na to dowodów. Choć mało prawdopodobnym wydaje się, żeby wiele małych (o rozmiarach rzędu mikronów) ziaren pyłu zostało uwolnionych podczas powstawania i powiększania się obiektów, możliwe, że ta sama masa została uwolniona w mniejszej liczbie większych (o rozmiarach rzędu milimetrów) ziaren, które odbijałyby mniej światła i byłyby trudniejsze do wykrycia przez OSIRIS. Co więcej, znaczna część uwolnionego pyłu mogła natychmiast opadać z powrotem na powierzchnię, zbierając się u podstawy rozszerzających się krawędzi. Mimo, że naukowcy początkowo byli zaskoczeni tak istotnymi zmianami na gładkiej powierzchni regionu Imhotep, lokalizacja tego regionu w pobliżu równika komety sprawia, że otrzymuje on znaczne ilości promieniowania słonecznego. "Czekamy na połączenie naszych obserwacji z instrumentu OSIRIS z danymi zebranymi przez inne instrumenty na pokładzie sondy Rosetta. Być może wtedy dowiemy się więcej o pochodzeniu tych interesujących obiektów," kończy Olivier. Źródło: ESA Więcej informacji:

artykuł naukowy

Prometeusz i Pandora skrywają się w pierścieniach

admin — Tue, 22 Sep 2015 15:08:09 +0000

Prometeusz i Pandora dobrze się chowają w pierścieniach Saturna na powyższym zdjęciu. Prometeusz (86 km średnicy) oraz Pandora (81 km średnicy) krążą wokół planety w pobliżu wąskiego pierścienia F, za którego kształt w pewnym stopniu odpowiada ich wpływ grawitacyjny. Na powyższym zdjęciu Prometeusz to pierwszy księżyc od lewej w płaszczyźnie pierścieni (mniej więcej w środku kadru). Pandora znajduje się po prawej stronie kadru. Zdjęcie zostało wykonane w zakresie widzialnym w skali 10 km/piksel przez sondę Cassini w dniu 6 maja 2015 r z odległości 994 000 km od Prometeusza. Źródło: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

Poszukiwanie nowych gwiazd w centrum Galaktyki w zakresie radiowym?

admin — Tue, 22 Sep 2015 17:09:09 +0000

Centrum Drogi Mlecznej to tajemnicze miejsce. Nie tylko oddalone jest od nas o tysiące lat świetlnych lecz także ukryte jest w tak dużej ilości pyłu, że niektórych gwiazd zanurzonych w nim nie możemy po prostu dojrzeć. Naukowcy z Harvardu zaproponowali nowy sposób zajrzenia wgłąb centrum galaktyki i dojrzenia ukrywających się tam gwiazd - proponują poszukiwanie fal radiowych emitowanych przez gwiazdy naddźwiękowe. "Wiemy bardzo niewiele o centrum naszej galaktyki i chcielibyśmy poszerzyć zakres naszej wiedzy w tym zakresie," mówi główny autor opracowania Idan Ginsburg z Centrum Astrofizyki Harvard-Smithsonian (CfA). "Stosując tę technikę będziemy w stanie ujrzeć gwiazdy, których jeszcze nikt nie dostrzegł." Ścieżka z centrum galaktyki na Ziemię jest tak bardzo zanieczyszczona pyłem, że na każdy bilion fotonów promieniowania w zakresie widzialnym wyemitowanych w kierunku Ziemi tylko jeden proton dotrze do naszych teleskopów. Fale radiowe pochodzące z innej części widma elektromagnetycznego mają niższe energie i większe długości fali przez co bez problemu przenikają przez pył. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/poszukiwanie-gwiazd-centrum-drogi-mlecznej-zakresie-radiowym-1824.html

MAVEN świętuje rok na orbicie

admin — Tue, 22 Sep 2015 21:00:29 +0000

W dniu dzisiejszym mija rok od momentu wejścia na orbitę wokół Marsa przez sondę Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN (MAVEN). MAVEN został wystrzelony w kierunku Marsa 18 listopada 2013 roku z Przylądka Canaveral na Florydzie i wszedł na orbitę wokół Marsa 21 września 2014 roku. "Jak dotąd sukces misji jest bezpośrednim wynikiem niesamowitej pracy wykonanej przez wszystkie osoby pracujące w ramach projektu MAVEN. Ten rok na Marsie odzwierciedla niesamowity wysiłek włożony w badanie Marsa przez ostatnie kilka dekad," mówi Bruce Jakosky, główny badacz misji MAVEN. Ważniejsze wydarzenia w pierwszym roku na orbicie:

manewr wejścia na orbitę
przetrwanie zbliżenia do Marsy komety Siding Spirit
przekazanie sondy do użytku
10 miesięcy obserwacji w ramach głównej misji MAVEN
przeprowadzenie czterech kampanii zejść w niższe warstwy atmosfery

"Zespół wykonał wspaniałą robotę dopasowując działania sondy do marsjańskiego środowiska," powiedział Richard Burns, menedżer projektu z ramienia NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt, Maryland. "Wszystkie systemy sondy MAVEN działają bez zarzutu." MAVEN rozpoczął swoją główną misję naukową 16 listopada 2014 roku. Sonda przeznaczona jest przede wszystkim do badania głównych warstw atmosfery marsjańskiej. Celem misji jest określenie roli jaką utrata gazów atmosferycznych odergała w zmianie marsjańskiego klimatu. "Wciąż mamy przed sobą dwa miesiące głównej części misji naukowej. Po niej rozpoczniemy dodatkową część misji," mówi Jakosky. Więcej informacji na stronie projektu:

www.nasa.gov/maven

Źródło: Tom Mason / Nancy Neal-Jones

Gorąca, gęsta materia wokół NGC 1624-2

admin — Wed, 23 Sep 2015 06:03:13 +0000

Obserwacje przeprowadzone za pomocą obserwatorium rentgenowskiego Chandra X-ray Observatory ujawniły, że nietypowo duża magnetosfera wokół gwiazdy typu O zwanej NGC 1624-2 charakteryzuje się gwałtownymi wiatrami gwiezdnymi oraz gęstą plazmą, która pochłania promieniowanie rentgenowskie zanim zdoła ono uciec w przestrzeń kosmiczną. Wyniki badań prowadzonych przez zespół naukowców pod kierownictwem prof. Veronique Petit z Florida Institute of Technology pomogą naukowcom lepiej zrozumieć cykl życia określonego typu masywnych gwiazd - kluczowego do tworzenia metali niezbędnych do formowania się innych gwiazd i planet. Wyniki badań zostaną opublikowane dzisiaj w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Masywna gwiazda typu O - najgorętszy i najjaśniejszy typ gwiazd we wszechświecie - posiada największą znaną magnetosferę w swojej klasie. Petit zauważyła, że pole magnetyczne gwiazdy NGC 1624-2 zatrzymuje gaz, który próbuje uciec z gwiazdy. Zatrzymany gaz pochłania własne promieniowanie rentgenowskie. Występujące tam silne wiatry gwiezdne są od trzech to pięciu razy szybsze oraz co najmniej 100 000 razy gęstsze niż wiatr słoneczny. Owe wiatry siłują się z polem magnetycznym, a uwięzione w ten sposób cząsteczki tworzą wokół gwiazdy potężną aurę gorącej, bardzo gęstej plazmy. "Pole magnetyczne nie pozwala uciec wiatrowi gwiezdnemu z gwiazdy, dlatego też powstają silne wypływy, które zderzają się ze sobą na równiku magnetycznym tworząc falę uderzeniową podgrzaną do temperatury 10 milionów K oraz intensywnie promieniującą w zakresie rentgenowskim," mówi Petit, która także była członkiem zespołu, który odkrył gwiazdę w 2012 roku. "Jednak magnetosfera jest na tyle duża, że ponad 80% tego promieniowania rentgenowskiego jest pochłaniane zanim zdoła uciec w przestrzeń kosmiczną i dotrzeć do teleskopu Chandra." Pole magnetyczne na powierzchni NGC 1624-2 jest 20 000 razy silniejsze niż na powierzchni Słońca. Gdyby NGC 1624-2 znajdowała się w środku Układu Słonecznego, pętke gęstej, gorącej plazmy sięgałyby orbity Wenus. Tylko 1 na 10 masywnych gwiazd posiada pole magnetyczne. W przeciwieństwie do mniejszych gwiazd takich jak nasze Słońce, które wytwarzają pole magnetyczne wewnętrznym dynamem, pola magnetyczne masywnych gwiazd są pozostałościami po wydarzeniach we wczesnym etapie życia gwiazdy, np. zderzenia z inną gwiazdą. Petit wraz ze swoim zespołem będzie wiedziała więcej o NGC 1624-2 w październiku gdy otrzyma dane z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, który zbada dynamikę jej uwięzionego wiatru gwiezdnego. Więcej informacji: http://mnras.oxfordjournals.org/content/453/3/3288 Źródło: MNRAS / phys.org

Wzrost aktywności rentgenowskiej w centrum Drogi Mlecznej

admin — Wed, 23 Sep 2015 21:38:55 +0000

Trzy znajdujące się na orbicie kosmiczne teleskopy rentgenowskie wykryły w ramach długoterminowego monitoringu zwiększoną częstotliwość rozbłysków rentgenowskich pochodzących z zazwyczaj spokojnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej. Naukowcy próbują dowiedzieć się czy jest to normalne zachowanie, które jak dotąd im umykało ze względu na ograniczony czas obserwacji czy też owe rozbłyski spowodowane są przez niedawne bliskie przejście w pobliżu czarnej dziury tajemniczego obiektu pyłowego. Łącząc informacje z długoterminowych kampanii obserwacydjnych Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra oraz teleskopu XMM-Newton z obserwacjami teleskopem Swift astronomowie byli w stanie dokładnie śledzić aktywność supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej przez ostatnie 15 lat. Supermasywna czarna dziura zwana Sagittarius A* charakteryzuje się masą ponad 4 milionów mas Słońca. Promieniowanie rentgenowskie emitowane jest przez gorący gaz przemieszczający się w kierunku czarnej dziury. Nowe badania ujawniły, że Sgr A* emituje jeden jasny rozbłysk rentgenowski średnio co dziesięć dni. Jednak w ciągu ostatniego roku... Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/wzrost-aktywnosci-rentgenowskiej-centrum-drogi-mlecznej-1830.html

Jest czwartek, są i nowe zdjęcia (i MEGA ZDJĘCIE) Plutona!

admin — Thu, 24 Sep 2015 19:14:10 +0000

Jak co czwartek tak i dzisiaj pojawiły się przed chwilą nowe zdjęcia z sondy New Horizons. Z uwagi, że nigdy nie macie ich dość: umieszczam je poniżej bez zbędnego komentarza. Komentarz zostanie uzupełniony w miarę możliwości w weekend, ale zdjęcia macie już teraz! :) [caption id="attachment_1222" align="aligncenter" width="660"] Kliknij i poczekaj aż się załaduje - OGROMNE ZDJĘCIE PLUTONA 8000x8000pix, Rozmiar: 68 MB[/caption] Jeżeli nie udaje Wam się otworzyć powyższego zdjęcia - zachęcam przejść do oryginału w linku poniżej: http://www.nasa.gov/sites/default/files/thumbnails/image/crop_p_color2_enhanced_release.png Nowe zdjęcia Plutona w wysokiej rozdzielczości są jednocześnie zdumiewające i tajemnicze. Odkrywają przed nami wiele wcześniej niewidzianych szczegółów topograficznych. Zdjęcie powyżej - przedstawiający obszar w pobliżu terminatora (linii oddzielającej dzień od nocy) - pokazuje obszerne pęknięcia i nietypowe, liniowe krawędzie. “To unikalny i zaskakujący krajobraz rozciągający się na setki kilometrów,” mówi William McKinnon z zespołu misji New Horizons. "Na zdjęciu przypomina bardziej korę drzewa lub łuski smoka niż typowe cechy geologiczne. Sporo czasu zajmie nam wytłumaczenie tego obszaru; może to być połączenie wewnętrznych oddziaływań tektonicznych i sublimacji lodu, kto wie.” Zdjęcie przedstawiające "skórę węża" na Plutonie to tylko jedno z ciekawszych zdjęć przesłanych przez sondę w ostatnich dniach. Sonda przesłała także jak dotąd najlepsze zdjęcie w kolorze (najlepsza skala ze wszystkich przesłanych zdjęć), jak również mapy widmowe.

Nowe zdjęcie Ceres

admin — Thu, 24 Sep 2015 17:57:08 +0000

Dosłownie przed chwilą pojawiło się nowe zdjęcie z Ceres. Nie jestem pewien czy to pojedynczy dodatek czy pojawi się nowe - w razie czego poinformuje i kolejne zdjęcia dodam w tym artykule. Według mnie jakość szczegółów jest wręcz niesamowita. Zdjęcie zostało wykonane przez sondę Dawn i pokazuje powierzchnię planety karłowatej z wysokości 1470 kilometrów. Skala zdjęcia to 140 metrów / piksel. Zdjęcie zostało wykonane 27 sierpnia 2015 roku. Źródło: Dawn team

Galaktyka i jej trzydziestokrotnie za duża czarna dziura

admin — Thu, 24 Sep 2015 21:49:57 +0000

Centralna supermasywna czarna dziura w niedawno odkrytej galaktyce jest dużo większa niż powinna według aktualnych teorii ewolucji galaktyk. Nowe badania przeprowadzone przez astronomów z Keele University oraz University of Central Lancashire wskazują, że czarna dziura jest znacznie większa niż powinna jeżeli spojrzymy na masę galaktyki wokół niej. Naukowcy opublikowali wyniki swoich badań w artykule, który został opublikowany w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Galaktyka SAGE0536AGN została odkryta za pomocą kosmicznego teleskopu Spitzer w zakresie podczerwonym. Galaktyka istniejąca od 9 miliardów lat zawiera aktywne jądro galaktyczne (AGN) - niesamowicie jasny obiekt powstający wskutek akrecji gazu przez centralną supermasywną czarną dziurę. Gaz jest przyspieszany przez grawitację czarnej dziury do ogromnych prędkości i zaczyna emitować promieniowanie. Teraz zespół naukowców potwierdził także obecność czarnej dziury poprzez pomiar prędkości gazu wirującego wokół niej. Korzystając z Southern African Large Telescope (SALT) naukowcy zaobserwowali, że linia emisyjna wodoru w widmie galaktyki jest poszerzona przez efekt Dopplera. Stopień poszerzenia wskazuje, że gaz porusza się z dużą prędkością - to efekt silnego pola grawitacyjnego czarnej dziury. Dane te zostały wykorzystane do obliczenia masy czarnej dziury: im masywniejsza czarna dziura tym szersza linia emisyjna. Czarna dziura w SAGE0536AGN jak się okazało ma masę rzędu 350 milionów mas Słońca. Jednak masa samej galaktyki uzyskana w pomiarach ruchu jej gwiazd została oszacowana na 25 miliardów mas Słońca. To siedemdziesiąt razy więcej niż masa czarnej dziury, a mimo to czarna dziura wciąż jest trzydzieści razy większa niż oczekiwano dla tego rozmiaru galaktyki. "Galaktyki charakteryzują się olbrzymią masą, tak samo jak czarne dziury w ich centrach. Jednak ta jest zdecydowanie za duża jak na tą galaktykę - teoretycznie nie ma możliwości, żeby była aż tak duża," mówi dr Jacco van Loon, astrofizyk z Keele University oraz główny autor artykułu. W zwykłych galaktykach czarna dziura rośnie w tym samym tempie co cała galaktyka, jednak w SAGE0536AGN czarna dziura rosła dużo szybciej lub sama galaktyka przedwcześnie przestała się rozrastać. Z uwagi na fakt, że ta galaktyka została odkryta przez przypadek, możliwe jest, że więcej takich obiektów czeka na odkrycie. Czas pokaże czy SAGE0536AGN jest wyjatkowa czy też jest pierwszym odkrytym przykładem nowej klasy galaktyk. Więcej informacji: http://mnras.oxfordjournals.org/content/453/3/2341

11-letnie pomiary pulsarów nie wykryły fal grawitacyjnych

admin — Fri, 25 Sep 2015 06:44:35 +0000

W sto lat po tym jak Einstein zaproponował istnienie fal grawitacyjnych w ramach swojej ogólnej teorii względności, 11-letnie poszukiwania tychże fal za pomocą teleskopu Parkes (CSIRO) nie przyniosły rezultatów rzucając tym samym cień na nasze rozumienie galaktyk i czarnych dziur. Dla naukowców fale grawitacyjne mają szczególne znaczenie, bowieum uważa się, że niosą one wiadomość o samym początku wszechświata. Mimo, że istnieją dowody na ich istnienie - nie zostały jak dotąd bezpośrednio zaobserwowane. Korzystając z bardzo precyzyjnego teleskopu Parkes naukowcy przez ponad dekadę poszukiwali fal grawitacyjnych lecz ich wysiłki nie przyniosły spodziewanych efektów. Wyniki prac prowadzonych przez dr Ryana Shannona (CSIRO/International Centre for Radio Astronomy Research) zostały wczoraj opublikowane w czasopiśmie Science. Korzystając z teleskopu Parkes naukowcy mieli nadzieję usłyszeć szum tła spowodowany falami pochodzącymi z łączących się galaktyk. "Jednak absolutnie nic nie usłyszeliśmy. Nawet szmeru," mówi Shannon. https://www.youtube.com/watch?v=eFW9wtdK8Aw&w=560&h=315 Uważa się, że każda duża galaktyka ma w swoim centrum supermasywną czarną dziurę. Gdy dwie galaktyki się ze sobą łączą, ich czarne dziury zaczynają się przyciągać i powoli zaczynają się do siebie zbliżać orbitując wokół wspólnego środka masy. W tym miejscu teoria Einsteina przewiduje powstawanie fal grawitacyjnych. Mimo, że ogólna teoria względności Einsteina wytrzymała każdy test, któremu poddawali ją naukowcy, fale grawitacyjne pozostają jedynym jak dotąd niepotwierdzonym jej elementem. W ramach poszukiwania fal zespół kierowany przez dr Shannona wykorzystał teleskop Parkes do monitorowania pary pulsarów milisekundowych. Te małe gwiazdy wytwarzają regularne serie pulsów radiowych i zachowują się niczym zegarki umieszczone w przestrzeni kosmicznej. Naukowcy rejestrowali czas dotarcia na Ziemię sygnałów z dokładnością do miliardowej części sekundy. Fala grawitacyjna przelatująca między Ziemią a pulsarem milisekundowym ściska i rozciąga przestrzeń zmieniając odległość między nimi o 10 metrów - niewielki fragment odległości pulsara od Ziemi. Tym samym powinny, bardzo delikatnie ale jednak, zmienić się momenty dotarcia sygnałów z pulsara na Ziemię. Naukowcy badali wybrane pulsary przez 11 lat co powinno stanowić wystarczająco długi czas do wykrycia fal grawitacyjnych. Dlaczego zatem tak się nie stało? Naukowcy rozważają kilka rozwiązań tej zagadki. Jednym z nich może być fakt, że czarne dziury łączą się bardzo szybko, spędzając mało czasu na zbliżaniu się do siebie po spirali, kiedy to mogłyby generować fale grawitacyjne. Niezależnie od wytłumaczenia oznacza to, że naukowcy chcący odkryć fale grawitacyjne obserwując pulsary muszą obserwować je jeszcze przez wiele lat. "Być może wykorzystanie wyższej częstotliwości mogłoby nam pomóc," powiedział dr Lindley Lentati (University of Cambridge), członek zespołu specjalizujący się w technikach pomiarów pulsarów. Astronomowie zyskają nowe możliwości po powstaniu bardzo czułego teleskopu Square Kilometre Array, którego budowa rozpocznie się w 2018 roku. Źródło: Science

Indie będą miały własny teleskop kosmiczny do obserwacji czarnych dziur

admin — Sat, 26 Sep 2015 04:33:20 +0000

Naukowcy z University of Leicester są zaangażowani w budowę pierwszego, indyjskiego satelity przeznaczonego do obserwacji astronomicznych, który zostanie wystrzelony z centrum kosmicznego Satish Dhawan Space Centre w Sriharikota w południowo-wschodnich Indiach w poniedziałek, 28 września. Astrosat, który zostanie wysłany w przestrzeń przez Indian Space Research Organisation (ISRO) zaprojektowano do jednoczesnego badania promieniowania w zakresie ultrafioletowym, optycznym i rentgenowskim. Dzięki temu będzie to doskonały sprzęt do pomiaru zmienności w czasie obiektów kompaktowych takich jak gwiazdy neutronowe i czarne dziury. Czytaj dalej: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/indie-beda-obserwowac-czarne-dziury-przestrzeni-kosmicznej-1834.html

Planety ziemskie wokół małych gwiazd mają pole magnetyczne

admin — Tue, 29 Sep 2015 19:05:19 +0000

Skaliste planety typu ziemskiego orbitujące wokół małych gwiazd najprawdopodobniej posiadają pole magnetyczne chroniące je przed promieniowaniem słonecznym i pomagające utrzymać warunki na powierzchni, które mogą sprzyjać życiu - do takich wniosków doszli astronomowie z University of Washington. Pole magnetyczne planety emanuje z jego jądra i odchyla naładowane cząsteczki wiatru gwiezdnego chroniąc atmosferę przed jej wywianiem w przestrzeń kosmiczną. Pola magnetyczne, które są skutkiem ochładzania wnętrza planety mogą także chronić życie na powierzchni planety przed szkodliwym promieniowaniem dokładnie tak jak ma to miejsce na Ziemi. Gwiazdy o niewielkiej masie stanowią większość gwiazd we Wszechświecie. Planety krążące wokół takich gwiazd są łatwiejsze do badania bowiem podczas tranzytu (przejścia na tle tarczy gwiazdy macierzystej) blokują większą ilość światła gwiazdy niż gdyby przechodziły na tle tarczy masywnej gwiazdy. Jednak z uwagi na fakt, że te gwiazdy są małe i spokojne, ekostrefa wokół nich leży stosunkowo blisko gwiazdy. Planeta znajdująca się tak blisko swojej gwiazdy wystawiona jest na silne przyciąganie grawitacyjne, które może zsynchronizować jej obrót tak, że jedna strona planety będzie stale zwrócona w stronę gwiazdy (tak jak w układzie Ziemia-Księżyc). To samo przyciąganie grawitacyjne ze strony gwiazdy jest źródłem ciepła we wnętrzu planety - tzw. ogrzewanie pływowe. Ogrzewanie pływowe napędza także najbardziej aktywny wulkanicznie obiekt Układu Słonecznego - Io - księżyc Jowisza. W artykule opublikowanym 22 września w czasopiśmie Astrobiology Peter Driscoll spróbował określić rozwój takich planet w czasie: "To na czym się skupiłem to kwestia tego czy wokół tych małych gwiazd, gdzie będziemy poszukiwać planet, czy planety zostaną zgrillowane przez oddziaływanie grawitacyjne." Oprócz tego Driscoll chciał zbadać długofalowy wpływ ogrzewania pływowego na pole magnetyczne. Badania łączyły modele oddziaływań orbitalnych oraz ogrzewania stworzone przez Rory Barnes, prof. astronomii, z modelami ewolucji termicznej wnętrz planetarnych stworzonymi przez Driscolla, który aktualnie jest geofizykiem w Carnegie Institution for Science (Waszyngton). Ich symulacje uwzględniały zakres mas od 1 masy Słońca do jednej dziesiątej części tej masy. Łącząc oba modele można było według Barnesa "stworzyć bardziej realistyczny obraz aktywności wnętrza tych planet." Barnes także zaznacza, że w środowisku astronomicznym istnieje ogólne przekonanie, że planety o obrocie synchronicznym najprawdopodobniej nie mają ochronnego pola magnetycznego "i tym samym są na łasce swojej gwiazdy." Badania Barnesa wskazują, że jednak to założenie jest fałszywe. Nie dość, że ogrzewanie pływowe nie wpływa negatywnie na pole magnetyczne planety, to dodatkowe może mu pomóc, a tym samym wspomagać powstawanie stref do rozwoju życia. Dzieje się tak ponieważ im więcej ogrzewania pływowego doświadcza płaszcz planety, tym skuteczniej rozprasza to ciepło ochładzając tym samym jądro co prowadzi do powstania pola magnetycznego. Barnes twierdzi, że w symulacjach komputerowych udało się stworzyć pola magnetyczne, które utrzymywały się przez cały czas życia planet. "Ucieszyło mnie, że ogrzewanie pływowe może de facto ocalić planetę wspomagając chłodzenie jej jądra. To podstawowy sposób powstawania pól magnetycznych." Biorąc pod uwagę fakt, że małe lub małomasywne gwiazdy są szczególnie aktywne na początkowych etapach swojego życia - pierwsze kilka miliardów lat - "magnetyczne pole może istnieć dokładnie wtedy gdy życie potrzebuje go najbardziej." Źródło: phys.org Więcej informacji: http://online.liebertpub.com/doi/10.1089/ast.2015.1325

Odkrycie towarzyszy pulsarów milisekundowych

admin — Tue, 29 Sep 2015 19:53:51 +0000

Gdy gwiazda o masie około dziesięciu mas Słońca kończy swoje życie, robi to w spektakularnej eksplozji znanej jako supernova. Po wybuchu pozostaje jedynie popiół w postaci gwiazdy neutronowej. Gwiazdy neutronowe charakteryzują się masą od jednej do kilku mas Słońca oraz średnicą zaledwie dziesięciu kilometrów. Gwiazdy neutronowe obracają się z ogromną prędkością, Jeżeli dodatkowo posiadają obracające się silne pola magnetycznee to emitują promieniowanie elektromagnetyczne w formie dwóch dżetów, które w niektórych przypadkach omiatają Ziemię w regularnych odstępach czasu. Takie gwiazdy neutronowe znane są jako pulsary. Takie pulsary są dramatycznymi i istotnymi źródłami informacji o supernowych, gwiazdach w których wybuchu powstały oraz właściwościach materii w ekstremalnych warunkach panujących we wnętrzu tych gwiazd. Niektóre pulsary zwane pulsarami milisekundowymi obracają się znacznie szybciej i astronomowie doszli do wniosku, że aby mogły tak szybko się obracać obiekty te muszą regularnie akreować materię z pobliskiej gwiazdy towarzysza, z którą znajdują się w układzie podwójnym. Świeża materia z towarzysza pozwala "rozkręcić" gwiazdę neutronową, która w normalnych warunkach stopniowo by zwalniała. Aktualnie znanych jest ponad 200 pulsarów milisekundowych. Zrozumienie tych pulsarów utrudnione jest przez fakt, że tylko przy kilkunastu z nich zaobserwowano i zbadano towarzyszące im gwiazdy. Astronomowie Maureen van den Berg, Josh Gridnlay oraz Peter Edmonds wraz ze współpracownikami wykorzystali zdjęcia z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a wykonane w zakresie ultrafioletowym do zidentyfikowania gwiazd towarzyszących dwóm pulsarom milisekundowym zlokalizowanym w gromadzie kulistej 47 Tucanae. Co więcej byli w stanie potwierdzić poprzednie lecz dotychczas wątpliwe dwie gwiazdy towarzyszące. W swoim artykule informują, że każda z tych gwiazd towarzyszących jest białym karłem - dojrzałą gwiazdą, która nie może już utrzymać procesów nuklearnych w swoim jądrze i która skurczyła się do rozmiarów mniejszych niż na wcześniejszych etapach życia. Każdy z pulsarów obraca się ponad 120 razy na sekundę, a towarzyszące im gwiazdy obiegają je po ciasnej orbicie w czasie od 0,43 dnia do 1,2 dni. Znajdują się one na tyle blisko siebie, że może dochodzić do takich aktów "kosmicznego kanibalizmu", w których to pulsary karmią się materią z białego karła. Uzyskane przez zespół wyniki znacznie zwiększają katalog zidentyfikowanych i zbadanych towarzyszy pulsarów milisekundowych. Źródło: phy.so / MNRAS Więcej informacji: http://arxiv.org/abs/1508.05291

Kometa 67P powstała z dwóch różnych obiektów

admin — Tue, 29 Sep 2015 21:55:27 +0000

Charakterystyczny kształt komety 67P/Churyumov-Gerasimenko przypominający "gumową kaczkę" jest wynikiem łagodnego zderzenia dwóch obiektów do którego doszło miliardy lat temu. Osobliwy kształt komety 67P/Churyumov-Gerasimenko był zagadką dla naukowców odkąd po raz pierwszy pojawił się na zdjęciach przesłanych przez sondę Rosetta w zeszłym roku. Czy kształt ten był skutkiem zderzenia czy też przewężenie między dwoma płatami obiektu powstało wskutek erozji? Międzynarodowy zespół naukowców twierdzi w najnowszym wydaniu Nature, że znalazł odpowiedź na to pytanie. Według autorów artykułu "kometa 67P/Churyumov-Gerasimenko powstała z dwóch osobnych obiektów". "Doszliśmy do wniosku, że kometa powstała na wczesnym etapie powstawania Układu Słonecznego w wyniku delikatnej kolizji przy małej prędkości do której doszło między dwoma w pełni ukształtowanymi kometazymalami (mini-kometami) o średnicy 1 kilometra." Dowodem według naukowców są różnice między warstwami obu płatów tworzących dzisiejszą kometę. Czytaj więcej: Urania - Postępy Astronomii

Sztorm tropikalny Ida z orbity

admin — Tue, 29 Sep 2015 22:09:53 +0000

Zdjęcie sztormu tropikalnego Ida nad Atlantykiem wykonane o 6:00 UTC w poniedziałek, 21 września 2015 roku. Aktualizacje i zalecenia związane ze sztormem Ida można znaleźć na stronie GDACS. Dane w zakresie podczerwonym z satelity geostacjonarnego EUMETSAT, NOAA nałożone na komputerowo stworzony model Ziemi. Zdjęcie: 2015 EUMETSAT Większe zdjęcie tutaj. Źródło: spaceref

Nowe spojrzenie na wyjątkową gromadę galaktyk

admin — Thu, 01 Oct 2015 18:29:41 +0000

Gromady galaktyk opisywane są zazwyczaj w stopniu najwyższym. Wszak są one ogromnymi skupiskami galaktyk, gorącego gazu i ciemnej materii - największymi strukturami we Wszechświecie. Gromady galaktyk wykazują niską zdolność do produkowania nowych gwiazd w swoich centrach. W centrum gromady zazwyczaj znajduje się jedna gigantyczna galaktyka, w której zachodzą procesy powstawania gwiazd w tempie znacznie wolniejszym niż w przypadku większości galaktyk włącznie z Drogą Mleczną. Galaktyka centralna zawiera supermasywną czarną dziurę o masie około tysiąckrotnie większej od czarnej dziury w Drodze Mlecznej. Bez ogrzewania wybuchami z czarnej dziury, olbrzymie ilości gazu w galaktyce centralnej powinny się ochładzać, pozwalając na formowanie nowych gwiazd. Uważa się, że centralna czarna dziura działa niczym termostat zapobiegając gwałtownemu chłodzeniu otaczającego ją gorącego gazu i hamując tym samym tempo formowania gwiazd. Nowe dane przynoszą nowe informacje o tym jak gromada galaktyk SPT-CLJ2344-4243 zwana także Gromadą w Feniksie od gwiazdozbioru w którym jest zlokalizowana, zaprzecza temu trendowi. Gromada już w przeszłości dała się poznać jako wyjątkowa: w 2012 roku naukowcy ogłosili, że Gromada w Feniksie charakteryzuje się najwyższym tempem chłodzenia gorącego gazu i formowania się gwiazd jakie zaobserwowano w centrum gromady galaktyk, oraz że jest najsilniejszym źródłem promieniowania rentgenowskiego spośród wszystkich znanych gromad. Nowe obserwacje tej gromady galaktyk w zakresie promieniowania rentgenowskiego, ultrafioletowego i optycznego wykonane za pomocą Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra, Kosmicznego Teleskopu Hubble'a oraz teleskopu Clay-Magellan w Chile pomagają astronomom lepiej zrozumieć ten niesamowity obiekt. Dane optyczne z teleskopu Clay-Magellan w zakresie optycznym odkrywają wąskie włókna wychodzące z centrum gromady, w których tworzą się gwiazdy. Owe masywne kosmiczne nici gazu i pyłu, z których większość wcześniej nie była obserwowana rozciągają się na 160 000 - 330 000 lat świetlnych - są więc dłuższe od całej Drogi Mlecznej. To najdłuższe włókna kiedykolwiek obserwowane w gromadzie galaktyk. Powyższe włókna otaczają duże luki - regiony o bardzo ograniczonej emisji rentgenowskiej - w gorącym gazie. Luki rentgenowskie widoczne są na powyższym zdjęciu, na którym dane rentgenowskie z Chandry zaznaczono na niebiesko, a optyczne z Hubble'a na czerwono, zielono i niebiesko. Astronomowie uważają, że luki rentgenowskie zostały wycięte z otaczającego je gazu przez silne dżety wysokoenergetycznych cząsteczek emitowanych z okolic supermasywnej czarnej dziury w centralnej galaktyce gromady. Gdy materia po spirali opada na czarną dziurę uwalniane są ogromne ilości energii grawitacyjnej. Połączone obserwacje rentgenowskie i radiowe supermasywnych czarnych dziur w innych gromadach galaktyk wskazują, że znaczna część tej energii uwalniana jest w postacji dżetów, które mogą trwać miliony lat. Obserwowany rozmiar luk rentgenowskich wskazuje, że wybuch, który doprowadził do ich powstania w SPT-CJL2344-4243 był jednym z najbardziej energetycznych zdarzeń tego typu kiedykolwiek zaobserwowanych. Niemniej jednak centralna czarna dziura w Gromadzie w Feniksie cierpi na kryzys tożsamości dzieląc właściwości zarówno z kwazarami - bardzo jasnymi obiektami napędzanymi materią opadającą na supermasywną czarną dziurę, oraz radiogalaktykami, które charakteryzują silne dżety energetycznych cząsteczek świecące w zakresie radiowym i napędzane przez olbrzymie czarne dziury. Połowa energii z tej czarnej dziury uwalniana jest w dżetach mechanicznie odpychających otaczający gaz (tryb radiowy), a druga połowa z promieniowania w zakresie optycznym, ultrafioletowym i rentgenowskim pochodzącym z dysku akrecyjnego (tryb kwazaru). Astronomowie uważają, że czarna dziura może być właśnie w trakcie przełączania się między oboma trybami. Luki rentgenowskie zlokalizowane dalej od centrum gromady, określane jako "luki zewnętrzne" dostarczają dowdów na silne wybuchy z centralnej czarnej dziury do których doszło około 100 milionów lat temu (bez uwzględnienia czasu dotarcia promieniowania z gromady do nas). Oznacza to, że czarna dziura mogła promieniować w trybie radiowym około stu milionów lat temu, przejść następnie w tryb kwazara i potem ponownie w radiowy. Uważa się, że między tymi zmianami mogło dochodzić do gwałtownego chłodzenia, które powodowało rozpoczęcie procesów formowania się gwiazd w zagęszczeniach i włóknach w centralnej galaktyce w tempie około 610 mas Słońca rocznie. Dla porównania w Drodze Mlecznej powstaje zaledwie kilka gwiazd rocznie. Ekstremalne właściwości Gromady w Feniksie pozwalają na nowe spojrzenie na różne problemy astrofizyki takiej jak chociażby formowanie gwiazd, rozwój galaktyk i czarnyc dziur oraz wzajemne oddziaływanie czarnych dziur z otoczeniem. Źródło: phy.so / Chandra X-ray Center

Japoński statek transportowy HTV-5 bezpiecznie wszedł w atmosferę

admin — Thu, 01 Oct 2015 21:23:03 +0000

Japońska Agencja Kosmiczna JAXA ogłosiła, że statek transportowy H-II Transfer Vehicle (HTV) Kounotori-5 (biały bocian) bezpiecznie wszedł w ziemską atmosferę po zakończeniu zaplanowanych kontrolowanych manewrów deorbitacyjnych. Kounotori-5 zacumował do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) 25 sierpnia 2015 roku i pozostał tam przez 35 dni. W tym czasie caly ładunek został przeniesiony do wnętrza stacji, a na statek załadowano odpadki oraz wykorzystane narzędzia do eksperymentów. Skonstruowany i zbudowany w Japonii HTV to bezzałogowy statek transportowy dostarczający zapasy na Międzynarodową Stację Kosmiczną. HTV stanowi podstawę działania ISS bowiem jest to jedyny pojazd zdolny do dostarczania dużego wyposażenia na orbitę. Statek zdolny jest przetransportować na stację około 6 ton metrycznych. Z uwagi na regularnie realizowane dostawy na czas praktycznie od pierwszego startu, HTV powszechnie jest uważany za bezpieczny i wiarygodny statek transportowy. HTV-5 wykonał bezpieczne, kontrolowane, niszczące wejście w atmosferę po trzecim manewrze deorbitacyjnym o godzinie 5:08 japońskiego czasu JST w dniu 30 września 2015 roku. Szacowany moment wejścia w atmosferę (na wysokości 120 km): 30 września, 05:33 JST Szacowany moment uderzenia szczątku w powierzchnię Oceanu Spokojnego: 30 września, 05:47-06:13 JST

Pięć koncepcyjnych misji planetarnych przechodzi do kolejnego etapu

admin — Thu, 01 Oct 2015 22:27:17 +0000

NASA wybrała pięć projektów naukowych do dokładniejszego opracowania w nadchodzącym roku w ramach pierwszego etapu wyboru jednej lub dwóch misji, które mogą zostać wysłane nawet w 2020 roku. Trzy projekty z wybranej piątki związane są z Jet Propulsion Laboroty w Pasadenie (Kalifornia). Złożone propozycje obejmują badanie Wenus, obiektów bliskich Ziemi oraz innych planetoid. Każdy zespół badawczy otrzyma 3 miliony dolarów na wykonanie prac projektowych i analiz koncepcji misji. Po szczegółowym przeglądzie i ocenie tych badań NASA do września 2016 roku zdecyduje która misja będzie kontynuować prace, które zakończą się startem misji. Budżet wybranej misji zamknie się w kwocie ok. 500 mln dolarów (nie uwzględniając kosztów rakiety i operacji po starcie). "Wybrane misje mają potencjał odkrycia wielu informacji o powstaniu Układu Słonecznego i jego procesach dynamicznych," powiedział John Grunsfeld, astronauta i zastępca administratora Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. "Dynamiczne i ekscytujące misje tego typu obiecują odkrycie tajemnic Układu Słonecznego i inspirują przyszłe pokolenia odkrywców. To niesamowity czas dla nauki, a NASA otwiera nowe możliwości." Fundowany przez NASA program Discovery umożliwił przesyłanie propozycji misji w listopadzie 2014 roku. Panel NASA i innych naukowców i inżynierów przeanalizował 27 wniosków. Misje planetarne związane z JPL, które zostały wybrane do kolejnego etapu badań to: Czytaj dalej w moim artykule na portalu Urania.

Nowy cel sondy New Horizons - już 1.1.2019 r.

admin — Fri, 02 Oct 2015 09:54:40 +0000

To brzmi jak science fiction, a jednak to rzeczywistość: misja New Horizons zbadała system Plutona w tym roku - i na tym nie koniec! Przez najbliższy rok sonda New Horizons będzie praktycznie codziennie wysyłała na Ziemię dane zebrane podczas przelotu w pobliżu Plutona i jego księżyców. Będziemy także przygotowywać się do kolejnego przelotu w pobliżu średnich rozmiarów obiektu Pasa Kuipera (KBO) o nazwie 2014 MU69. Gdy w 2003 roku badanie Plutona zostało przesunięte na czoło kolejki w budżecie NASA w ramach dziesięcioletniego przeglądu Narodowej Akademii Nauk wiadomo było, że misja musi obejmować znacznie więcej niż tylko przelot w pobliżu Plutona i powinna obejmować co najmniej jeden przelot w pobliżu KBO o średnicy 30-50 km. Istotnie nawet osoby tworzące przegląd dziesięcioletni wyraźnie zaznaczyły tą kwestię wstępnie nazywając misję "Kuiper Belt Pluto Flyby". Menedżerowie NASA tak samo kładli nacisk na ten element wymagając od zespołu misji stworzenie sondy zdolnej do wykonywania zadań w odległości co najmniej 55 jednostek astronomicznych (8,25 mld km) od Słońca - i do zapewnienia zapasów paliwa niezbędnych do przelotu w pobliżu co najmniej jednego obiektu KBO daleko za Plutonem. Motywy chęci badania małych obiektów Pasa Kuipera są bezpośrednie. Te ciała są niezwykle cenne dla zrozumienia akrecji odległych małych planet takich jak Pluton, Eris, Makemake, Haumea, Sedna i im podobne. Dlaczego? Ponieważ KBO tego rozmiaru uważane są za budulec większch ciał niebieskich. A z uwagi na fakt, że KBO średnich rozmiarów mają 1000 razy większą masę niż chociażby kometa 67P/Churyumov-Gerasimenko (którą aktualnie bada sonda Rosetta) i 1000-10 000 razy mniejszą masę niż Pluton, ich zbadanie pozwoli połączyć luki w rozumieniu akrecji do której dochodziło 4,5 mld lat temu. Nasz obiekt docelowy 2014 MU69 (początkowo nazwany "PT1" od "Potential Target 1") został odkryty w 2014 roku za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (HST) w ramach programu obserwacyjnego, którego celem było znalezienie nowego celu dla misji New Horizons. W rzeczywistości HST znalazł kilka potencjalnych celów, jednak PT1 został wybrany z kilku powodów. Przede wszystkim najłatwiej do niego dolecieć - sonda New Horizons będzie potrzebowała mniej paliwa i krótszego czasu, aby do niego dolecieć. Jednak 2014 MU69 jest także idealny pod względem naukowym. Jego średnica to ok. 45 km i należy on do "zimnej, klasycznej" populacji obiektów, które powstały w Pasie Kuipera bezpośrednio z pierwotnej mgławicy. Po sierpniowym zatwierdzeniu przez NASA przelotu w pobliżu 2014 MU69 rozpoczęło się planowanie serii korekt trajektorii sondy mających na celu skierowanie sondy w stronę 2014 MU69. Silniki zostaną uruchomione między 22 października a 4 listopada. W ich wyniku rozpocznie się trwający lot trwający 1150 dni, w ciągu których sonda przemierzy około 1,6 mld km. Przejście sondy w pobliżu KBO zaplanowane zostało na 1 stycznia 2019 roku w odległości 44,2 jednostek astronomicznych od Słońca. W momencie przelotu sonda będzie poruszała się z prędkością 14,4 km/s. Przelot zależy od zatwierdzenia i ufundowania przez NASA 4-letniego przedłużenia misji New Horizons - decyzja w tym zakresie planowana jest na koniec lata 2016 roku (kiedy to ostatnie dane z przejścia w pobliżu Plutona zostaną przesłane na Ziemię). Jeżeli zgoda zostanie wydana w trakcie podróży do 2014 MU69 sonda będzie obserwowała heliosferę za pomocą instrumentów SWAP oraz PEPSSI, licznika pyłu i spektrografu ultrafioletowego. Po drodze zostaną wykonane zdjęcia około 20 innych obiektów KBO, które sonda minie w dużej odległości. Rozdzielczość nie umożliwi nam odkrycia ich kształtu jednak pozwoli na badanie w jaki sposób ich powierzchnie odbijają światło pod różnymi kątami Słońce-obiekt-kamera. Kamera zainstalowana na pokładzie sondy będzie w stanie także poszukiwać satelitów wokó tych obiektów KBO mogąc zauważyć więcej niż jakiekolwiek obserwatoria naziemne czy teleskop Hubble'a. Oczywiście głównym celem naukowym misji do KBO będzie przelot w pobliżu 2014 MU69. Główne cele podczas przelotu to:

stworzenie mapy powierzchni, która pozwoli zrozumieć proces formowania i ewolucji
pomiar temperatury powierzchni
stworzenie trójwymiarowej mapy topografii
stworzenie map składu chemicznego powierzchni, co pozwoli na porównanie z kometami takimi jak 67P czy z Plutonem,
poszukiwanie oznak aktywności np. komy,
poszukiwanie (i badanie) satelitów i pierścieni
pomiar lub ograniczenie masy obiektu

Zespół New Horizons już teraz stara się określić jak bardzo może się zbliżyć do 2014 MU69 i planują zbliżyć się do tego obiektu znacznie bardziej niż do Plutona, dzięki czemu zdjęcia i obserwacje spektroskopowe będą miały lepszą rozdzielczość niż w przypadku Plutona. Rozpoczęcie obserwacji 2014 MU69 planowane jest na październik 2018 roku, kiedy to rozpocznie się poszukiwanie potencjalnych satelitów obiektu oraz korekty nawigacyjne do przelotu. Jednak dopiero kilka dni przed przelotem będzie można ujrzeć dysk (czy jakikolwiek kształt ten obiekt posiada) 2014 MU69. Dlatego już teraz warto zaznaczyć 1 stycznia 2019 roku w swoich długofalowych planach. Chociaż ten przelot prawdopodobnie nie będzie tak dramatyczny jak przelot w pobliżu Plutona w tym roku, będzie to najdalszy zbadany obiekt w historii i prawdziwa uczta dla badaczy Pasa Kuipera, bowiem tego rodzaju misja nie doleci w te rejony przez kolejne dekady. To co przeczytaliście to tłumaczenie artykułu autorstwa Alana Sterna (SwRI), głównego naukowca misji New Horizons, który ukazał się wczoraj w magazynie Sky and Telescope. Uważam, że warto przybliżyć przemyślenia i plany osoby znajdującej się w samym sercu tej misji, która zrewolucjonizowała nasze postrzeganie Plutona i zachwyciła miliony ludzi na świecie. Artykuł w oryginale znajdziecie tutaj. Źródło: Alan Stern / Sky & Telescope

Nowe NAJLEPSZE zdjęcia i film największego księżyca Plutona

admin — Fri, 02 Oct 2015 15:41:23 +0000

Sonda New Horizons przesłała na Ziemię najlepsze jak dotąd kolorowe zdjęcia Charona - największego księżyca Plutona. Zdjęcia przedstawiają zaskakująco złożoną i burzliwą historię globu. Charon, którego średnica równa jest połowie średnicy Plutona to największy księżyc (w stosunku do rozmiaru swojej planety) w Układzie Słonecznym. Wielu naukowców z zespołu New Horizons zakładało, że Charon będzie tylko nudnym, usianym kraterami obiektem. Ku ich zdumieniu na powierzchni Charona widoczny jest różnorodny krajobraz z pasmami gór, kanionów, osuwisk, różnych odcieni powierzchni. "Uważaliśmy, że prawdopodobieństwo zobaczenia tak interesujących struktur geologicznych na księżycu planety na samych krańcach Układu Słonecznego jest niewielkie," mówi Ross Beyer z zespołu Geologii, Geofizyki i Obrazowania (GGI) misji New Horizons. Wysokiej rozdzielczości zdjęcia skierowanej ku Plutonowi strony Charona wykonane przez sondę New Horizons 14 lipca podczas przelotu przez układ Plutona i przekazane na Ziemię 21 września tego roku odkrywają szczegóły pasa pęknięć i kanionów znajdującego się tuż nad równikiem księżyca. Ten olbrzymi system kanionów rozciąga się na ponad 1600 kilometrów przez całą półkulę Charona, a prawdopodobnie także po jego drugiej stronie. Cztery razy dłuższy od Wielkiego Kanionu i dwa razy głębszy, system ten wskazuje na niespotykane zmiany geologiczne w historii Charona. "To wygląda jak gdyby cała skorupa Charona pękła na pół," mówi John Spencer, zastępca kierownika zespołu GGI z Southwest Research Institute w Boulder (Kolorado). "Uwzględniając rozmiar tego pęknięcia i rozmiar całego Charona, struktura ta przypomina trochę Valles Marineris na Marsie." Zespół zauważył ponadto, że równiny znajdujące się na południe od systemu pęknięć na Charonie, nieformalnie nazwane Vulcan Planum - mają znacznie mniej dużych kraterów niż północne obszary księżyca co może wskazywać, że są one wyraźnie młodsze. Jednym z możliwych wytłumaczeń gładkiej powierzchni jest zimna aktywność wulkaniczna, tzw. kriowulkanizm. "Zespół rozważa możliwość, że wewnętrzny ocean wody mógł dawno temu zamarznąć. Spowodowana zamarzaniem zmiana objętości mogła doprowadzić do pęknięcia Charona, w wyniku którego lawa oparta na wodzie mogła wydostać się na powierzchnię i pokryć pewne obszary," mówi Paul Schenk, członek zespołu New Horizons z Lunar and Planetary Institute w Houston (Teksas). Sonda New Horizons prześle jeszcze lepszej jakości zdjęcia i dane dotyczące składu chemicznego w ciągu najbliższego roku - i wraz z lepszymi zdjęciami "Myślę, że historia Charona stanie się jeszcze bardziej zaskakująca!" mówi Hal Weaver, naukowiec z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory w Laurel (Maryland). Sonda New Horizons aktualnie znajduje się 5 miliardów kilometrów od Ziemi. Wszystkie systemy działają prawidłowo. https://www.youtube.com/watch?v=lrMBzJcvtt0&w=853&h=480 New Horizons stanowi część programu NASA o nazwie New Frontiers zarządzanego przez Marshall Space Flight Center w Huntsville (Alabama). APL zaprojektowało, zbudowało i operuje sondą New Horizons i zarządza misją w imieniu Dyrektoratu Misji Naukowych NASA. SwRI kieruje misją naukową i planowaniem nauki podczas przelotu sondy przez układ Plutona. Źródło: NASA

CURIOSITY: Za brudny aby szukać życia na Marsie

admin — Fri, 02 Oct 2015 22:52:43 +0000

Naukowcy z NASA w czwartek ogłosili, że kosztujący miliardy dolarów robot wysłany na Marsa w poszukiwaniu życia musi trzymać się z dala od potencjalnych miejsc, w których mógłby je odkryć z uwagi na zagrożenie zanieczyszczeniem tych miejsc mikrobami z Ziemi. Ogrom straconej okazji ukazał się wyraźnie w tym tygodniu gdy naukowcy przedstawili dowody na istnienie wody w stanie ciekłym na Marsie nie tylko w przeszłości, ale i obecnie. "Łazik Curiosity nie jest przystosowany do tego, aby badać miejsca, które są w stanie nadal utrzymywać życie," powiedział Michael Meyer, naukowiec z programu Mars Exploration Program. "Do tego celu niezbędny jest wyższy poziom czystości łazika," który jest trudniejszy i droższy do osiągnięcia. Więcej? Czytaj dalej w wiadomościach na portalu Urania.

Zdumiewający krajobraz marsjański sfotografowany przez Curiosity

admin — Sat, 03 Oct 2015 16:20:21 +0000

We wtorek, 29 września łazik Curiosity wywiercił swój ósmy otwór na Marsie, piąty od czasu dotarcia do Mount Sharp blisko rok temu. Wiercenie głębokiego na 65 mm otworu w skale nazwanej przez zespół misji "Big Sky" jest elementem wielodniowej i wieloetapowej sewkencji, która pozwoli na przeprowadzenie analizy skały marsjańskiej w dwóch laboratoriach zainstalowanych na pokładzie łazika - Chemistry and Mineralogy X-Ray diffractometer (CheMin) oraz Sample Analysis at Mars (SAM). ZAPRASZAM TAKŻE DO POLUBIENIA NASZEGO PROFILU NA FACEBOOK'U "W przypadku Big Sky mamy do czynienia ze zwykłym piaskowcem jakiego właśnie szukaliśmy," powiedział Ashwin Vasavada główny naukowiec misji Curiosity. "Zupełnie przez przypadek znajduje się on w pobliżu skały, która wygląda jakby ulegała zmianom pod wpływem płynów - prawdopodobnie wód ziemnych z innymi rozpuszczonymi w niej związkami chemicznymi. Planujemy wykonać odwiert także w tej skale, porównać wyniki i zrozumieć jakie zmiany w niej zaszły." Badanie sproszkowanych próbek skały Big Sky przeprowadzone za pomocą CheMin oraz SAM planowane jest na przyszły tydzień. W międzyczasie zespół planuje zwrócić uwagę łazika oraz jego koła w kierunku drugiej skały, gdzie ponownie rozpocznie się proces badania. Curiosity aktualnie znajduje się u podnóży Mount Sharp w rejonie pokrytym piaskowcym nazwanym Stimson Unit. Dwa tygodnie temu, mniej więcej w tym samym rejonie, Curiosity wykonał kilka zdjęć odległych wyższych regionów wzgórza. W tle - w odległości około 3 kilometrów od łazika - znajduje się długie pasmo obfite w hematyt, tlenki żelaza. Tuż za nimi znajduje się pofałdowana równina bogata w minerały ilaste. Tuż za nią znajdują się liczne zaokrąglone, strome wzgórza bogate w siarczany. Zmieniająca się mineralogia tych warst wzgórza Mount Sharp sugeruje zmienne warunki panujące na wczesnych etapach ewolucji Marsa. Zespół łazika Curiosity ma nadzieję zbadać te różnorodne obszary w nadchodzących miesiącach i latach. Jeszcze dalej na zdjęciu widać niesamowite, jasne klify skał, które mogły się uformować w bardziej suchych etapach historii Marsa i do teraz uległy silnej erozji. "Jedyną rzeczą bardziej zdumiewającą od tych zdjęć jest fakt, że Curiosity któregoś dnia dojedzie w te rejony," powiedział Vasavada. Źródło: JPL/NASA

Kanada chce usunąć nieaktywnego satelitę Envisat z orbity

admin — Sun, 04 Oct 2015 13:24:00 +0000

Kanada może odegrać ważną rolę w misji, której celem będzie sprowadzenie z orbity europejskiego satelity obserwującego Ziemię - Envisat za pomocą ramienia robotycznego. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) musi jeszcze zatwierdzić tą misję, jednak kanadyjscy eksperci planują opracowanie misji w latach 2017-2021, dzięki czemu start misji może się odbyć jeszcze w 2021 roku. Firma MDA Corp (Richmond, Kolumbia Brytyjska) zakończyła niedawno wstępne badania w ramach których określono, że usunięcie z orbity Envisatu jest możliwe do wykonania za pomocą robotycznego ramienia i narzędzi przechwytujących. "Dzięki swoim możliwościom, technologiom i doświadczeniu Kanada może odegrać istotną rolę w deorbitacji tego obiektu," oświadczyła Kanadyjska Agencja Kosmiczna 14 sierpnia 2014 roku w dokumencie dotyczącym satelicie Envisat, który ujrzał światło dzienne dzięki przepisom federalnym o dostępie do informacji. Dan King, dyrektor ds. robotyki i automatyki MDA powiedział, że do końca roku ESA powinna rozpocząć nową fazę badań nad misją deorbitacyjną. Czytaj dalej na portalu Urania.

Rejon z "Marsjanina" według sondy Mars Express

admin — Mon, 05 Oct 2015 19:00:07 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=mfz6rp8McDk&w=853&h=480 Niemiecka Agencja Kosmiczna DLR opublikowała dzisiaj film/animację złożoną z danych/zdjęć zebranych/wykonanych przez znajdującą się na marsjańskiej orbicie sondę Mars Express. [oryginalne zdanie ;) ] Historia "Marsjanina" rozpoczyna się na nizinnych równinach rozciągających się na północ od równika, a następnie przenosi się kilkaset kilometrów dalej w południowo-wschodnie regiony obszaru Arabia Terra. Uwięziony w desperackim pościgu z czasem i gwałtownie kurczącymi się zapasami, Mark Watney podejmuje się dotrzeć do rakiety Ares 4, którą NASA "zaparkowała" w Kraterze Schiaparelli, aby wydostać się z jej pomocą z Marsa. Naukowcy z DLR niedawno przedstawili znaczną część tego obszaru - około 2,5 miliona kilometrów kwadratowych - w postaci precyzynych map. Dane zostały udostępnione w ramach projektu mapowania całej powierzchni Marsa. DLR wykorzystała ten zestaw danych do wykonania animacji przelotu z "Marsjanina". Wymagało to wykorzystania 7300 zdjęć stereo. Obrabianie każdego ze zdjęć zajmowało około 30 minut z uwagi na ilość szczegółów powierzchni oraz olbrzymi rozmiar tego obszaru. Dlatego też wykonanie tego filmu wymagało ponad pięciu miesięcy prac. Na szczęście rozłożenie pracy na kilka komputerów pozwoliło na skrócenie tego czasu o połowę. Pięciominutowy film 3D powstał w dwa i pół miesiąca. Ścieżka dźwiękowa została skomponowana specjalnie do tego filmu. Całkowita ilość wykorzystanych danych to ok. 2 terabajty. Nigdy wcześniej nie zrealizowano filmu tak szczegółowo odzwierciedlającego tak duży obszar Marsa. Źródło: DLR

Nowatorska metoda obliczania masy pulsarów

admin — Mon, 05 Oct 2015 21:25:27 +0000

Naukowcy z University of Southampton opracowali nową metodę pomiaru masy pulsarów - wysoce magnetycznych obracających się gwiazd neutronowych będących pozostałością po masywnych gwiazdach, które eksplodowały w wybuchu supernowej. Dotąd naukowcy określali masę gwiazd, planet i księżyców badając ich ruch względem innych pobliskich obiektów opierając się na przyciąganiu grawitacyjnym między nimi. Niemniej jednak w przypadku młodych pulsarów matematycy z Southampton odkryli nowy sposób mierzenia ich masy, nawet jeżeli w ich okolicy nie znajduje się inny obiekt. Dr Wynn Ho, który kierował badaniami powiedział: "Dla pulsarów jesteśmy w stanie wykorzystać zasady fizyki jądrowej zamiast grawitacji w celu określenia ich masy - to niesamowity przełom, który potencjalnie może zrewolucjonizować naszą metodykę w tym zakresie." Czytaj dalej w artykule na portalu Urania.

Obserwacje obłoków gwiazdotwórczych w Drodze Mlecznej

admin — Tue, 06 Oct 2015 06:57:45 +0000

Astronomowie od dawna zwracali swoje teleskopy, zarówno te umieszczone na orbicie, jak i w obserwatoriach na Ziemi, ku skupiskom ośrodka międzygwiezdnego w poszukiwaniu wiedzy dotyczącej formowania i narodzin nowych gwiazd. Jednak wykonywane w ten sposób przez ponad 50 lat zdjęcia wyglądały bardziej jak mapy pogodowe przedstawiające systemy burzowe niż mieniące się rozbłyski światła, których oczekiwałby amator patrzący na "mapę gwiazd". Przynajmniej do teraz. Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem Petera Barnesa, astronoma z University of Florida oraz Erika Mullera z National Astronomy Observatory of Japan opublikował właśnie najdokładniejsze zdjęcia zimnych obłoków gazu międzygwiezdnego w Drodze Mlecznej, w których powstają nowe gwiazdy i układy planetarne. "Zdjęcia te przedstawiają niesamowite nowe informacje o obłokach gwiazdotwórczych w Drodze Mlecznej," mówi Peter Barnes. "Pokazują chociażby, że prawdopodobnie dwu-, trzykrotnie nie doszacowaliśmy ilości materii w tych obłokach. Ten fakt niesie za sobą istotne konsekwencje w zakresie pomiaru aktywności gwiazdotwórczej nie tylko w Drodze Mlecznej lecz także w innych galaktykach. Dodatkowo, dzięki tym zdjęciom możemy dokładniej poznać okoliczności narodzin naszego własnego układu planetarnego, tj. temperaturę, gęstość i rozkład masy w tych obłokach." https://www.youtube.com/watch?v=3vQdhb4zkEc&w=853&h=480 Tak złożone zdjęcia mogły powstać dzięki zastosowaniu radioteleskopu Mopra zlokalizowanego w Australii. Sam program mapowania nazwano "ThrUMMS" od Three-mm Ultimate Mopra Milky Way Survey. W ramach programu obserwowano obłoki międzygwiezdne na tyle zimne, że składają się z cząsteczek wodoru (w odróżnieniu od dużo cieplejszych obłoków, w których wodór jest atomowy lub zjonizowany). "Tylko obłoki molekularne są na tyle zimne, aby pozwolić grawitacji na gromadzenie materii do tworzenia gwiazd. Jednak są na tyle zimne, że sam wodór jest niewykrywalny dla teleskopów," powiedział Barnes. Wykorzystanie teleskopu Mopra okazało się kluczowe dla powodzenia projektu. Mopra może jednocześnie tworzyć mapy obfitości kilku cząsteczek np. tlenku węgla czy cyjanu, które mogą być wskaźnikami trudnego do obserwacji wodoru. Jednoczesne mapowanie wielu wskaźników pozwoliło astronomom na poznanie warunków panujących w obłokach. Międzynarodowy zespół ThrUMMS składa się z astronomów z USA, Japonii, Australli, Wielkiej Brytanii, Kanady i kilku innych krajów. Wyniki przeglądu zostały opublikowane 5 października 2015 roku w czasopiśmie Astrophysical Journal. Źródło: ApJ / phy.so

Północny biegun Księżyca wg sondy SMART-1 [zdjęcie]

admin — Tue, 06 Oct 2015 19:15:40 +0000

Usiany kraterami krajobraz powyżej pochodzi ze zdjęcia wykonanego przez sondę SMART-1 (ESA) i przedstawia powierzchnię naszego Księżyca. W samym środku kadru znajduje się północny biegun Księżyca sfotografowany w trakcie trwania misji SMART-1. Na zdjęcie wyraźnie widać charakterystyczne kratery księżycowe praktycznie każdego rozmiaru i kształtu. Największy krater na zdjęciu to krater Rożdiestwieńskiego wciśnięty między krater Hermite na północnym wschodzie i krater Plaskett na południowym zachodzie. Sonda SMART-1 znajdowała się na orbicie wokół Księżyca od 2004 do 2006 roku i wykonała w tym czasie 32 000 zdjęć niewielkich obszarów. W celu stworzenia zdjęcia przedstawiającego większy obszar jak powyżej, które umożliwia przedstawienie wzgórz i krateów w kontekście niezbędne było stworzenie mozaiki składającej się z setek zdjęć - to nie było łatwe zadanie. Największym wyzwaniem przy tworzeniu tej mozaiki było zmieniające się oświetlenie w zależności od rejonu. Mimo błędnie nazwanej "ciemnej strony Księżyca" obie strony Księżyca doświadczają dnia i nocy w ten sam sposób. Niewidoczna lub 'ciemna' strona księżyca oświetlana jest przez Słońce podczas dwutygodniowego "dnia księżycowego" tak samo jak widoczna strona Księżyca. Na biegunie północnym Księżyca przedstawionym na powyższym zdjęciu, tak jak na innych obszarach Słońce oświetla powierzchnię z różnych kierunków. Wraz z przesuwaniem się Słońca po księżycowym niebie, oświetlane są co raz to nowe obszary, a cienie stopniowo się przesuwają. Dlatego też, gdyby się przyjrzeć, na mozaice można dostrzec ledwo widoczne kwadraty w miejscach styku dwóch zdjęć wykonanych przy różnym oświetleniu. Końcowy efekt jednak był wart zachodu, a powstała w ten sposób mozaika daje nam świeże spojrzenie na naszego naturalnego satelitę. Astronomowie mogą wykorzytać tego typu zdjęcia do identyfikowania na biegunie północnym stale oświetlonych wzgórz i stale skrytych w ciemności kraterów. Obszary stale skryte w ciemności są szczególnie interesujące dla naukowców, bowiem może w nich znajdować się woda w stanie stałym. Źródło: ESA

SWSpaceGDN: Ugrav box zwycięzcą Startup Weekend Space Gdańsk

admin — Wed, 07 Oct 2015 06:54:55 +0000

W niedzielę, 4 października zakończył się pierwszy w Polsce Startup Weekend Space. W trakcie weekendu powstało sześć ciekawych koncepcji. Pierwsza europejska edycja Startup Weekend Space odbyła się w Bremie – centrum niemieckiego sektora kosmicznego. Na miejsce drugiej edycji wybrano Gdańsk. Nie bez powodu, to właśnie w tym mieście kilka polskich firm z sektora kosmicznego ma swoje siedziby. Ponad 50 uczestników: programistów, inżynierów, marketingowców, grafików, przyjechało do Gdańska, aby wspólnie pracować nad modelami biznesowymi swoich projektów. Pierwszego dnia osoby mające pomysł na startup miały okazję zaprezentować go przed publicznością. Każda osoba miała minutę na to, aby zainteresować pozostałych swoim projektem. Po prezentacjach odbyło się głosowanie na najlepsze koncepcje. Osoby, których pomysły nie zostały wybrane w głosowaniu dołączyły do powstałych zespołów. W ten sposób uczestnicy rozpoczęli pracę i przygotowania do końcowej prezentacji, od której zależała ocena jury i zainteresowanie ze strony inwestorów. Przez całą sobotę zespoły pracowały nad swoimi rozwiązaniami. Przeważały aplikacje i pomysły software, ale znalazły się także rozwiązania z sektora upstream oraz te związane ze sprzętem. Uczestnicy Startup Weekend Space wspierani byli przez międzynarodowy zespół mentorów, składający się z osób, które aktywnie uczestniczą w różnych projektach kosmicznych. W niedzielę rozpoczęły się przygotowania do wielkiego finału. Oprócz prezentacji, niektóre z zespołów przygotowały modele swoich rozwiązań (do dyspozycji były drukarki 3d), a nawet wstępne wizualizacje oprogramowania i animacje. Finał odbył się w niedzielę popołudniu. Ostatecznie sześć zespołów zdecydowało się zaprezentować swoje projekty. Jury, złożone z czterech ważnych postaci związanych z polskim sektorem kosmicznym (Black Pearls VC, Polska Agencja Kosmiczna, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna), przysłuchiwało się prezentacjom, aby następnie zadać zespołom pytania. Startup Weekend Space Gdańsk wygrał zespół Ugrav box, który zaproponował stworzenie stanowiska testowego dla Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, który mógłby być obsługiwany z Ziemi. Drugie miejsce przypadło zespołowi RedOut, który zaproponował ciekawą aplikację dla rowerzystów w przestrzeni miejskiej. Trzecie miejsce przyznano zespołowi Red-shift, który stworzył koncepcję sterowca wysokościowego. Tuż po ogłoszeniu wyników uczestnicy rozpoczęli w swoich zespołach rozmowy na temat dalszej współpracy. Historia niemieckiej edycji Startup Weekend Space pokazuje, że kilkanaście procent zespołów faktycznie kontynuuje swoje prace, niejednokrotnie modyfikując rozwiązanie zaproponowane podczas wydarzenia. Mentorzy obecni podczas Startup Weekendu często podkreślali, że liczą na kontynuację prac koncepcyjnych. Także w opinii Jury wszystkie tegoroczne pomysły mogą mieć duże znaczenie komercyjne i warto, aby praca pomysłodawców była podtrzymana. To od najbliższych miesięcy zależy, czy koncepcje przejdą do fazy realizacji. Zwycięski zespół w ramach nagrody otrzymał wyjazd na Satellite Masters Conference, która odbędzie się 20-22 października w Berlinie. Konferencja poświęcona jest systemom satelitarnym związanym z nawigacją, obserwacją Ziemi i telekomunikacją. Nagroda została ufundowana przez sponsora wydarzenia firmę Blue Dot Solutions/Kosmonauta.net. Partnerem Startup Weekend Space Gdańsk został Gdański Park Naukowo-Technologiczny i Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna (PSSE). Sponsorzy: Black Pearls VC, O4, B2B Networking, Cloudeo, Kognitis, GCB oraz Atena. Więcej o Startup Weekend Space Gdańsk na Twitterze i Faccebooku: @SWSpaceGDN.

Jasne kropki to z pewnością...

admin — Wed, 07 Oct 2015 08:20:30 +0000

Sonda Dawn znajduje się na orbicie wokół Ceres już od siedmiu miesięcy. Czy udało się już ustalić skład jasnych kropek? Okazuje się, że najprawdopodobniej są to olbrzymie pokłady soli. W trakcie konferencji European Planetary Science Congress, 28 września 2015 roku główny naukowiec misji Dawn - dr Chris Russell stwierdził, że "uważamy, że są to olbrzymie pokłady soli i przynajmniej dla mnie oznacza to aktywność geologiczną na powierzchni." Oczywiście chodzi o proces geologiczny, który odpowiedzialny jest za pojawienie się jasnych depozytów soli. Russell powiedział: "Oczywiście żadna kometa czy planetoida nie przyniosła soli na Ceres. Muszą one w jakiś sposób przedostawać się na powierzchnię z wnętrza." Powyższe stwierdzenia oparte są na pomiarach albedo jasnych kropek. Jeżeli składałyby się z wody pod postacią lodu, albedo byłoby znacznie wyższe. Tej możliwości jednak nie wyeliminowano na początku, bowiem jasność kropek i tak prześwietliła bardzo czułe instrumenty na pokładzie sondy. Po otrzymaniu prawidłowych danych dotyczących albedo, lód wodny został wyeliminowany jako potencjalne wytłumaczenie. Czytaj dalej na portalu Urania. Wybierz się na wycieczkę nad powierzchnią Ceres: https://www.youtube.com/watch?v=Inc9BtRip04&w=853&h=480

Prywatna firma planuje miękkie lądowanie na Księżycu

admin — Wed, 07 Oct 2015 11:55:49 +0000

W 2017 roku może dojść do pierwszego lądowania na Księżycu realizowanego w ramach prywatnego przedsięwzięcia. Jeżeli misja zakończy się powodzeniem Moon Express może stać się pierwszym przedsięwzięciem w ramach którego dojdzie do miękkiego lądowania na powierzchni Księżyca. Bob Richards jest CEO firmy Moon Express, który niedawno ogłosił plan wystrzelenia sondy w kierunku Księżyca podczas szczytu Space Technology & Investment Summit w San Francisco. Jego plan obejmuje wysłanie serii statków robotycznych zaprojektowanych do eksploracji. Na internetowej stronie firmy napisano, że "Większość pierwiastków rzadkich na Ziemi pochodzi prawdopodobnie z przestrzeni kosmicznej i w dużej ilości znajdują się na powierzchni Księżyca." Już w 2013 roku było jasne,że mieszcząca się w Kalifornii firma Moon Express pracuje nad wysłaniem komercyjnej misji na Księżyc i odblokowaniem jego zasobów. Teraz dociera do nas informacja, że firma podpisała umowę na wyniesienie sondy w przestrzeń kosmiczną z firmą Rocket Lab. Pierwszy start planowany jest na 2017 rok. Wedug agencji Reuters system rakietowy Rocket Lab Electron ma wynieść trzy misje lądownika księżycowego MX-1 (Moon Express) rozpoczynając serię w 2017 roku. Według danych serwisu GeekWire Moon Express jest na etapie budowy i testowania różnych wersji lądownika MX-1. Według słówn Boba Richardsa górne ograniczenie masy łazika to 200 kilogram włącznie z paliwem. Według agencji CNBC Naveen Jain, współzałożyciel Moon Express powiedział, że rozwój technologii budowy rakiet przyspieszył w ostatnim roku i pozwala na wyniesienie lądowników księzycowych Moon Express,które mogą wykorzystać niewielkie rakiety zaprojektowane z myślą o niskiej orbicie okołoziemskiej. Rocket Lab wykorzystuje silniki rakietowe napędzane akumulatorami, które są tańsze niż tradycyjne silniki. Według raportu CNBC Jain tłumaczył, że w projekcie Moon Express wykorzystuje się dwa małe lądowniki umieszczone jeden na drugim. Pierwszy z nich działa jako rakieta startowa, a drugi jako lądownik księżycowy. Według oświadczenia firmy przedstawionego na stronie firmy "Wierzymy, że istotne jest aby ludzkość stała się gatunkiem zamieszkującym więcej niż jedną planetę, a nasz pobliski Księżyc jest kolejnym, ósmym kontynentem bogatym w zasoby, które mogą nam pomóc zabezpieczyć naszą przyszłość." Lądownik MX-1 (Moon Express) zostanie wystrzelony w przestrzeń na pokładzie rakiety Electron (Rocket Lab). Według serwisu GeekWire Richards oświadczył, że Moon Express podpisał umowę na dwa starty rakiety Electron w 2017 roku oraz trzecie, którego termin jeszcze nie został określony z opcją na dwa kolejne starty. https://www.youtube.com/watch?v=erP8BUs4gyI&w=1280&h=720 Źródło: Moon Express

Niebieskie niebo na Plutonie i jak zawsze.... WODA!

admin — Thu, 08 Oct 2015 17:43:26 +0000

Pierwsze kolorowe zdjęcia atmosfery Plutona przesłane na Ziemię przez sondę New Horizons przedstawiają NIEBIESKĄ atmosferę. "Kto by pomyślał, że w Pasie Kuipera może być niebieskie niebo? Jest wspaniałe," powiedział Alan Stern, główny naukowiec misji NewHorizons (SwRI). Cząsteczki tworzące mgły same w sobie są prawdopodobnie szare lub czerwone, jednak sposób w jaki rozpraszają niebieskie światło przyciągnął uwagę naukowców. "Ten zdumiewający niebieski odcień sporo nam mówi o rozmiarze i składzie chemicznym cząsteczek mgły," mówi Carly Howett, naukowiec z zespołu naukowego misji. "Niebieskie niebo często powstaje wskutek rozpraszania światła słonecznego przez bardzo małe cząsteczki. Na Ziemi odpowiedzialne są za to drobne cząsteczki azotu. Na Plutonie wydają się one większe - choć wciąż bardzo małe. Cząstki, które nazywamy tholinami." Naukowcy uważają, że tholiny powstają wysoko w atmosferze, gdzie promieniowanie ultrafioletowe rozbija i jonizuje cząsteczki azotu i metanu oraz pozwalana ich reagowaniw w coraz bardziej złożone ujemnie i dodatnio naładowane jony. Gdy zachodzi ich rekombinacja powstają bardzo złożone makrocząsteczki - proces po raz pierwszy zaobserwowany w górnych warstwach Tytana - księżyca Saturna. Co raz bardziej złożone cząsteczki kontynuują kombinację do momentu osiągnięcia rozmiarów cząstki; lotne gazy skraplają się i pokrywają ich powierzchnię szronem zanim opadną z atmosfery na powierzchnię, gdzie odpowiadają za czerwone zabarwienie Plutona. Kolejnym ważnym odkryciem sondy New Horizons są liczne małe, odkryte obszary lodu wodnego na Plutonie. Odkrycia dokonano w przesłanych na Ziemię danych zebranych przez instrument Ralpj badający skład chemiczny powierzchni. "Na dużych obszarów Plutona nie występuje odkryty lód wodny," powiedział członek zespołu naukowego Jason Cook (SwRI), "ponieważ najprawdopodobniej jest zakryty przez inne, bardziej lotne lody występujące na większej części Plutona. Zrozumienie dlaczego woda pojawiła się tam gdzie się pojawiła, a nie gdzie indziej, jest dla nas wyzwaniem." Interesujący jest fakt, że regiony, które najwyraźniej charakteryzują się sygnaturami widmowymi lodu wodnego odpowiadają jasno-czerwonym obszarom na niedawno opublikowanych zdjęciach kolorowych. "Jestem całkowicie zaskoczona, że ten lód wodny jest tak czerwony," powiedziała Silvia Protopapa, członek zespołu naukowego (Univ or Maryland). "Jak na razie nie rozumiemy związku między lodem wodnym a czerwonymi tholinami na powierzchni Plutona." Sonda New Horizons aktualnie znajduje się 5 miliardów kilometrów od Ziemi. Wszystkie systemy działają prawidłowo i zgodnie z planem. Źródło: JHU-APL/NASA

Curiosity ogląda pozostałości po jeziorach i rzekach na Marsie

admin — Thu, 08 Oct 2015 21:56:55 +0000

Nowe badania zespołu misji Mars Science Laboratory/Curiosity potwierdziły, że miliardy lat temu na Marie panowały warunki umożliwiające utrzymywanie wody w jeziorach przez długie okresy czasu. Na podstawie danych zgromadzonych przez łazik Curiosity zespół stwierdził, że dawno temu woda wspomagała nanoszenie osadów w kraterze Gale, w którym ponad trzy lata temu wylądował łazik Curiosity. Osady nakładały się warstwowo, tworząc podstawę Mount Sharp – góry wyrastającej ze środka krateru. „Obserwacje łazika sugerują, że w okresie między 3,8 a 3,3 miliarda lat temu na powierzchni Marsa istniały długowieczne strumienie i jeziora, które przenosiły osady stopniowo tworzące dolne warstwy Mount Sharp” – stwierdził Ashwin Vasavada, główny naukowiec Mars Science Laboratory z JPL w Pasadenie, współautor nowego artykułu w czasopiśmie Science, który zostanie opublikowany jutro, tj. 9 października 2015 r. Czytaj więcej w artykule na portalu Urania.

Aby wysłać człowieka na Marsa NASA najpierw musi...

admin — Fri, 09 Oct 2015 13:39:28 +0000

NASA w czwartek przedstawiła listę wyzwań, kórym ludzie muszą sprostać, aby postawić stopę na Marsie. Według agencji problemy są "do rozwiązania", ale nie można ustalić pewnej daty załogowej misji na Czerwoną Planetę. Zaktualizowany plan amerykańskiej strategii, która ma na celu wysłanie człowieka na Marsa został przedstawiony w formie 36-stronicowego dokumentu opublikowanego przed zaplanowanymi rozmowami z Kongresem nad budżetem agencji oraz Międzynarodowym Kongresem Astronautycznym, który ma miejsce w Jerozolimie w przyszłym tygodniu. Charles Bolden, administrator NASA powiedział wczoraj, że USA "jest bliżej wysłania amerykańskiego astronauty na Marsa niż kiedykolwiek wcześniej." "W nadchodzących tygodniach będę kontynuował rozmowy o szczegółach naszego planu z członkami Kongresu jak również z naszymi partnerami biznesowymi i międzynarodowymi, z których większość będzie obecna na Międzynarodowym Kongresie Astronautycznym w przyszłym tygodniu," oświadczył. Astronauci, którzy wysłani zostaną w kierunku Marsa mogą spędzić trzy lata w przestrzeni kosmicznej, gdzie narażeni będą na wysoką dawkę promieniowania przez co narażają się na choroby nowotworowe, utratę masy kości i inne problemy - stwierdzono w dokumencie zatytułowanym "NASA's Journey to Mars: Pioneering Next Steps in Space Exploration." "Życie i praca w przestrzeni kosmicznej wymaga zaakceptowania ryzyka, a ta podróż warta jest tego ryzyka," stwierdza dokument nazywając Mars "osiągalnym celem". Trzy fazy Plan NASA podzielony został na trzy etapy, z których pierwszy jest już realizowany poprzez testowanie oraz eksperymentach nad ludzkim zdrowiem i zachowaniem, systemach wspierania życia (hodowanie roślin, recykling wody oraz drukowanie 3D na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej." Druga faza rozpocznie się w 2018 roku wraz ze startem nowej kapsuły załogowej Orion oraz najsilniejszej rakiety w historii - Space Launch System (SLS). Agencja planuje przeprowadzenie innych misji w przestrzeni między Ziemią a Księżycem (lub orbitą Księżyca) czyli w tzw. przestrzeni cis-lunarnej. W ramach tego etapu planowane jest wysłanie robotycznej sondy w 2020 roku, której zadaniem będzie zebranie głazu z powierzchni planetoidy i przewiezienie go w miejsce w przestrzeni kosmicznej, w którym astronauci będą mogli go zbadać. "NASA nauczy się przeprowadzać złożone operacje w głębokiej przestrzeni kosmicznej, z której astronauci będą w stanie powrócić w kilka dni," zapisano w raporcie. "To właśnie w przestrzeni cis-lunarnej NASA rozwinie i sprawdzi możliwości wymagane do załogowej eksploracji Marsa." Trzecia faza skupia się na życiu i pracy na powierzchni Marsa i w pojazdach kosmicznych "które mogą podtrzymywać życie latami, wymagając tylko rutynowego serwisowania," jak również "wykorzystanie marsjańskich zasobów do produkcji paliwa, wody, tlenu i budowy urządzeń." NASA nie nałożyła żadnych dat na tą fazę swojej strategii, choć na jednej z infografik wspomniano o "załogowych misjach w pobliże Marsa w latach 2030+." Przeszkody pozostają Wraz z postępami NASA w przestrzeni kosmicznej, agencja jednocześnie podkreśla, że problemy będą co raz bardziej złożone. "Przyszłe misje będą napotykały na co raz trudniejsze wyzwania związane z transportem, pracą w przestrzeni kosmicznej i zachowaniem zdrowia." NASA także oznajmiła, że musi stworzyć odpowiednie kombinezony dla załogi oraz przetestować zaawansowane rodzaje elektrycznych napędów słonecznych, które pozwolą na wydajne napędzanie pojazdów kosmicznych. "NASA na nowo będzie musiała nauczyć się działania w przestrzeni. Załoga musi być chroniona od wyjątkowo niebezpiecznego otoczenia w przestrzeni kosmicznej jak i na powierzchni Marsa. Wiele systemów będzie musiało działać autonomicznie lub latami pozostawać w uśpieniu w oczekiwaniu na załogę. Przezwyciężenie tych problemów jest kluczowe do wysłania ludzi na Marsa." Przed postawieniem stopy przez człowieka na powierzchni Marsa, amerykańska agencja kosmiczna jak i jej partnerzy na całym świecie planują wysłanie serii nowych łazików robotycznych, które dołączą do już wysłanych przez NASA. Niezbędne jest także stworzenie pojazdu zdolnego do wyniesienia ludzi z powierzchni Marsa na orbitę marsjańską, co jest kluczowe "dla przetrwania załogi." Według NASA "największym wyzwaniem dla pionierskiej misji załogowej jest zapewnienie bezpieczeństwa załodze w trakcie misji trwających nawet 1100 dni." Źródło: NASA

Słupszczanie zagłosowali za budową obserwatorium astronomicznego!

admin — Fri, 09 Oct 2015 21:39:25 +0000

W dniu dzisiejszym uzyskaliśmy oficjalne potwierdzenie, że w Słupsku powstanie obserwatorium astronomiczne. Fenomenalna wiadomość dla wszystkich miłośników astronomii i badań kosmicznych pojawiła się na stronie http://slupsk.wybiera.pl. Przedsięwzięcie zostanie zrealizowane w ramach Słupskiego Budżetu Partycypacyjnego w kategorii "Zadania infrastrukturalne ogólnomiejskie. Projekt stworzenia obserwatorium zebrał 758 głosów czym uzyskał trzecią lokatę wśród zaproponowanych projektów. Na realizację projektu zostanie przeznaczona kwota 260 000 PLN. Gratuluję pomysłodawcom projektu! Cieszę się bardzo z tak dobrego wyniku - Słupsk to w przeszłości moje miasto wojewódzkie i zawsze dobrze usłyszeć, że na starych włościach dzieje się coś dobrego. A szczególnie jeżeli jeszcze w mojej dziedzinie. Z pewnością Puls Kosmosu odwiedzi obserwatorium jak tylko zostanie uruchomione, Więcej informacji na portalu Urania.

Znany astronom w centrum śledztwa o molestowanie!

admin — Sat, 10 Oct 2015 10:18:39 +0000

Jeden z najbardziej uznanych astronomów na świecie znajduje się w centrum postępowania, które właśnie ujrzało światło dzienne, dotyczącego molestowania seksualnego. Po trwającym sześć miesięcy śledztwie stwierdzono, że Geoff Marcy - profesor na University of California w Berkeley, uważany za kandydata do nagrody Nobla - łamał w latach 2001-2010 obowiązujące na kampusie przepisy dotyczące molestowania seksualnego. Cztery kobiety zeznały, że Marcy wielokrotnie dopuszczał się niewłaściwego zachowania w stosunku do studentek. W związku ze śledztwem Marcy otrzymał "wyraźne wskazówki dotyczące jego przyszłych relacji ze studentami", do których musi się stosować pod groźbą "zawieszenia lub zwolnienia z zajmowanego stanowiska." Gdy w środowisku rozeszło się, że Marcy nie otrzymał żadnej poważnej kary, kolejni astronomowie zaczęli otwarcie wypowiadać się o jego zachowaniu jednocześnie wnioskując o poważniejsze sankcje. Niektórzy astronomowie także stwierdzili, że Marcy będzie uważany za persona non grata na największym dorocznym spotkaniu astronomów zajmujących się tą samą co on dziedziną. W środę wieczorem Marcy opublikował przeprosiny na swojej stronie wydziałowej. "Podczas gdy nie zgadzam się ze wszystkimi złożonymi skargami, wyraźnie widać, że moje zachowanie było niewłaściwe dla niektórych kobiet," napisał Marcy. "Trudno mi wyrazić, jak bolesne jest uświadomienie sobie że niezamierzenie mogłem być źródłem stresu dla moich koleżanek." List Marcy'ego to rzadki przypadek publicznego oświadczenia w związku z postępowaniem dyscyplinarnym prowadzonym niejawnie. Serwis Buzzfeed News uzyskał dostęp do dokumentów z postępowania, które dotychczas nie były dostępne publicznie. Marcy nie odpowiedział na nasze prośby o komentarz, a jedynie skierował nas do swojego prawnika. "Bierzemy tą sprawę bardzo poważnie. Uniwersytet podjął zdecydowane działania," można przeczytać w oświadczeniu wydanym przez Uniwersytet. David Charbonneau, profesor astronomii z Harvard University, stwierdził, że cała sprawa niesie ze sobą poważne skutki. "Geoff Marcy bez wątpienia jest jednym z najbardziej uznanych naukowców zajmującym się badaniem planet pozasłoncznych w USA," przyznał Charbonneau."Na szali jest naprawdę dużo. Ciężko pracujemy nad zapewnieniem parytetu płci na tym polu. Gdy okazuje się, że najważniejsza osoba w naszym środowisku regularnie dopuszcza się molestowania, jest to zagrożenie dla wszystkich naszych działań w całym kraju." W środę Charbonneau skontaktował się z Marcy'm z uwagi na zbliżającą się wielkimi krokami największą w roku konferencję dotyczącą egzoplanet, która zaplanowana jest na koniec przyszłego tygodnia. Charbonneau poinformował, że powiedział Marcy'emu, aby nie uczestniczył w wydarzeniu z uwagi na zastrzeżenia innych uczestników konferencji związane z toczącym się postępowaniem.. Charbonneau poinformował, że Marcy zgodził się nie brać udziału w konferencji oraz zrezygnować z uczestnictwa w naukowym komitecie organizacyjnym konferencji. "Przy całym tym wysiłku i wykorzystaniu odpowiednich kanałów, Berkeley nie podjęło żadnych decyzji," powiedziała Joan Schmelz, która do niedawna kierowała Komitetem ds. statusu kobiet w astronomii w American Astronomical Society. "Widziałam czasem, że osobom dopuszczającym się molestowania na końcu jedynie pogrożono palcem. Tutaj nawet tego nikt nie zrobił." Serwis BuzzFeed News rozmawiał z trzema z czterech osób, które złożyły skargę na Marcy'ego. Jedna z kobiet skarżących, określana jaka Skarżąca 3, studiowała astronomię na studiach magisterskich. Zgodziła się na wypowiedź zastrzegając sobie anonimowość, aby jej zaangażowanie w sprawę nie wpłynęło na jej aktualne zatrudnienie. Według jej oświadczenia złożonego w biurze zapobiegania prześladowaniu i dyskryminacji w Berkeley, podczas jednego ze spotkań po seminarium naukowym, Marcy położył dłoń na jej nodze, przesunął po udzie i złapał ją za krocze. Mimo to,nie złożyła oficjalnej skargi przez kolejne osiem lat. W tym czasie zdążyła już opuścić astronomię po części, jak mówi, z uwagi na molestowanie seksualne, którego doświadczyła ona i inne astronomki. "Gdy jesteś studentką i widzisz jak odrzucane i ignorowane są wszystkie skargi tego typu, a profesorowie nie ponoszą absolutnie żadnych konsekwencji, naprawdę ciężko jest wyjść i powiedzieć otwarcie o tym co się stało." W dokumentach ze śledztwa Marcy stwierdził, że oskarżenia Skarżącej 3 są "całkowicie absurdalne i fałszywe" bowiem nigdy by nie dotknął kolana osoby, której nie zna. Według dokumentów śledzy uznali,że "W oparciu o dowody można stwierdzić, że bardziej prawdopodobne jest, że Marcy działał dokładnie tak jak zeznała Skarżąca 3." John Asher Johnson, profesor astronomii z Harvardu był studentem Marcy'ego w latach 2000-2007. W pierwszych latach pracy w laboratorium sam widział jak Marcy robił jednej ze studentek masaż pleców, wkładając ręcepod jej koszulę po godzinach pracy. Marcy za pomocą swojego prawnika zaprzeczył, że doszło do takiego zdarzenia. "Najbardziej irytujące w tym wszystkim jest to, że praktycznie każda osoba z mojego pokolenia zajmująca się egzoplanetami doskonale wie, że Geoff to robi," mówi Johnson. "Wszyscy się na tyle boją zrobić czy powiedzieć cokolwiek, choć wszyscy doskonale wiedzą, że tak jest." Jessica Kirkpatrick, Skarżąca 4, sama nie była nigdy molestowana przez Marcy'ego lecz widziała, że zachowywał się niewłaściwie w stosunku do studentek podczas spotkania American Astronomical Society w 2010 roku w Waszyngtonie. Według niektórych świadków wieczorem Marcy stał się zdecydowanie bardziej nachalny. "To jest możliwe," przyznał Marcy "jednak był to tylko przyjazny dotyk, o ile w ogóle do niego doszło. Oczywiście, nigdy więcej już bym tego nie zrobił." Kilka osób powiedziało serwisowi BuzzFeed news, że to właśnie ten incydent jest powszechnie znany astronomom i w dużej mierze on przyczynił się do złożenia skargi na kampusie. "Marcy ma długą historię niewłaściwego zachowania, szczególnie wśród studentek," powiedziała Kirkpatrick, która w 2010 roku była studentką astrofizyki w Berkeley. "Kobiety zniechęcały inne kobiety od wybierania Marcy'ego jako opiekuna prac badawczych. To był temat dobrze znany pośród wszystkich kobiet na wydziale." Kirkpatrick, która w międzyczasie opuściła uniwersytet, prowadzi swojego bloga Women in Astronomy, przez którego otrzymała informacje od trzech kolejnych kobiet dotyczące niewłaściwego zachowania Marcy'ego. Sarah Ballard zdecydowała się opowiedzieć o swoich doświadczeniach z Marcym po tym jak usłyszała, że wiele innych kobiet przechodziło przez to samo. Ballard, znana jako Skarżąca 2, zeznawała w śledztwie anonimowo. Geoff Marcy zajmuje się badaniem planet krążących wokół innych niż Słońce gwiazd. Tysiące takich planet odkryto w ostatnich latach, a wiele z nich podobnych jest do Ziemi. Marcy to rzadki okaz w swojej dziedzinie, który potrafi jednocześnie odnosić sukcesy na polu naukowym oraz fascynująco opowiadać o astronomii ludzkim językiem, przystępnym dla szerokiego odbiorcy. Marcy otrzymał liczne nagrody i wyrósł ponad świat akademicki jako swego rodzaju intelektualny celebryta. Jako osoba, często jest opisywany jako charyzmatyczny i przystępny. Został nawet określony przez New York Times jako "odkrywca nowych światów". Pojawił się także w popularnym programie telewizyjnym The Late Show with David Letterman. Więcej informacji: http://www.buzzfeed.com/azeenghorayshi/famous-astronomer-allegedly-sexually-harassed-students AKTUALIZACJA Świat amerykańskiej astronomii bardzo szeroko komentuje sprawę na portalu Twitter. Sprawa z pewnością nie rozejdzie się po kościach. Cieszy fakt, że kobiety otwarcie mówią o problemach z natarczywymy profesorami wykorzystującymi swoją pozycję. Liczę, że środowisko okaże im wszelkie potrzebne wsparcie. Jak widać rozwój intelektualny nie zawsze idzie w parze z rozwojem emocjonalnym.

Jak przywieźć próbki gruntu marsjańskiego na Ziemię?

admin — Sat, 10 Oct 2015 21:50:07 +0000

Orbiter marsjański, który NASA planuje wysłać w kierunku Czerwonej Planety po 2020 roku może mieć na pokładzie mechanizmy niezbędne do zebrania i przechowywania próbek marsjańskiej powierzchni podczas powrotnej drogi na Ziemię. Taka technologia jest kluczowa do realizacji misji, która będzie miała na celu przewiezienie próbek marsjańskich na Ziemię. Co ciekawe misja ta jest podejrzanie omijana w rozpowszechnianych przez agencję informacjach w ramach kampanii "Journey to Mars" i tylko gdzieniegdzie pojawia się w oficjalnych dokumentach budżetowych przygotowywanych co roku jako uzasadnienie budowy nowych satelitów i łazików marsjańskich. Orbiter planowany jest jako kolejny krok w strategii NASA - to misja przygotowywana przez agencję i nie wybierana w konkursie, w ramach którego składa się propozycje misji do innych ciał Układu Słonecznego - w podróży do czerwonej planety po wysłaniu łazika Mars 2020, który zostanie wysłany w podróż na Marsa w 2020 roku gdzie zbierze próbki materiału i pozostawi je na powierzchni dla kolejnych misji. Według Jima Watzina, dyrektora programu eksploracji Marsa w NASA orbiter zostanie zaprojektowany na trwającą pięć lat misję i może być wysłany nawet już w 2022 roku. Watzin po raz pierwszy publicznie powiedział o orbiterze kilka miesięcy temu charakteryzując go jako satelitę telekomunikacyjnego, który ma zastąpić starzejącą się sondę Mars Odyssey, która aktualnie przesyła dane z powierzchni na Ziemię za pomocą sieci Deep Space Network. W kolejnych wystąpieniach publicznych w tym roku Watzin opisywał co raz więcej potencjalnych zastosowań nowego satelity włącznie z możliwością komunikacji optycznej czy wyposażeniem w elektryczny napęd słoneczny, który znacznie zwiększyłby zdolności do wykonywania manewrów na orbicie. Teraz Watzin przyznał, że NASA rozważa dodanie osprzętu, który umożliwi przechwycenie próbki gruntu marsjańskiego na orbicie i przygotowanie jej do przesłania na Ziemię. W ten sposób rozwija się pomysł wysłania "orbitera wielofunkcyjnego", który będzie w stanie przechwycić próbki pobrane przez łazik Mars 2020 i wysłane na orbitę przez przyszły pojazd przystosowany do startu z powierzchni Marsa. Po przechwyceniu próbki orbiter mógłby wysłać je w kierunku Ziemi. Ów pojazd wynoszący próbki na orbitę, który tak samo jako orbiter jest jak na razie tylko propozycją i nie ma zatwierdzonego finansowania, może stanowić element misji łazika, który zostanie wysłany po łaziku Mars 2020 i zbierze próbki pobrane przez Mars 2020. Może być też tak,że pojazd wynoszący może być wysłany po misji łazika, który zbierze próbki, w zależności od tego jak - i czy - NASA zdecyduje się na przywiezienie na Ziemię próbek pobranych przez Mars 2020. Pierwotnie Watzin postulował wysłanie orbitera w 2022 roku, jednak z uwagi na fakt, że naukowcy z grupy Next Orbiter Science Analysis Group wciąż dodają dodatkowy sprzęt, 2024 rok wydaje się bardziej realistyczny. Takie dane pojawiają się w abstrakcie prezentacji, którą naukowcy z NASA planują przedstawić podczas jesiennego spotkania American Geophysical Union w San Francisco 14-18 grudnia br. Tak czy inaczej wciąż nie jest pewne czy Biały Dom w ogóle zatwierdzi realizację tej misji. NASA nie uwzględniła tej misji w propozycji budżetu na 2016 rok. Źródło: SpaceNews

Menzel 2 - mgławica w gwiazdozbiorze Węgielnicy

admin — Sun, 11 Oct 2015 06:50:01 +0000

Powyższa mgławica planetarna o nazwie PK 329-02.2 zajduje się w gwiazdozbiorze Węgielnicy na południowym niebie. Czasami nazywana jest także Menzel 2 lub Mz2 - imię nadane jej na cześć astronoma Donalda Menzela, który odkrył ją w 1922 roku. Gdy gwiazdy o masie podobnej do masy Słońca osiągają ostatnie etapy życia, zaczynają odrzucać swoje zewnętrzne warstwy w przestrzeń. Warstwy te jawią się jako świecące obłoki gazu nazywane mgławicami planetarnymi. Odrzucenie masy jest jednak nieregularne i niesymetryczne - dzięki czemu mgławice planetarne mogą mieć bardzo złożony kształt. W przypadku Menzel 2, mgławica ułożyła się w niebieski obłok w samym środku którego znajdują się dwie gwiazdy. W 1999 roku astronomowie zauważyli, że gwiazda w prawej, górnej części obłoku jest de facto centralną gwiazdą mgławicy, a gwiazda po lewej stronie nieco niżej to prawdziwy, fizyczny towarzysz gwiazdy centralnej. Przez dziesiątki tysięcy lat jądro gwiazdy będzie otoczone kokonem spektakularnych obłoków gazu, a następnie w ciągu kilku tysięcy lat gwiazd ulotni się w przestrzeń kosmiczną. Łukowata struktura Menzel 2 jest swoistym pożegnaniem gwiazdy, zanim przejdzie w ostatnie stadium swojego życia i stanie się białym karłem. Źródło: ESA Zdjęcie: ESA/Hubble&NASA

Sonda przygląda się marsjańskich wydmom

admin — Sun, 11 Oct 2015 20:47:15 +0000

Kamera High Resolution Imaging Science Experiment (HiRISE) zainstalowana na pokładzie sondy Mars Reconnaissance Orbiter (NASA) często wykonuje zdjęcia wydm marsjańskich badając ruchome gleby. Owe zdjęcia dostarczają naukowcom informacji o erozji oraz ruchu materii na powierzchni, wietrze, cyklach pogodowych a nawet o ziarenkach piasku i ich rozmiarach. Niemniej jednak oprócz samych wydm, zdjęcia często ukazują naturę skał pod wydmami. W przestrzeni między wydmami od czasu do czasu na zdjęciach pojawia się bardzo popękana powierzchnia. Spękane skały są odporne na erozję spowodowaną przez wiatr i wydają się być skałą macierzystą popękaną wskutek wielokrotnie występujących w historii Marsa zmian temperatury. Czytaj więcej na portalu Urania.

Niepokojące manewry rosyjskiego satelity wojskowego

admin — Sun, 11 Oct 2015 21:16:51 +0000

Tajemniczy rosyjski satelita wojskowy zaparkował między dwoma satelitami Intelsat na orbicie geosynchronicznej i pozostawał tam przez pięć miesięcy tego roku alarmując tym samym dyrektorów Intelsat i prowadząc do tajnych spotkań urzędników amerykańskich. Rosyjski satelita zwany Luch lub Olymp został wystrzelony na orbitę we wrześniu 2014 roku, a siedem miesięcy później przesunął się na pozycję dokładnie między satelitami Intelsat 7 i Intelsat 901, które oddalone są od siebie o zaledwie 0.5 stopnia 36000 km nad równikiem. W międzyczasie rosyjski satelita wykonywał manewry przesuwając się na odległość nawet 10 km od satelitów Intelsat - odległość na tyle niebezpieczną, że pracownicy Intelsat uznawali to za bezpośrednie zagrożenie zderzeniem satelitów. "To nie jest normalne zachowanie i jesteśmy nim wyraźnie zaniepokojeni," powiedział Kay Sears, prezes Intelsat General, oddziału firmy Intelsat przeznaczonej do świadczenia usług dla rządu. "Absolutnie potrzebujemy odpowiedzialnych operatorów. Przestrzeń kosmiczna to miejsce, które musi być chronione." Sears podkreślił, że rosyjskie satelity nie zakłócały pracy satelitów Intelsat. Wiele osób z branży kosmicznej uważa, że ten incydent to pierwszy udokumentowany przypadek sytuacji, w której komercyjny operator został w ten sposób potraktowany przez obce satelity wojskowe. To wydarzenie każe też zapytać co w takiej sytuacji mogą zrobić przedsiębiorstwa wysyłające satelity w celach komercyjnych. "W ramach obowiązujących przepisów i traktatów, operatorzy z sektora prywatnego nie mogą zrobić nic poza poproszeniem swojego rządu o pomoc," powiedział Brian Weeden, doradca z Secore World Foundation. Manewry satelity Luch doprowadziły do zorganizowania kilku tajnych spotkań z przedstawicielami Departamentu Obrony USA. Ruchy satelity były obserwowane na kilka miesięcy po tym jak SIły Powietrzne poinformowały, że obserwują dwa inne rosyjskie satelity wojskowe wykonujące manewry na orbicie, co może wskazywać, choć niekoniecznie, że może to być orbitalna broń niszcząca satelity. Owe satelity znane jako Cosmos 2499 oraz 2504 były tematem obszernych spekulacji prowadzonych przez ekspertów z zakresu śledzenia obiektów znajdujących się na orbicie. Więcej informacji w artykule na serwisie SpaceNews. Źródło: spacenews

Kolekcja ujęć z obserwatorium rentgenowskiego - edycja 2015

admin — Mon, 12 Oct 2015 05:30:00 +0000

Archiwa w bardzo wielu formach zachowują informacje z dnia dzisiejszego, których ludzie będą chcieli użyć i zbadać w przyszłości. To kluczowa funkcja wszystkich archiwów. W przypadku danych pochodzących ze współczesnych teleskopów astronomicznych to szczególnie istotna kwestia. Obserwatorium rentgenowskie Chandra od ponad szesnastu lat zbiera dane o tysiącach różnych obiektów obserwowanych we Wszechświecie. Po obróbce wszystkie dane przesyłane są do archiwum i udostępniane publicznie. Powyższe zdjęcie to tylko kilka z najnowszych zdjęć z archiwum Chandra. Poprzez połączenie danych z obserwacji wykonywanych w różnych odstępach czasu, można rzucić nowe światło na niektóre obiekty kosmiczne. Dzięki archiwom takim jak archiwum obserwatorium Chandra oraz innych głównych obserwatoriów w przyszłości będzie można porównywać zdjęcia obiektów wykonane w odstępach wielu lat. Obiekty wybrane do tegorocznej mozaiki danych z Obserwatorium Chandra to: Górny rząd: W44: Obiekt znany także jako G34.7-0.4. W44 to pozostałość po wybuchu supernowej oddziałująca na otaczającą ją gęstą materię międzygwiezdną. Promieniowanie rentgenowskie (kolor niebieski) to gorący gaz wypełniający rozszerzającą się powłokę pozostałości po supernowej. Obserwacje w podczerwieni wykonane Kosmicznym Teleskopem Spitzer ukazują samą powłokę pozostałości po supernowej (kolor zielony) oraz obłok molekularny (kolor czerwony) w kierunku którego podąża powłoka oraz gwiazdy w polu widzenia. Zdjęcie: NASA/CXC/Univ. of Georgia/R.Shelton/R.Petre/NASA/JPL-Caltech SN 1987A: Po raz pierwszy zauważona w 1987 rok supernova (oznaczona SN 1987A to najjaśniejsza i najbliższa Ziemi supernowa ostatniego stulecia. Podczas wybuchu supernowej, masywna gwiazda wyczerpuje zapas paliwa i zapada się na własne jądro następnie gwałtowie odrzucając zewnętrzne warstwy gwiazdy w przestrzeń kosmiczną. Połączenie danych rentgenowskich z Chandry (kolor niebieski) z danymi w zakresie optycznym z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (pomarańczowy i czerwony) umożliwia astronomom obserwowanie ewolucji powiększającej się otoczki gorącego gazu wytworzonego podczas eksplozji oraz obserwowanie jak fala uderzeniowa podgrzewa gaz, który kiedyś otaczał umierającą gwiazdę. Dwa jasne obiekty w pobliżu SN 1987A nie są związane z samą supernową. Zdjęcie: NASA/CXC/PUS/E.Helder et al /NASA/STScI Kesteven 79: Podobnie do SN 1987A, ten obiekt, znany jako Kesteven 79 jest pozostałością po eksplozji supernowej. Ta eksplozja jednak miała miejsce tysiące lat temu. Rozszerzająca się otoczka szczątków oraz pozostające po gwieździe gęste centralne jądro są często rozgrzane do temperatury milionów stopni, dzięki czemu silnie promieniują w zakresie podczerwonym. Na powyższym zdjęciu Kesteven 79, promieniowanie rentgenowskie zarejestrowane przez Chandrę (czerwony, zielony i niebieski) zostało połaczone z obrazem w zakresie optycznym wykonanym w ramach przeglądu Digitized Sky Survey (dzięki temu widać gwiazdy w kadrze). Zdjęcie: NASA/CXC/SAO/F.Seward et al. /DSS Dolny rząd: MS 0735.6+7421: Gromada galaktyk MS 0735.6+7421 jest źródłem jednych z najsilniejszych erupcji jakie kiedykolwiek zaobserwowano we Wszechświecie. Promieniowanie rentgenowskie wykryte przez Chandrę (niebieski) przedstawia gorący gaz, który stanowi większą część masy tego olbrzymiego obiektu. W danych z Chandry można dostrzec otwory lub luki. Owe luki powstały wskutek rozbłysków supermasywnej czarnej dziury znajdującej się w centrum gromady. Czarna dziura wyemitowała niezwykle silne dżety wykrywalne w zakresie radiowym (różowy) a zarejestrowane przez sieć Very Large Array. Te dane zostały połączone z danymi w zakresie optycznym z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przedstawiającymi galaktyki gromady i gwiazdy w polu widzenia (pomarańczowy). Zdjęcie: NASA/CXC/Univ. of Waterloo/A. Vantyghem et al /NASA/STScI/NRAO/VLA 3C295: Olbrzymi obłok gazu o temperaturze 50 milionów stopni wypełniający gromadę galaktyk 3C295 widoczny jest tylko w zakresie rentgenowskim przez teleskopy takie jak Chandra. Powyższy obraz przedstawia superpodgrzany gaz, wykryty przez Chandrę (różowy), którego masa równa jest około 1000 galaktyk. Dane w zakresie optycznym z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a ukazują niektóre pojedyncze galaktyki gromady. Gromady galaktyk takie jak 3C295 zawierają także duże ilości ciemnej materii, która utrzymuje razem gorący gaz i galaktyki. Całkowita masa niezbędnej do tego ciemnej materii równa jest pięciokrotności łącznej masy gazu i galaktyk Zdjęcie: NASA/CXC/Cambridge/S.Allen et al / NASA/STScI Mgławica Gitara: Pulsar B2224+65 bardzo szybko przemieszcza się w przestrzeni kosmicznej. Ze względu na jego dużą prędkość, pulsar wytwarza falę uderzeniową w kształcie łuku i wzburzony strumień materii za sobą. Ta struktura znana jako Mgławica Gitara nazwę swoją wywodzi od kształtu materii za pulsarem widocznej w danych w zakresie optycznym (niebieski) na zdjęciu wykonanym przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Dane rentgenowskie z Chandry (różowy) przedstawiają długi dżet, który zaczyna się tam gdzie obecnie znajduje się pulsar - na czubku "gitary", ale nie jest skierowany w kierunku ruchu pulsara. Astronomowie będą nadal badać ten obiekt, aby określić naturę tego dżetu rentgenowskiego Zdjęcie: NASA/CXC/UMass/S. Johnson et al. /NASA/STScI&Palomar Observatory 5m Hale Telescope Więcej zdjęć z teleskopu Chandra na stronie obserwatorium. Źródło: NASA

ESA będzie się przyglądać jak NASA rozbija sondę o planetoidę

admin — Mon, 12 Oct 2015 20:17:49 +0000

Dwie sondy - Asteroid Impact Mission (AIM) wysyłana przez ESA oraz Double Asteroid Redirection Test (DART) wysyłana przez NASA spotkają się z podwójną planetoidą (65803) Didymos. Start misji AIM planowany jest na październik 2020 roku, a spotkanie z planetoidą i jej małym naturalnym satelitą Didymoon na maj 2022 roku. Ten układ podwójny należy do rodziny planetoid Apollo. Został odkryty 11 kwietnia 1996 roku przez Joe Montani w Kitt Peak National Observatory w Arizonie. Księżyc Didymoon charakteryzujący się wydłużonym kształtem (średnica 160 m) okrąża planetoidę Didymos (średnica 750 m) co 12 godzin na wysokości 1100 m. Naziemne obserwacje wykazały, że Didymos zbudowany jest planetoidą chondrytową lub kamienną powstałą z pyłu podczas tworzenia się Układu Słonecznego. Czytaj dalej na portalu Urania.

Nowe zdjęcie galaktyki spiralnej z poprzeczką NGC 4639

admin — Tue, 13 Oct 2015 05:30:00 +0000

Zespół Kosmicznego Teleskopu Hubble'a opublikował niesamowite zdjęcie galaktyki znanej pod nazwą NGC 4639. NGC 4639 (także UGC 7884, PGC 42741) to spiralna galaktyka z poprzeczką znajdująca się w gwiazdozbiorze Panny w odległości około 72 milionów lat świetlnych od Ziemi. Galaktyka należy do Gromady w Pannie - grupy około 1500 galaktyk tworzących serce Supergromady w Pannie. Spiralne ramiona galaktyki świecą jasnymi regionami w których zachodzi aktywny proces tworzenia nowych gwiazd. Każdy z tych małych klejnotów ma w rzeczywistości rozmiar kilkuset lat świetlnych i zawiera tysiące młodych gwiazd. Pośród nich znajdują się starsze jasne gwiazdy zwane cefeidami - które wykorzystywane są jako wiarygodne latarnie pozwalające określić odległości do pobliskich galaktyk. Naukowcy mierzą jasność tych gwiazd, aby określić ich odległość od nas. W czerwcu 1990 roku astronomowie zauważyli w NGC 4639 jasną supernową typu Ia (nazwaną SN 1990N). Galaktyka skrywa także ciemny sekret w swoim jądrze - supermasywną czarną dziurę pożerającą otaczający ją gaz. To tak zwane aktywne jądro galaktyki (AGN), które dało się odkryć dzięki charakterystycznemu widmu światła pochodzącego z galaktyki oraz promieniowaniu rentgenowskiemu powstającemu w pobliżu czarnej dziury. Powyższe zdjęcie barwne zostało wykonane poprzez nałożenie zdjęć wykonanych w zakresie widzialnym, ultrafioletowym oraz bliskiej podczerwieni za pomocą kamery Wide Field Camera 3 na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Źródło: sci-news

Mgławica Worek Wegla w obiektywie 2.2m teleskopu ESO/MPG

admin — Wed, 14 Oct 2015 10:00:00 +0000

Ciemne pasma prawie całkowicie blokują gęste pole gwiazd za nimi w polu widzenia na nowym zdjęciu uchwyconym przez kamerę Wide Field Imager zainstalowaną na 2.2-metrowym teleskopie MPG/ESO w Obserwatorium La Silla w Chile. Atramentowo czarne obszary to niewielkie części potężnej ciemnej mgławicy znanej jako Mgławica Worek Węgla, jednego z najważniejszych obiektów tego typu widzialnych gołym okiem. Za kilka milionów lat fragmenty Worka Węgla zapłoną blaskiem wielu nowych gwiazd. Mgławica Worek Węgla znajduje się około 600 lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Krzyż Południa. Ten potężny obiekt pyłowy zasłania fragmenty jasnej, naszpikowanej gwiazdami Drogi Mlecznej dlatego też znany jest dla ludności zamieszkującej półkulę południową od zawsze. Hiszpański podróżnik Vicente Yanes Pinzon po raz pierwszy pisał o Mgławicy Worek Węgla w 1499 roku. W późniejszych czasach Worek Węgla zyskał nawet przydomek Czarnego Obłoku Magellana przez co jednocześnie opisywało jego kolor oraz duże rozmiary przypominające jasne dwa Obłoki Magellana, które w rzeczywistości są galaktykami krążącymi wokół Drogi Mlecznej. Te dwie jasne galaktyki są wyraźnie widoczne na południowym niebie i przyciągały uwagę Europejczyków podczas wypraw Ferdynanda Magellana w XVI wieku. Niemniej jednak Worek Węgla nie jest galaktyką. Tak jak inne ciemne mgławice - jest to obłok międzygwiezdnego pyłu na tyle gęsty, że blokuje światło gwiazd znajdujących się za nim. Duża liczba ziaren pyłu w ciemnych obłokach pokryta jest zamrożoną wodą, azotem, tlenkiem węgla i innymi organicznymi cząsteczkami. To dlatego takie ziarna mogą skutecznie zapobiegać przedostawaniu się światła widzialnego przez tego typu obłok. Oczywiście niewielka ilość światła wciąż potrafi przedostać się przez Worek Węgla co widać na nowym zdjęciu ESO i innych zdjęciach wykonanych współczesnymi teleskopami. Ta niewielka ilość światła, której udaje się przedostać przez Worek Węgla, ulega jednak zmianie. Światło, które widzimy na powyższym zdjęciu jest bardziej przesunięte ku czerwieni niż powinno. Dzieje się tak dlatego, że pył w ciemnym obłoku pochłania i rozprasza niebieskie światło od gwiazd bardziej niż czerwone, barwiąc tym samym gwiazdy na nieco bardziej czerwone niż byłoby w rzeczywistości. Za wiele milionów lat ciemne dni Worka Węgla zakończą się. Gęste obłoki międzygwiezdne takie jak Worek Węgla zawierają bardzo dużo pyłu i gazu - materii niezbędnej do tworzenia nowych gwiazd. Źródło: ESO

Próby wytłumaczenia sieci dolin na Marsie modelami klimatycznymi

admin — Tue, 13 Oct 2015 07:34:54 +0000

Rozległa sieć dolin na powierzchni Marsa została stworzona przez wodę płynącą nimi miliardy lat temu, jednak źródło tej wody pozostaje nieznane. Teraz zespół naukowców z Uniwersytetu Stanowego w Pensylwanii oraz NASA wykorzystując modele klimatyczne stara się zrozumieć jak ocieplenie gazami cieplarnianymi mogło się przyczynić do pojawienia się wody. "Wszyscy szukają życia na Marsie, a jeżeli Mars mógł utrzymać życie dawno temu gdy na powierzchni istniała płynąca woda, szanse na istnienie życia na Marsie także teraz rosną," mówi Natasha Batalha, studentka astronomii i astrofizyki z Penn State. "Nasze prace opierają się na modelach, dzięki którym staramy się oszacować co się działo na powierzchni Marsa 3,8 miliarda lat temu." Poprzednie badania kraterów marsjańskich wspierają teorię o istnieniu płynącej wody na młodym Marsie, jednak jak na razie nie wiadomo w jaki sposób ogrzanie powierzchni Marsa mogło stopić lód i ile wody w rzeczywistości było. "Jeżeli porównamy niektóre z dolin na Marsie do tych znanych na Ziemi, na przykład do rzeki Kolorado, mają one mniej więcej taką samą szerokość," mówi James Kasting, profesor geonauk z Penn State. "Wiemy ile wody trzeba było, aby powstał Wielki Kanion." W 2014 roku grupa prof. Kastinga zaproponowała model klimatu pokazujący Marsa ogrzewanego gęstą atmosferą gazów cieplarnianych, a dokładnie dwutlenku węgla i wodoru. W najnowszym wydaniu czasopisma Icarus zespół pisze, że przy wykorzystaniu modelu fotochemicznego, udało im się określić, że w przeszłości w atmosferze mogło znajdować się bardzo dużo wodoru. Według Batalhi i Kastinga modele fotochemiczne symulują różne aspekty atmosfery wykorzystując metody matematyczne do określenia składu chemicznego i interakcji między związkami chemicznymi. "Głównym celem naszych prac było określenie w jaki sposób, i czy to w ogóle możliwe, aby uzyskać aż 5 procent wodoru w atmosferze. 5 procent to bardzo dużo. Planety typu ziemskiego nie mają zazwyczaj tak dużej otoczki wodorowej bowiem wodór stosunkowo łatwo ucieka w przestrzeń kosmiczną," mówi Batalha. Aby uzyskać duże stężenie wodoru w atmosferze okazało się, że niezbędne są gazy wulkaniczne spowodowane ruchem płyt tektonicznych. Jednak choć naukowcy uważają, że na Marsie istnieją ślady ruchu płyt tektonicznych, teoria ta jest wciąż kontrowersyjna. W dalszych pracach naukowcy skupią się na poszukiwaniu dowodów, które wspierają ten model klimatu bez konieczności istnienia ruchu płyt. Konkurencyjna hipoteza, zwana hipotezą impaktową, skupia się na teorii w ramach której silne bombardowanie powierzchni Marsa planetoidami mogło doprowadzić do tymczasowego ogrzania atmosfery, powstania dużej ilości pary w atmosferze, kondensacji i dużych opadów. Wadą tej hipotezy jest powstanie niewystarczającej ilości wody, aby wytłumaczyć doliny i kaniony widoczne na Marsie. Dane zebrane przez łazik Curiosity przemawiają za tym, że na Marsie przez bardzo długi czas istniał zbiornik wody stojącej w kraterze Gale. Według Batalhi pojawiają się kolejne dowody na to, że woda na Marsie istniała przez miliony lat - a to niemożliwe w ramach hipotezy impaktowej. Źródło: phy.so

Jak co roku Hubble wykonuje mapę Jowisza i zauważa fale

admin — Tue, 13 Oct 2015 17:32:13 +0000

Astronomowie pracujący z danymi z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a stworzyli nowe mapy Jowisza, które przedstawiają ciągłe zmiany jego Wielkiej Czerwonej Plamy. Zdjęcia przedstawiają także rzadko pojawiającą się strukturę fal w atmosferze planety. Ostatni raz widziano je kilkadziesiąt lat temu. Nowe zdjęcie to pierwsze z serii corocznie wykonywanych portretów zewnętrznych planet Układu Słonecznego, które dają nam wgląd w te odległe globy i pozwalają naukowcom studiować ich zmiany w czasie. Na powyższym, najnowszym zdjęciu Jowisza widać szeroką paletę obiektów, wiatr, chmury i burze. Naukowcy, którzy wykonali nowe zdjęcia Jowisza za pomocą zainstalowanej na teleskopie kamery Wide Field Camera 3 w obserwowali go przez dziesięć godzin uzyskując w ten sposób dwie mapy całej planety. Te mapy umożliwiły określenie prędkości wiatrów wiejących na Jowiszu, zidentyfikowanie innych zjawisk w jego atmosferze i śledzenie jego najsłynniejszych cech. Nowe zdjęcia potwierdzają, że potężna burza, która trwa na powierzchni Jowisza już od ponad 300 lat, wciąż się kurczy lecz z pewnością nie podda się bez walki. Burza znana jako Wielka Czerwona Plama widoczna jest w pobliżu środka kadru. Od pewnego czasu tempo jej kurczenia przyspiesza. Jednak na najnowszym zdjęciu zauważono, że tempo kurczenia zaczęło zwalniać, choć od ubiegłego roku i tak skurczyła się o 240 km. https://www.youtube.com/watch?v=3afEX8a2jPg&w=853&h=480 Rozmiar plamy to nie jedyna zmiana uchwycona na zdjęciu przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. W centrum plamy, które jest nieco jaśniejsze niż kiedyś zauważono nietypowe włókno rozciągające się przez całą szerokość plamy. Ta włóknista struktura obraca się i wije przez cały czas wykonywania sekwencji zdjęć (10 godzin), rozciągana przez wiatry wiejące z prędkością 540 kilometrów na godzinę. Innym interesującym obiektem na nowym zdjęciu jest nietypowa falista struktura (nieznacznie na północ od równika) - tego typu obiekt zauważono wcześniej jedynie raz - podczas przelotu sondy Voyager 2 w pobliżu Jowisza. Na zdjęciu wykonanym przez sondę ledwo widać falę i nawet astronomowie po jakimś czasie zaczęli uważać, że to tylko cecha zdjęcia, bowiem więcej już nigdy nie zaobserwowali tej fali. Do teraz. Nowa fala została odkryta w regionie naszpikowanym cyklonami i antycyklonami. Podobne fale - zwane falami baroklinicznymi - czasami pojawiają się w atmosferze Ziemi gdzie powstają cyklony. Fala może powstawać w warstwie pod powierzchnią chmur stając się widoczną dopiero gdy przenosi się wyżej. Obserwacje Jowisza stanowią element programu Outer Planet Atmospheres Legacy (OPAL), w ramach którego teleskop Hubble'a co rok przeznacza pewną ilość czasu na obserwacje planet zewnętrznych. Dodatkowo w ramach programu oprócz Jowisza obserwowano także Neptuna i Urana, a mapy obu tych obiektów także będą umieszczone w archiwum publicznym. Saturn zostanie dodany do serii później. Zbiór map, który powstanie z czasem pomoże naukowcom nie tylko zrozumieć atmosfery gazowych olbrzymów w Układzie Słonecznym, lecz także atmosfery naszej własnej planety i planet odkrywanych poza Układem Słonecznym. Zdjęcie: NASA, ESA, A. Simon (GSFC), M. Wong (UC Berkeley) oraz G. Orton (JPL-Caltech)

Astronomowie liczą uśpione komety wśród obiektów NEO

admin — Tue, 13 Oct 2015 21:12:50 +0000

Obiekty bliskie Ziemi (ang. Near Earth Objects - NEO) to planetoidy lub komety, których orbity czasami prowadzą je w okolice Ziemi tym samym stwarzając potencjalne zagrożenie. Planetoida, która spadła nad Czelabińskiem w zeszłym roku była właśnie takim obiektem NEO o średnicy ok. 20 metrów. Mimo, że stosunkowo łatwo jest wykryć obiekt NEO w świetle widzialnym obserwując jego ruch po niebie z nocy na noc, określenie jego rozmiaru i potencjalnego zagrożenia jest trudniejsze ponieważ jasność optyczna obiektu zależy zarówno od rozmiaru jak i albedo obiektu. Astronomowie z Center for Astrophysics (CfA) na Harvardzie przez ostatnie kilka lat korzystając z kamery rejestrującej obraz w podczerwieni IRAC zainstalowanej na teleskopie Spitzer mierzyli promieniowanie podczerwone emitowane przez obiekty NEO, łączyli te dane z pomiarami optycznymi i na podstawie tych danych szacowali wymiary obiektów. Uważa się, że obiekty NEO stanowią fragmenty planetoid, które zderzyły się ze sobą w pasie planetoidy za orbitą Marsa. Aktualnie znanych jest około 10 000 obiektów NEO. Komety krótkookresowe także mogą należeć do kategorii obiektów NEO lecz w przeciwieństwie do planetoid najprawdopodobniej pochodzą z Pasa Kuipera, rezerwuaru lodowych ciał za orbitą Neptuna. Czytaj dalej na portalu Urania.

Cassini dzisiaj przeleci w pobliżu Enceladusa o 12:41

admin — Tue, 13 Oct 2015 22:22:49 +0000

Sonda Cassini zakończy część swojej misji w regionie dużych lodowych księzyców Saturna serią trzech bliskich przelotów w pobliżu Enceladusa, z których pierwszy będzie miał miejsce już dzisiaj (14 października). Zdjęcia z przelotu zaczną docierać na Ziemię jutro lub pojutrze i będą po raz pierwszy przedstawiały z bliska północny obszar biegunowy Enceladusa. Środowy przelot określany jest za stosunkowo bliskie zbliżenie sondy Cassini, która przeleci na wysokości 1839 km nad powierzchnią księżyca. Największe zbliżenie do Enceladusa będzie miało miejsce dzisiaj o godzinie 12:41 polskiego czasu. Dwa kolejne zbliżenia do Enceladusa będą miały miejsce pod koniec października i w połowie grudnia. Podczas pierwszych zbliżeń do Enceladusa na początku misji Cassini, północne obszary były skryte w zimowej ciemności. Teraz gdy Słońce oświetla północne obszary naukowcy będą poszukiwać śladów dawnej aktywności geologicznej podobnych do tygrysich pasów, które znamy z południowych obszarów Enceladusa. To co uda się zaobserwować podczas przelotu pozwoli na określenie czy północna część globu także wykazywała w przeszłości aktywność geologiczną. "Od dziesięciu lat śledzimy niektóre struktury na powierzchni Enceladusa," mówi Bonnie Buratti, członek zespołu naukowego misji Cassini oraz ekspert z zakresu księżyców lodowych w Jet Propulsion Laboratory (JPL) w Pasadenie. "Ilość obserwowanej aktywności na i pod powierzchnią księżyca była dla nas dużym zaskoczeniem. Do teraz zastanawiamy się jaka była historia tego księżyca i co do niej doprowadziło." Od czasu gdy w 2005 roku sonda Cassini odkryła ciągłe erupcje fontann lodu na powierzchni Enceladusa, księżyc ten stał się jednym z najbardziej obiecujących miejsc w Układzie Słonecznym, w którym można szukać form życia biologicznego. Naukowcy misji Cassini ogłosili w marcu, że na dnie podpowierzchniowego oceanu może trwać aktywność hydrotermalna. We wrześniu natomiast oznajmili, że podpowierzchniowy ocean -- który wcześniej uważano za regionalne morze -- może być de facto globalny. https://www.youtube.com/watch?v=G-i_4hbi7hI&w=853&h=480 "Globalna natura oceanu Enceladusa oraz możliwość istnienia systemów hydrotermalnych na jego dnia wzmacniają tezę, że na małym księżycu Saturna może istnieć środowisko podobne do tego jakie znajdujemy na dnie ziemskich oceanów," powiedział Jonathan Lunine, naukowiec z zespołu misji Cassini z Cornell University w Ithaca. Dzisiejszy przelot nad Enceladusem będzie jednak tylko przedsmakiem przed ważniejszym wydarzeniem, które będzie miało miejsce 28 października, w środę, kiedy to Cassini przeleci zaledwie 49 kilometrów nad powierzchnią południowych regionów księżyca. W trakcie tego przelotu Cassini zanurkuje w pióropusz lodowego materiału tryskającego z powierzchni księżyca, wykonując zdjęcia i zbierając cenne dane dotyczące tego co się dzieje pod zamrożoną skorupą na powierzchni. Naukowcy z misji Cassini mają nadzieję, że dane z tego przelotu dostarczą informacji o intensywności aktywności hydrotermalnej w oceanie. Ostatni przelot sondy Cassini będzie miał miejsce 19 grudnia br. Sonda skupi się wtedy na zmierzeniu jak dużo ciepła wydobywa się z wnętrza księżyca na wysokości 4999 km. Informacje o wszystkich trzech ostatnich przelotach w pobliżu Enceladusa znajdziecie pod adresem:

http://solarsystem.nasa.gov/finalflybys

Źródło: NASA/JPL

Potężne fale w atmosferze Słońca

admin — Wed, 14 Oct 2015 22:03:35 +0000

Dwa zespoły naukowców pod kierownictwem Nariaki Nitta z Lockheed Martin Advanced Technology Center w USA oraz Radoslava Bucika z Max Planck Institute for Solar System Research (MPS) w Niemczech niezależnie odkryły nowe zjawisko na Słońcu: wielkoskalowe fale w atmosferze gwiazdy, którym towarzyszy emisja energetycznych cząstek bogatych w hel-3. Hel-3 to lekka odmiana helu. Potężne fale mogą przyczyniać się znacznie do przyspieszenia cząstek w przestrzeni- donoszą naukowcy z MPS w czasopiśmie Astrophysical Journal. Odkrycie było możliwe dzięki dwóm sondom: STEREO A oraz ACE, które umożliwiły jednoczesne obserwacje Słońca z dwóch różnych kierunków. W najbliższej przyszłości nie będziemy mieli ponownie do tego okazji. Słońce to gwiazda wysoce erupcyjna: raz po raz emituje energetyczne cząstki oraz promieniowanie w przestrzeń w trakcie gwałtownych rozbłysków. Przykładem takich rozbłysków są chociażby koronalne wyrzuty masy (coronal mass ejection - CME), w których plazma złożona z elektronów, protonów i kilku ciężkich atomów wyrzucana jest w przestrzeń czy też krótkie, skolimowane rozbłyski rentgenowskie. Oba zjawiska zachodzą przy okazji tak zwanych erupcji słonecznych. Dwie grupy badawcze niezależnie odkryły całkowicie nowy typ słonecznych wyrzutów: duże czoła fali w atmosferze słonecznej wraz z wypływamy cząstek bogatych w hel-3. Fale można śledzić obserwując atmosferę słońca w ekstremalnym ultrafiolecie. Fale wykryte w danych z 26 stycznia oraz 2 lutego 2010 roku rozciągały się na co najmniej pół miliona kilometrów i propagowały z prędkością około 300 kilometrów na sekundę. Pojawiały się na krótko po słabym rozbłysku rentgenowskim jednak znacząco się różniły od tej typowej formy promieniowania. Czytaj dalej na portalu Urania.

Ogromne halo wokół galaktyk spiralnych

admin — Thu, 15 Oct 2015 05:30:00 +0000

Badanie galaktyk spiralnych widzianych od krawędzi wykazało, że halo promieni kosmicznych oraz pól magnetycznych pod i nad dyskiej galaktyki jest dużo bardziej powszechnym zjawiskiem niż wcześniej uważano. Międzynarodowy zespół astronomów użył teleskopu Very Large Array (VLA) do zbadania 35 galaktyk spiralnych widzianych od krawędzi znajdujących się w odległości od 11 milionów do 137 milionów lat świetlnych od Ziemi. Badanie skorzystało ze zdolności VLA do wykrywania emisji radiowej znacznie słabszej niż dotychczas. "Wiedzieliśmy wcześniej, że niektóre halo istniały, jednak korzystając z pełnej mocy VLA oraz technik obróbki obrazu odkryliśmy, że owe halo jest dużo bardziej powszechne wśród galaktyk spiralnych niż wcześniej nam się wydawało," powiedziała Judith Irwin (Queen's University, Kanada), kierownik projektu. Galaktyki spiralne, takie jak nasza własna Droga Mleczna skupiają znaczną większość gwiazd, gazu i pyłu w płaskim, obracającym się dysku z ramionami spiralnymi. WIększość światła i fal radiowych rejestrowanych przez teleskopy pochodzi z obiektów znajdujących się w tym dysku. Badanie obszarów nad i pod dyskami było dotychczas utrudnione. "Badanie tych halo radioteleskopami może dostarczyć nam cennych informacji o szerokiej palecie zjawisk, włącznie z tempem tworzenia gwiazd w dysku, wiatrów z wybuchających gwiazd oraz o naturze i pochodzeniu pól magnetycznych galaktyk," mówi Theresa Wiegert (także Queen's University), główna autorka artykułu opisującego wyniki badań, który ukazał się w czasopiśmie Astronomical Journal. Aby sprawdzić jak duże jest "typowe" halo astronomowie przeskalowali zdjęcia 30 galaktyk tak, aby miały tą samą średnicę. Następnie inna z autorek Jayanne English (University of Manitoba) połączyła je w jedno zdjęcie. W wyniku tej operacji, mówi Irwin, uzyskano "spektakularne zdjęcie na którym widać, że promienie kosmiczne oraz pola magnetyczne nie tylko przenikają sam dysk galaktyki lecz rozciągają się daleko nad i pod dyskiem." To złożone z wielu zdjęcie według naukowców potwierdza teorię ogłoszoną w 1961 roku według której takie halo musi istnieć. Publikując swoje wyniki astronomowie jednocześnie udostępnili pierwszą partię swoich zdjęć z VLA. W poprzednich publikacjach zespół opisywał szczegóły swojego projektu i jego cele. Zespół zakończył serię obserwacji VLA, a ich najnowszy artykuł opiera się na analizie pierwszego zestawu zdjęć. Aktualnie naukowcy zajmują się analizowaniem dodatkowych zestawów danych i planują udostępnienie dodatkowych zdjęć innym naukowcom po opublikowaniu wyników kolejnych analiz. Wyniki z tego przeglądu pozwolą nam lepiej zrozumieć wiele kwestii z zakresu ewolucji galaktyk i formowania gwiazd," mówi Marita Krause z Max Planck Institute for Radioastronomy w Bonn (Niemcy). Źródło: NRAO / Astronomical Journal

Pierwsze zdjęcia północnych regionów Enceladusa dotarły na Ziemię!

admin — Thu, 15 Oct 2015 17:47:33 +0000

14 października 2015 roku sonda Cassini przeleciała w odległości 1839 km nad północnymi regionami Enceladusa znanego z pełnych materii organicznych gejzerów lodowych emitowanych z pęknięć lodowej skorupy w południowych regionach księżyca. Przelot o oznaczeniu technicznym E-20 to pierwszy z serii trzech bliskich przelotów, które zostaną wykonane do końca tego roku. Surowe dane z przelotu właśnie dotarły na Ziemię. Na środku powyższego kadru widać 10-kilometrowej średnicy krater Bahman, otoczony przez pomarszczone pole pęknięć i zagłębień na powierzchni Enceladusa. Najnowsze badania przeprowadzone w oparciu o dane dostarczone przez sondę Cassini potwierdziły obecność podpowierzchniowego oceanu między lodową skorupą a skalistym jądrem. Nie są to kieszenie wody w lodzie czy lokalne morze lecz potężny, globalny ocean przypominający oceany podpowierzchniowe na Europie i Ganimedesie. Poniżej więcej surowych, nieobrobionych zdjęć z wczorajszego przelotu. Źródło: Ciclops

Potężne burze słoneczne wymykają się obserwatoriom na Ziemi

admin — Sat, 17 Oct 2015 20:32:28 +0000

Według obserwacji przeprowadzonych przez Tihany Magnetic Observatory na Węgrzech, indeksy używane przez naukowców do oceny perturbacji geomagnetycznych Słońca w kierunku Ziemi nie są w stanie wykryć niektórych burz słonecznych, które mogą zagrozić sieciom dostaw prądu oraz sieciom komunikacyjnym na Ziemi. Naukowcy z Tihany Magnetic Observatory zajrestrowali burzę słoneczną podobną do największej dotąd zaobserwowanej podczas gdy inne obserwatoria w ogólnie nie były świadome istnienia tego sztormu. W 1859 roku w Obserwatorium Colaba w Indiach zarejestrowano największą i najsilniejszą burzę słoneczną znaną jako rozbłysk Carringtona na cześć angielskiego astronoma Richarda Carringtona, który ją zaobserwował. Owa słoneczna burza spowodowała pojawienie się jasnych zórz polarnych nawet w Madrycie i na Karaibach. Warto zauważyć, że rozbłysk Carringtona spowodował awarie sieci energetycznych oraz pożary stacji telegraficznych w Europie i Ameryce Południowej. Od tego czasu wiemy, że burze geomagnetyczne prowokowane przez Słońce stanowią poważne zagrożenie dla ludzi - szczególnie teraz gdy nasze życie w znacznie większym stopniu opiera się na wykorzystaniu technologii i sieci komunikacyjnych. W celu uniknięcia ryzyka naukowcy opracowali kilka indeksów, które pozwalają badać i przewidywać tego typu zjawiska. Jednym z najpowszechniej stosowanych indeksów do pomiaru burz geomagnetycznych jest Dst (Disturbance storm time) uzyskiwany co godzinę poprzez uśrednienie danych zarejestrowanych przez cztery obserwatoria: Hermanus (RPA), Kakioka (Japonia), Honolulu (Hawaje) oraz San Juan (Portoryko). Dokładniejsza wersja o nazwie SYM-H, która ocenia poziomy składnik pola magnetycznego Ziemi wykorzystuje informacje zebrane od większej ilości obserwatoriów zbierane co minutę. Naukowcy mogą śledzić efekty dużych burz słonecznych wykorzystując oba te indeksy. Jedną z takich dużych burz słonecznych była tak zwana Halloween Solar Storm, która miała miejsce w okresie pażdziernik-listopad 2003 roku. A mimo to, ani Dst ani SYM-H nie wykryła perturbacji magnetycznej, która dotarła na Ziemię 29 października 2003 roku. Był to rozbłysk słoneczny wyjątkowo podobny do rozbłysku Carringtona z 1859 roku. Burza Słoneczna Halloween zakłóciła prace stacji energetycznych w Szwecji i RPA gdzie kilka stacji przekaźnikowych spłonęło. Właśnie to zdarzenie zostało zarejestrowane przez Tihany Magnetic Observatory na Węgrzech. Zespół naukowców z University of Alcala przeanalizował teraz oficjalne wskaźniki i okazało się, że w ogóle nie zauważyły one tej burzy. "Jednym z wniosków jest fakt, że indeksy powszechnie wykorzystywane przez naukowców, takie jak Dst czy SYM-H, które opierają się na perspektywie Ziemi i uzyskiwane poprzez obliczanie średniej nie były w stanie wykryć tak ważnego wydarzenia i najprawdopodobniej nie zarejestrowałyby również rozbłysku Carringtona," mówi Consuelo Cid, główny autor. Wyniki badań opublikowane w czasopiśmie Journal of Space Weather and Space Climate sugerują, że społeczność naukowa może popełniać błąd w obliczeniach uśredniając dane z różnych obserwatoriów na całym świecie. Być może jest to spowodowane faktem, że dodatnie i ujemne zaburzenia magnetyczne w różnych obserwatoriach wzajemnie się niwelują. "Zdarzenia podobne do rozbłysku Carringtona mogą być powszechniejsze niż nam się wydaje, być może dochodziło do nich nawet bez naszej wiedzy," mówi Cid, który zauważa potrzebę opracowania lokalnych indeksów, które byłyby przydatne dla firm, na które taki rozbłysk może bezpośrednio wpłynąć. Przykładowo zespół Cid opracował indeks lokalnych zaburzeń dla Hiszpanii (Local Disturbance for Spain), który oblicza perturbacje geomagnetyczne dla terytorium Hiszpanii. Jest on obliczany w oparciu o dane dotyczące pola magnetycznego zarejestrowane przez San Pablo Observatory w Toledo. Źródło: phys.org

Najlepsze zdjęcia powierzchni Charona wykonane przez sondę

admin — Sat, 17 Oct 2015 21:43:39 +0000

Powyższa mozaika złożona została z najlepszych zdjęć jakie sonda New Horizons zrobiła księżycowi Plutona - Charonowi. Patrząc od lewej strony na zdjęciu widać surowe, usiane kraterami obszary wzdłuż rozległych kanionów Serenity Chasma w kierunku młodych równim Vulcan Planum. Obie te nazwy jak na razie są nieformalnymi nazwami nadanymi przez zespół misji New Horizons. Powiększony obszar Vulcan Planum na zdjęciu poniżej z pęknięciami (długimi i wąskimi depresjami) oraz gdzieniegdzie istniejącymi kraterami podkreśla krajobraz przypominający równiny wulkaniczne na ziemskim księżycu. Jednak księżycowe równiny (morza) składają się z bazaltu, natomiast równiny na powierzchni Charona to woda w stałym stanie skupienia. Źródło: Lillian Gipson/ NASA

Jak powstał obszar Mangala Valles na Marsie? Woda i wulkany

admin — Sat, 17 Oct 2015 22:29:01 +0000

Katastroficzne powodzie spowodowane stopieniem lodu przez ciepło aktywności wulkanicznej może być odpowiedzialne za powstanie chaotycznej scenerii przedstawionej na powyższym zdjęciu sieci kanałów Mangala Valles na Marsie. Zdjęcie zostało wykonane 12 lipca za pomocą wysokiej rozdzielczości kamery stereo zainstalowanej na pokładzie sondy Mars Express (ESA). Sfotografowany region stanowi część sieci kanałów Mangala Valles, który mieści się w południowozachodniej części wyżyny Tharsis, na której kiedyś istniały wulkany włącznie z największym wulkanem Układu Słonecznego: Olympus Mons. Bliskość regionu do tych wulkanicznych olbrzymów najprawdopodobniej odegrała istotną rolę w powstaniu kanałów widocznych na zdjęciach. Kanały zostały wyżłobione przez płynące nimi olbrzymie ilości wody. Czytaj dalej na portalu Urania.

Misja AIM a komunikacja laserowa

admin — Sun, 18 Oct 2015 22:40:21 +0000

Wyobraźmy sobie skierowanie wiązki laserowej z odległości milionów kilometrów w pustej przestrzeni kosmicznej prosto w kierunku Ziemi. Zaproponowana przez ESA misja Asteroid Impact Mission (AIM) ma takie wyzwanie przed sobą: zademonstrować zdolność komunikacji laserowej na ogromne odległości. Asteroid Impact Mission, której projekt jest właśnie szczegółowo doprecyzowany przed ostateczną decyzją o realizacji misji, którą Rada Ministerialna ESA podejmie w grudniu 2016 roku to misja, której zadaniem jest zademonstrowanie nowych technologii z zakresu komunikacji w przestrzeni kosmicznej. Jednocześnie będzie to pierwsza w historii ludzkości sonda, która zbada układ dwóch planetoid. Komunikacja laserowa może pozwolić na przesyłanie wyników z sondy na Ziemię kilkukrotnie szybciej niż za pomocą standardowych sygnałów radiowych. "Komunikacja optyczna nie jest jeszcze dobrze osadzona pośród technologii kosmicznych i przygotowywany przez ESA European Data Relay System (EDRS) będzie pierwszym praktycznym zastosowaniem tej technologii," tłumaczy inżynier optyki w ESA Zoran Sodnik. Czytaj dalej na portalu Urania.

GALAKTYKI: ALMA odkrywa intensywne procesy gwiazdotwórcze w odległej galaktyce

admin — Mon, 19 Oct 2015 07:51:26 +0000

Dziewięć miliardów lat temu w galaktykach gwiazdy powstawały dużo szybciej i wydajniej niż dzisiaj. Większość gwiazd leżała na tzw. "ciągu głównym", dzięki czemu im większa masa galaktyki, tym wydajniej taka galaktyka tworzyła nowe gwiazdy. Niemniej jednak od czasu do czasu galaktyka przeżywa okresy gwałtownego wzrostu tempa powstawania nowych gwiazd, które świecą jaśniej niż inne. Zderzenie dwóch dużych galaktyk odpowiada zazwyczaj za takie okresy intensywnego tworzenia gwiazd, bowiem chłodny gaz obecny w olbrzymich obłokach molekularnych staje się paliwem, które podtrzymuje podwyższone tempo tworzenia gwiazd. Astronomowie od lat jednak zastanawiają się czy takie okresy intensywnego tworzenia gwiazd we wczesnym Wszechświecie były spowodowane dużymi zapasami gazu czy też galaktyki wydajniej zużywały ten gaz. Nowe wyniki badań, które zostały opublikowane w czasopiśmie Astrophysical Journal Letters 14 października przez Johna Silvermana z Kavli Institute for the Physics and Mathematics of the Universe, skupiają się na badaniach zawartości tlenku węgla w siedmiu odległych, intensywnie gwiazdotwórczych galaktykach, których światło zostało wyemitowane w czasach gdy Wszechświat miał dopiero 4 miliardy lat. Owe badania możliwe były do przeprowadzenia dzięki Atacama Large Milimeter Array (ALMA), obserwatorium znajdującym się w Chile, które jest w stanie obserwować promieniowanie w zakresie milimetrowym (kluczowym w badaniu gazu molekularnego) z czułością, którą dopiero teraz w pełni odkrywają astronomowie. Naukowcy odkryli, że ilość gazu CO już była mniejsza choć galaktyka wciąż w dużym tempie tworzyła nowe gwiazdy. Opisywane obserwacje przypominają obserwacje galaktyk intensywnie tworzących gwiazdy znajdujących się znacznie bliżej Ziemi. Naukowcy doszli zatem do wniosku, że może istnieć ciągły wzrost wydajności w zależności od tego jak bardzo tempo tworzenia gwiazd odbiega od ciągu głównego. Badania opierają się na wielu silnych teleskopach dostępnych w ramach przeglądu COSMOS. Jedynie obserwatoria Spitzer i Herschel są w stanie dokładnie mierzyć tempo powstawania nowych gwiazd, a teleskop Subaru mógł potwierdzić naturę i odległość tych wyjątkowych galaktyk za pomocą spektroskopii. John Silverman skomentował to tak: "Owe obserwacje wyraźnie demonstrują unikalne możliwości obserwatorium ALMA w zakresie pomiaru krytycznych składników galaktyk o wysokim redshifcie. To znak, że ALMA dostarczy nam jeszcze wielu zaskakujących odkryć." Źródło: Astrophysical Journal Letters

Zmarł Bob Farquhar. Przypominamy jego orbitalne przygody z sondą ISEE-3

admin — Mon, 19 Oct 2015 11:20:46 +0000

W dniu wczorajszym (18.10) zmarł Robert Farquhar - człowiek od docierania do różnych miejsc. Aby upamiętnić tego wyjątkowego człowieka postanowiłem przypomnieć artykuł, który ukazał się na stronach npr.org w marcu 2014 roku, opowiadający o dość ciekawym aspekcie jego pracy. Zapraszam do lektury. ---------------------------------------------------------------------------------------------- Ponad 30 lat temu Robert Farquhar ukradł sondę. Teraz próbuje ją oddać. Zielony satelita pokryty panelami słonecznymi zmierza w kierunku Ziemi po ponad trzech dekadach podróży na dużej orbicie okołosłonecznej. Jeżeli Farquhar, były specjalista od projektowania misji w NASA, dopnie swego, agencja poleci satelicie odpalenie silników, zbliżenie do Księżyca i powrót na miejsce, w którym miał się znajdować gdy został wystrzelony w przestrzeń kosmiczną w 1978 roku - skąd jak to nazywa Farquhar i jego współpracownicy "został pożyczony". W latach 80. dwudziestego wieku agencje kosmiczne na całym świecie przygotowywały swoje sondy do lotu w kierunku komety Halleya. Jednak NASA nie miała takiego zamiaru - urzędnicy stwierdzili, że misja do komety była zbyt droga. Nie spodobało się to Farquharowi, którego marzeniem było dotarcie do komety przed innymi. Wymyślił zatem sposób wykorzystania istniejącego satelity o nazwie International Sun-Earth Explorer-3 (ISEE-3) znajdującego się między Ziemią i Słońcem i skierowanie go na innowacyjną orbitę przechodzącą przez punkty libracyjne (tzw. halo orbit), którą sam opracował. Farquhar opracował skomplikowaną trajektorię, która miała pozwolić na przechwycenie ścieżki innej komety - komety Giacobini-Zinner - we wrześniu 1985 roku - na kilka miesięcy przed tym jak armada sond kosmicznych miała dotrzeć do komety Halleya. "Wyprzedziliśmy wszystkie inne kraje," wspomina Farquhar. "Europejską Agencję Kosmiczną. Rosjan. Japończyków." Prezydent Reagan nawet wysłał mu list z gratulacjami. Jednak niektórzy naukowcy wykorzystujący satelitę ISEE-3 do badania wiatru słonecznego nie patrzyli przychylnym okiem na tą kometarną eskapadę. "Uważali - nawet pojawiło się to w prasie - że ukradliśmy ich satelitę," mówi Farquhar. "Nie ukradliśmy go tylko pożyczyliśmy na chwilę! Próbowałem im to wytłumaczyć." Przecież jakby nie patrzeć satelita był na kursie, który w pewnym momencie doprowadziłby go w to samo miejsce. "OK, pożyczyliśmy go w 1983 roku i dostaniecie go z powrotem w 2014 roku. Ile to lat?" mówi Farquhar szybko obliczając. "No właśnie, to około 31 lat." Aktualnie Farquhar ma 81 lat. Znany jest jako mistrz docierania do różnych miejsc. Jego geniusz w opracowywaniu niesamowitych planów lotu wykorzystujących grawitacyjne oddziaływanie Księżyca i zbliżenia do Ziemi w celu wysłania sond w odległe rejony Układu Słonecznego jest już legendarny. Farquhar posiadał na tyle dużo swobody w obliczaniu i projektowaniu egzotycznych trajektorii, że często - tylko dla zabawy - sprawiał, że kluczowe wydarzenia danej misji przypadały w czyjeś urodziny lub rocznice. Planowanie lotu ISEE-3 było tylko pierwszym popisem zdolności Farquhara. "Z pewnością wszyscy w branży kosmicznej wiedzą, że to moja sonda. Jestem z nią bardzo związany," dodaje. Jego wspomnienia wyraźnie pokazują jak bardzo był z nią związany. W swojej książce napisał, że gdy trafił do szpitala po ataku serca, sonda doświadczyła awarii akumulatora - wg Farquhara to wynik tego, że ma z nią "nadnaturalny związek." "To moje dziecko," powiedział Farquhar. "To coś nad czym pracowałem przez bardzo długi czas, a potem musiałem do tego przekonać NASA i sprzedać ten pomysł wielu ludziom." Teraz Farquhar próbuje przekonać do pomysłu obudzenia swojego satelity, aby mógł dotrzymać słowa. W ciągu najbliższych kilku miesięcy, jeszcze przed sierpniem jest małe okno czasowe, gdy można polecić sondzie ISEE-3 zwolnienie i podążenie ścieżką, która zaprowadziłaby ją do miejsca w którym znajdowała się zanim wyruszyła na kometarną eskapadę. "To nie byłaby tylko ciekawość. To mogłoby wciąż być bardzo pożyteczna misja naukowa," mówi Daniel Baker, dyrektor Laboratory for Atmospheric and Space Physics w University of Colorado. Aktualnie posiadamy inne satelity, które monitorują przestrzeń między Ziemią a Słońcem - mówi Baker. Jednak uważa, że ISEE-3 mogłaby zapewnić dodatkowe pomiary o sporej wartości. "Nie często się zdarza, że sonda którą posłaliśmy w otchłań, wraca do nas," mówi Baker, który pracował z danymi z ISEE-3 w swojej młodości. "Dla mnie fascynujące jest to, że możemy w ogóle myśleć o złożeniu tej układanki do miejsca z którego startowała - sprzed czasów gdy Bob ukradł nam sondę." Jednak obudzenie starego satelity nie jest łatwym zadaniem. "Żadna inna sonda nie była "uśpiona" przez tak długo," mówi Edward Smith, jeden z naukowców, którzy pracowali nad misją w Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. "Uwierzę jak zobaczę, ale to ekscytujące przedsięwzięcie i biorę je na poważnie." Wszyscy ruszyli do pracy, aby sprawdzić co da się zrobić. Trzeba było zagłębić się w archiwach i wyciągnąć stare dokumenty, aby dowiedzieć się chociażby jakim językiem mówi ta maszyna. Wszak nie wszyscy, którzy pracowali nad tą misją, jeszcze żyją. James Green, aktualnie dyrektor oddziału nauk planetarnych w siedzibie NASA, gdy był trzydziestoparolatkiem pomagał tworzyć sieć komputerową, która miał odbierać dane z misji kometarnej. Ostatnio siedząc w swoim biurze przeglądał listę instrumentów naukowych sondy i naukowców, którzy je projektowali... "Keith Ogilvie - jestem przekonany, że jest na emeryturze.... Smith jest na emeryturze... Jean-Louis Steinberg, wydaje mi się, że jest na emeryturze," mówi Green skanując listę. "Bonnard Teegarden - od wielu lat jest na emeryturze." Innym problemem jest fakt, że część sprzętu niezbędnego do komunikacji z sondą... już nie istnieje. NASA pozbyła się tego sprzętu w trakcie modernizacji, mówi Green tłumacząc, że "komunikacja z sondami w przestrzeni kosmicznej radykalnie się zmieniła przez ostatnie 25 lat." Wydaje się jednak, że talerz satelitarny o średnicy 18 metrów w Johns Hopkins Applied Physics Laboratory wciąż ma odpowiedni sprzęt. "I właśnie dlatego NASA zgodziła się na podjęcie próby kontaktu z sondą," mów Green. Pracownicy teraz próbują sprawdzić jak dobrze będą mogli skontaktować się z sondą i ocenić jej stan. To wciąż pewnego rodzaju nieoficjalna praca, ponieważ menedżerowie NASA jeszcze nie podjęli ostatecznych decyzji - mimo bezustannego lobbowania ze strony Farquhara. "Wiecie co, Bob Farquhar to słowny człowiek. Jeżeli mówi, że zrobi wszystko co w jego mocy - ponieważ to on pożyczył sondę - aby ją przywrócić, to właśnie to zrobi," dodaje Green. Zauważa także, że Farquhar jest legendą w NASA. "Naprawdę dużo zawdzięczamy kreatywności Boba jeżeli chodzi o docieranie sondami w różne miejsca." Mimo to sam Farquhar nie jest już takim optymistą jeżeli chodzi o tą sondę. "Wydaje mi się, że szanse wynoszą 50-50," przyznaje. Gdy niedawno ze swojego domu opowiadał o tym wyzwaniu, miał na sobie flanelową piżamę i szlafrok, bowiem źle się czuł. Mimo to był w stanie opowiadać o sondzie przez bite dwie godziny. "To nasza najbardziej oszczędna sonda, i chciałbym aby była jeszcze oszczędniejsza. Według mnie może ona mieć kilka misji przed sobą," dodaje Farquhar. Jednak wszystko zależy od tego czy uda się wysłać odpowiednie komendy przed końcem maja. To nasza ostatnia szansa. Jeżeli trajektoria ISEE-3 nie ulegnie zmianie, sonda przeleci w pobliżu Ziemi i Księżyca w sierpniu. David Dunham z KinetX Aerospace Inc, jeden z wieloletnich współpracowników Farquhara mówi, że zbliżenie zmieni orbitę sondy. Sonda przeleci w pobliżu Ziemi ponownie za 15 lat, ale w odległości niewystarczającej do przechwycenia. "Jeżeli stracimy tą okazję, to później będzie za daleko od Ziemi," mówi Dunham. "Nie patrzyłem dokładnie - być może za 200 lat sonda może ponowie zbliżyć się do Ziemi." Ale nie wiadomo czy wtedy sonda będzie jeszcze aktywna. Link do artykułu oryginalnego Uzupełnienie Pulsu Kosmosu: 15 maja 2014 roku projekt przechwycenia sondy osiągnął założoną kwotę 125 000 USD na platformie crowdfundingowej RocketHub (swoją drogą zachęcam do naszej zbiórki na lepszy pulskosmosu.pl o tutaj :) ) Wcześniej w 1999 roku specjaliści z Goddard Space Flight Center przyznali, że sprzęt wymagany do transmitowania sygnałów do sondy został zdemontowany w 1999 roku i nie ma możliwości jego przywrócenia. Niemniej jednak członkowie projektu znaleźli dokumentację oryginalnego sprzętu i byli w stanie stworzyć elektronikę symulującą oryginalny sprzęt, otrzymali odpowiednie nadajniki i wzmacniacze i zamontowali je na antenie radioteleskopu Arecibo (o średnicy 305 m) 19 maja 2014 roku. Po uzyskaniu kontroli nad sondą zespół planował przeniesienie kontaktu na 21-metrowy radioteleskop w Morehead State University. 20-metrowa antena w Obserwatorium w Bochum (Niemcy) mogłaby stać się stacją wspierającą. Mimo, że NASA nie brała udziału w finansowaniu projektu, udostępniła swoich doradców i dała zielone światło na próbę uzyskania kontaktu. 29 maja 2014 roku zespół ogłosił, że udało się polecić sondzie przełączenie w tryb inżynieryjny i rozpoczęcie nadawania danych telemetrycznych. 26 czerwca członkowie zespołu korzystając z anteny DSS-24 uzyskali synchroniczną komunikację i cztery punkty niezbędne do opisania parametró orbitalnych sondy. NASA w tym samym czasie dała zielone światło na kontynuowanie projektu co najmniej do 16 lipca i na podjęcie próby wykonania manewrów orbitalnych na początku lipca. 2 lipca zespół odpalił silniki po raz pierwszy od 1987 roku. 8 lipca dłuższa sekwencja pracy silników zakończyła się niepowodzeniem - najprawdopodobniej z powodu utraty azotu niezbędnego do wytwarzania ciśnienia w zbiornikach paliwa. 24 lipca zespół ISEE-3 Reboot Team ogłosił, że wszystkie próby zmiany orbity zakończyły się niepowodzeniem. 10 sierpnia o 18:16 UTC sonda przeleciała w odległości 15600 km od powierzchni Księżyca. Dalej lot będzie kontynuowany po orbicie heliocentrycznej, która zaprowadzi sondę w pobliże Ziemi ponownie za 17 lat. 25 września 2014 ogłoszono, że kontakt z sondą został utracony 9 dni wczesniej. Nie wiadomo czy uda się jeszcze wznowić komunikację z sondą bowiem jej orbita nie jest dokładnie znana. Orbita sondy po przelocie w pobliżu Księżyca oddaliła się od Słońca, a to oznacza, że energia zbierana przez panele słoneczne będzie mniejsza. Mniejsza ilość dostępnej energii może sprawić, że sonda wejdzie w tryb bezpieczeństwa, z którego może nie wyjść, jeżeli nie będziemy precyzyjnie znali położenia sondy na orbicie, a tym samym nie będzemy mogli precyzyjnie skierować sygnału w stronę sondy. Źródło: ICE/ISEE-3/npr/wikipedia

MGŁAWICE: Minimalna masa dysku protoplanetarnego

admin — Mon, 19 Oct 2015 22:34:12 +0000

Astronomowie szacują, że w okresie powstawania Układu Słonecznego, dysk protoplanetarny zawierał równowartość około dwudziestu mas Jowisza gazu i pyłu. Ta tak zwana (mgławica słoneczna o minimalnej masie" (minimum mass solar nebula (MMSN)) opiera się na obecnych masach planet skalistych i obliczeniach dotyczących ich powstawania; używa się tutaj minimalnej masy na wypadek gdyby proces formowania się planet był mniej wydajny niż się tego oczekuje. (Niektóre wcześniejsze szacunki mówiły o wartościach rzędu 100 mas Jowisza.) Wraz z wiekiem mgławicy i rozwojem planet masa dysku naturalnie się zmniejsza; aktualne modele mówią, że układ planetarny może powstać w niecałe pięć milionów lat. Sean Andrews, astronom z CfA wraz z wspólnikami badał wczesne stadia mgławic w których powstają planety wokół innych gwiazd opierając się na założeniu, że tego typu dyski są chłodne i emitują promieniowanie głównie w zakresie podczerwonym i submilimetrowym. Zespół zatem korzystał z kamery rejestrującej promieniowanie submilimetrowe zainstalowanej na Teleskopie Jamesa Clerka Maxwella na Hawajach do rejestrowania dystrybucji pyłu w gromadzie młodych gwiazd znanej jako IC348 w obłoku molekularnym w Perseuszu odległym o około tysiąc lat świetlnych d Ziemi. Szacuje się, że wiek gromady to dwa do trzech milionów lat, a tym samym układy planetarne wokół gwiazd mogły już częściowo się rozwinąć. Czytaj dalej na portalu Urania.

NASA codziennie publikuje zdjęcia Ziemi z sondy DSCOVR

admin — Tue, 20 Oct 2015 05:38:22 +0000

W poniedziałek NASA uruchomiła nową stronę internetową, na której codziennie publikowany będzie obraz pełnej, oświetlonej strony Ziemi. Zdjęcia wykonywanesąprzez kamerę umieszczoną ponad 1.5 mln km od Ziemi na pokładzie sondy Deep Space Climate Observatory (DSCOVR), która jest efektem współpracy między NASA, National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) oraz Siłami Powietrznymi USA. Raz dziennie NASA będzie na stronie umieszczać kilkanaście nowych kolorowych zdjęć Ziemi wykonanych 12-36 godzin wcześniej za pomocą kamery EPIC (Earth Polychromatic Imaging Camera). Każda sekwencja zdjęć będzie przedstawiała rotację Ziemi bowiem poszczególne zdjęcia będą przedstawiały inne obszary Ziemi.. Na nowej stronie dostępne jest także archiwum zdjęć z kamery EPIC, które można przeszukiwać wg daty i kontynentów. Głównym celem misji DSCOVR jest otrzymywanie na bieżąco informacji o wietrze słonecznym - co pozwoli na dokładne i szybkie wydawanie alertów pogodowych oraz prognoz NOAA. NASA posiada dwa obserwujące Ziemię instrumenty na pokładzie sondy. Zdjęcia Ziemi z kamery EPIC umożliwiają naukowcom badanie dziennych zmian w wegetacji, ozonie, aerozolach, wysokości pokrywy chmur czy albedo Ziemi. EPIC to teleskop oraz 4-megapikselowa kamera CCD. Kolorowe zdjęcia Ziemi powstają poprzez złożenie trzech zdjęć w różnych filtrach monochromatycznych, co pozwala na uzyskanie jakości obrazu porównywalnego z kamerą 12-megapikselową. Kamera wykonuje serie 10 zdjęć wykorzystując różne filtry wąskopasmowe - od ultrafioletu do bliskiej podczerwieni - co pozwala na uzyskanie różnych danych naukowych. Do stworzenia zdjęć kolorowych wykorzystuje się zdjęcia wykonane w kolorze czerwonym, zielonym i niebieskim. Każde zdjęcie ma rozmiar około 3 MB. "Końcowa rozdzielczość kamery EPIC pozwala na obrazowanie obiektów o rozmiarach od 10 do 15 km," powiedział Adam Szabo, główny naukowiec DSCOVR w NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt, Maryland. Z uwagi na fakt, że Ziemia jest wyjątkowo jasna na ciemnym tle nieba, EPIC musi wykonywać bardzo krótkie ekspozycje (20-100 milisekund). Dzięki temu na zdjęciach nie widać dużo ciemniejszych od Ziemi gwiazd tła. Sonda DSCOVR znajduje się w punkcie libracyjnym Lagrange'a L1 dokładnie między Ziemią a Słońcem, dzięki temu sonda tylko od czasu do czasu wymaga niewielkich manewrów, choć jej orbita w ciągu kilku lat może się odchylać o 4-15 stopni od linii Słońce-Ziemia. Kamera EPIC została zbudowana przez Lockheed Martin Advanced Technology Center w Palo Alto, w Kaliforni. Codzienne zdjęcia z kamery EPIC publikowane są na stronie http://epic.gsfc.nasa.gov/ Więcej informacji o misji DSCOVR można znaleźć pod adresem http://www.nesdis.noaa.gov/DSCOVR/

Tajemnicza gwiazda i kontrowersyjne teorie - KIC 8462852

admin — Tue, 20 Oct 2015 18:21:53 +0000

Tajemnicza krzywa promieniowania odległej gwiazdy może być oznaką obcej cywilizacji stwierdzili niektórzy astronomowie robiąc spore zamieszanie pośród innych astronomów jak i w mediach. Nie tak szybko - mówi NASA. "Tajemnicza gwiazda KIC 8462852 charakteryzuje się osobliwą krzywą zmian jasności," powiedział Steve Howell pracujący na danych z kosmicznego teleskopu Kepler przeznaczonego do poszukiwania planet pozasłonecznych. "Krzywa zmian blasku tej gwiazdy nie przypomina standardowej egzoplanety czy układu podwójnego gwiazd. Niemniej jednak mówienie, że wytłumaczeniem może być obca cywilizacja jest nieco naciągane," powiedział Howell w mailu do AFP. Artykuł autorstwa Tabethy Bojajian, post-doca na uniwersytecie w Yale opisuje gwiazdę o nietypowej krzywej jasności i sugeruje, że za zmianami jasności może stać materia krążąca wokół gwiazdy. Artykuł został opublikowany w październiku w brytyjskim czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. "Nigdy takiego czegoś jeszcze nie obserwowaliśmy," mówi Boyajian w magazynie The Atlantic. "To naprawdę dziwne." Kepler obserwuje odległe planety i gwiazdy poszukując tranzytów czyli pociemnień gwiazdy podczas przejścia innego obiektu na tle jej tarczy. Promieniowanie w tym wyjątkowym przypadku spadało o 15 do 22 procent w nieregularnych odstępach. Planeta zatem nie mogła odpowiadać za te spadki jasności, ponieważ nawet gdyby była rozmiaru Jowisza - największej planety w naszym Układzie Słonecznym - światło gwiazdy przygasłoby o zaledwie 1 procent gdyby tak duża planeta weszła między gwiazdę a teleskop. W artykule Boyajian przedstawiono różne naturalne scenariusze, włącznie z defektami kosmicznego teleskopu Kepler, istnieniem gromady planetoid, czy zderzenia, które mogłoby wytworzyć olbrzymią ilość komet. Jednak inny astronom - Jason Wright (Penn State University) przygotowuje własny artykuł, w którym pisze, że osobliwą krzywą można wytłumaczyć istnieniem obcej cywilizacji. Wright rozważa, że wokół gwiazdy może istnieć "mnóstwo megastruktur," potężnych paneli słonecznych, które mogą tak właśnie przesłaniać gwiazdę. "Gdy Boyajian pokazała mi swoje dane, byłem wstrząśnięty tym jak fascynująco wyglądają," napisał Wright do The Atlantic. "Obcy zawsze powinni być rozważani na samym końcu, ale w tym przypadku wygląda to jak coś co stworzyła właśnie obca cywilizacja." No i internet pochwycił to zdanie.... a media zaczęły bezkrytycznie powtarzać te bzdury. Howell zauważył, że inna gwiazda - KIC 4110611 - też już kiedyś miała nietypową krzywą zmian. "Jednak po kilku latach pracy doszliśmy do tego, że to układ pięciu gwiazd. Przyznaję unikalny, ale nie stworzony przez obcych," dodaje. "Wydaje mi się, że będziemy jeszcze obserwować tą tajemniczą gwiazdę i w końcu dowiemy się jakie procesy powodują powstawanie takiego nietypowego sygnału." Źródło: AFP / MNRAS

Większość planet typu ziemskiego jeszcze nawet nie powstała

admin — Wed, 21 Oct 2015 05:24:00 +0000

Ziemia pojawiła się stosunkowo wcześnie w ewoluującym Wszechświecie. Według nowych badań teoretycznych, gdy powstawał nasz układ planetarny 4,6 miliarda lat temu istniało zaledwie osiem procent ze wszystkich planet zdolnych utrzymać życie, które kiedykolwiek powstaną we Wszechświecie. Co więcej planety będą wciąż powstawać gdy Słońce zakończy swoje życie za jakieś 6 miliardów lat. Duża część tych planet - 92 procent - dopiero powstanie. Takie wnioski oparte są na ocenie danych zebranych przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a oraz niezrównane obserwatorium kosmiczne Kepler. "Naszym głównym celem było zrozumienie miejsca Ziemi w kontekście reszty Wszechświata," powiedział autor badań Peter Behroozi z Space Telescope Science Institute (STScI) w Baltimore. "W porównaniu do wszystkich planet, które kiedykolwiek powstaną we Wszechświecie, Ziemia pojawiła się stosunkowo wcześnie." Patrząc w odległe a tym samym we wczesne rejony kosmosu teleskop Hubble'a stworzył dla astronomów "album rodzinny" galaktyk dokumentujący historię powstawania gwiazd wraz ze wzrostem galaktyk. Dane wskazują, że Wszechświat bardzo intensywnie tworzył gwiazdy 10 miliardów lat temu, jednak część wodoru i helu, która brała w tym udział była bardzo mała. Dzisiaj gwiazdy powstają w dużo wolniejszym tempie lecz wciąż we Wszechświecie znajduje się bardzo dużo gazu, który pozwoli na tworzenie gwiazd i planet przez bardzo długi czas. Czytaj dalej na portalu Urania.

Śmiertelny pocałunek dwóch gwiazd przed zagładą

admin — Wed, 21 Oct 2015 10:00:00 +0000

Korzystając z należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) międzynarodowy zespół astronomów odkrył najgorętszy i najmasywniejszy układ podwójny gwiazd, w którym komponenty są tak blisko siebie, że się fizycznie ze sobą stykają. Dwie gwiazdy w ekstremalnym układzie VFTS 352 zdążają ku zagładzie, w której tu albo połączą się w jedną wielką gwiazdę, albo stworzą podwójną czarną dziurę. Układ podwójny oznaczony VFTS 352 znajduje się 160 000 lat świetlnych od nas w Mgławicy Tarantula. Ten niesamowity region stanowi najbardziej aktywny obszar gwiazdotwórczy w bliskim Wszechświecie, a nowe obserwacje uzyskane za pomocą VLT odkryły przed nami fakt, że ta para młodych gwiazd jest jak dotąd najbardziej ekstremalną i najdziwniejszą jaką znamy. VFTS 352 składa się z dwóch bardzo gorących, jasnych i masywnych gwiazd okrążających się wzjamnie w nieco ponad jeden dzień. Środki gwiazd oddalone są od siebie o zaledwie 12 milionów kilometrów. Co więcej gwiazdy są tak blisko siebie, że ich powierzchnie się stykają i tworzą most między obiema gwiazdami. VFTS 352 nie tylko jest najmasywniejszą w tej klasie układów podwójnych kontaktowych - charakteryzuje się masą równą 57 masom Słońca - lecz także składa się z najgorętszych składników - których temperatura powierzchni przekracza 40 000 stopni Celsjusza. Ekstremalne gwiazdy takie jak dwa komponenty układu VFTS 352 odgrywają kluczową rolę w ewolucji galaktyk i uważane są za główne źródła pierwiastków takich jak tlen. Tego typu układy podwójne wiązane są także z egzotycznym zachowaniem takim jak w przypadku "gwiezdnych wampirów", gdzie mniejsze komponenty wysysają materię z powierzchni większego sąsiada. Jednak w przpadku VFTS 352 obie gwiazdy są niemal identycznego rozmiaru. Tym samym materia nie jest wysysana z jednej gwiazdy przez drugą. Gwiazdy tworzące ten układ posiadają część wspólną stanowiącą ok. 30 procent masy. https://www.youtube.com/watch?v=woNc-iU3Cjk&w=853&h=480 Tego typu system to bardzo rzadkie znalezisko ponieważ ta faza w życiu gwiazd jest bardzo krótka, więc ciężko trafić akurat na ten moment. Z uwagi na to, że te gwiazdy są tak blisko siebie, astronomowie uważają, że silne oddziaływania pływowe prowadzącą do wydajnego mieszania się materii we wnętrzach obu gwiazd. "VFTS 352 to jak dotąd najlepszy przykład gorącego i masywnego układu podwójnego, który wykazuje takie mieszanie wewnętrzne," tłumaczy główny autor opracowania Leonardo A. Almeida z University of Sao Paulo w Brazylii. Astronomowie przewidują, że VFTS 352 czeka potężny kataklizm, który może rozwinąć się dwutorowo. Może dojść do połączenia dwóch gwiazd, które doprowadziłoby do powstania gwałtownie obracającej się i prawdopodobnie magnetycznej, gigantycznej gwiazdy pojedynczej. "Jeżeli będzie się gwałtownie obracała może skończyć życie w jednym z najbardziej energetycznych wybuchów we Wszechświecie znanym jako długotrwały rozbłysk promieniowania gamma," mówi główny naukowiec projektu Hugues Sana z University of Leuven w Belgii. https://www.youtube.com/watch?v=mndNcAn2WRk&w=853&h=480 Drugą możliwość tłumaczy główny astrofizyk teoretyczny zespołu - Selma de Mink z University of Amsterdam: "Jeżeli gwiazdy wystarczająco się ze sobą wymieszają, pozostaną kompaktowe i VFTS 352 może uniknąć połączenia. Taka sytuacja poprowadziłaby układ na nową ścieżkę ewolucji, zupełnie inną od przewidywań klasycznej ewolucji gwiazd. W przypadku VFTS 352 składniki zakończyłyby życie w eksplozjach supernowej tworząc ciasny układ podwójny czarnych dziur. Taki obiekt byłby intensywnym źródłem fal grawitacyjnych." Dowiedzenie istnienia drugiej ścieżki ewolucyjnej byłoby przełomem na polu astrofizyki gwiazd. Jednak niezależnie od tego w jaki sposób VFTS 352 zakończy swoje życie, układ ten już teraz dostarczył astronomom nowych informacji o słabo zrozumiałych procesach ewolucyjnych masywnych, kontaktowych układów podwójnych. Źródło: ESO

ExoMars odkryje ślady życia na Marsie?

admin — Wed, 21 Oct 2015 21:08:47 +0000

Podczas zeszłotygodniowego, europejskiego spotkania astrobiologów w Holandii, Jorge Vago z Europejskiej Agencji Kosmicznej przedstawił raport o stanie nadchodzącej misji ExoMars (Exobiology on Mars), która staje się szczególnie interesująca w obliczu niedawnych informacji o znalezieniu ciekłej wody na Marsie. ExoMars to misja składająca się z trzech części. Według harmonogramu wiosną przyszłego roku wystartuje ExoMars Trace Gas Orbiter wraz z małym nieruchomym lądownikiem o nazwie Schiaparelli - mają dotrzeć na Marsa 19 października 2016 roku. Wysłanie większego łazika ExoMars planowane na 2018 rok może opóźnić się do 2020 roku; w tym przypadku lista potencjalnych miejsc lądowania łazika zostanie skrócona z czterech do dwóch jeszcze w tym miesiącu. Wszystkie pojazdy i sondy w ramach misji ExoMars będą łącznie miały na swoim pokładzie imponującą liczbę instrumentów. Tak jak sugeruje to nazwa - Trace Gas Orbiter będzie w stanie wykrywać gazy w marsjańskiej atmosferze występujące nawet w niewielkiej ilości. Przykładowo sonda będzie w stanie wykryć metan w stężeniu nawet 25 części na bilion. Taka dokładność będzie szczególnie przydatna do oceny czy metan wcześniej wykryty przez łazik Curiosity może mieć pochodzenie biologiczne. Lądownik Schiaparelli ma za zadanie miękko wylądować w Meridiani (ten sam region w którym wylądował łazik Opportunity w 2004 roku) i zademonstrować technologie wejścia w atmosferę, opadania i lądowania przygotowywane do misji łazika w 2018 roku. Jest on także pierwszą sondą, która będzie w stanie wykryć błyskawice na Marsie (jeżeli wystąpią). Jednak najważniejszym składnikiem misji ExoMars jest ważący 310 kilogramów (1/3 masy łazika Curiosity) łazik, który będzie w stanie wwiercić się w glebę na ponad 2 metry. To istotny element misji pozwalający uzyskać próbkę, która może zawierać interesujące związki organiczne, a nawet dowody istnienia życia na Marsie - wszak gleba na głębokości do 120 cm może być znacznie uboższa z powodu silnego promieniowania występującego na Marsie. Oprócz możliwości jazdy, sześciokołowy łazik będzie w stanie chodzić niczym owad lub poruszać się w bok niczym krab w celu uminięcia przeszkód. Co więcej na jego pokładzie znajdzie się także radar Ground-Penetrating Radar (GPR) oraz Neutron Spectrometer (który zdolny jest wykryć atomy wodoru, które mogą pomóc w lokalizacji wody), które wspomogą podjęcie decyzji o miejscu wykonania odwiertu. Najbardziej ekscytującym instrumentem na pokładzie jest jednak Mars Organic Molecule Analyzer (MOMA), który może wykryć cząsteczki organiczne z wyjątkowo wysoką czułością o masie atomowej 1000 i określić ich chiralność. Wielu naukowców NASA będzie współpracować w zadaniach MOMA nawet mimo faktu, że NASA oficjalnie wycofała się z tego projektu po tym jak ograniczono budżet agencji w 2013 roku. Wtedy to ESA musiała poszukiwać nowego partnera i znalazła go w Rosyjskiej Federalnej Agencji Kosmicznej (Roskosmos). Jeżeli wszystko pójdzie zgodnie z planem łazik ExoMars będzie pierwszą misją od czasów misji Viking w latach siedemdziesiątych, która będzie miała rzeczywistą szansę odkrycia przeszłego lub teraźniejszego życia na Marsie. https://www.youtube.com/watch?v=-JhCUVxjFfA&w=853&h=480 Źródło: airspacemag

Największe w historii zdjęcie Drogi Mlecznej

admin — Wed, 21 Oct 2015 14:02:39 +0000

Astronomowie z Uniwersytetu Zagłębia Ruhry w Bochum stworzyli największe w historii zdjęcie astronomiczne. Zdjęcie Drogi Mlecznej składa się z 46 miliardów pikseli. Naukowcy pod kierownictwem prof. dr. Rolfa Chini stworzyli specjalne narzędzie online umożliwiające przeglądanie zdjęcia(http://gds.astro.rub.de/). Zdjęcie zawiera dane zebrane w trakcie trwających pięć lat obserwacji astronomicznych. Przez pięć lat astronomowie z Bochum monitorowali naszą Galaktykę w poszukiwaniu obiektów o zmiennej jasności. Owe obiekty mogą przykładowo obejmować gwiazdy przed którymi przechodzi planeta lub układy wielokrotne, w których gwiazdy wzajemnie się okrążają i czasami częściowo się zasłaniają. W ramach swojej rozprawy doktorskiej Moritz Hackstein stworzył katalog takich obiektów o średniej jasności. Aby to było możliwe zespół z Chair of Astrophysics co noc wykonywał zdjęcia południowego nieba. W tym celu wykorzystywano teleskopy w obserwatorium Uniwersytetu w Bochum zlokalizowane na pustyni Atacama w Chile. Dzięki temu udało się odkryć ponad 50 000 obiektów zmiennych, które dotychczas wymykały się klasyfikacji. Obszar obserwowany przez astronomów jest tak duży, że trzeba było go podzielić na 268 segmentów. Każdy segment był fotografowany co kilka dni. Porównując zdjęcia można było zidentyfikować obiekty zmienne. Zespół uzyskał w ten sposób pojedyncze zdjęcia 268 segmentów i złożył je w jeden duży obraz. Po kilkutygodniowym okresie obliczeń udało się stworzyć jeden plik o rozmiarze 194 GB, w którym zawarto zdjęcia wykonane we wszystkich dostępnych filtrach. Źródło: Uni Bochum

Nowe spojrzenie na gromadę galaktyk

admin — Thu, 22 Oct 2015 11:05:28 +0000

Gromada galaktyk MS 0735.6+7421 jest źródłem jednej z najsilniejszych erupcji jakie kiedykolwiek zaobserwowano. Promieniowanie rentgenowskie wykryte przez obserwatorium Chandra X-Ray Observatory (niebieski) przedstawia gorący gaz stanowiący większą część masy tego olbrzymiego obiektu. w samych danych z obserwatorium Chandra da się zauważyć dziury / luki. Owe struktury powstały wskutek rozbłysku z supermasywnej czarnej dziury w centrum gromady, który spowodował powstanie olbrzymich dżetów odkrytych na falach radiowych (różowy) w danych pochodzących z Very Large Array. Owe dane zostały połączone z optycznym obrazem gromady galaktyk wykonanym przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a (pomarańczowy). To zdjęcie stanowi część zbioru nowych zdjęć udostępnionych w archiwum obserwatorium Chandra w ramach amerykańskiego miesiąca archiwów (American Archive Month). Archiwa jako takie w wielu formach przechowują informacje z dzisiaj dla osób, które będą chciały z nich skorzystać w przyszłości - to podstawowa funkcja wszystkich archiwów, jednak szczególnie istotna w przypadku olbrzymich ilości danych pochodzących ze współczesnych teleskopów. Samo obserwatorium Chandra zbierało dane przez ponad szesnaście lat o tysiącach obiektów we Wszechświecie. Po wstępnej obróbce wszystkie dane przenoszone są do archiwum, a następnie upubliczniane. Zdjęcie: NASA/CXC/Univ. of Waterloo/A. Vantyghem et al / STScI / NRAO/VLA

Trzecie obserwatorium do rozbiórki na Mauna Kea

admin — Thu, 22 Oct 2015 11:18:19 +0000

Uniwersytet Hawajski ogłosił trzecie obserwatorium na szczycie Mauna Kea, które zostanie rozebrane w ramach realizacji prośby gubernatora stanu o usunięcie 25% istniejących na wzgórzu teleskopów. W związku z protestami przeciwko budowie potężnego Teleskopu Trzydziestometrowego (Thirty Meter Telescope, TMT - zdjęcie poniżej), na którego przeznaczone zostanie 1,4 mld USD, gubernator David Ige przedstawił w maju plan lepszego zarządzania szczytem Mauna Kea, który dla wielu rdzennych hawajczyków jest świętym miejscem. Ige powiedział, że 25% z obsecnie istniejących na szczycie 13 teleskopów musi być rozebranych zanim TMT będzie gotowy do rozpoczęcia prac. W środę uniwersytet potwierdził, że trzecim obserwatorium, które zostanie rozebrane będzie UKIRT Observatory, znane wcześniej jako United Kingdom Infrared Telescope. Aktualnie prace rozbiórkowe trwają także na Caltech Submilimeter Observatory oraz na teleskopie Hoku Kea. Źródło: AP

Sonda New Horizons przygotowuje się do kolejnego przelotu

admin — Fri, 23 Oct 2015 09:23:38 +0000

Sonda, która przesłała na Ziemię pierwsze zdjęcia Plutona ma teraz na celowniku dużo mniejszy obiekt. Sonda New Horizons dostała polecenie odpalenia silników w dniu wczorajszym, dzięki czemu zostanie umieszczona na trajektorii, która zaprowadzi ją do obiektu o średnicy ok. 50 km w dalszych obszarach Układu Słonecznego. Zbliżenie do obiektu znanego jako 2014 MU69 i oddalonego od Plutona o kolejne 1,6 mld km będzie miało miejsce w 2019 roku. Kontrolerzy lotu z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory w Laurel, Maryland już wcześniej wysłali odpowiednie komendy zmiany trajektorii w kierunku sondy. Cały proces zmiany kierunku składa się z czterech manewrów, które zostaną wykonane w nadchodzących dwóch tygodniach. Wczorajszy manewr był pierwszym z serii. Czytaj dalej na portalu Urania.

New Horizons przysłała na Ziemię zdjęcie Kerberosa - jest mniejszy niż uważano

admin — Fri, 23 Oct 2015 11:45:00 +0000

Zdjęcia jednego z małych księżyców Plutona - Kerberosa (nie mam pojęcia czemu nie tłumaczy się tego jako Cerber (?)) - wykonane przez sondę New Horizons i przesłane na Ziemię w tym tygodniu - uzupełniają portret rodziny księżyców Plutona. Kerberos okazuje się mniejszy niż oczekiwali tego naukowcy, a jego powierzchnia bardzo silnie odbija padające na niego promieniowanie. "Po raz kolejny Pluton nas zaskoczył," powiedział Hal Weaver, naukowiec projektu sondy New Horizons z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory w Laurel. Nowe dane przesłane przez sondę New Horizons 20 października przedstawiają Kerberosa jako wydłużony obiekt o dwóch platach (trochę jak kometa P67), z których większy ma średnicę około 8 km a mniejszy ok. 5 km. Członkowie zespołu naukowego misji wnioskują z tego nietypowego kształtu, że ów księżyc mógł powstać z połączenia dwóch mniejszych obiektów. Wysoka odbijalność powierzchni Kerberosa przypomina powierzchnię innych małych księżyców Plutona - prawdopodobnie tak jak w przypadku innych, księżyc pokryty jest warstwą czystego lodu wodnego. Przed zbliżeniem sondy do Plutona naukowcy skorzystali z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a do próby "zważenia" Kerberosa poprzez pomiar jego grawitacyjnego wpływu na sąsiedujące z nim inne małe księżyce. Okazało się, że ten wpływ był stosunkowo silny, szczególnie biorąc pod uwagę jak słabo Kerberos świecił. Z tych danych naukowcy wnioskowali, że jest to stosunkowo duży i masywny obiekt, którego powierzchnia pokryta jest ciemnym materiałem. Jednak dane przesłane teraz przez sondę wyraźnie wskazują, że ta teoria była błędna - dlaczego? Jak na razie nie wiadomo. "Nasze przewidywania były bardzo trafione w przypadku innych małych księżyców, jednak nie w przypadku Kerberosa," powiedział Mark Showalter z SETI Institute w Mountain View. Nowe wyniki z pewnością pozwolą lepiej zrozumieć fascynujący układ księżyców Plutona. Źródło: JHUAPL

Hubble odkrywa galaktyki odpowiedzialne za rejonizację Wszechświata

admin — Fri, 23 Oct 2015 19:14:27 +0000

Obserwacje wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przy wykorzystaniu zjawiska soczewkowania grawitacyjnego pozwoliły na odsłonięcie największej próbki najsłabszych i najwcześniejszych galaktyk we Wszechświecie. Niektóre z tych galaktyk powstały zaledwie 600 milionów lat po Wielkim Wybuchu i należą do najsłabszych galaktyk odkrytych jak dotąd przez teleskop Hubble'a. Zespół naukowców był w stanie określić, po raz pierwszy z pewną dozą pewności, że owe małe galaktyki były kluczowe dla powstania Wszechświata jaki widzimy teraz. Międzynarodowy zespół astronomów pod kierownictwem Hakima Ateka z Ecole Polytechnique Federale de Lausanne w Szwajcarii odkrył ponad 250 niewielkich galaktyk, które istniały zaledwie 600-900 milionów lat po Wielkim Wybuchu - to jedna z największych próbek galaktyk karłowatych odkryta w tej epoce. Światło z tych galaktyk podróżowało przez ponad 12 miliardów lat zanim dotarło do naszych teleskopów, umożliwiając astronomom spojrzenie w przeszłość, w czasy bardzo wczesnego wszechświata. Mimo, że imponująca, to jednak liczba znalezionych galaktyk w tak wczesnej epoce nie jest jedynym istotnym przełomem zespołu. Johan Richard z Observatoire de Lyon we Francji zauważa, że "Najsłabsze galaktyki wykryte w trakcie tych obserwacji teleskopem Hubble'a, są słabsze niż jakiekolwiek wcześniej odkryte przez ten teleskop." Przyglądając się światłu pochodzącemu od tych galaktyk, zespół astronomów odkrył, że skumulowane światło wyemitowane przez te galaktyki mogło odegrać główną rolę w jednym z najbardziej tajemniczych okresów historii wczesnego Wszechświata - w epoce rejonizacji. Rejonizacja rozpoczęła się gdy gęsta mgła gazu wodorowego spowijająca wczesny Wszechświat zaczęła się rozpływać. Światło ultrafioletowe mogło wtedy zacząć przemieszczać się na duże odległości nie napotykając na swojej drodze niczego. Tym samym Wszechświat stał się przezroczysty dla światła ultrafioletowego. Obserwując promieniowanie UV pochodzące od znalezionych galaktyk astronomowie byli w stanie obliczyć czy były to galaktyki, które brały udział w procesie rejonizacji. Zespół określił, po raz pierwszy z pewną dozą pewności, że najmniejszej i najbardziej obfite galaktyki mogły odgrywać głóną rolę w utrzymaniu przezroczystości Wszechświata. Dzięki temu, można było określić, że epoka rejonizacji - która zakończyła się gdy Wszechświat stał się całkowicie przezroczysty - zakończyła się około 700 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Główny autor Atek tłumaczy: "Jeżeli weźmiemy pod uwagę tylko wkład ze strony jasnych i masywnych galaktyk okazuje się, że nie wystarczyłoby to to zrejonizowania Wszechświata. Musimy także dodać wkład ze strony bardziej obfitej populacji słabych galaktyk karłowatych." Aby dokonać tego odkrycia zespół wykorzystał najgłębsze zdjęcia soczewkowania grawitacyjnego wykonane w trzech gromadach galaktyk. Zdjęcia powstały w ramach programu Hubble Frontier Fields. Owe gromady wytwarzają olbrzymie pole grawitacyjne zdolne zakrzywić promieniowanie słabych galaktyk leżących daleko za tymi gromadami. Dzięki temu możliwe staje się poszukiwanie i badanie pierwszych generacji galaktyk we Wszechświecie. Jean-Paul Kneib, współautor badania z Ecole Polytechnique Federale de Lausanne w Szwajcarii tłumaczy "Gromady z programu Frontier Fields działają jak potężne teleskopy naturalne ukazując nam te słabe galaktyki karłowate, których w innej sytuacji nie bylibyśmy w stanie dostrzec." Współautor badania Mathilde Jauzac, z Durham University (Wielka Brytania) oraz University of KwaZulu-Natal (RPA) zauważa znaczenie odkrycia i udziału w nim teleskopu Hubble'a: "Hubble wciąż pozostaje niezrównanym pod względem zdolności obserwacji najodleglejszych galaktyk. Sama głębia danych z programu Hubble Frontier Field gwarantuje bardzo precyzyjne zrozumienie procesu powiększania obrazu przez gromady galaktyk." Owe wyniki podkreślają niesamowite możliwości programu Frontier Fields, w którym możemy doczekać się odkrycia kolejnych i jeszcze odleglejszych galaktyk gdy Hubble spojrzy na kolejne trzy gromady galaktyk w najbliższej przyszłości. Publikacja wyników badań naukowych oczekuje na zatwierdzenie w czasopiśmie Astrophysical Journal. Źródło: APJ

Naukowcy zidentyfikowali alkohol na komecie Lovejoy

admin — Fri, 23 Oct 2015 20:05:12 +0000

W dniu dzisiejszym naukowcy ogłosili, po raz pierwszy zidentyfikowali dwa złożone związki organiczne na powierzchni komety, rzucając tym samym nowe światło na pochodzenie planet takich jak Ziemia. Alkohol etylowy oraz prosty cukier jaki jest aldehyd glikolowy wykryte zostały w komecie Lovejoy - informują naukowcy w artykule opublikowanym w czasopiśmie Science Advances. "Te złożone związki organiczne mogą stanowić część materiału skalnego, z którego uformowały się planety," czytamy w artykule. Inne związki organiczne były wcześniej odkrywane w kometach, chociażby niedawno na komecie 67P/Churyumov-Gerasimenko odkryto kilka związków organicznych, z których cztery wcześniej nie były odkryte na żadnej komecie. Z uwagi na fakt, że komety zawierają najstarszy i najbardziej prymitywny materiał w Układzie Słonecznym, naukowcy uważają je za swoiste kapsuły czasu, które umożliwiają spojrzenie w początki Układu Słonecznego 4,6 mld lat temu. Jednak chociaż najnowsze odkrycie nie kończy debaty o tym czy to komety zasiały na Ziemi związki niezbędne do powstania życia, to jednak poszerza naszą wiedzę, mówi Doninique Bockelee-Morvan, astrofizyczka z z Francuskiego Krajowego Centrum Badań Naukowych. "Obecność głównych związków chemicznych w materii kometarnej to istotny krok na drodze do zrozumienia warunków panujących w czasie gdy życie powstało na naszej planecie," powiedziała agencji AFP. "Te obserwacje wskazują możliwe wytłumaczenie powstania życia na Ziemi," dodaje. Należy jednak pamiętać, że istnieją także inne teorie powstania życia na Ziemi - np. gaz z erupcji wulkanicznych. Kometa Lovejoy jest szczególnie interesująca dla naukowców bowiem "jest jedną z najaktywniejszych komet w naszym orbitalnym sasiedztwie," napisano w artykule. Badania były wykonywane przy użyciu 30-metrowego teleskopu w Institut de Radioastronomie Milimetrique w Sierra Nevada w Hiszpanii w styczniu 2015, gdy kometa była w szczycie swojej jasności i aktywności. Źródło: Science Advances

Oxia Planum - prawdopodobny cel łazika ExoMars 2018

admin — Sun, 25 Oct 2015 08:02:29 +0000

Oxia Planum zostało zaproponowane jako główny kandydat na miejsce lądowania w ramach misji ExoMars 2018. ExoMars 2018 - misja składająca się z łazika i platformy powierzchniowej to druga z dwóch misji tworzących program ExoMars, przedsięwzięcie Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz rosyjskiej agencji Roskosmos. Start misji planowany jest na maj 2018 roku, a planowane lądowanie na Czerwonej Planecie na styczeń 2019 roku. Nieco wcześniej sonda Trace Gas Orbiter oraz demonstrator wejścia, opadania i lądowania Schiaparelli zostaną wystrzelone w podróż na Marsa w marcu 2016 roku i dotrą tam około października przyszłego roku. Schiaparelli wyląduje na obszarze znanym jako Meridiani Planum. Orbiter będzie natomiast badał atmosferę i działał jako pośrednik dla drugiej z misji. Poszukiwanie odpowiedniego miejsca lądowania dla drugiej z misji rozpocżęło się w grudniu 2013 roku, gdy społeczność naukową zaproszono do składania propozycji. W październiku 2014 roku grupa robocza Landing Site Selection Working Group wybrała cztery propozycje. Ubiegły rok minął na ocenie tych miejsc, uwzględnianiu ograniczeń inżynieryjnych podczas opadania i lądowania oraz potencjalnych korzyści naukowych takiej misji. Głównym celem dla łazika będzie poszukiwanie dowodów istnienia na Marsie życia w przeszłości lub teraźniejszości na obszarze, który kiedyś skryty był wodą. Wiertło zainstalowane na pokładzie łazika ExoMars będzie w stanie pobrać próbki z głębokości nawet 2 metrów pod powierzchnią. To jeden z najważniejszych aspektów... czytaj dalej na portalu Urania.

Amerykanie chcieli umieścić astronautów w satelitach szpiegowskich

admin — Sun, 25 Oct 2015 21:05:53 +0000

Amerykańskie Narodowe Biuro Rozpoznania (National Reconnaissance Office, NRO) w dniu 22 października br. opublikowało pokaźny zestaw odtajnionych nagrań - w tym poniższy niemy film i zdjęcia - z lat sześćdziesiątych XX wieku dotyczących wojskowego programu lotów załogowych. W ramach misji Manned Orbiting Laboratory (MOL) planowano wysłanie wojskowych astronautów na małą stację kosmiczną. Według oficjalnych informacji dotyczących MOL Siły Powietrzne USA testowało "korzyści dla wojska" z umieszczenia ludzi na orbicie, jednak w rzeczywistości prawdziwym celem programu było wysłanie astronautów, którzy mieli sterować satelitą szpiegowskim dla NRO. https://www.youtube.com/watch?v=cRNq8tbay_g&w=853&h=480 Prezydent Nixon anulował program MOL w czerwcu 1969 roku jeszcze przed pierwszym lotem ze względu na rosnące koszty oraz co raz doskonalsze rozwiązania stosowane na bezzałogowych satelitach szpiegowskich. Siły Powietrzne wybrały już 17 astronautów do misji MOL przed anulowaniem całego programu. Z resztą niektórzy z nich przenieśli się następnie do NASA tak jak chociażby Robert Crippen, który znalazł się na pokładzie pierwszej misji wahadłowca w 1981 roku oraz Richard Truly, który po jakimś czasie został administratorem NASA. Źródło: spacenews

Promieniowanie rentgenowskie a masywne gwiazdy

admin — Mon, 26 Oct 2015 19:29:24 +0000

Młode masywne gwiazdy znane są z silnej emisji promieniowania rentgenowskiego. Jednak w przeciwieństwie do promieniowania rentgenowskiego z gwiazd o niewielkiej masie, gdzie powstaje ono w fotosferze gwiazdy, promienie rentgenowskie w gwiazdach masywnych najprawdopodobniej są efektem potężnych fal uderzeniowych. Za to zjawisko odpowiedzialnych może być kilka rodzajów fal uderzeniowych: powstających wskutek bardzo silnych wiatrów napędzanych promieniowaniem gwiazdy, powstających wskutek czołowego zderzenia wiatrów kierowanych magnetycznie przez pole magnetyczne gwiazdy lub zderzeń wiatrów w układach podwójnych gwiazd. Rozpoznanie mechanizmów umożliwia astronomom identyfikację najaktywniejszych procesów, a tym samym odszyfrowanie dodatkowych informacji o składzie fizycznym i etapie ewolucji gwiazdy. Astronomowie z Cfa (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics) Nick Wright, Jeremy Drake oraz Marcio Guaqrcello wraz ze współpracownikami wykorzystali dane z obserwatorium rentgenowskiego Chandra do zbadania emisji pochodzących od 106 masywnych gwiazd w stosunkowo bliskiej gromadzie Cygnus-OB2. Ta stosunkowo duża próbka gwiazd umożliwiła naukowcom przetestowanie wykorzystywanych przez nich modeli poprzez sprawdzanie czy istnieją wyraźne związki między np. intensywnością promieniowania rentgenowskiego a jasnością gwiazdy. Astronomowie odkryli, że w badanej próbce gwiazd istnieje wyraźny związek między intensywnością w zakresie rentgenowskim, a całkowitą jasnością gwiazdy. Wyniki wskazują, że promieniowanie rentgenowskie jest szesnaście milionów razy mniejsze od całkowitego promieniowania gwiazdy. Wynik ten pokrywa się do wcześniej publikowanych wyników dla innego regionu formowania się masywnych gwiazd i skłania naukowców do pierwszej wersji wytłumaczenia fal uderzeniowych (związanego z promieniowaniem gwiazdy). Jednak dla najmasywniejszych gwiazd w próbce znaleziono także dowody na fale uderzeniowe powodowane zderzeniami wiatrów gwiezdnych. Nowe wyniki pozwoliły na uściślenie modeli emisji rentgenowskiej masywnych gwiazd. Z uwagi na fakt, że uzyskane wyniki z jednej gromady nie różnią się zbytnio od wyników w innych gromadach, najnowsza praca pozwala stwierdzić, że mechanizmy tej emisji nie zależą silnie od lokalnych warunków otoczenia. Źródło: CfA Więcej informacji:

artykuł naukowy

Zaobserwować wejście śmieci kosmicznych w atmosferę...

admin — Mon, 26 Oct 2015 20:49:01 +0000

Miliony fragmentów śmieci kosmicznych - pozostałości po rakietach i sondach - znajdują się na orbicie ziemskiej. Większość z nich w końcu wpadnie w ziemską atmosferę i ulegnie dezintegracji i spaleniu w czasie lotu nie docierając nigdy na powierzchnię Ziemi. Astronomowie niedawno zaobserwowali jeden z takich obiektów i po raz pierwszy w historii potrafią przewidzieć kiedy i gdzie wejdzie on w atmosferę. Tego typu prognozy mogą pozwolić naukowcom na obserwowanie wejść śmieci kosmicznych w atmosferę, a przez to lepsze zrozumienie procesów zachodzących podczas wejścia obiektów w atmosferę i ocenę, które obiekty mogą zagrażać ludziom na Ziemi. Wspomniany obiekt został wykryty 3 października w ramach przeglądu nieba Catalina Sky Survey (CSS) - projektu w ramach którego na niebie poszukuje się komet i planetoid ze szczególną uwagą zwróconą na obiekty, które potencjalnie mogą zagrażać Ziemi. Wkrótce po odkryciu astronomowie uświadomili sobie że ten sam obiekt został już zauważony w ramach CSS w 2013 roku. Porównanie obu obserwacji pozwoliło naukowcom na określenie orbity obiektu. Okazało się, że orbita przypomina typową orbitę śmieci kosmicznych, a nie naturalnych obiektów. Co więcej, udało się określić, że obiekt wejdzie w ziemską atmosferę 13 listopada nad Oceanem Indyjskim w pobliżu Sri Lanki. Nick Moskovitz, planetolog z Lowell Observatory, jeden z wielu obserwatorów na całym świecie zajmujących się śmieciami kosmicznymi powiedział: "Nie jesteśmy na 100% pewni czy jest to sztuczny obiekt, ale będziemy starali się upewnić w ciągu nadchodzących kilku nocy. Orbita wskazuje, że w tym tygodniu obiekt niemalże otrze się o ziemską atmosferę, więc będziemy mieli okazję zebrać więcej danych." Moskovitz planuje zdalne obserwowanie obiektu za pomocą teleskopu Southern Astrophysical Research (SOAR) znajdującego się w Chile. Podczas obserwacji wykonane zostaną zdjęcia oraz przeprowadzona zostanie spektroskopia obiektu. Dzięki temu dokładniej poznamy ten obiekt, włącznie z jego składem chemicznym. Moskovitz powiedział: "Sztuczne obiekty pokryte są warstwą farby, a bardzo często farba ma w swoim składzie tlenek tytanu. Związek ten nie występuje naturalnie, więc jeżeli w widmie obiektu dostrzeżemy obecność tlenku tytanu - będziemy mieli pewność, że to sztuczny obiekt." Współpracownicy Moskovita z Włoch oraz z Jet Propulsion Laboratory w Kalifornii wykorzystają dane z obserwacji do uściślenia orbity co pozwoli na dokładniejsze określenie miejsca wejścia w atmosferę 13 listopada. Moskovitz ma nadzieję, że zespół zdąży rozstawić instrumenty i zaobserwować moment wejścia obiektu w atmosferę z prędkością ponad 10 km/s. Jeden z członków zespołu, Peter Jenniskens z SETI Institute w Kalifornii poszukuje nawet możliwości wyczarterowania prywatnego samolotu w celu zaobserwowania wejścia w atmosferę z bliska. Według Moskovitza omawiany obiekt ma średnicę rzędu 1-2 m i prawdopodobnie spłonie w atmosferze. "Nie wiemy co to jest, więc nie znamy kształtu obiektu i nie wiemy czy ulegnie rozpadowi w atmosferze. Element panelu słoneczego będzie przecież zachowywał się zupełnie inaczej niż fragment rakiety czy zbiornika na paliwo. Istnieje możliwość, że fragmenty dotrą do powierzchni Ziemi, ale jest ona bardzo mała." Według danych NASA na orbicie okołoziemskiej znajdują się miliony śmieci kosmicznych z czego około połowa to obiekty o średnicy 1-2 cm, a 20 000 to obiekty większe od piłki do tenisa. Rosnąca populacja śmieci kosmicznych stanowi zagrożenie dla sond, satelitów czy chociażby Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Amerykańska sieć śledzenia przestrzeni kosmicznej (Space Surveillance Network) śledzi obiekty o rozmiarach większych od 5 cm, jednak jak dotąd nikomu nie udało się precyzyjnie okreslić momentu wejścia takiego obiektu w atmosferę. Taka zdolność znacznie poprawiłaby poziom bezpieczeństwa na orbicie. Według Moskovitza 13 listopada będzie doskonałą okazją do nauki: "To jak kontrolowany eksperyment. Ogólnie nie możemy przewidzieć kiedy planetoidy czy inne obiekty powodujące zjawisko meteoru uderzą w Ziemię i nie możemy zaplanować obserwacji takiego zdarzenia. Jednak na to konkretne zdarzenie możemy się przygotować. Obserwowanie wejścia obiektu w atmosferę pozwoli nam lepiej zrozumieć jak atmosfera oddziałuje na obiekty wchodzące w nią z dużą prędkością." Niezależnie od tego czy obiekt okaże się sztucznego pochodzenia czy naturalnego będzie doskonałą okazją do nauki. Źródło: Lowell Observatory

Ubiegłotygodniowe ogromne włókno na Słońcu

admin — Tue, 27 Oct 2015 11:00:00 +0000

W ubiegłym tygodniu na powierzchni Słońca można było obserwować długą, ciemną linię - tzw. włókno (filament), która rozciągała się na prawie połowie widocznej tarczy Słońca. Włókno doskonale widać na powyższym zdjęciu wykonanym 21 października 2015 roku przez sondę Solar Dynamics Observatory. To wyjątkowo długie włókno rozciąga się na odległość równą 50 średnicom Ziemi. Włókna to wydłużone obłoki materii słonecznej unoszone nad powierzchnią Słońca wzdłuż linii pola magnetycznego. Bardzo często są one niestabilne i ulegają rozerwaniu w czasie krótszym od tygodnia, choć czasami wytrzymują dłużej. Włókna są ciemniejsze niż większa część tarczy słonecznej jeżeli obserwowane są w zakresie promieniowania UV. Powyższe włókno obserwowane był na falach ultrafioletowych o długości 19.3 nm. Źródło: SDO/NASA

Sonda Dawn obniża wysokość nad Ceres

admin — Tue, 27 Oct 2015 06:30:00 +0000

W ubiegły piątek (23.10) sonda Dawn (NASA) uruchomiła swój silnik jonowy i rozpoczęła podróż w kierunku czwartej i ostatecznej orbity naukowej wokół planety karłowatej Ceres. Sonda zakończyła właśnie dwa miesiące obserwacji z wysokości 1470 km i przesłała na Ziemię obszarne pakiety zdjęć i innych danych. Sonda opuściła swoją orbitę na wysokości 1470 km nad powierzchnią Ceres i przemieszcza się w kierunku ostatecznej orbity, tzw. niskiej orbity mapowania. Sonda Dawn będzie stopniowo obniżała swoją wysokość nad planetą przez kolejne siedem tygodni. Zniżanie zakończy się dopiero na wysokości poniżej 380 km nad powierzchnią Ceres. W połowie grudnia sonda rozpocznie wykonywanie obserwacji z tej wysokości. Dzięki takiemu zbliżeniu do powierzchni na zdjęciach wykonanych przez Dawn będą rozróżnialne szczegóły o rozmiarach do 35 metrów. Naukowcy z zespołu misji Dawn szczególnie zainteresowani są wykonywaniem dokładnych zdjęć krateru Occator, w którym znajdują się słynne jasne kropki. Powyżej mozaika zdjęć krateru Occator wykonanych z trzeciej orbity naukowej na wysokości 1470 km. Więcej informacji o misji sondy Dawn można znaleźć na stronach:

Źródło: NASA

Sonda Cassini jutro zanurkuje w gejzery Enceladusa!

admin — Tue, 27 Oct 2015 08:37:55 +0000

W środę, 28 października 2015 roku o godzinie 17:23 naszego czasu sonda Cassini zbada ocean znajdujący się pod lodową skorupą Enceladusa przelatując przez gejzer lodowych cząstek w południowej części księżyca na wysokości zaledwie 49 km nad powierzchnią. https://www.youtube.com/watch?v=BZ1KowQXc3Y&w=853&h=480 Sonda Cassini została wystrzelona w przestrzeń kosmiczną w 1997 roku i weszła na orbitę Saturna w 2004 roku. Od tego momentu bezustannie bada gazowego olbrzyma, jego pierścienie i pole magnetyczne. Poniżej znajduje się siedem najważniejszych faktów o planowanym na środę przelocie sondy w pobliżu Enceladusa:

Enceladus to lodowy księżyc Saturna. Na samym początku misji sonda Cassini odkryła, że na Enceladusie widoczne są ślady intensywnej aktywności geologicznej, włącznie z potężnymi gejzerami lodu, pary wodnej oraz cząsteczek organicznych wyrzucanych z południowego regionu okołobiegunowego. Nieco później dane z sondy Cassini doprowadziły naukowców do wniosku, że pod lodową skorupą księżyca znajduje się globalny ocean, w którym ma miejsce aktywność hydrotermalna. To oznacza, że wewnątrz Enceladusa mogą istnieć warunki niezbędne do powstania i utrzymania życia.
Środowy przelot w pobliżu Enceladusa będzie najgłębszym przelotem przez gejzery Enceladusa, w których najprawdopodobniej znajduje się materia bezpośrednio pochodząca z podpowierzchniowego oceanu. Sonda przelatywała już bliżej powierzchni księżyca, ale nigdy bezpośrednio przez materię z aktywnego gejzeru.
czytaj dalej na portalu Urania...

Rosja wyśle kosmonautów na Księżyc

admin — Wed, 28 Oct 2015 06:09:01 +0000

W trakcie konferencji dotyczącej technologii kosmicznych prezes Korporacji Rakietowo-Kosmicznej Energia poinformował, że Rosjanie planują załogowe lądowanie na Księżycu w 2029 roku. Przed tą datą dojdzie także do autonomicznego lotu na Księżyc. Władimir Sołncew, prezes korporacji Energia poinformował, że podróż rosyjskich kosmonautów na powierzchnię Księżyca zaplanowano na 2029 rok. Sołncew jest prezesem zakładu produkującego statki załogowe Sojuz, którymi astronauci z wielu krajów docierają na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Podczas tej samej konferencji Sołncew poinformował także, że w 2021 roku odbędzie się pierwszy lot nowego statku kosmicznego wykonanego z materiałów kompozytowych i zdolnego do lotu na Księżyc. Dwa lata później, w 2023 roku dojdzie do pierwszego cumowania nowego statku do ISS, a w 2025 roku statek zostanie przetestowany podczas autonomicznego lotu na Księżyc. Lot ten pozwoli na sprawdzenie technologii i opracowanie planu załogowego lotu na Księżyc. Według planów na powierzchnię Księżyca wybierze się czteroosobowa załoga, która spędzi tam co najmniej 14 dni. Jak dotąd sztuczka z lądowaniem na Księżycu udała się tylko Amerykanom, którzy w latach 1969-1972 aż sześć razy lądowali na powierzchni Księżyca. Wtedy wydawało się, że to dopiero początek ery załogowych misji kosmicznych - przyszłość napisała zupełnie inny scenariusz. Źródło: sputniknews

Poświata horyzontalna na Księżycu wyjaśniona

admin — Wed, 28 Oct 2015 09:00:00 +0000

Naukowcy z University of Western Australia znaleźli wytłumaczenie tajemniczego zjawiska, które intrygowało naukowców przez prawie pół wieku. Badaczom udało się znaleźć wytłumaczenie 'poświaty horyzontalnej' (nietypowej poświaty występującej na zachodnim horyzoncie Księżyca tuż po zachodzie Słońca), które związane jest z dwoma nowymi zjawiskami dotyczącymi ruchu pyłu na powierzchni Księżyca, tj. 'burzami pyłowymi przy wschodzie Słońca' oraz 'pojaśnieniem horyzontalnym'. Profesor Brian O'Brien z UWA School of Physics powiedział, że odkryć dokonano za pomocą niewielkiego detektora pyłu, który stworzył w 1966 roku. "W 2011 roku opisaliśmy dwa powody na to dlaczego wątpimy w popularną opinię, że poświata horyzontalna powstaje wskutek unoszenia drobin pyłu przez pola elektryczne na duże wysokości nad powierzchnią Księżyca," mówi O'Brien. Czytaj dalej na portalu Urania.

Cienki dysk młodych gwiazd w zgrubieniu centralnym!

admin — Wed, 28 Oct 2015 11:00:00 +0000

Korzystając z teleskopu VISTA w Obserwatorium Paranal w Chile astronomowie odkryli wcześniej nieznany składnik Drogi Mlecznej. Mapując położenie klasy gwiazd o zmiennej jasności, zwanych Cefeidami, odkryto dysk młodych gwiazd ukryty za gęstymi obłokami pyłu w zgrubieniu centralnym naszej Galaktyki. Prowadzony przez ESO przegląd nieba Vista Variables w ramach Via Lactea Survey obejmuje wielokrotne wykonywanie zdjęć centralnej części naszej Galaktyki w zakresie podczerwonym za pomocą teleskopu Vista w Obserwatorium Paranal w Chile. W ramach przeglądu odkryto już wiele nowych obiektów, w tym gwiazd zmiennych czy gromad. Zespół astronomów pod kierownictwem Istvana Dekany z Pontificia Universidad Catolica de Chile wykorzystał teraz dane z tego przeglądu zebrane miedzy 2010 a 2014 rokiem do odkrycia wcześniej nieznanego składnika naszej własnej galaktyki - Drogi Mlecznej. "Zgrubienie centralne Drogi Mlecznej składa się z olbrzymiej liczby starych gwiazd. Jednak dane z teleskopu VISTA odkryły coś nowego - i bardzo młodego wg standardów astronomicznych!" mówi Istvan Dekany, główny autor nowego opracowania. https://www.youtube.com/watch?v=3tBSAI34DJM&w=853&h=480 Analizując dane z przeglądu nieba astronomowie znaleźli 655 kandydatów na gwiazdy zmienne zwane cefeidami. Cefeidy okresowo zwiększają i zmniejszają swoje rozmiary w czasie od kilku dni do kilku miesięcy jednocześnie znacznie zmieniając swoją jasność. Czas w jakim cefeida zwiększa i zmniejsza swoją jasność jest dłuższy dla jaśniejszych gwiazd i krótszy dla ciemniejszych. Ten niesamowicie precyzyjnie określony związek odkryty w 1908 roku przez amerykańską astronom Henriettę Swan Leavitt, pozwala astronomom poprzez badanie cefeid mierzyć odległości we Wszechświecie i określać położenie odległych obiektów w Drodze Mlecznej i za nią. https://www.youtube.com/watch?v=E_VzHycqoKo&w=853&h=480 Jednak jest jeden haczyk - nie wszystkie cefeidy są takie same - można je podzielić na dwie główne klasy, z których jedna jest dużo młodsza niż druga. W próbce 655 gwiazd zespół zidentyfikował 35 gwiazd jako tzw. klasyczne cefeidy - młode, jasne gwiazdy istotnie odróżniające się od typowych, dużo starszych mieszkańców zgrubienia centralnego Drogi Mlecznej. Zespół astronomów zebrał informacje o jasności i okresie pulsacji tych 35 klasycznych cefeid i określił ich odległość od Ziemi. To właśnie okres pulsacji bezpośrednio związany z wiekiem gwiazdy ujawnił ich zaskakująco młody wiek. "Wszystkie odkryte przez nas klasyczne cefeidy są młodsze niż 100 milionów lat. Najmłodsza z nich może mieć zaledwie 25 milionów lat, choć nie wykluczamy, że wśród nich mogą być jeszcze młodsze i jaśniejsze cefeidy," mówi drugi autor opracowania Dante Minniti z Universidad Andres Bello w Santiago w Chile. Wiek tych klasycznych cefeid stanowi wyraźny dowód na istnienie ciągłych procesów gwiazdotwórczych w centralnym zgrubieniu Drogi Mlecznej 100 milionów lat temu. Jednak jak się wkrótce okazało, to nie było jedyne istotne odkrycie w danych z przeglądu nieba. Mapując odkryte cefeidy zespół naukowców odkrył całkowicie nowy obiekt w Drodze Mlecznej - cienki dysk młodych gwiazd w zgrubieniu centralnym. Ten nowy składnik naszej galaktyki pozostawał nieznany i dobrze ukryty za gęstymi obłokami pyłu. Odkrycie tego dysku doskonale obrazuje siłę teleskopu VISTA, który był projektowany do badania odległych rejonów Drogi Mlecznej poprzez wysokiej rozdzielczości zdjęcia w zakresie podczerwonym. "Nasze odkrycie to prawdziwa demonstracja niezrównanych zdolności teleskopu VISTA w poszukiwaniu dobrze ukrytych regionów naszej galaktyki, których nie można dojrzeć w ramach żadnego innego obecnego czy planowanego przeglądu nieba" mówi Dekany. "Ten region Drogi Mlecznej był całkowicie nieznany do czasu gdy znaleźliśmy go w ramach przeglądu VVV!" dodaje Minniti. Niezbędne są dalsze badania, które pozwolą ocenić czy cefeidy powstały tam gdzie się teraz znajdują czy dotarły w to miejsce z dalszych regionów galaktyki. Zrozumienie ich podstawowych cech, interakcji i ewolucji jest kluczowe dla naszego rozumienia ewolucji Drogi Mlecznej oraz ewolucji galaktyk w ogólności. Źródło: ESO

Tlen cząsteczkowy na komecie 67P

admin — Thu, 29 Oct 2015 06:48:02 +0000

Zaskoczeni naukowcy w środę ogłosili odkrycie dużych ilości tlenu na komecie, która przeszła w pobliżu Słońca w sierpniu i jest obiektem badań sondy Rosetta. Znalezisko to stanowi "ogromną niespodziankę" dla naukowców podważając powszechne teorie dotyczące powstania naszego Układu Słonecznego, mówi naukowiec Andre Bieler z University of Michigan. Pomiary wykonane przez sondę Rosetta sugerują, że cząsteczki tlenu znajdujące się w gazowym halo komety 67P musiały istnieć "przed lub w momencie" jej powstawania. Tego typu odkrycie może mieć istotny wpływ na nasze rozumienie procesów chemicznych zachodzących w okresie tworzenia się Układu Słonecznego 4,6 miliarda lat temu. "Wierzymy, że ten tlen jest pierwotny, co oznacza, że jest starszy od naszego Układu Słonecznego," mówi Bieler. Naukowcy wcześniej wykluczali obecność tlenu (O2) na kometach takich jak 67P/Churyumov-Gerasimenko - intensywnie badana przez europejską sondę. Czytaj dalej na portalu Urania.

Formowanie gwiazd niezależne od masy?

admin — Sat, 31 Oct 2015 07:44:34 +0000

Obserwacje prowadzone przez astronomów z University of Leeds wykazały po raz pierwszy, że masywna gwiazda o masie równej 25 masom Słońca, powstaje w podobny sposób jak gwiazdy o niewielkiej masie. Odkrycie dokonane dzięki danym z najnowocześniejszego teleskopu Atacama Large Milimeter/submilimeter Array (ALMA) w Chile zostało przedstawione w artykule opublikowanym dzisiaj w Astrophysical Journal Letters. Główna autorka artykułu dr Katharine Johnston z School of Physics and Astronomy powiedziała: "Nasze przełomowe obserwacje wskazują, że nie tylko owa wciąż formująca się młoda gwiazda karmi się z otaczającego ją dysku materii tak jak gwiazdy podobne do Słońca, lecz przypomina je także pod względem rotacji dysku wokół gwiazdy." "Bez dysku, który może przekazywać materię na powierzchnię powstającej gwiazdy w cienkiej i gęstej warstwie, procesy energetyczne takie jak chociażby wiatry gwiezdne gorących gwiazd mogą powstrzymać opadanie materii na powierzchnię gwiazdy." Badania stanowią jeden z ostatnich elementów układanki do zrozumienia ewolucji najmasywniejszych i najjaśniejszych gwiazd typu O. Właśnie te gwiazdy mają największy wkład w produkcję cięższych pierwiastków We Wszechświecie, takich jak żelazo czy złoto, które wyrzucają w przestrzeń kosmiczną w dramatycznych eksplozjach supernowych. Z każdym krokiem pojawiały się kolejne dowody na to, że masywne gwiazdy powstają w sposób podobny do niewielkich gwiazd, jednak jak dotąd, obracające się dyski, które wyglądają dokładnie tak jak te znajdujące się wokół gwiazd o niewielkiej masie zauważono jedynie wokół gwiazd typu B o masie mniejszej niż 18 mas Słońca. Powyżej masy 18 mas Słońca do teraz nie udało się znaleźć dysków podobnych do tych otaczających małomasywne gwiazdy. Co więcej, wokół takich gwiazd astronomowie często obserwowali chaotyczne, obracające się struktury setki razy większe od dysków gwiazd małomasywnych. "W pewnym momencie zaczęliśmy myśleć, że prawdziwe dyski nie występują wokół najmasywniejszych gwiazd, co może sugerować, że te gwiazdy powstają w inny sposób," mówi dr Johnston. "Jednak gdy spojrzeliśmy na obserwacje wykonane w obserwatorium ALMA znaleźliśmy dokładnie to czego poszukiwaliśmy. Znaleźliśmy dysk wokół gwiazdy typu O, który jest bardzo podobny do dysku, z którego powstały planety wokół Słońca. Oczywiście jest on dużo większy niż w przypadku Słońca - sam dysk ma rozmiary 10-krotnie większe i 100-krotnie większą masę niż dyski znajdowane przy innych młodych gwiazdach." Nic dziwnego, że na to odkrycie trzeba było długo czekać - gwiazdy masywne powstają znacznie szybciej niż gwiazdy o mniejszej masie i po prostu trudniej jest znaleźć gwiazdę, która właśnie teraz przechodzi przez to krótkie stadium swojej ewolucji. Co więcej masywnych gwiazd jest dużo mniej niż małomasywnych gwiazd, więc trzeba powiększyć terytorium poszukiwań. Dla przykładu Orion, najbliższy nam obszar formowania się masywnych gwiazd znajduje się prawie dziesięciokrotnie dalej od nas niż najbliżej obserwowane młode gwiazdy o małej masie otoczone dyskami. Prof. Melvin Hoare, współautor badania powiedział: "Po prostu potrzebowaliśmy lepszego teleskopu, które mogłyby zajrzeć znacznie dalej w otoczki gazu otaczające masywne gwiazdy podczas ich tworzenia. Potrzebowaliśmy rewolucyjnego teleskopu takiego jak ALMA. Teraz chcemy uzyskać więcej czasu obserwacyjnego na tym teleskopie, tym razem w lepszej rozdzielczości, aby spróbować zobaczyć czy dysk jest jednorodny czy też ulega fragmentacji, wskutek której mogą powstać kolejne gwiazdy lub planety."

Tajemnice ośrodka międzygwiezdnego i pola magnetycznego

admin — Thu, 29 Oct 2015 21:37:18 +0000

W 2012 roku sonda Voyager 1 przeszła do historii wchodząc w przestrzeń międzygwiezdną i zostawiając za sobą wszystkie planety i wiatr słoneczny. Jednak obserwacje przesyłane z pionierskiej sondy zaskakiwały odczytami pola magnetycznego wokół niej, bowiem różniły się od obserwacji z innych sond. Nowe badania rzucają nowe światło na to zagadnienie. W artykule opublikowanym w Astrophysical Journal Letters, Nathan Schwadron z University of New Hampshire wraz ze współpracownikami przeanalizowali dane dotyczące pola magnetycznego z sondy Voyager 1 i odkryli, że kierunek pola magnetycznego powoli się zmienia od momentu gdy sonda osiągnęła przestrzeń międzygwiezdną. Naukowcy uważają, że jest to spowodowane przez bliskość granicy wiatru słonecznego, strumienia naładowanych cząstek ze Słońca. "Nasze badania dostarczyły bardzo silnych dowodów na to, że Voyager 1 znajduje się w regionie gdzie pole magnetyczne jest odchylane przez wiatr słoneczny," powiedział Schwadron, główny autor badania. Naukowcy przewidują, że za 10 lat sonda Voyager 1 osiągnie "czystszy" region przestrzeni międzygwiezdnej, gdzie wiatr słoneczny już nie wpływa tak bardzo na pole magnetyczne. Przejście sondy w przestrzeń międzygwiezdną oznaczało, że opuściła ona heliosferę - bąbel wiatru słonecznego otaczający naszą gwiazdę i jej planety. Obserwacje z instrumentów sondy Voyager odkryły, że gęstość cząsteczek jest 40-krotnie większa na zewnątrz tej granicy niż w środku, co potwierdza, że sonda faktycznie opuściła heliosferę. Jednak jak dotąd wykonane przez sondę Voyager 1 obserwacje kierunku lokalnego, międzygwiezdnego pola magnetycznego wciąż różnią się o ponad 40 stopni od tego co określiły inne sondy. Nowe badania sugerują, że owa nieścisłość spowodowana jest faktem, że sonda znajduje się w zaburzonym polu magnetycznym tuż za heliopauzą - granicą między wiatrem słonecznym i ośrodkiem międzygwiezdnym. W 2009 roku sonda Interstellar Boundary Explorer (IBEX) odkryła "wstęgę" energetycznych atomów, która może wiele powiedzieć o kireunku czystego, międzygwiezdnego pola magnetycznego. Tak zwana "wstęga IBEX", która tworzy okrągły łuk na niebie wciąż jest tajemnicza, jednak naukowcy uważają, że powstaje wskutek przepływu neutralnych atomów wodoru z wiatru słonecznego, które zostały zrejonizowane przez pobliską przestrzeń międzygwiezdną, a następnie przyłączyły elektrony. W ramach nowych badań wykorzystano wiele zestawów danych w celu potwierdzenia, że kierunek pola magnetycznego w centrum wstęgi IBEX jest taki sam jak kierunek pola magnetycznego w ośrodku międzygwiezdnym. Obserwacje z sond Ulysses oraz SOHO także wspierają te wyniki. "Wszystkie zestawy danych zebranych na przestrzeni ostatnich 25 lat wskazują ten same punkt pola magnetycznego," mówi Schwadron. Z czasem i w co raz większej odległości od heliosfery pole magnetyczne będzie stopniowo kierowało się w strone "prawdziwej północy" określonej przez wstęgę IBEX. Jeżeli pole wokół sondy będzie nadal zmieniało kierunek, to około 2025 roku pokryje się z kierunkiem pola magnetycznego obserwowanym przez sondę IBEX. To będzie oznaczać, że sonda znalazła się w mniej zaburzonym regionie ośrodka międzygwiezdnego. "To ciekawy sposób patrzenia na dane. W ten sposób możemy przewidzieć ile jeszcze upłynie czasu zanim sonda Voyager 1 znajdzie się w ośrodku, który nie będzie już tak silnie perturbowany," mówi Ed Stone, naukowiec projektu Voyager nie związany z najnowszymi badaniami. Podczas gdy Voyager 1 będzie nadal dostarczał informacji o przestrzeni międzygwiezdnej, bliźniacza sonda Voyager 2 także dotrze do ośrodka międzygwiezdnego w ciągu najbliższych kilku lat. Obie sondy zostały wyniesione w przestrzeń kosmiczną w odstępie 16 dni w 1977 roku. Obie sondy przeleciały obok Jowisza i Saturna. Voyager 2 odwiedził także Urana i Neptuna. Sonda Voyager 2 została wystrzelona przed Voyager 1 i jest najdłużej bezustannie działającą sondą wysłaną z Ziemi. Voyager 1 natomiast jest najdalszym wytworem naszej cywilizacji we Wszechświecie. Źródło: NASA

Aktualizacja danych na pokładzie Mars Reconnaissance Orbiter

admin — Sat, 31 Oct 2015 06:42:00 +0000

Tabele przechowywane w pamięci flash na pokładzie orbitera Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) zawierają informacje o położeniu Ziemi i Słońca w ciągu ostatnich 10 lat, jednak brakuje takich samych informacji na przyszły rok. I trzeba to zmienić. Ostrożnie. Sonda MRO korzysta z tych tabeli przy uruchamianiu oprogramowania po nieplanowanym resecie komputera. Gdy komputer na pokładzie sondy ulegnie restartowi, sprawdza w którą stronę powinien skierować anteny służące do komunikacji, a co ważniejsze, w którą stronę skierować swoje panele słoneczne. Pamięć flash nie jest pamięcią nieulotną, tzn. przechowuje informacje nawet po utracie zasilania - więc doskonale sprawdza się w roli pamięci zapasowej. Tabele zostały zapisane w pamięci sondy przed jej startem 12 sierpnia 2005 roku i zawierają inormacje o położeniu Ziemi i Słońca do 12 lipca 2016 roku. Dla zapewnienia bezpieczeństwa, zespół misji planuje rozpocząć aktualizacje tabeli w przyszłym tygodniu. Taka aktualizacja wymaga planowanego zresetowania komputera pokładowego podczas tygodniowej przerwy w obserwacjach naukowych MRO i przekazywaniu danych. Oba aktywne łaziki marsjańskie będą korzystały z innej sondy - Odyssey - do przekazywania danych na Ziemię. Od startu misji MRO szesnaście razy dochodziło do nieplanowanego resetu komputera, a tym samym do wykorzystania danych zapisanych w tabelach. Menedżerowie uważają, że do tego typu zdarzeń będzie dochodzić także w kolejnych latach. "Aktualizacja danych w pamięci jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa misji i jej wydłużenia po zakończeniu głównej misji," powiedział menedżer projektu MRO Dan Johnston z Jet Propulsion Laboratory. W celu aktualizacji tabeli inżynierowie będą musieli przepisać całą zawartość pamięci nieulotnej na sondzie. Sonda wyposażona jest w dwa identyczne komputery, z których jeden jest zawsze aktywny. Każdy z komputerów posiada własną pamięć nieulotną niedostępną dla drugiego komputera. Dlatego też procedura aktualizacji musi być przeprowadzona dwukrotnie. Zawartość każdej z dwóch pamięci (każda o pojemności 256 MB) zawiera kopie zapasowe kluczowych plików operacyjnych komputera. "To fundamentalny system operacyjny sondy. Stąd zwiększone ryzyko," mówi Johnston. "Tak jak w przypadku komputera domowego. Jak się namiesza w systemie operacyjnym, cały komputer przestanie działać." Od startu misji MRO, zespół przepisywał całą pamięć nieulotną tylko raz w 2009 roku. Przepisywanie pierwszej z pamięci w przyszłym tygodniu będzie wykonywane zgodnie z tą samą procedurą co w 2009 roku. Dodatkowym zabezpieczeniem będzie wykonanie planowanego resetu po przepisaniu części pamięci. To pozwoli na sprawdzenie czy nowo wprowadzone dane są prawidłowe. Jeżeli nie będą, dane z 2009 roku pozwolą na odzyskanie kopii zapasowej. Po potwierdzeniu sukcesu częściowej aktualizacji, zamieniona zostanie także pozostała część tabel. Mimo, że sonda aktualnie realizuje już czwartą przedłużoną misję, MRO może stanowić filar floty Mars Exploration Program przez kolejne lata. Długotrwałość tej misji pozwoliła badaczom na badanie długotrwałych i sezonowych zmian zachodzących na powierzchni Marsa, włącznie z niedawno odkrytym sezonowym występowaniem zasolonej wody w stanie ciekłym na powierzchni planety. Pośród innych realizowanych przez MRO zadań, aktualnie sonda bada możliwe miejsca lądowania kolejnych misji marsjańskich oraz przekazuje na Ziemię dane z łazików pracujących na powierzchni Czerwonej Planety. Źródło: JPL

Sonda Cassini przetrwała lot przez gejzery - czekamy na wyniki

admin — Sat, 31 Oct 2015 09:00:00 +0000

Sonda Cassini przeleciała przez lodowe gejzery Enceladusa, jednego z księżyców Saturna poszukując oznak środowiska, w którym mogłoby istnieć życie. Pióropusze pary wodnej, lodu i pyłu bezustannie tryskają na tysiące kilometrów w przestrzeń kosmiczną z tygrysich pasów w pobliżu południowego bieguna księżyca niosąc w sobie cząsteczki z obszernego, słonego oceanu znajdującego się pod lodową powierzchnią księżyca. Przelot sondy Cassini przez lodową fontannę stanowi drugi z trzech zaplanowanych na ten rok przelotów w pobliżu Enceladusa oraz najlepszą szansę na odkrycie dowodów, że ten niewielki glob może zawierać składniki niezbędne do powstania życia w jego wnętrzu. Spotkanie z materią tajemniczych gejzerów trwało zaledwie kilkadziesiąt sekund, bowiem sonda przemknęła przez nie z prędkością ok. 35 000 km/h, a mimo to .... czytaj dalej na portalu Urania.

Czy Jowisz wyrzucił jedną z planet z Układu Słonecznego?

admin — Sat, 31 Oct 2015 08:07:56 +0000

Troszeczkę to przypomina międzyplanetarne szachy. Astronomowie z University of Toronto (UoT) odkryli, że bliskie spotkanie z Jowiszem, do którego mogło dojść cztery miliardy lat temu, mogło wyrzucić jedną z planet z Układu Słonecznego. Istnienie piątego gazowego olbrzyma w okresie formowania się Układu Słonecznego - oprócz Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna, które znamy dzisiaj - zostało po raz pierwszy zaproponowane w 2011 roku. Jednak skoro taki olbrzym mógł istnieć, to w jaki sposób dał się wyrzucić? Przez lata o wyrzucenie planety z naszego układu planetarnego głównymi podejrzanymi były Jowisz i Saturn. "Nasze dowody wskazują jednak na Jowisza," mówi Ryan Cloutier, doktorant na UoT i główny autor opracowania opublikowanego w The Astrophysical Journal. Wyrzucenie planety może być skutkiem bliskiego spotkania obu planet, podczas którego jeen z obiektów przyspiesza na tyle, że uwalnia się od masywnego przyciągania grawitacyjnego ze strony Słońca. Jednak wcześniejsze badania skupiające się na możliwości wyrzucenia z układu planetarnego jednego z gazowych olbrzymów przez drugiego, nie uwzględniału wpływu takiego zbliżenia na mniejsze ciała, takie jak chociażby księżyce olbrzymich planet i zmiany ich orbit. Dlatego też Cloutier wraz z kolegami skupili się na księżycach i ich orbitach podczas opracowywania symulacji komputerowych opierających się na współczesnych trajektoriach Kallisto i Japeta, księżyców krążących wokół Jowisza i Saturna. Następnie naukowcy zmierzyli prawdopodobieństwo powstania ich aktualnych orbit wskutek wyrzucenia przez ich macierzystą planetę innej planety - czyli zdarzenia, które istotnie zaburzyłoby pierwotną orbitę takiego księżyca. "W końcu doszliśmy do wniosku, że Jowisz zdolny był do wyrzucenia piątego gazowego olbrzyma jednocześnie zachowując księżyc o orbicie Kallisto," powiedział Cloutier. "Jednocześnie w przypadku Saturna jest to mało prawdopodobne, bowiem tego typu zdarzenie zaburzyłoby orbitę Japeta znacznie bardziej niż to widzimy w dzisiejszej orbicie tego księżyca." Wyniki badań zostały przedstawione w artykule pt. "Could Jupiter or Saturn have ejected a fifth giant planet?", który zostanie opublikowany 1 listopada w czasopiśmie The Astrophysical Journal. Źródło: APJ/UoT

Jedna z największych symulacji kosmologicznych w historii

admin — Sun, 01 Nov 2015 09:56:07 +0000

Naukowcy analizują olbrzymie ilości danych wyprodukowanach w ramach jednej z największych symulacji kosmologicznych w historii przeprowadzonej przez naukowców z Argonne National Laboratory. Symulacja przeprowadzona na superkomputerze Titan w Oak Ridge National Laboratory pozwoliło na stworzenie modelu ewolucji wszechświata od zaledwie 50 milionów lat po Wielkim Wybuchu do dnia dzisiejszego - od najmłodszych dni wszechświata do obecnej dorosłości. W ciągu 13,8 mld lat materia we Wszechświecie grupowała się i tworzyła galaktyki, gwiazdy i planety - jednak dotąd nie wiemy jak dokładnie wyglądał ten proces. Tego rodzaju symulacje pomagają naukowcom zrozumieć ciemną energię, rodzaj energii, który wpływa na tempo rozszerzania wszechśwata oraz rozkład galaktyk, składających się ze zwyczajnej materii oraz ciemnej materii - tajemniczej materii, której nie jest w stanie jak dotąd zmierzyć żaden instrument. Obszerne przeglądy nieba wykonywane silnymi teleskopami, np. Sloan Digital Sky Survey oraz nowy, dokładniejszy Dark Energy Survey pokazują naukowcom gdzie były galaktyki i gwiazdy po raz pierwszy emitując światło. Natomiast przeglądy kosmicznego promieniowania tła - światła z czasów gdy wszechświat miał zaledwie 300 000 lat, pokazują nam zupełne początki wszechświata - "gdy był bardzo jednorodny," mówi Katrin Heitmann, fizyczka z Argonne, która przeprowadziła symulację. Symulacja wypełnia lukę w naszej wiedzy o wszechświecie między tymi dwoma okresami. "Grawitacja oddziałuje na ciemną materię, która zaczyna się zagęszczać w miejscach, w których później powstaną galaktyki," powiedziała Heitmann. Symulacja nazwana Q Continuum obejmowała symulację 500 miliardów cząstek - po podzieleniu wszechświata na sześciany o długości boku 100 000 km. Dzięki temu jest to jedna z największych symulacji kosmologicznych o tak wysokiej rozdzielczości. Do jej wykonania wykorzystano ponad 90% zasobów superkomputera. Dla porównania, tylko 1% prac przeprowadzanych na superkomputerze wykorzystuje więcej niż 90% jego zasobów. "To bardzo bogata symulacja," mówi Heitmann. "W danych z przeglądu możemy szukać odpowiedzi dlaczego galaktyki grupują się w taki sposób oraz jakie fundamentalne procesy fizyczne wpływają na formowanie się takich struktur." Analiza dwóch i pół petabajta wygenerowanych danych już się rozpoczęła i będzie trwała przez kilka kolejnych lat. Szczegóły przeprowadzanych prac opublikowano w artykule pt. "The Q continuum simulation: harnessing the power of GPU accelerated supercomputers" w sierpniowym wydaniu czasopisma Astrophysical Journal Supplement. Źródło: ApJS

Niesamowity sierp Plutona na nowym zdjęciu od zespołu NH

admin — Sun, 01 Nov 2015 10:31:41 +0000

We wrześniu zespół misji New Horizons opublikował niesamowite lecz niepełne zdjęcie sierpa Plutona. Dzięki odpowiedniej obróbce obrazów przesłanych przez sondę, zespół misji New Horizons publikuje pełne, zapierające dech w piersiach zdjęcie Plutona. Powyższe zdjęcie wykonano zaledwie 15 minut po najbliższym zbliżeniu sondy New Horizons do powierzchni Plutona 14 lipca 2015 roku, gdy sonda odwróciła się w kierunku Plutona i Słońca. Perspektywa tego zdjęcia ukazuje głębokie warstwy mgieł w atmosferze Plutona rozciągającej się nad całą powierzchnią planety. Cień Plutona rzucony na jego mgły widoczny jest także w górnej części dysku planety. Po jasnej stronie Plutona (po prawej), gładkie obszary regionu nieformalnie nazwanego równiną Sputnik Planum otoczone są wysokimi wzgórzami (o wysokości nawet 3500 m) Norgay Montes. Poniżej równiny Sputnik widoczna jest silnie pokryta kraterami dużo starsza powierzchnia. Odpowiednie podświetlenie znacznie uwydatnia ponad tuzin warstw mgły w atmosferze Plutona. Poziome kreski na niebie nad Plutonem to gwiazdy rozmyte przez ruch kamery śledzącej Plutona. Zdjęcie zostało wykonane kamerą Multi-spectral Visible Imaging Camera (MVIC) z odległości 18 000 km od Plutona. Skala zdjęcia to 700 metrów na piksel. Źródło: JHUAPL / NASA

Gejzery błyszczą na zdjęciach z sondy Cassini [zdjęcia]

admin — Sun, 01 Nov 2015 19:09:39 +0000

Sonda Cassini rozpoczęła (już przedwczoraj) transmitowanie na Ziemię zdjęć lodowego, geologicznie aktywnego księżyca Saturna - Enceladusa. 28 października sonda zbliżyła się do niego na odległość 49 km. Transmisja danych potrwa jeszcze kilka dni. "Niesamowite zdjęcia wykonane przez sondę Cassini podczas tego niesamowicie bliskiego przelotu w pobliżu księżyca umożliwiają nam spojrzenie na jego powierzchnię, jednak wciąż czekamy na najciekawsze dane naukowe z tego przelotu," mówi Linda Spilkej, naukowiec projektu misji Cassini z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Naukowcy wkrótce rozpoczną badanie danych zebranych przez analizator gazu i instrumenty detektora pyłu, które bezpośrednio pobrały próbki gazu i pyłu lodowego wyrzucanych z gejzerów tryskających z okolic południowego bieguna Enceladusa. Analiza danych najprawdopodobniej zajmie klika tygodni, jednak może dostarczyć nam istotnych informacji o składzie oceanu znajdującego się pod lodową skorupą księżyca oraz tego czy na dnie oceanu występuje aktywność hydrotermiczna. Sama możliwość występowania procesów hydrotermicznych we wnętrzu Enceladusa sprawia, że jest to jeden z najważniejszych obiektów dla naukowców poszukujących śladów życia w Układzie Słonecznym i poza nim. Kolejny i zarazem ostatni przelot sondy Cassini w pobliżu Enceladusa będzie miał miejsce 19 grudnia, gdy sonda wykona pomiary ilości ciepła wydostającego się z wnętrza księżyca. Wysokość przelotu wyniesie 4999 km. Źródło: NASA /JPL

Trójwymiarowy model chmur w atmosferze egzoplanety GJ1214b

admin — Sun, 01 Nov 2015 20:37:03 +0000

Naukowcy skatalogowali jak dotąd prawie 2000 planet krążących wokół gwiazd innych niż Słońce. Choć większość z tych planet stanowią gazowe, nieprzyjazne dla życia olbrzymy, co raz lepsze techniki i sondy obserwacyjne pozwalają odkrywać co raz mniejsze planety. Można założyć, że zbliża się dzień ogłoszenia odkrycia planety bliźniaczo podobnej do Ziemi krążącej wokół odległej gwiazdy. Sam rozmiar jeszcze nie świadczy o planecie. Mimo tego, że Ziemia i Wenus mają niemal identyczny rozmiar, to na powierzchni Wenus temperatura sięga ponad 400 stopni Celsjusza. Astronomowie muszą zbierać informacje o atmosferach planet pozasłonecznych np. obserwując jak atmosfera planety rozprasza i pochłania światło swojej gwiazdy macierzystej. Jednak te informacje nie zawsze da się wykorzystać - tak jak w przypadku egzoplanety GJ1214b. "Gdy egzoplaneta przechodzi na tle tarczy swojej gwiazdy macierzystej, promieniowanie może być pochłonięte na pewnych długościach fali przez cząsteczki znajdujące się w atmosferze," mówi Benjamin Charnay, naukowiec z University of Washington. "Jednak w przypadku tej planety, gdy astronomowie zwrócili w jej stronę Kosmiczny Teleskop Hubble'a nie zauważyli żadnej zmiany długości fali." To "płaskie widmo" GJ1214b wskazywało, że coś w górnej warstwie atmosfery planety blokowało światło i nie pozwalało naukowcom poznać składu jej atmosfery. Charnay postanowił stworzyć model atmosfery dla tej planety w oparciu o jej temperaturę i skład. W trakcie prac, opisanych w nowym artykule opublikowanym w Astrophysical Journal Letters, Charnayowi i jego współpracownikom udało się po raz pierwszy stworzyć symulację trójwymiarowych, egzotycznych chmur w atmosferze innej planety. Czytaj dalej na portalu Urania.

Zdjęcie pozostawione na Księżycu

admin — Mon, 02 Nov 2015 07:32:43 +0000

\ 20 kwietnia 1972 roku astronauta Charles Duke (Apollo 16) postawił swoje pierwsze kroki na powierzchni Księżyca. Miał wtedy 36 lat i był najmłodszym człowiekiem, któremu dane było chodzić po powierzchni naszego naturalnego satelity. Jednak to nie jedyne osiągnięcie Duke'a, które nadal jest bardzo żywe w amerykańskiej historii. Podczas swojego pobytu na Księżycu wykonał zdjęcie zdjęcia swojej rodziny na którym jest on, jego dwóch synów oraz jego żona. Zdjęcie po dziś dzień leży na powierzchni Księżyca. Na odwrocie zdjęcia Duke napisał: "This is the family of astronaut Charlie Duke from planet Earth who landed on the moon on April 20, 1972." [To rodzina astronauty Charliego Duke'a z planety Ziemia, który wylądował na Księżycu 20 kwietnia 1972 r.] Poniżej wyraźniejsza kopia zdjęcia, które dostarczył nam Duke. Po lewej stronie jego najstarszy syn Charles Duke III, który właśnie skończył siedem lat. W czerwonej bluzce z przodu najmłodszy syn Thomad Duke - 5 lat. Duke wraz z żoną Dorothy Meade Claiborne, w tle: "Od początku planowałem zostawić je na Księżycu," powiedział Duke redakcji Business Insider. "Tak więc gdy je upuściłem, zrobiłem to aby dzieci wiedziały, że naprawdę zostawiłem je na księżycu." Od tego czasu zdjęcie to stało się swoistą ikoną, która pojawiała się w licznych albumach fotograficznych i jest doskonałym przykładem "ludzkiej strony eksploracji kosmosu," jak to ujął Duke. Gdy Duke szkolił się na astronautę do misji Apollo prawie cały czas spędzał na Florydzie. W tym czasie jego rodzina mieszkała w Houston, w Teksasie. Przez to jego dzieci nie widziały ojca zbyt często. "Więc aby dzieciaki też cieszyły się tym co robi tata, powiedziałem "Chcielibyście wszyscy ze mną polecieć na Księżyc?" Może zrobić sobie wspólne zdjęcie i wtedy wszyscy polecimy na Księżyc." Od czasu jego księżycowego spaceru minęły ponad 43 lata. Ślady jego butów wciąż są odciśnięte w księżycowej glebie, jednak Duke podejrzewa, że zdjęcie nie jest już w tak dobrym stanie. "Każdego miesiąca temperatura na Księżycu w ciągu dnia osiąga +150 stopni Celsjusza, a nocą obniża się do -150. Folia nie jest szczególnie odporna na takie temperatury. Zdjęcie wygladało dobrze gdy je upuściłem, jednak nigdy potem już go nie widziałem i wydaje mi się, że do teraz zdjęcie całkowicie wyblakło." Niestety nie ma żadnej możliwości, aby sprawdzić co się stało ze zdjęciem. To obiekt zdecydowanie za mały, aby zrobić mu zdjęcie z orbity. Niemniej jednak, zdjęcie było "bardzo ważne dla całej rodziny," wspomina Duke. A koniec końców, przecież właśnie to się liczy prawda? Artykuł autorstwa Jessici Orwig (@owrigwrites), który ukazał się na portalu Business Insider: http://www.businessinsider.com/apollo-16-hidden-family-portrait-on-the-moon-2015-10.

Pierwszy człowiek w kosmosie - nowe dokumenty

admin — Mon, 02 Nov 2015 11:33:04 +0000

Jak każdy kto się tym interesował wie, zarówno w źródłach papierowych jak i internetowych istnieje mnóstwo miejsc zawierających niesamowite informacje dotyczące radzieckiego programu kosmicznego. W czasach Zimnej Wojny świat zachodni wiedział naprawdę niewiele, jednak przedsiębiorczy amatorzy powoli zburzyli ścianę tajemnicy i wynieśli na światło dzienne wiele z jego ciemnych tajemnic. Koniec Zimnej Wojny oznaczał wręcz powódź informacji dotyczących programu kosmicznego. Większość z nich dostarczana była przez rosyjskich dziennikarzy, którzy z dużym powodzeniem wyszukiwali weteranów i wyciągali od nich informacje. Skutkiem tego była niemalże całkowita rewizja historii, historii skupiającej się na tym "co naprawdę się stało", a nie na tym "co wydawało nam się, że miało miejsce." Dzięki otwartości Rosjan zarówno w USA jak i Europie powstał potężny rynek dla pisarzy (głównie amatorów historii lub dziennikarzy), którzy zaczęli tworzyć potoki książek mówiących o arkanach programu kosmicznego. Ten strumień został uzupełniony także przez akademików - zawodowych historyków - którzy przyglądali się bogatemu dziedzictwu, które pozostało po radzieckim programie kosmicznym. Tego materiału jest naprawdę dużo, i część z pozycji książkowych bardzo dobrze opisuje tamte czasy, rzucając światło na znaczenie radzieckiego programu kosmicznego dla kultury. Mimo całej tej niesamowitej pracy wykonanej przez pisarzy, głównym wyzwaniem opisywania historii radzieckiego programu kosmicznego jest robienie badań na archiwach. Jak bowiem zabrać się za analizę archiwów dotyczących programu kosmicznego zgromadzonych w Moskwie? Od początku lat 90. możliwe jest odwiedzenie archiwów w Moskwie i uzyskanie dostępu do dokumentów partyjnych i rządowych. Nie jest to łatwe, ale da się zrobić i rzeczywiście istnieje wielu naukowców, zarówno profesorów jak i studentów, którzy na co dzień pracują z rosyjskimi archiwami dotyczącymi wielu aspektów historii ZSRR. Oczywiście jak w każdej pracy z dokumentami archiwalnymi, trzeba charakteryzować się krytycznym okiem i zdolnością umieszczania dokumentów w kontekście, oceniania, ważenia dokumentów porównując je z innymi źródłami. Niemniej jednak dostępność dokumentów archiwalnych dotyczących radzieckiego programu kosmicznego była jednocześnie źródłem wiedzy i nowych zagadek. Rosyjskie władze opublikowały w 2011 roku kilka zestawów dokumentów źródłowych dotyczących początków programu, które do dzisiaj są dostępne publicznie. Jednocześnie jednak należy wziąć pod uwagę, że istnieje pewna stronniczość w wyborze dokumentów, które zostały upublicznione. W tym katalogu bogactwa w czerwcu tego roku autor tego artykułu trafił na dokument dotyczący historycznego lotu słynnego kosmonauty Jurija Gagairna, który 12 kwietnia 1961 roku stał się pierwszym człowiekiem w kosmosie. Dokument rzuca nowe świato na ten historyczny lot odkrywając przed czytelnikiem niesamowite ryzyko z jakim wiązała się ta misja. Lot statku Wostok, którym leciał Gagarin został bardzo szczegółowo opisany w źródłach pisanych i online. Niemniej jednak w ciągu ostatnich diesięciu lat dokumenty dotyczące lotu wciąż się pojawiały i mimo, że żaden odtajniony dokument fundamentalnie nie zmienia naszego postrzegania misji, odtajnione w 2011 roku dokumenty wyjaśniły wiele kwestii dotyczących lotu. Dokument na który trafiono w tym roku zawiera potwierdzenie pewnych aspektów lotu co jest szczególnie ważne w obliczu mnożących się teorii spiskowych dotyczących lotu Gagarina. Wiele stron internetowych przekonuje, że Gagarin nie był pierwszym człowiekiem w przestrzeni kosmicznej, że wcześniej byli już "utraceni kosmonauci" lub, że przedwczesna śmierć Gagarina w 1968 roku była w rzeczywistości sprowokowana przez Partię Komunistyczną. Tekst nowego dokumentu napisany jest w bardzo powściągliwym tonie - co bardzo pasuje do radzieckich norm biurokratycznych. Tytuł artykułu stanowi dosłowny opis treści dokumentu: "O wynikach startu statku Wostok z człowiekiem na pokładzie oraz o planach przyszłych startów statku Wostok." To oficjalny raport - oznaczony "Ściśle tajne" dotyczący misji Gagarina, a przygotowany przez projektantów dla najwyższej rangi urzędników państwowych. To pięciostronicowe podsumowanie napisane 9 maja 1961 roku, w niecały miesiąc po locie Gagarina, w skrócie przedstawia wszystko to co inżynierowie wiedzieli o tym locie. Jaki wpływ miał lot na samego Gagarina? Jak sprawował się statek? Co można zrobić dalej? Na początek możemy odrzucić podejrzenia, że Gagarin źle zniósł cały lot. Autorzy dokumentu napisali, że "kosmonauta Major Jurij A. Gagarin zniósł normalnie wszystkie zjawiska towarzyszące umieszczeniu [jego] statku na orbicie, lotu oraz powrotu na Ziemię zachowując pełną zdolność do pracy podczas lotu oraz wykonał pełny plan lotu i program obserwacji." Dokument podkreśla fakt, który często przeoczany był przez amatorów historii - cały lot Gagarina statkiem Wostok osadzony był w realiach wojskowych. Jego statek był w rzeczywistości wersją specjalną nowego satelity szpiegowskiego ("Zenit") wbrew temu co wielu twierdzi (że satelita szpiegowski był wersją pojazdu załogowego). Inżynierowie praktycznie usunęli z satelity kamery, dodali system podtrzymywania życia, siedzenie i wyposażyli pojazd w niezbędne człowiekowi systemy. Oprócz komentowanego w dokumencie "programu obserwacji" już w kolejnym wersie otrzymujemy bezpośredni dowód na to, że lot Gagarina był ważny także dla wojska. Autor zauważa, że lot "Otworzył nowe perspektywy ujarzmiania przestrzeni kosmicznej i wykorzystania tych obiektów w celach obronnych." Oprócz oczywistych peanów na cześć lotu ("wszystkie systemy zapewniające wprowadzenia na orbitę, lot na orbicie oraz powrót modułu powrotnego i kosmonauty na Ziemię, działały prawidłowo") dokument zauważa, że w trakcie przygotowywania i realizacji misji wystąpiły liczne "podstawowe niedociągnięcia". Analizując je otrzymujemy rzadki i niespotykany wgląd w zimnowojenny radziecki program kosmiczny funkcjonujący w klimacie niezwykle wysokiego ryzyka i wysokiej stawki. Z dokumentu dowiadujemy się, że podczas przygotowywania dwóch poprzedzających misji statków, na pokładzie których poleciały psy w marcu 1961 roku, a następnie podczas produkcji statku Gagarina wykryto co najmniej 70 anomalii instrumentów na pokładzie. Mimo to lot otrzymał zielone światło! Po drugie, "klimatyzacja" (w rzeczywistości system podtrzymywania życia na pokładzie statku Wostok) "nie w pełni działało zgodnie z wymogami", co praktycznie oznacza, że system działał dosłownie na granicy możliwości. https://www.youtube.com/watch?v=RKs6ikmrLgg&w=853&h=480 Po trzecie, "przenośny awaryjny zestaw rezerwowy" (ros. NAZ - nosimyj awarijnyj zapas), zestaw wykorzystywany przez kosmonautów do przetrwania (przez trzy dodatkowe dni) w przypadku lądowania w nieoczekiwanym miejscu, nie został wystarczająco sprawdzony, szczególnie na wypadek lądowania w wodzie, co przecież było możliwe. Co więcej, w dokumencie zaznaczono, że po opuszczeniu kapsuły po wykonaniu jednej pełnej orbity, gdy Gagarin otworzył spadochron "kabel łączący go z "zestawem rezerwowym" pękł pozostawiając go bez jakichkolwiek zapasów. Innymi słowy, jeżeli faktycznie Gagarin wylądowałby w niesprzyjającym terenie, musiałby przetrwać tam bez jakichkolwiek zapasów. Po czwarte, kluczowy zawór w silniku (znany jako 8D719, RD-0109 lub RO-7) na dwóch górnych członach rakiety był niewłaściwie zmontowany w fabryce, co według dokumentu "mogło prowadzić do przedwczesnego wyłączenia silnika i niepowodzenia wprowadzenia statku na orbitę." Można sobie wyobrazić skutki dla Gagarina gdyby do tego doszło. W najlepszym przypadku zaliczyłby nieplanowane lądowanie we wschodniej Syberii na wstępnym etapie wprowadzania na orbitę. W najgorszym przypadku skończyłoby się to śmiercią. W rzeczywistości tak czy inaczej ten konkretny zawór i jego działanie podczas wprowadzenia na orbitę I TAK naraził życie Gagarina choć w zupełnie inny sposób. Po piąte, tryb krótkofalowy w systemie radiokomunikacji (o nazwie "Zarya") ogólnie rzecz biorąc "nie nadawał się do normalnej komunikacji kosmonauty ze stacjami naziemnymi w trakcie lotu", co tłumaczy wielokrotne problemy z wzajemnym zrozumieniem Gagarina i kontroli naziemnej, nie mówiąc już o słabej jakości dźwięku, który znamy dzięki rosyjskim archiwistom. Niemniej jednak Gagarinowi udało się nagrać sporo swoich wrażeń z lotu na orbicie na magnetofonie. ("Lot przebiega wspaniale. Uczucia wywołane stanem nieważkości nie sprawiają problemów, czuję się dobrze... Na krawędzi Ziemi, na horyzoncie widzę piękne, niebieskie halo, które ciemniej wraz z rosnącą odległością od Ziemi..."). https://www.youtube.com/watch?v=pOOIrNyGCMw&w=640&h=480 Po szóste, jeden z dwóch znajdujących się na pokładzie czujników radarowych (o nazwie "Rubin"), które pomagały kontroli naziemnej na śledzenie współrzędnych statku, nie pracował podczas lotu Gagarina. Oznacza to, że śledzenie lotu na Ziemi było najdelikatniej mówiąc szczątkowe. No i na koniec, główny system zapisywania danych (rodzaj "czarnej skrzynki") o nazwie "Mir-V1" nie pracował podczas wejścia w atmosferę i lądowania z powodu "nieprawidłowego montażu" w fabryce. Oznacza to, że praktycznie nie zebrano żadnych danych z tej części lotu Gagarina. Wiemy także o kilku innych "anomaliach", które wystąpiły podczas misji, włącznie z jedną, która mogła doprowadzić do śmierci Gagarina. Podczas wynoszenia statku na orbitę, górny człon silnika pracował dłużej (uszkodzony zawór!) niż powinien, prze co Gagarin został umieszczony na dużo wyższej orbicie niż planowano - apogeum orbity wynosiło 327 kilometrów zamiast planowanych 230. Oznaczało to, że gdyby system rakiety hamującej nie zadziałał - statek Gagarina zamiast wejść w atmosferę po siedmiu czy nawet dziesięciu dniach - co stanowiło absolutną granicę zapasów na pokładzie -wszedłby w atmosferę dopiero po 30 dniach, kiedy to Gagarin dawno już by się udusił. Innymi słowy, albo rakieta hamująca zadziała, albo Gagarin już nie żyje. Podczas samego lotu po wprowadzeniu statku na orbitę, uruchomił się stoper Granit-5V. Dokładnie 67 minut później stoper wysłał sygnał uruchomienia rakiety hamującej S5.4, która zadziałała prawidłowo i sprowadziła Gagarina w atmosferę. Sam fakt, że rakieta hamująca zadziałała nie zaskakuje, bowiem była najdokładniej przetestowanym elementem statku. Podczas testów naziemnych na 18 prób uruchomienia rakiety tylko raz się to nie udało. Zupełnie inną kwestią jest fakt, że podczas całego lotu Gagarin nie był świadom tego, że znajduje się na niewłaściwej orbicie. Jednak to nie był koniec problemów. Rakieta hamująca przestała pracować po 44 sekundach, jedną sekundę przed planem wskutek nieprawidłowej pracy INNEGO uszkodzonego zaworu. Ta jedna sekunda oznaczała, że statek wyląduje 300 km od planowanego miejsca lądowania. Nieprawidłowe wyłączenie silnika rakiety oznaczało, że pozostały materiał pędny w rakiecie hamującej wprowadził statek Gagarina w niekontrolowany spin (około 30 stopni na sekundę). Gagarin wspominał później, że widział "głowę, nogi, głowę nogi, gwałtowną rotację. Wszystko się obracało. Teraz widzę Afrykę... potem horyzont, potem niebo... Zastanawiał się co się dzieje". https://www.youtube.com/watch?v=cV32c-yw2Wk&w=640&h=480 Problem jednak był dużo poważniejszy, niż można było oczekiwać, bowiem nieoczekiwany spin zakłócił pracę wewnętrznego programu, który natychmiast (cztery do ośmiu sekund po wyłączeniu silnika) doprowadziłby do separacji dwóch modułów, z których składał się statek Wostok: sferycznego modułu z Gagarinem na pokładzie oraz stożkowego modułu z instrumentami, który nie był wyposażony w osłonę termiczną i miał spłonąć z dala od kapsuły Gagarina. W raporcie napisanym po locie Gagarin napisał "Czekałem na sperację, jednak wciąż nie było separacji." Zamiast tego, połączone ze sobą, oba obiekty zaczęły wchodzić w atmosferę jako jeden obiekt. Była to wyjątkowo niebezpieczna sytuacja, bowiem fragmenty modułu nie przeznaczonego do przetrwania wejścia w atmosferę z łatwością mogły uderzyć i przebić kapsułę Gagarina. Na szczęście dla niego, około dziesięć minut później, elementy statku Wostok oddzieliły się od siebie 150-170 kilometrów nad Morzem Śródziemnym - dużo niżej niż planowano. Czy to był koniec problemów? Oczywiście że nie. Przez kolejne kilka sekund oba moduły były jeszcze związane okablowaniem. Do pełnej separacji doszło dopiero gdy pękły cztery stalowe paski mocujące okablowanie do obu modułów. Po doświadczeniu przeciążeń rzędu 10-12g podczas wejścia w atmosferę Gagarin katapultował się z kapsuły na wysokości około 7 kilometrów. W chwilę po opuszczeniu kapsuły Gagarin zauważył, że mimo iż jego główny, duży spadochron się otworzył, nieco mniejszy spadochron zapasowy także częściowo się otworzył. Na szczęście opadanie z jednym w pełni otwartym spadochronem i jednym częściowo otwartym - co jest receptą na katastrofę - nie wpłynęło szczególnie na jego opadanie. Tak czy inaczej... Gagarin przez kolejne sześć minut był zajęty innym problemem próbował otworzyć zawór w swoim kombinezonie, który pozwoliłby mu na oddychanie powietrzem atmosferycznym. Trzeba tu zaznaczyć, że życie Gagarina nie było z tego powodu zagrożone, jednak przez kilka minut musiała być to bardzo niekomfortowa sytuacja. Niemniej jednak ostatecznie Gagarin bezpiecznie wylądował na Ziemi o 10:53 czasu moskiewskiego. Co to wszystko znaczy? Gagarin miał niesamowicie dużo szczęścia, skoro udało mu się przeżyć ten lot. W wyścigu ze Stanami Zjednoczonymi, radzieccy inżynierowie przesuwali granice dopuszczalnego ryzyka w nieskończoność. Na szczęście dla nich - wszystko poszło dobrze. Wiele zawdzięczają po prostu szczęściu. Elementy, które mogły pójść źle, poszły dobrze. Wiele problemów, którym Gagarin musiał stawić czoła podczas swojej misji, nie wynikało bezpośrednio ze złego projektu lecz raczej było skutkiem pośpiechu i słabej jakości pracy podczas budowy statku. Należy zauważyć, że statek Wostok składał się z 241 przewodów próżniowych, ponad 6000 tranzystorów, 56 silników elektrycznych, 800 przekaźników i przycisków połączonych 15 km kabla. Dodatkowo zamontowano 880 wtyczek, a części do statku Wostok produkowane były przez 123 organizacje i firmy. To wszystko wskazuje, że chociaż "dobre praktyki inżynierskie podlegają obiektywnej ocenie, to jednak trzeba także uwzględnić kontekst całej sytuacji. W tym przypadku pytaniem nie było "Czy statek jest zdolny zrealizować zadanie?" Prawidłowe pytanie w tym przypadku powinno brzmieć "Czy statek zrealizuje zadanie, na czas i nawet jak wiele rzeczy po drodze się popsuje?" Tym razem odpowiedź brzmiała "tak". Niezależnie od problemów przed i w trakcie misji, Gagarin na zawsze pozostanie pierwszym człowiekiem w kosmosie. I nikt mu tego nie odbierze. Artykuł stanowi tłumaczenie artykułu pt. "Declassified documents offer a new perspective on Yuri Gagarin's flight" autorstwa Asifa Siddiqi, profesora na California Institute of Technology. Tłumaczenie: Radosław Kosarzycki za zgodą autora. Artykuł oryginalny: http://www.thespacereview.com/article/2844/1

Nie tylko planety mogą tłumaczyć luki w dyskach protoplanetarnych

admin — Mon, 02 Nov 2015 20:38:25 +0000

Gdy astronomowie badają gazowo-pyłowe dyski protoplanetarne otaczające młode gwiazdy zdarza im się zauważyć ciemną przerwę przypominającą przerwę Cassiniego w pierścieniach Saturna. Uważa się, że każda taka przerwa spowodowana jest obecnością niezaobserwowanej planety, która powstała w dysku i usunęła materię ze swojego otoczenia na orbicie. Jednak najnowsze badania wskazują, że przerwy mogą być swego rodzaju iluzją, a nie dowodem na istnienie planety. "Fakt, że nie widzimy rozproszonego światła z tego miejsca dysku nie musi oznaczać, że tam nic nie ma," mówi główny autor opracowania Til Birnstiel (Max Planck Institute for Astronomy), który prowadził swoje badania podczas pracy w Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA). Naukowcy badali dyski, które świecą w zakresie widzialnym lub bliskiej podczerwieni dzięki rozpraszaniu lub odbijaniu promieniowania. W odróżnieniu od nich teleskopy obserwujące w zakresie radiowym lub milimetrowym obserwują emisję pochodzącą z samego dysku. Czytaj dalej na portalu Urania.

Najmasywniejsza gromada we wczesnym Wszechświecie

admin — Tue, 03 Nov 2015 20:02:30 +0000

Astronomowie odkryli olbrzymie skupisko galaktyk w bardzo odległej części Wszechświata. Odkrycia dokonano za pomocą Kosmicznego Teleskopu Spitzer oraz Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE). Gromada galaktyk znajdująca się 8,5 miliarda lat świetlnych od nas to najmasywniejsza jak dotąd struktura odkryta w tak dużej odległości. Gromady galaktyk to grawitacyjnie związane grupy tysięcy galaktyk, z których każda zawiera setki miliardów gwiazd. Gromady z czasem powiększają się wraz z przyłączaniem się do nich kolejnych galaktyk. Jak gromady ewoluował w czasie? Jak wyglądały miliardy lat temu? Aby odpowiedzieć na te pytania astronomowie spoglądają w dalsze obszary wszechświata. Biegnące od nich światło wymaga więcej czasu, aby do nas dotrzeć, dzięki temu bardzo odległe obiekty widzimy takimi jakie były w przeszłości. Dla przykładu gdy obserwujemy nowo odkrytą gromadę galaktyk -- nazwaną Massive Overdense Obejct (MOO) J1142+1527 -- taką jaką była 8,5 miliarda lat temu, na długo przed powstaniem Ziemi. Gdy światło podróżuje do nas z odległych galaktyk ulega rozciągnięciu do dłuższych, podczerwonych długości fali - i tu z pomocą przychodzą instrumenty takie jak WISE czy Spitzer. Czytaj dalej na portalu Urania.

Kolejna para satelitów Galileo przygotowuje się do startu

admin — Tue, 03 Nov 2015 21:16:34 +0000

Do portu kosmicznego w Gujanie Francuskiej dotarły kolejne dwa satelity nawigacyjne Galileo, które przygotowywane są do startu. Przybycie pary nowych satelitów rozpoczyna bardzo intensywny harmonogram działań, którego zwieńczeniem będzie wysłanie ich na orbitę 17 grudnia na szczycie rakiety Sojuz - będzie to trzeci start satelitów Galileo w tym roku. Galileo 11 i 12 wylądowały o godzinie 13:00 w piątek na targanym ulewami lotnisku Cayenne-Felix Eboue Airport. Następnie zostały wyładowane z Boeinga 747 zabezpieczone w wentylowanych kontenerach bezpośrednio na ciężarówki, które przewiozły je do portu kosmicznego. Kontenery z satelitami zostały dostarczone do magazynu S1A, gdzie w specjalnych cleanroomach usunięto ich opakowanie. Satelity rozpoczęły swoją podróż dzień wcześniej opuszczając centrum techniczne ESTEC (ESA) w Noordwik (Holandia) po zakończeniu długiej fazy testów, które miały potwierdzić ich gotowość do lotu. Następnie zostały przewiezione na lotnisko w Luksemburgu, skąd wystartowały następnego ranka. Dostarczenie satelitów do miejsca startu to ostatni krok długiego łańcucha produkcji i testów obejmującego swym zasięgiem większą część Europy. Satelity zostały zbudowane przez firmę OHB z Bremy (Niemcy), a ich oprzyrządowanie nawigacyjne dotarło z Surrey Satellite Technology Ltd w Guildford, UK, przy czym obie firmy mają dostawców w praktycznie każdym zakątku kontynentu. Tak przygotowane satelity przekazywane są do ESTEC gdzie wystawia się je na każdy aspekt środowiska startu i przestrzeni kosmicznej, włącznie z hałasem, próżnią i ekstremalnymi temperaturami. Każdy satelita jest także podłączany do globalnej sieci naziemnej Galileo w celu sprawdzenia prawidłowości działania. Start satelitów Galileo 11 i 12 będzie oznaczał, że całkowita liczba satelitów Galileo na orbicie powiększy się o 100% w ciągu jednego roku, co oznacza, że cały program Galileo będzie mógł zacząć oferować wstępne usługi już w 2016 roku. Źródło: ESA

Radarowe zdjęcia planetoidy z Halloween 2015 TB145

admin — Tue, 03 Nov 2015 21:43:58 +0000

Najlepszej jakości zdjęcia radarowe planetoidy 2015 TB145, która bezpiecznie przeleciała w pobliżu Ziemi właśnie zostały opublikowane. Naukowcy z NASA wykorzystali olbrzymie, naziemne radioteleskopy do uzyskania obrazu radarowego planetoidy podczas jej przelotu 31 października w odległości 480 000 km od Ziemi. Planetoida 2015 TB145 okazała się sferycznym obiektem o średnicy ok. 600 metrów. "Radarowe zdjęcia planetoidy 2015 TB145 przedstawiają niewidziane wcześniej fragmenty powierzchni pokryte wklęsłościami, jasnymi kropkami, które mogą być głazami oraz inne złożone formy, które mogą być krawędziami," mówi lance Benner z Jet Propulsion Laboratory w Kalifornii, który nadzoruje program radarowych badań planetoid. "Zdjęcia znacznie różnią się od zdjęć uzyskanych za pomocą teleskopu Arecibo 30 października, co można wytłumaczyć inną perspektywą w czasie trzygodzinnego okresu rotacji." Radarowe zdjęcia planetoidy 2015 TB145 uzyskane przez Obserwatorium w Arecibo dostępne są pod tymi adresami: http://on.fb.me/1MahsY8 https://twitter.com/AreciboRadar/status/661293813713928192 Do otrzymania najnowszych zdjęć radarowych planetoidy naukowcy wykorzystali 70-metrowej średnicy antenę DSS-14 w Goldstone (Kalifornia), która wysłała silny sygnał w zakresie mikrofalowym w kierunku planetoidy. Sygnał odbił się od niej i echo radarowe zostało zarejestrowane przez 100-metrową antenę Green Bank Telescope w Zachodniej Wirginii. Powyższe zdjęcia radarowe uzyskały rozdzielczość 4 metrów na piksel. Po raz kolejny planetoida 2015 TB145 zbliży się do Ziemi we wrześniu 2018 roku mijając ją w odległości 38 milionów kilometrów (1/4 odległości Ziemia-Słońce). Radary doskonale się nadają do badania rozmiaru, kształtu, rotacji, cech powierzchni i szorstkości powierzchni planetoid oraz do poprawiania obliczeń orbit planetoid. Pomiary radarowe odległości i prędkości planetoid często pozwalają na obliczenie ich orbit na stosunkowo długi czas w przyszłości. NASA kładzie nacisk na śledzenie planetoid i ochronę naszej planety przed nimi. De facto, USA mają bardzo rozbudowany program przeglądu nieba i detekcji planetoid typu NEO (Near-Earth Objects). Jak dotąd to w ramach amerykańskich programów odkryto około 98% znanych obieków NEO. Źródło: NASA

Wciąż istnieje szansa na kontakt z lądownikiem Philae

admin — Wed, 04 Nov 2015 06:47:20 +0000

We wtorek jeden z kontrolerów naziemnych misji Rosetta stwierdził, że szansa na ponowny kontakt sondy z lądownikiem Philae jest całkiem duża mimo, że mały lądownik zamilkł już ponad cztery miesiące temu. "Faktycznie istnieje spora szansa na wznowienie kontaktu z lądownikiem. Powiedzmy, że prawdopodobieństwo wynosi 50%," powiedział menedżer projektu Stephan Ulamec z Niemieckiej Agencji Kosmicznej DLR dziennikarzowi AFP. Lądownik Philae wylądował na komecie 67P/Churyumov-Gerasimenko 12 listopada ubiegłego roku po 10-letniej podróży w trakcie której sonda Rosetta pokonała ponad 6,5 miliarda kilometrów. https://www.youtube.com/watch?v=W8bVOGN9jSg&w=853&h=480 Lądowanie było zbyt silne i po krótkim odbiciu od powierzchni robot wpadł w szczelinę, w której nie mógł skutecznie ładować swoich baterii. Po trzech dni badań na powierzchni komety, w lądowniku zabrakło zasilania i przeszedł on w stan hibernacji 15 listopada. Jednak zbliżając się do Słońca na powierzchni komety 67P, lądownik uzupełnił zapasy mocy i wznowił pracę 14 czerwca. Po ośmiu krótkich sesjach komunikacji z Ziemią, w której pośredniczyła krążąca wokół jądra komety sonda Rosetta, lądownik zamilkł ponownie 9 lipca. Aktualny stan lądownika jest nieznany. https://www.youtube.com/watch?v=wJOh9DL6yBQ&w=853&h=480 W lipcu br. kontrolerzy obawiali się, że Philae mógł przesunąć się na powierzchni komety w miejsce pozostające poza zasięgiem radiowym. Co więcej, panele słoneczne lądownika mogą być pokryte pyłem uwalnianym z powierzchni komety podczas jej przejścia przez peryhelium w sierpniu br. Kontakt z lądownikiem będzie możliwy "tylko jeżeli za dużo pyłu nie osiadło na panelach słonecznych - co jest trudne do oszacowania, oraz jeżeli system komunikacji pracuje poprawnie," powiedział Ulamec. Jest też możliwe, że Philae wyszedł ze stanu hibernacji i zbiera dane na powierzchni komety, choć o tym nie wiemy. https://www.youtube.com/watch?v=33zw4yYNGAs&w=853&h=480 Orbiter Rosetta musiał odsunąć się od komety w okresie przejścia przez peryhelium aby chronić swój system nawigacji przed uwalnianym z powierzchni komety materiałem. Znajdując się w odległości ok. 300 km od komety - w prównaniu z odległością < 10 km w październiku - sonda Rosetta była zdecydowanie za daleko, aby nawiązać kontakt z Philae. "Od września jednak kometa jest już mniej aktywna i warunki są co raz lepsze, aby można było ponownie zbliżyć się do komety," powiedział Sylvain Lodiot, menedżer operacji Rosetta z Europejskiej Agencji Kosmicznej. We wtorek orbiter znajdował się w odległości 270 km od komety i aktualnie kontynuuje zbliżanie się do komety na odległość 200 km. https://www.youtube.com/watch?v=iEQuE5N3rwQ&w=853&h=480 "Przygotowujemy się na nowy kontakt z Philae," powiedział Philippe Gaudon, menedżer projektu Rosetta z Francuskiej Agencji Kosmicznej CNES. "Jesteśmy umiarkowanymi optymistami w tym względzie," dodaje. Szanse na kontakt zespół ma jeszcze do końca roku. "Pod koniec grudnia lub w styczniu zaczniemy osiągać obszar, w którym sonda znajdzie się już za daleko, aby móc utrzymywać z nią kontakt," mówi Ulamec. Źródło: AFP

SEPIA - nowy instrument do obserwacji wody w kosmosie

admin — Wed, 04 Nov 2015 11:00:00 +0000

Nowy instrument zainstalowany na 12-metrowym teleskopie Atacama Pathfinder Experiment (APEX) na wysokości 5000 m n.p.m. w chilijskich Andach otwiera przed naukowcami wcześniej niezbadane obszary Wszechświata. Odbiornik 'Swedish-ESO PI receiver for APEX (SEPIA' będzie rejestrował słabe sygnały wody i innych cząsteczek w Drodze Mlecznej, innych pobliskich galaktykach oraz wczesnym Wszechświecie. Instrument SEPIA zainstalowany na APEX kilka miesięcy temu czuły jest na promieniowanie w zakresie 1,4-1,9 mm. Wyjątkowe warunki obserwacyjne na ekstremalnie suchym płaskowyżu Chajnantor w północnym Chile oznaczają, że chociaż to promieniowanie jest blokowane przez parę wodną w atmosferze w większości miejsc na Ziemi, SEPIA wciąż może wykrywać słabe sygnały pochodzące z przestrzeni kosmicznej. Ten zakres promieniowania jest bardzo interesujący dla astronomów, bowiem to właśnie w nim odbierane są sygnały od wody znajdującej się w przestrzeni kosmicznej. Woda stanowi istotny wskaźnik wielu procesów astrofizycznych, włącznie z powstawaniem nowych gwiazd oraz odgrywa istotną rolę w powstawaniu życia. Badanie wody w kosmosie - w obłokach molekularnych, w regionach formowania gwiazd czy w kometach w Układzie Słonecznym - może dostarczyć istotnych informacji o roli wody w Drodze Mlecznej i historii Ziemi. Dodatkowo, czułość SEPIA sprawia, że jest to doskonałe narzędzie do wykrywania tlenku węgla oraz zjonizowanego węgla w galaktykach wczesnego Wszechświata. Nowy odbiornik SEPIA został wykorzystany do przeprowadzenia testowych obserwacji astronomicznych na teleskopie APEX w 2015 roku. Identyczne odbiorniki są aktualnie instalowane na antenach ALMA. Wyniki uzyskane nowym detektorem na APEX wykazały, że pracuje prawidłowo. Dzięki temu SEPIA jest teraz udostępniana szerokiej społeczności naukowej. Aktualnie astronomowie mogą składać proposale na obserwacje z wykorzystaniem detektora SEPIA. "Pierwsze pomiary instrumentem SEPIA na teleskopie APEX pokazały, że naprawdę otwieramy nowe okno na Wszechświat oraz mamy możliwość obserwacji wody w przestrzeni międzygwiezdnej - SEPIA da astronomom szansę na poszukiwanie obiektów, które mogą być później obserwowane w wyższej rozdzielczości, gdy te same odbiorniki zostaną zainstalowane na sieci anten ALMA," mówi John Conway, dyrektor Onsala Space Observatory z Chalmers University of Technology w Szwecji. Tak samo jak ciemne niebo jest kluczowe do obserwacji słabych obiektów w zakresie widzialnym, tak bardzo suche warunki atmosferyczne niezbędne są do odbierania sygnałów od wody w kosmosie na dłuższych falach. Jednak suche warunki nie są jedynym wymogiem, detektory muszą być chłodzone do bardzo niskiej temperatury -269 stopni Celsjusza - zaledwie 4 stopnie powyżej absolutnego zera - aby pracowały prawidłowo. Teleskop APEX jest wynikiem współpracy między Max Planck Institute for Radio Astronomy (MPIfR), Onsala Space Observatory (OSO) oraz ESO i jest największym jednoantenowym teleskopem submilimetrowym działającym na południowej półkuli i oparty jest na prototypowej antenie zbudowanej w ramach projektu ALMA. Źródło: ESO

Jak powstają wydmy marsjańskie?

admin — Thu, 05 Nov 2015 21:23:50 +0000

Trzech naukowców z Irlandii odkryło w jaki sposób wiatry kształtują wydmy na Marsie. Odkrycie możliwe było dzięki danym zebranym przez kamerę HiRISE zainstalowaną na pokładzie orbitera Mars Reconnaissance Orbiter i porównaniu wyglądu sfotografowanych wydm z modelami wiatru przetestowanymi na wydmach na północnoirlandzkim półwyspie Magilligan. Rozdzielczość danych z HiRISE jest na tyle dobra, że zespół był w stanie zaobserwować poszczególne fałdy wydm na Marsie oddanonym aktualnie o 225 milionów kilometrów od Ziemi. Modelowanie przepływu wiatru w 3D pozwoliło naukowcom po raz pierwszy zobaczyć w jaki sposób duże wydmy na Marsie zmieniają lokalny przepływ wiatru. Wyniki badań są istotne, nie tylko dla zrozumienia ewolucji wydm na Marsie lecz także do prognozowania kierunku wiatru podczas lądowania nowych sond na Czerwonej Planecie czy też w pobliżu naszych obecnych geologów na Marsie - łazików Curiosity oraz Opportunity. Profesor geografii z School of Natural Sciences w Trinity College w Dublinie, dr Mary Bourke, współpracowała z profesorem Derekiem Jacksonem (University of Ulster) oraz dr Thomasem Smythem (Flinders University) nad tymi odkryciami. Wyniki ich badań zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie Nature Communications. Dr Bourke powiedziała: "Zawsze zastanawiałam się w jakim kierunku wieją wiatry na Marsie. Niestety nie mamy tam stałych stacji meteorologicznych, aby łatwo poznać odpowiedź na to pytanie. Dlatego też właśnie kształt wydm, kierunek ich wydłużenia pozwalał nam na mapowanie przepływu wiatrów, jednak wciąż opuszczany dużo bardziej szczegółowych danych. Pracowaliśmy z danymi dotyczącymi Krateru Proctor znajdującego się na południowych wyżynach Marsa i dowiedliśmy, że wydmy przesuwają się ok. 1.5 metra rocznie. To dużo dokładniejsze dane niż te, którymi dysponowaliśmy wcześniej - teraz mamy lepsze podstawy do rozważania ewolucji marsjańskiej rzeźby terenu." Wyniki uzyskane przez dr Bourke i jej zespół wskazują, że wykorzystywanie wielkoskalowych, globalnych modeli cyrkulacji powietrza jest zbyt ogólne do zrozumienia sposobów w jaki wiatr przesuwa piasek w niektórych regionach Marsa. Źródło: Nature Communications / Trinity College Dublin

Czy to Słońce odarło Marsa z dużej części atmosfery?

admin — Thu, 05 Nov 2015 22:41:54 +0000

Sonda Mars Atmosphere and Volatile Evolution (MAVEN) zidentyfikowała proces, który najprawdopodobniej odegrał główną rolę w zmianie klimatu na Marsie z wczesnego, ciepłego i wilgotnego środowiska zdolnego do utrzymania życia na zimny i suchy jaki obserwujemy dzisiaj. Dane z sondy MAVEN umożliwiły naukowcom określenie aktualnego tempa utraty gazu przez marsjańską atmosferę w procesie "odzierania" atmosfery przez wiatr słoneczny. Wyniki wskazują, że erozja atmosfery Marsa znacznie przyspiesza podczas burz słonecznych. Wyniki naukowe misji MAVEN opublikowano dzisiaj w czasopismach Science oraz Geophysical Research Letters. "Wydaje się, że Mars posiadał gęstą atmosferę, wystarczająco ciepłą do utrzymywania ciekłej wody na powierzchni, która przecież jest kluczowym składnikiem dla życia jakie znamy," powiedział John Grunsfeld, astronauta oraz zastępca administratora w Dyrektoracie Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. "Zrozumienie tego co się stało z marsjańską atmosferą pozwoli nam uzupełnić naszą wiedzę o dynamice i ewolucji wszystkich atmosfer planetarnych. Informacja o czynnikach, które mogą doprowadzić do zmian środowiska z przyjaznego dla mikrobów na powierzchni do nieprzyjaznego jest kluczowa dla NASA w przygotowywaniu podróży na Marsa." Pomiary uzyskane przez sondę MAVEN wskazują, że wiatry słoneczne odzierają atmosferę Marsa z gazu w tempie 100 gramów na sekundę. To mało, lecz z czasem ilość utraconej atmosfery staje się znacząca. Główny naukowiec misji MAVEN Bruce Jakosky (Boulder, Kolorado) mówi: "Zauważyliśmy, że erozja atmosferyczna znacznie się nasila podczas burz słonecznych, dlatego też uważamy, że tempo utraty atmosfery było dużo wyższe miliardy lat temu, gdy Słońce było młodsze i dużo bardziej aktywne." Dodatkowo seria dramatycznych burz słonecznych dotarła do atmosfery marsjańskiej w marcu 2015 roku i sonda MAVEN zaobserwowała istotny wzrost tempa utraty atmosfery. Związek zwiększonego tempa utraty z wzmożoną aktywnością słoneczną w przeszłości może sugerować, że utrata atmosfery była głównym czynnikiem zmiany klimatu marsjańskiego. Wiatry słoneczne to strumienie cząsteczek, głównie protonów i elektronów emitowanych z atmosfery słonecznej z prędkością ponad 1.5 miliona kilometrów na godzinę. Pole magnetyczne przenoszone przez wiatr słoneczny w pobliżu Marsa może powodować powstawanie pola elektrycznego. Takie pole elektryczne przyspiesza elektrycznie naładowane atomy gazu tworzącego górne warstwy atmosfery Marsa pozwalając im uciekać w przestrzeń kosmiczną. MAVEN bada w jaki sposób wiatr słoneczny oraz promieniowanie ultrafioletowe odzierają z gazu górne warstwy atmosfery Marsa. Nowe wyniki wskazują, że do utraty atmosfery dochodzi w trzech różnych regionach Czerwonej Planety: wzdłuż "ogona", w którym wiatr słoneczny płynie za Marsem, nad biegunami marsjańskimi oraz w rozszerzonym obłoku gazu otaczającym Marsa. Zespół naukowców określił, że prawie 75% uciekających jonów pochodzi z ogona, a prawie 25% z obszarów biegunowych. https://www.youtube.com/watch?v=gX5JCYBZpcg&w=853&h=480 Wiele obszarów na Marsie wskazuje obecność dużych ilości wody w przeszłości - jak chociażby doliny przypominające koryta rzek czy depozyty minerałów, które powstają tylko w obecności wody w stanie ciekłym. To właśnie te elementy przekonują naukowców do tego, że miliardy lat temu atmosfera Marsa była dużo gęstsza i wystarczająco ciepła, aby na powierzchni mogły istnieć rzeki, jeziora, a nawet oceany ciekłej wody. Niedawno naukowcy z misji sondy Mars Reconnaissance Orbiter zaobserwowali miejsca sezonowego pojawiania się uwodnionych soli, co wskazuje na wystepowanie ciekłej wody na Marsie. Niemniej jednak, aktualna atmosfera marsjańska jest zdecydowanie za zimna i za rzadka, aby większe ilości wody mogły przez dłuższy czas utrzymywać się na powierzchni. "Erozja spowodowana wiatrem słonecznym to istotny mechanizm utraty atmosfery. Na tyle istotny, że może odpowiadać za znaczną część zmian klimatu na Marsie," mówi Joe Grebowsky, naukowiec projektu MAVEN z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt, w stanie Maryland. Celem misji MAVEN wystrzelonej w przestrzeń kosmiczną w listopadzie 2013 roku jest określenie jak dużo atmosfery Mars utracił w swojej historii. To pierwsza misja poświęcona problemowi wpływu Słońca na zmiany atmosfery Marsa. Misja MAVEN zbiera dane od nieco ponad roku i zakończy główną część swojej misji naukowej 16 listopada br. Źródło: NASA

New Horizons zmierza na spotkanie z 2014 MU69

admin — Fri, 06 Nov 2015 06:30:00 +0000

Sonda New Horizons sukcesem zakończyła ostatni z serii czterech manewrów, które miały na celu skierowanie jej w kierunku obiektu Pasa Kuipera o nazwie 2014 MU69 do którego sonda zbliży się w styczniu 2019 roku. Obiekt ten znajduje się prawie 2 miliardy kilometrów za Plutonem. Sonda New Horizons odwiedzi ten obiekt, jeżeli NASA zatwierdzi rozszerzenie misji New Horizons. Wszystkie cztery manewry były jak dotąd najdalszymi od Ziemi korektami trajektorii lotu wykonanymi przez jakąkolwiek sondę. Czwarty z manewrów przekazany do komputerów sondy oraz wykonany przez napędzane hydrazyną silniki strumieniowe, rozpoczął się ok. 7:15 czasu warszawskiego w środę (04.11) i trwał prawie 20 minut. Operatorzy sondy z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory (APL) w Laurel w stanie Maryland rozpoczęli odbieranie danych od sondy za pomocą sieci Deep Space Network tuż przed 13:00 czasu warszawskiego w środę, ktore wskazywały, że manewr przebiegł pomyślnie. Same manewry nie przyspieszyły, ani nie spowolniły sondy, a jedynie "popchnęły" ją trochę w bok z prędkością 57 m/s w kierunku obiektu Pasa Kuipera. To wartość wystarczająca, aby sonda New Horizons przechwyciła MU69 za nieco ponad 3 lata. Czytaj dalej na portalu Urania.

Radiowe poszukiwanie sygnałów od cywilizacji wokół KIC8462852

admin — Sat, 07 Nov 2015 09:00:41 +0000

Czy może istnieć inteligentna cywilizacja w układzie planetarnym przy gwieździe KIC 8462852? Niedawno przedstawione wyniki analizy danych zebranych przez Kosmiczny Teleskop Kepler pokazały, że ta konkretna gwiazda charakteryzuje się nieregularnie występującym spadkiem jasności rzędu nawet ponad 20 procent. Mimo, że zaproponowano kilka naturalnych wytłumaczeń tak silnej zmiany jasności gwiazdy, jedną z możliwości pozostawały tzw. megastruktury zbudowane wokół gwiazdy przez technologicznie zaawansowaną cywilizację. Jednym z przykładów takich wielkoskalowych konstrukcji będących wytworem pozaziemskiej cywilizacji byłoby stworzenie tzw. sfery Dysona - składającej się z olbrzymich paneli słonecznych otaczających gwiazdę i zbierających energię wytwarzaną przez gwiazdę, na potrzeby tejże cywilizacji. Aby zbadać czy dziwne zachowanie gwiazdy nie jest sztucznie spowodowane przez zamieszkujące jej okolice istoty, naukowcy z SETI Institute (Search for Extraterrestial Intelligence) skierowali w stronę tej gwiazdy sieć teleskopów Allen Telescope Array. Sieć składa się z 42 anten o średnicy 6 metrów każda, które zlokalizowane są 500 km na północ od San Francisco. Poszukiwano dwóch różnych typów sygnałów radiowych:

sygnałów wąskopasmowych o szerokości zaledwie 1 Hz, o których uważa się, że mogłyby być sygnałami wysyłanymi przez inne cywilizacje w celu informowania o swoim istnieniu. Bardzo często właśnie takich sygnałów poszukuje się w ramach licznych eksperymentów SETI.
sygnałów szerokopasmowych, które mogą pochodzić od strumieni wytwarzanych przez silniki używane w danym układzie planetarnym. Zakładając, że wokół KIC 8462852 budowane są megastruktury, można zakładać istnienie pojazdów kosmicznych wykorzystywanych do serwisowania i obsługi takich struktur. Jeżeli tego typu pojazdy byłyby napędzane przez silne strumienie mikrofalowe, część tej energii mogłaby uciekać w przestrzeń i tworzyć nadwyżkę promieniowania w szerokim pasmie.

"Po raz pierwszy wykorzystaliśmy sieć Allen Telescope Array do poszukiwania stosunkowo szerokopasmowych sygnałów, typu emisji zwyczajowo raczej nie używanych do poszukiwania inteligencji pozaziemskiej," powiedział Gerry Harp, naukowiec z SETI Institute. Analiza danych z sieci nie wykazała jednak żadnych dowodów ani na istnienie sygnałów w zakresie częstotliwości od 1 do 10 GHz. W ten sposób wyeliminowano istnienie w tym układzie wielokierunkowych nadajników wysyłających 100 razy więcej promieniowania niż aktualne całkowite zużycie energii na Ziemi w przypadku sygnałów wąskopasmowych oraz 10 milionów więcej w zakresie szerokopasmowym. Mimo, że te granice są stosunkowo wysokie - przede wszystkim z uwagi na dużą odległość (ponad 1400 lat świetlnych) do gwiazdy KIC 8462852, należy pamiętać, że:

moc nadajnika sygnałów wąskopasmowych może być znacząco mniejsza, jeżeli sygnał skierowany jest bezpośrednio w naszym kierunku,
sygnały od silników napędzanych mikrofalami także mogłyby istnieć, i niejako dokładać się do emitowanych sygnałów, co dalej pozwala obniżyć moc nadajników.

No i na koniec, należy zauważyć, że każda cywilizacja zdolna do budowy sfery Dysona miałaby dostęp do energii sięgającej nawet 10^27 W. Moglibyśmy zatem wykryć nawet sygnały pochodzące od nadajników wielokierunkowych gdyby choć niewielka część tej energii była wykorzystywana do sygnalizowania swojej obecności. "Historia astronomii mów nam, że za każdym razem gdy wydawało nam się, że odkryliśmy sygnał będący świadectwem istnienia obcej cywilizacji, zawsze się myliliśmy," zauważa Seth Shostak, astronom z SETI Institute. "Jednak nawet, że prawdopodobnie osobliwe zachowanie tej gwiazdy, da się wytłumaczyć procesami naturalnymi, a nie istnieniem cywilizacji - warto na wszelki wypadek sprawdzić takie sygnały." Obserwacje nadal będą trwały, jednak jak dotąd nie znaleźliśmy dowodu na celowo emitowane w naszym kierunku sygnały radiowe z układu wokół gwiazdy KIC 8462852. Wyniki obserwacji zespołu można przeczytać tutaj: http://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1511/1511.01606.pdf Źródło: SETI Institute

Sonda Swift świętuje odkrycie TYSIĘCZNEGO rozbłysku gamma

admin — Sat, 07 Nov 2015 09:56:08 +0000

Sonda Swift wykryła swój tysięczny rozbłysk promieniowania gamma (GRB). GRB to najsilniejsze eksplozje we Wszechświecie, zazwyczaj związane z kolapsem masywnej gwiazdy i narodzinami czarnej dziury. "Odkrywanie GRB to chlep powszedni dla sondy Swift. Właśnie odkryliśmy tysięczny rozbłysk, a obserwacje wciąż trwają," mówi Neil Gehrels, główny naukowiec misji Swift z NASA Goddard Spac Flight Center w Greenbelt w stanie Maryland. "Sonda jest w doskonałym stanie po prawie 11 latach w przestrzeni kosmicznej i oczekujemy, że odkryje jeszcze bardzo wiele takich rozbłysków." GRB to uderzenie bardzo wysokoenergetycznego promieniowania trwające często krócej niż minutę. Do takich rozbłysków dochodzi na cały niebie średnio co kilka dni. Naukowcy poszukują szczególnie wyjątkowych rozbłysków, które dają im wgląd w ekstremalne procesy fizyczne zachodzące podczas wybuchu. Krótko po 23:41 czasu warszawskiego, 27 października, instrument Burst Alert Telescope po raz tysięczny zarejestrował GRB jako silne uderzenie promieniowania gamma z lokalizacji w gwiazdozbiorze Erydanu. Astronomowie nazwali ten rozbłysk GRB 151027B, nazwą na którą składa się data odkrycia i fakt, że to drugi rozbłysk tego dnia. Sonda Swift automatycznie określiła lokalizację rozbłysku, przesłała ją do astronomów na całym świecie i skierowała w kierunku źródła swoje teleskopy obserwujące w zakresie rentgenowskim, ultrafioletowym i optycznym. Astronomowie klasyfikują rozbłyski GRB pod względem długości ich trwania. Podobnie do GRB 151027B około 90% rozbłysków należy do typu "długich" rozbłysków, w których błysk promieniowania gamma trwa dlużej niż dwie sekundy. Według obecnej wiedzy źródłem tego typu rozbłysków jest kolaps masywnej gwiazdy, w której wyczerpało się paliwo. Gdy materia zaczyna opadać na nowopowstałą czarną dziurę, uwalnia ona dżety cząsteczek subatomowych, które przenikają przez zewnętrzne warstwy gwiazdy z prędkością bliską prędkości światła. Gdy cząsteczki dżetu osiągają powierzchnię gwiazdy emitują promieniowanie gamma, najbardziej energetyczny rodzaj promieniowania. W wielu przypadkach taka gwiazda wkrótce wybucha jako supernowa. "Krótkie" rozbłyski trwają, krócej niż dwie sekundy, a czasami zaledwie kilka tysięcznych sekundy. Obserwacje Swift pozwalają stwierdzić, że ich źródłem jest złącznie dwóch gwiazd neutronowych lub czarnych dziur. Tuż po zarejestrowaniu nowego rozbłysku rozpoczyna się wyścig do zaobserwowania jego słabnącego pomieniowania jak największą ilością instrumentów. W oparciu o alerty sondy Swift obserwatoria automatyczne jak i teleskopy sterowane manualnie kierują się w stronę źródła w celu zmierzenia gwałtownie słabnącej poświaty po rozbłysku. Mimo, że poświata w zakresie optycznym jest zazwyczaj bardzo słaba, to czasami zdarzają się na tyle jasne, że można je zaobserwować gołym okiem. "Przez wiele lat opracowywano techniki kierowania teleskopów w kierunku źródła rozbłysku gamma w jak najkrótszym czasie," mówi John Nousek, dyrektor operacji misji Swift oraz profesor astronomii i astrofizyki z Penn State University. GRB 151027B stanowi doskonały przyklad. Pięć godzin po alercie wysłanym przez sondę Swift, źródło rozbłysku weszło w pole widzenia teleskopów Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO) w Paranal w Chile. Znajdujący się tam zespół naukowców pod kierownictwem Dong Xu, naukowca z Pekinu zarejestrował promieniowanie widzialne poświaty za pomocą spektrografu zainstalowanego na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT). Obserwacje ESO wykazały, że promieniowanie z rozbłysku podróżowało w naszą stronę przez ponad 12 miliardów lat, a to oznacza, że jest to jeden z najodleglejszych rozbłysków zarejestrowanych przez Swift w historii. Astronomowie aktualnie dysponują pomiarami odległości do ok. 30% rozbłysków GRB rejestrowanych przez Swift, dzięki czemu możliwe jest badanie w jaki sposób te silne zdarzenia rozłożone są w czasie i przestrzeni. Rekord odległości należy do rozbłysku GRB 090429B, ktory został wyemitowany ponad 13 miliardów lat temu, w początkach istnienia Wszechświata. Źródło: NASA Goddard Space Flight Center

Najbardziej samotna z galaktyk MCG+01-02-015

admin — Mon, 09 Nov 2015 10:58:14 +0000

Na powyższym zdjęciu widać tylko trzy lokalne gwiazdy (te z krzyżykami dyfrakcyjnymi). Wszystko inne na tym zdjęciu to galaktyki przypominające mikroby pływające w kropli wody. Zdjęcie zostało wykonane za pomocą kamery ACS (Advanced Camera for Surveys) zainstalowanej na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Na pierwszym planie widzimy spiralne ramiona galaktyki MCG+01-02-015 zaciskające się na sobie, szczelnie otaczając wnętrze galaktyki. Mogłoby się wydawać, że owa galaktyka ma bardzo bogate sąsiedztwo. Nic z tego - to tylko złudzenie. Wręcz przeciwnie, MCG+01-02-015 znajduje się w niesamowitej kosmicznej pustce i jest jedną z najbardziej samotnych galaktyk. Olbrzymia większość galaktyk znajduje się w długich włóknach galaktyk - włóknistych strukturach tworzących wielkoskalowy Wszechświat - utrzymywanych w ten sposób przez grawitację. Między tymi włóknami znajdują się olbrzymie obszary pustki, bezdroża Wszechświata, gdzie poza pojedynczymi galaktykami praktycznie nie ma żadnej materii - średnio 1 atom na metr kwadratowy. Jedną z takich pustek zamieszkuje właśnie MCG+01-02-015. Owa galaktyka znajduje się na tyle daleko od najbliższych jej galaktyk, że gdyby Droga Mleczna znajdowała się w tym miejscu to dopiero w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku moglibyśmy odkryć, że nie jest to jedyna galaktyka we Wszechświecie Źródło: ESA/Hubble & NASA / N. Gorin (STScI) Zdjęcie w lepszej jakości dostępne tutaj.

Galileo 5 i 6 będą testować ogólną teorię względności

admin — Tue, 10 Nov 2015 15:52:36 +0000

Europejskie satelity Galileo 5 i 6 - które wykonywały skomplikowane manewry w celu skorygowania orbity po umieszczeniu ich w ubiegłym roku na niewłaściwej orbicie - wezmą udział w ambitnym eksperymencie, którego celem jest przetestowanie najsłynniejszej teorii Einsteina. Eksperyment potrwa okrągły rok. Galileo 5 i 6 zostały wyniesione w przestrzeń kosmiczną na szczycie rakiety Sojuz 22 sierpnia 2014 roku. Jednak usterka w górnym członie rakiety sprawiła, że satelity znalazły się na wydłużonych orbitach co uniemożliwiało wykorzystanie ich do nawigacji. Specjaliści z Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) ruszyli z pomocą i zaplanowali wymagający zestaw manewrów orbitalnych, które miały podnieść wysokość perygeum ich orbity i sprawić, że staną się one bardziej kołowe. "Aktualnie satelity mogą już w pełni poprawnie wykorzystywać swój osprzęt nawigacyjny, a Komisja Europejska przy pomocy ESA ocenia czy można je wykorzystywać operacyjnie," powiedział starszy doradca ds. nawigacji satelitarnej ESA Javier Ventura-Traveset. "W międzyczasie okazało się, że satelity mogą być wyjątkowo użyteczne naukowo jako narzędzia do przetestowania ogólnej teorii względności Einsteina mierząc dokładniej niż to wcześniej było możliwe wpływ grawitacji na upływ czasu." Mimo, że orbity satelitów zostały poprawione, wciąż są jednak eliptyczne i każdy z satelitów wznosi się i opada o 8500 km dwa razy dziennie. To właśnie te regularne zmiany wysokości, a tym samym zmiany poziomu grawitacji, są szczególnie cenne dla naukowców. Albert Einstein 100 lat temu przewidział, że czas będzie płynął wolniej bliżej masywnego obiektu. Teorię tą potwierdzono eksperymentalnie - najdokładniej w 1976 roku gdy w tym celu w przestrzeń wysłano zegar atomowy na pokładzie sondy Gravity Probe A (wysokość lotu to 10 000 km). Zegary atomowe na satelitach nawigacyjnych muszą uwzględniać fakt, że czas na orbicie płynie szybciej niż na Ziemi - kilka dziesiątych mikrosekundy dziennie, a to mogłoby doprowadzić do błędów w nawigacji rzędu 10 km dziennie. "Teraz, po raz pierwszy od Gravity Probe A, mamy możliwość poprawienia precyzji i potwierdzenia teorii Einsteina bardziej szczegółowo," mówi Javier. "Zwiększona precyzja pomiaru jest bardzo interesująca, bowiem pozwoli na przetestowanie kilku alternatywnych teorii grawitacji. Co więcej, sonda Gravity Probe A obejmowała zaledwie jedną orbitę, a dzięki satelitom Galileo będziemy mogli prowadzić obserwacje podczas setek orbit w ciągu całego roku." Źródło: ESA

Aktywny region przy prawej krawędzi Słońca

admin — Tue, 10 Nov 2015 16:12:10 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=jThBMbkWpks&w=640&h=480 Powyższy film zarejestrowany przez sondę Solar Dynamics Observatory przedstawia aktywny region w pobliżu prawej krawędzi dysku Słońca, w którym doszło do erupcji oraz towarzyszących jej mniejszych erupcji w ciągu 30 godzin w okresie 3-5 listopada 2015 roku. Gdy rywalizujące ze sobą siły magnetyczne starły się ze sobą, spore ilości materii słonecznej zostały oderwane od powierzchni Słońca i doszło do kilku niewielkich rozbłysków - widzianych tutaj jako białe błyski w ekstremalnym ultrafiolecie (długość fali: 30.4 nm). Mimo, że ekstremalne promieniowanie ultrafioletowe jest niewidoczne dla naszych oczu, na powyższym video przedstawione zostało w kolorze czerwonym. Źródło: NASA / SDO

Marsjański księżyc Fobos powoli się rozpada

admin — Tue, 10 Nov 2015 18:03:10 +0000

Długie, płytkie bruzdy pokrywające powierzchnię Fobosa najprawdopodobniej są wczesnymi oznakami pęknięć, które z czasem doprowadzą do zniszczenia tego marsjańskiego księżyca. Fobos, który krąży wokół Marsa na wysokości zaledwie 6000 km jest bliżej swojej macierzystej planety niż jakikolwiek inny księżyc w Układzie Słonecznym. Grawitacja Marsa przyciąga Fobosa, większego z dwóch naturalnych satelitów Czerwonej Planety, w tempie 2 metrów na każde sto lat. Naukowcy przewidują, że księżyc ulegnie rozerwaniu za 30 do 50 milionów lat. "Uważamy, że Fobos już zaczął się rozpadać, a pierwszymi oznakami tego procesu są właśnie bruzdy pokrywające jego powierzchnię," mówi Terry Hurford z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt w stanie Maryland. Bruzdy na powierzchni Fobosa od dawna uważane były za pęknięcia powstałe po zderzeniu, które doprowadziło do powstania krateru Stickney. To zderzenie było na tyle duże, że o mały włos nie doprowadziło do zniszczenia Fobosa. Jednak z czasem naukowcy stwierdzili, że bruzdy nie rozchodzą się na zewnątrz od krateru, a z miejsca znajdującego się obok krateru. Niedawno naukowcy zaproponowali teorię, według której bruzdy mogły powstać wskutek wielu mniejszych zderzeń z materiałem wyrzuconym z powierzchni Marsa. Jednak nowe modele stworzone przez Hurforda i jego współpracowników wskazują, że bruzdy są niczym blizny po rozciąganiu, które powstają wskutek deformacji Fobosa spowodowanych przez siły pływowe. Grawitacyjne przyciąganie między Marsem a Fobosem powoduje powstanie takich sił pływowych. Ziemia i Księżyc dokładnie w ten sam sposób na siebie oddziaływują, co widoczne jest w powstawaniu fal na oceanach oraz w spłaszczonym kształcie Ziemi i Księżyca. To samo wytłumaczenie bruzd na powierzchni Fobosa było zaproponowane już kilka dekad temu, po tym jak sonda Viking przesłała na Ziemię zdjęcia Fobosa. Wtedy jednak uważano, że oddziaływania były za słabe, aby mogły aż tak bardzo deformować kształt księżyca zwłaszcza, że wtedy uważano, że Fobos ma zupełnie jednorodną strukturę. Jednak według najnowszych badań wnętrze Fobosa jest sypkim skupiskiem głazów, ledwo utrzymującym się przy sobie, otoczonym warstwą drobnego regolitu o grubości 100 metrów. Oznacza to, że siły pływowe wywierane przez Marsa na Fobosa mogą prowadzić do powstawania pęknięć na powierzchni. Uskoki i bruzdy przewidywane przez nowy model doskonale pokrywają się z bruzdami obserwowanymi na powierzchni Fobosa. Co więcej, nowa teoria także pasuje do obserwacji faktu, że niektóre bruzdy są młodsze niż inne - bowiem oznacza to, że tworzący je proces wciąż trwa. Podobny los może czekać Trytona - księżyc Neptuna, który także powoli zawęża swoją orbitę i charakteryzuje się podobnymi bruzdami. Źródło: NASA/JPL PS. Jeżeli zainteresował Cię temat marsjańskich księżyców - przypominam także o fantastycznym kursie skupiającym się właśnie na tych dwóch obiektach - aktualnie dostępnych jest dziewięć nagrań wykładów, a jeszcze cztery przed nami. Kurs dostępny jest tutaj.

Warstwy i pęknięcia w Ophir Chasma na Marsie

admin — Tue, 10 Nov 2015 22:13:13 +0000

Ophir Chasma stanowi północny fragment obszernego systemu marsjańskiego kanionu Valles Marineris, a powyższe zdjęcie wykonane 10 sierpnia br. za pomocą kamery HiRISE (High Resolution Imaging Science Experiment) zainstalowanej na pokładzie sondy Mars Reconnaissance Orbiter przedstawia niewielki fragment jego ściany i podłoża. Skały tworzące ścianę wyraźnie dzielą się na wiele warstw sedymentacyjnych, a podłoże pokryte jest nawianym materiałem, który tworzy łuki rozmiarem mieszczące się między fałdami piasku a wydmami. Zdjęcia tego typu pomagają geologom badać mechanizmy formowania się rozległych systemów tektonicznych takich jak Valles Marineris. (Słowo "tektonika" nie oznacza tego samego co "tektonika płyt", a odnosi się po prostu do istotnych napięć i naprężeń w skorupie planety. Tektonika płyt to główny rodzaj aktywności tektonicznej na Ziemi, na Marsie nie występuje tektonika płyt.) Źródło: NASA

To już 10 lat od startu sondy Venus Express

admin — Wed, 11 Nov 2015 07:15:00 +0000

9 listopada 2005 roku, dziesięć lat temu sonda Venus Express opuściła Ziemię i rozpoczęła 153-dniową podróż na Wenus. Po dotarciu do celu sonda spędziła blisko osiem lat szczegółowo badając planetę, aż do zakończenia misji w grudniu 2014 roku. Jednym z celów misji były długotrwałe obserwacje atmosfery planety mające na celu zrozumienie jej dynamiki. Atmosfera Wenus jest najgęstszą atmosferą ze wszystkich planet skalistych i składa się prawie w całości z dwutlenku węgla. Co więcej, Wenus otoczona jest grubą warstwą chmur złożonych w dużej mierze z kwasu siarkowego. To połączenie gazu cieplarnianego oraz stałej warstwy chmur doprowadziło do intensywnego efektu cieplarnianego przez co powierzchnia Wenus stała się ekstremalnie gorąca - nieco ponad 450ºC - i ukryta przed naszymi oczami. Mimo, że wiatry na powierzchni planety mają niewielką prędkość - zaledwie kilka kilometrów na godzinę - gęstość atmosfery na tej wysokości jest tak duża, że wywierają one większą siłę niż dużo szybsze wiatry na Ziemi. Czytaj dalej na portalu Urania.

Wersja testowa Europejskiego Modułu Serwisowego już w USA

admin — Wed, 11 Nov 2015 09:00:00 +0000

Testowa wersja przygotowywanego przez ESA modułu serwisowego dla pojazdu Orion dotarła w dniu wczorajszym do USA. Moduł serwisowy opuścił fabrykę we Włoszech w ubiegły weekend. Europejski moduł serwisowy (European Service Module - ESM) jest zmodyfikowaną wersją największego europejskiego pojazdu - ATV (Automated Transfer Vehicle), tóry zakończył swoją ostatnią misję do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w lutym tego roku. Zaledwie dziewięć miesięcy później, główny wykonawca Airbus Defence & Space w Bremie (Niemcy) dostarczyły pierwszy moduł testowy. Moduł znajduje się bezpośrednio pod kapsułą załogową Oriona i zapewnia napęd, zasilanie, kontrolę temperatury oraz wodę i powietrze dla czterech astronautów. Panele słoneczne rozciągają się na 19 metrów i zapewniają wystarczającą ilość energii do zasilania dwóch domów. Przy średnicy nieco ponad 5 metrów i wysokości 4 metrów, moduł charakteryzuje się masą 13,5 tony. Około 8,6 tony materiałów pędnych będzie zasilało silnik główny oraz 32 mniejsze silniki sterujące. Dostarczony dzisiaj egzemplarz do testów strukturalnych został zbudowany przez firmę Thales Alenia Space z Turynu (Włochy). Po wstępnych testach przeprowadzonych w Europie moduł przejdzie teraz rygorystyczne testy wibracyjne w należącej do NASA stacji Plum Brook Station w Ohio. Testy mają na celu upewnienie się, czy konstrukcja i jej komponenty wytrzymaję ekstremalne warunki podczas startu. "To pierwszy duży element Europejskiego Modułu Serwisowego, który został dostarczony do USA," zauważa Philippe Deloo, menedżer programu ESA, "co potwierdza determinację ESA do załogowej eksploracji przestrzeni kosmicznej." Ponad 20 firm z całej Europy zaangażowanych jest w ten projekt, z czego większość opiera swoje projekty na doświadczeniach wyniesionych z rozwijania projektu pięciu pojazdów ATV, które dostarczały towary na Stację Kosmiczną w latach 2009-2015. Pierwszy bezzałogowy start pełnego pojazdu Orion planowany jest na 2018 rok. Zgodnie z planem pojazd wykona lot za orbitę Księżyca i wracając na Ziemię z większą prędkością niż jakikolwiek pojazd wcześniej. https://www.youtube.com/watch?v=ZNW174YuFyo&w=853&h=480 W trakcie misji moduł zostanie odłączony tuż przed wejściem w ziemską atmosferę.

Świecące halo wokół gwiezdnego zombie (białego karła)

admin — Wed, 11 Nov 2015 12:08:11 +0000

Astronomowie korzystający z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Obserwatorium Paranal w Chile po raz pierwszy dokładnie zbadali szczątki po śmiertelnym oddziaływaniu umarłej gwiazdy i krążących wokół niej planetoid. To doskonała okazja, aby przyjrzeć się odległej przyszłości Układu Słonecznego. Zespół pod kierownictwem Christophera Mansera, doktoranta z University of Warwick (Wielka Brytania), wykorzystał dane z Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) i innych obserwatoriów do zbadania pozostałości po planetoidzie krążących wokół pozostałego po gwieździe białego karła o nazwie SDSS J1228+1040. Wykorzystując kilka instrumentów, m.in. Ultraviolet and Visual Echelle Spectrograph (UVES) oraz X-shooter zainstalowanych na VLT, zespół otrzymał szczegółowe obserwacje promieniowania pochodzącego od białego karła i otaczającej go materii w okresie dwunastu lat między 2003 a 2015 rokiem. W celu uzyskania danych z różnych punktów widzenia niezbędne było wykonanie obserwacji trwających kilka lat. Przy analizie danych zespół wykorzystał technikę nazywaną tomografią dopplerowską – podobną do badań tomograficznych stosowanych w medycynie – która pozwoliła im na opracowanie szczegółowej mapy obrazującej strukturę świecących pozostałości po „pożywieniu” białego karła J1228+1040. Podczas gdy masywne gwiazdy (tj. te o masie większej niż dziesięciokrotność masy Słońca) spektakularnie kończą swój żywot w eksplozji supernowej, mniejsze gwiazdy przechodzą przez dużo łagodniejszy proces. Pod koniec życia, po wyczerpaniu zapasów paliwa, gwiazdy podobne do Słońca powiększają swe rozmiary, a następnie uwalniają zewnętrzną powłokę, która odpływa w przestrzeń. Gorące i bardzo gęste jądro obumarłej gwiazdy – biały karzeł – to wszystko, co po niej pozostaje. Ale czy planety, planetoidy i inne ciała w takim systemie mogą przetrwać tę „próbę ognia”? Co po nich pozostanie? Nowe obserwacje dostarczają odpowiedzi na te pytania. Rzadko się zdarza, aby białe karły otaczały dyski gazowej materii. Jak dotąd odnotowano zaledwie siedem takich przypadków. Zespół badaczy stwierdził, że w analizowanym przypadku planetoida nadmiernie zbliżyła się do białego karła i została rozerwana przez bardzo silne oddziaływania pływowe. W ten sposób powstał aktualnie obserwowany dysk materii. Krążący wokół karła dysk materii powstał w podobny sposób co fotogeniczne pierścienie wokół Saturna. Przy czym należy pamiętać, że choć J1228+1040 ma średnicę siedmiokrotnie mniejszą od Saturna, to jego masa jest aż 2500 razy większa. Co więcej, udało się określić, że odległość między białym karłem a jego dyskiem jest na tyle duża, że Saturn wraz ze swoimi pierścieniami zmieściłby się między nimi. https://www.youtube.com/watch?v=0rQ0iyosWmI&w=853&h=480 Nowe długofalowe badania z wykorzystaniem VLT pozwoliły naukowcom zaobserwować precesję dysku pod wpływem bardzo silnego pola grawitacyjnego białego karła. Udało się także ustalić, że dysk jest wciąż eliptyczny i nie zdążył jeszcze przyjąć kształtu kołowego. „Gdy odkryliśmy dysk szczątków wokół białego karła w 2006 roku, nawet nie wyobrażaliśmy sobie, ile szczegółów możemy dostrzec w danych zebranych w okresie 12 lat – warto było czekać," dodaje Boris Gansicke, współautor badania. Obiekty takie jak J1228+1040 pozwalają zrozumieć otoczenie gwiazd pod koniec ich życia. Taka wiedza umożliwia z kolei astronomom zrozumienie procesów zachodzących w układach egzoplanetarnych oraz pozwala na przewidzenie losu Układu Słonecznego pod koniec życia Słońca, czyli za za około siedem miliardów lat. Źródło: ESO

Rzut oka na Międzynarodową Stację Kosmiczną

admin — Wed, 11 Nov 2015 14:34:20 +0000

Labirynt kabli i urządzeń zainstalowanych na zewnątrz Międzynarodowej Stacji Kosmicznej sfotografowany podczas spaceru kosmicznego 6 listopada 2015 roku. Astronauci NASA Scott Kelly oraz Kjell Lindgren przywrócili system chłodzenia do konfiguracji pierwotnej i przywrócili poziom amoniaku do odpowiedniego poziomu w głównym i zapasowym systemie. Spacer kosmiczny trwał 7 godzin i 48 minut. Źródło: NASA press release

Nowa planeta karłowata 3 razy dalej niż Pluton

admin — Wed, 11 Nov 2015 14:46:24 +0000

Astronomowie zaobserwowali chłodny świat znajdujący się trzy razy dalej od Słońca niż Pluton. V774104 to obiekt o średnicy min. 500 km będący jak dotąd najbardziej odległą planetą karłowatą spośród dotychczas zaobserwowanych. Operatorzy japońskiego teleskopu Subaru planują teraz śledzić jej ruch, aby dowiedzieć się więcej o zachowaniu tak odległych obiektów, które często charakteryzują nietypowe orbity. Modele formowania Układu Słonecznego sugerują, że takie obiekty prawdopodobnie nie powstały na tak nietypowych orbitach mimośrodowych. Jedna z proponowanych teorii mówi, że ich ruch został zaburzony grawitacyjnie przez przejście w ich pobliżu większej planety i to spowodowało zmianę ich orbity na bardziej wydłużone. Niektórzy naukowcy spekulują nawet, że tego typu obiekty mogły zostać ukradzione z okolic gwiazdy, która powstała z tego samego obłoku gazu i pyłu co Słońce 4,6 miliarda lat temu. V774104 znajduje się w odległości równej 3/4 odległosci sondy Voyager od Słońca. Źródło: boingboing

Planetolodzy już zacierają ręce w oczekiwaniu na start JWST

admin — Wed, 11 Nov 2015 15:36:33 +0000

Laureat Nagrody Nobla, główny astronom projektu Teleskopu Kosmicznego Jamesa Webba (JWST- James Webb Space Telescope) zalecił planetologom przygotowywanie się do składania propozycji badań, które będą mogli przeprowadzić za pomocą 6,5-metrowego lustra głównego teleskopu JWST skupiając się na obiektach bliższych niż jego docelowe przeznaczenie. "Już za dwa lata będą przyjmowane pierwsze propozycje," powiedział John Mather, naukowiec programu JWS w Goddard Space Flight Center (Greenbelt, Maryland) podczas prezentacji dotyczącej następcy Kosmicznego Teleskopu Hubble'a podczas dorocznego spotkania Oddziału Nauk Planetarnych Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego. "Rozpocznijcie negocjacje dotyczące współpracy. To przecież trochę potrwa. Może uda się zaplanować jakieś dodatkowe obserwacje [za pomocą innych teleskopów], dzięki którym pokażecie, że naprawdę o celu swoich obserwacji wiecie najwięcej." Mather, który otrzymał w 2006 roku Nagrodę Nobla w fizyce za odkrycie zgodności mikrofalowego promieniowania tła z modelem ciała doskonale czarnego (za pomocą Cosmic Background Explorer Satellite (COBE)) powiedział, że pod koniec 2017 roku NASA będzie analizowała pierwszą rundę gościnnych propozycji obserwacyjnych na JWST - wniosków o czas obserwacyjny na teleskopie od naukowców spoza kręgu astrofizyków bezpośrednio zaangażowanych w rozwój misji teleskopu, którego koszt szacowany jest na 9 miliardów dolarów. JWST, którego start planowany jest na drugą połowę 2018 roku na pokładzie europejskiej rakiety Ariane 5, zaprojektowany został z myślą o obserwowaniu odległych obiektów takich jak galaktyki, mgławice czy kwazary. Niemniej jednak JWST będzie także doskonale wyposażony do badania najodleglejszych obiektów w naszym Układzie Słonecznym (za wyjątkiem kilku szybko poruszających się komet i planetoid). Mars, jeden z najjaśniejszych obiektów w polu widzenia JWST może także być wymagającym obiektem dla JWST - mówi John Stansberry, naukowiec z Space Telescope Science Institute w Baltimore. Z drugiej strony księżyce w zewnętrznym Układzie Słonecznym, szczególnie lodowe księżyce takie jak Europa krążąca wokół Jowicza czy Tytan wokół Saturna stanowią obiecujące cele obserwacyjne nowego teleskopu. Co więcej, kolejnymi potencjalnymi celami obserwacji mogą być obiekty Pasa Kuipera czy gazowe olbrzymy. Mather przypomniał także, że pełną zdolność obserwacyjną JWST osiągnie w 2019 roku po zakończeniu wszystkich testów zaplanowanych na pierwszy okres po wyniesieniu teleskopu na orbitę. Propozycje pochodzące od planetologów oceniane będą przez międzynarodowy komitet składający się z naukowców amerykańskich, europejskich i kanadyjskich. Źródło: spacenews Więcej informacji: artykuł oryginalny

Lodowe chmury zwiastują zimę na biegunie południowym

admin — Thu, 12 Nov 2015 07:00:00 +0000

Nowe obserwacje okolic południowego bieguna Tytana wykonane przez sondę Cassini wskazują, że wyraźnie zbliża się zima na tym księżycu Saturna. Naukowcy odkryli potężną nową chmurę zamrożonych związków chemicznych w niskiej i średniej warstwie stratosfery - stabilnym... obszarze atmosfery znajdującym się powyżej troposfery czyli warstwy charakteryzującej się aktywnymi warunkami pogodowymi. Kamery sondy Cassini zarejestrowały już imponującą chmurę unoszącą się nad południowym biegunem Tytana na wysokości około 300 km. Niemniej jednak, ta chmura zaobserwowana po raz pierwszy w 2012 roku okazała się tylko wierzchołkiem góry lodowej. Dużo masywniejszy lodowy układ chmur został teraz odkryty w niższej warstwie stratosfery. Ta warstwa sięga wysokością na 200 km. Nowa chmura została odkryta za pomocą instrumentu rejestrującego promieniowanie w zakresie podczerwonym - Composite Infrared Spectrometer (CIRS) - który uzyskuje profile atmosfery w niewidocznym dla ludzkiego oka paśmie termicznym. Obłok charakteryzuje się niską gęstością podobną do ziemskiej mgły. Przez ostatnie kilka lat sonda Cassini rejestrowała powolną zmianę jesieni w zimę na południowym biegunie Tytana - to pierwszy raz, kiedy jakiejkolwiek sondzie udało się zarejestrować początek zimy na tym księżycu. Z uwagi na fakt, że każda pora roku na Tytanie trwa ok. 7.5 ziemskiego roku, biegun południowy będzie wciąż spowity zimowym mrozem gdy sonda Cassini zakończy swoją misję w 2017 roku. Czytaj znacznie więcej na portalu Urania.

Bliźniaczka Wenus odkryta 39 lat świetlnych od Słońca

admin — Thu, 12 Nov 2015 08:00:00 +0000

Kolekcja skalistych planet krążących wokół odległych gwiazd właśnie powiększyła się o kolejny obiekt. Co więcej - wydaje się, że to jak dotąd najciekawsza planeta pozasłoneczna. Nowo odkryty obiekt mimo, że niesamowicie gorący, jest wystarczająco chłodny, aby utrzymać atmosferę. Jeżeli faktycznie ją posiada, to... znajduje się na tyle blisko (zaledwie 39 lat świetlnych od nas), że możemy szczegółowo zbadać taką atmosferę za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a oraz powstających obecnie obserwatoriów takich jak chociażby Gigantyczny Teleskop Magellana. "Naszym ostatecznym celem jest znalezienie drugiej Ziemi, jednak po drodze do tego celu znaleźliśmy drugą Wenus," mówi David Charbonneau, astronom z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA). "Podejrzewamy, że planeta ta posiada atmosferę podobną do tej na Wenus. Jeżeli tak jest - nie możemy się doczekać, aby ją zbadać." "Ta planeta będzie ulubionym celem wielu astronomów przez najbliższe lata," dodaje główny autor opracowania - Zachory Berta-Thompson z MIT. Planeta GJ 1132b krąży wokół czerwonego karła o średnicy zaledwie 1/4 średnicy Słońca. Gwiazda macierzysta jest także chłodniejsza i ciemniejsza od Słońca - emituje zaledwie 0.5% promieniowania uwalnianego przez nasze Słońce. GJ 1132b okrąża swoją gwiazdę w czasie 1,6 dnia w odległości zaledwie 2,5 mln kilometrów. Z uwagi na tak niewielką odległość, temperatura na powierzchni planety wynosi ok. 230 stopni Celsjusza. Tego typu temperatury uniemożliwiają istnienie wody na powierzchni jednak nie uniemożliwiają istnienia atmosfery. Tak czy inaczej, nowa planeta jest znacząco chłodniejsza od jakiejkolwiek innej potwierdzonej skalistej egzoplanety. Dla porównania dobrze znane planety takie jak chociażby CoRoT-7b czy Kepler-10b charakteryzują się temperaturami rzędu 1500 stopni Celsjusza. GJ 1132b została odkryta za pomocą sieci MEarth-South przeznaczonej do poszukiwania skalistych planet krążących wokół czerwonych karłów. MEarth- South składa się z ośmi 40-cm teleskopów robotycznych znajdujących się w Cerro-Tololo Inter-American Observatory w Chile. https://www.youtube.com/watch?v=h1mMNn495Ck&w=640&h=480 Sieć MEarth-South monitoruje kilka tysięcy czerwonych karłów znajdujących się w odległości do 100 lat świetlnych od Ziemi. W ich pobliżu metodą tranzytów poszukuje planet skalistych. Po odkryciu planety za pomocą MEarth-South w czasie rzeczywistym, wykonano dodatkowe obserwacje gwiazdy zarówno za pomocą sieci oraz teleskopu Magellan Clay w Chile. Zespołowi naukowców udało się także zmierzyć grawitacyjne wahania gwiazdy macierzystej za pomocą spektrografu HARPS i w ten sposób określić masę planety. Okazało się, że GJ 1132b jest 16 procent większa od Ziemi i ma średnicę ok. 15000 km. Jej masa jest 60 procent większa od Ziemi, zatem jej gęstość wskazuje, że planeta ma skład skalisty podobny do Ziemi. Przyciąganie grawitacyjne na powierzchni wynosi 120% przyciągania ziemskiego. https://www.youtube.com/watch?v=MM7i4dC-7nk&w=640&h=480 Z uwagi na niewielkie rozmiary czerwonego karła, stosunek wielkości planety do gwiazdy jest inny niż dla gwiazd podobnych do Słońca. Dzięki temu i dzięki niewielkiej odległości planety od gwiazdy, możliwe jest wykrycie i zbadanie atmosfery planety, jeżeli taka istnieje. Zespół złożył już wnioski o czas obserwacyjny na kosmicznych teleskopach Hubble'a oraz Spitzer. Przyszłe obserwatoria takie jak Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba z pewnością także przyjrzą się GJ 1132b. Pytanie tylko czy owa planeta nie posiada bliźniaczych planet, które jeszcze nie zostały odkryte. Artykuł opisujący odkrycie został opublikowany dzisiaj (12.10.2015) w najnowszym wydaniu czasopisma Nature. Więcej informacji:

artykuł w Nature

Źródło: Nature

Więcej niż się mogło wydawać - delta Orionis w pasie Oriona

admin — Thu, 12 Nov 2015 21:20:41 +0000

Orion to jeden z najbardziej znanych gwiazdozbiorów na niebie. Jego charakterystyczną cechą jest tzw. pas, składający się z trzech jasnych gwiazd ułożonych w prostej linii. Najbardziej wysuniętą na zachód gwiazdą pasa Oriona jest Delta Orionis (z racji tego, że była ona obserwowana od wieków przez wszelakich obserwatorów nieba, oprócz oficjalnej nazwy ma jeszcze wiele innych w różnych kulturach, np. Mintaka). Współcześni astronomowie wiedzą jednak, że Delta Orionis to nie jest pojedyncza gwiazda, a złożony układ wielokrotny. Delta Orionis to mała grupa gwiazd składająca się z trzech składników i łącznie pięciu gwiazd: Delta Ori A, Delta Ori B oraz Delta Ori C. Delta Ori B oraz Delta Ori C to gwiazdy pojedyncze, które emitują niewielkie ilości promieniowania rentgenowskiego. Natomiast Delta Ori A jest silnym źródłem promieniowania rentgenowskiego i sama w sobie jest układem potrójnym gwiazd jak przedstawiono na obrazie poniżej. W układzie Delta Ori A, dwie bliskie sobie gwiazdy okrążają się wzajemnie w czasie 5,7 dnia, podczas gdy trzecia gwiazda okrąża tą parę w okresie ponad 400 lat. Masywniejsza z dwóch gwiazd w ciasnym układzie charakteryzuje się masą około 25 mas Słońca, a mniej masywna około 10 mas Słońca. Przypadkowe ułożenie tej pary gwiazd pozwala na obserwacje tranzytu jednej gwiazdy na tle drugiej z punktu widzenia obserwatora znajdującego się na Ziemi. Tego typu klasa układów gwiezdnych znana jest jako "układy podwójne zaćmieniowe" - takie ułożenie gwiazd pozwala astronomom bezpośrednio zmierzyć masę i rozmiar gwiazd w układzie. Masywne gwiazdy, choć stosunkowo rzadkie, mogą mieć istotny wpływ na galaktyki, w których się znajdują. Owe gwiezdne olbrzymy są na tyle jasne, że ich promieniowanie powoduje emisję silnych wiatrów materii gwiezdnej, która wpływa na właściwości chemiczne i fizyczne gazu w galaktyce. Takie wiatry gwiezdne pozwolły także określić los samych gwiazd, które z czasem zakończą swoje życie w wybuchu supernowej i pozostawią po sobie jedynie gwiazdę neutronową lub czarną dziurę. Obserwując podwójny układ zaćmieniowy w Delta Orionis A (znany jako Delta Ori Aa) za pomocą obserwatorium rentgenowskiego Chandra X-ray Observatory przez równowartość sześciu dni, zespół naukowców uzyskał istotne informacje o masywnych gwiazdach oraz o roli wiatrów w ewolucji samych gwiazd jak i ich otoczenia. Zdjęcie z teleskopu Chandra przedstawione zostało w kwadracie nałożonym na optyczny obraz gwiazdozbioru Oriona wykonany przez jeden z teleskopów naziemnych. Dzięki temu, że Delta Ori Aa jest najbliższym masywnym układem podwójnym zaćmieniowym, może on zostać wykorzystany do odszyfrowania związku między właściwościami gwiazdy znanymi z obserwacji w zakresie optycznym a właściwościami wiatru widocznymi na zdjęciach rentgenowskich. Mniej masywna gwiazda układu Delta Ori Aa charakteryzuje się bardzo słabym wiatrym i niewielką jasnością w zakresie rentgenowskim. Astronomowie wykorzystali teleskop Chandra do obserwowania w jaki sposób owa gwiazda blokuje różne fragmenty wiatru masywniejszej gwiazdy. Dzięki temu naukowcy lepiej widzą co się dzieje z emitującym w zakresie rentgenowskim gazem otaczającym główną gwiazdę. Dane wskazują, że większość promieniowania rentgenowskiego pochodzi z wiatru gwiezdnego olbrzyma. Co więcej naukowcy odkryli, że promieniowanie rentgenowskie od konkretnych atomów w wietrze Delta Ori Aa zmienia się w trakcie ruchu układu podwójnego. Może być to spowodowane zderzeniami wiatrów obu gwiazd lub zderzeniem wiatru gwiazdy głównej z powierzchnią mniejszej gwiazdy. Równolegle uzyskane dane w zakresie optycznym pochodzące z teleskopu MOST (Microvariability and Oscillation of Stars Telescope) dostarczyły dowodów na oscylacje głównej gwiazdy powstające wskutek oddziaływań pływowych między główną i towarzyszącą jej gwiazdą. Pomiary zmian jasności w zakresie optycznym oraz szczegółowa analiza widm w zakresie optycznym i ultrafioletowym wykorzystane zostały do uściślenia parametrów obu gwiazd. Naukowcom udało się ponadto rozjaśnić rozbieżności między parametrami gwiazd a modelami ich ewolucji w czasie. Najnowsze wyniki zostały opublikowane w czterech artykułach niedawno opublikowanych w czasopiśmie The Astrophysical Journal, Autorzy opracowań to Michael Corcoran (Goddard Space Flight Center), Joy Nichols (CfA), Herbert Pablo (University of Montreal) oraz Tomer Shenar (University of Potsdam). Źródło: NASA / JPL

A tak przy okazji lotu w kierunku Tytana: rzut oka na Tetydę

admin — Thu, 12 Nov 2015 21:39:21 +0000

Wczoraj, 11 listopada 2015 roku, sonda Cassini przeleciała stosunkowo blisko powierzchni Tetydy - jednego z większych lodowych księżyców Saturna. Powyższa animacja została złożona z 29 zdjęć wykonanych przez jedną z kamer na pokładzie sondy Cassini. Na tym krótkim ujęciu można zauważyć niesamowitą, pokrytą kraterami i starą powierzchnię księżyca o średnicy 1065 km. Tetyda wraz ze swoimi większymi siostrami Dione i Reą stanowi najgęściej pokryte kraterami ciało Układu Słonecznego. Z uwagi na gęstość Tetydy wynoszącą 97% gęstości wody w stanie ciekłym można stwierdzić, że obiekt ten złożony jest praktycznie w całości z lodu wodnego z niewielką ilością skał. Ten konkretny przelot w pobliżu księżyca nie był jakoś szczególnie planowany. Trajektoria sondy skierowanej na spotkanie z Tytanem (do którego dojdzie już jutro) po prostu przebiegała w pobliżu Tetydy. Animacja wykonana przez Jasona Majora (@JPMajor) Źródło: lightsinthedark

493 Griseldis zderzyła się z inną planetoidą w marcu br.

admin — Fri, 13 Nov 2015 07:06:51 +0000

Planetoida Pasa Głównego o nazwie (493) Griseldis zderzyła się z innym obiektem w marcu br. Wyniki obserwacji zostały przedstawione 12 listopada na dorocznym spotkaniu Oddziału Nauk Planetarnych Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego (Division for Planetary Sciences #DPS2015) w Waszyngtonie. Obserwacje wykonane 8-metrowym Teleskopem Subaru na szczycie Mauna Kea 17 marca 2015 pozwoliły na zaobserwowanie "wydłużonego obiektu" (czyli ogona) emitowanego z powierzchni planetoidy Pasa Głównego (493) Griseldis. Jednak w przeciwieństwie do ogonów/warkoczy kometarnych, które emitowane są w kierunku "od Słońca" w kierunku wiatru słonecznego, strumień emitowany z powierzchni Gryzeldy nie rozciągał się w kierunku antysłonecznym i na dodatek okazał się krótkotrwały. Dodatkowe obserwacje przeprowadzone za pomocą 6,5-metrowego teleskopu Magellana cztery doby później także pozwoliły na zaobserwowanie strumienia, choć był on już znacznie słabszy. Zdjęcia wykonane za pomocą... czytaj dalej na portalu Urania.

ESO I PULS KOSMOSU ZAPRASZAJĄ NA KONKURS!

admin — Fri, 13 Nov 2015 11:18:14 +0000

Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) oraz Puls Kosmosu zapraszają na konkurs!

Konkurs zorganizowany został z okazji osiągnięcia 2000 polubień na naszym Facebookowym profilu.

Sponsorem upominków w konkursie jest Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO).

Konkurs odbywa się w terminie od 13 listopada 2015 r. do 13 grudnia 2015 r.
W każdy piątek o godzinie 20:00 na Facebookowym profilu opublikowane zostaną dwa pytania (jedno będzie dotyczyło Pulsu Kosmosu, a drugie ESO), na które należy prawidłowo odpowiedzieć w ciągu 48 godzin (do godziny 20:00 w niedzielę).
Wszystkie odpowiedzi należy umieszczać w postach umieszczanych na tablicy profilu Puls Kosmosu (http://www.facebook.com/pulskosmosu), oznaczając w odpowiedziach profil polskiego oddziału ESO (poprzez wpisanie w treści posta @ESO Poland i wybranie z rozwijanej listy pierwszego z wyników).
Spośród wszystkich osób, które w zadanym czasie (20:00 w piątek - 20:00 w niedzielę) prawidłowo odpowiedzą na oba pytania, rozlosowany zostanie jeden z zestawów upominków (plakat, 2 książki, płyta DVD, zawieszka na bagaż, kalendarz ścienny 2016, naklejki, pocztówki, przypinka).
Łącznie zostanie rozlosowanych pięć zestawów, po jednym na każdy tydzień.
Wyniki losowań publikowane będą w każdy poniedziałek o godzinie 20:00.

Nagrody są naprawdę fajne - macie ochotę zgarnąć zestaw?

[caption id="attachment_1726" align="aligncenter" width="1024"] Pięć takich zestawów czeka na swoich nowych właścicieli. Może to właśnie Ty? Foto: RK[/caption]

Wiatry o prędkości 8000 km/h na egzoplanecie HD 189733b

admin — Fri, 13 Nov 2015 21:32:11 +0000

Wiatry o prędkości sięgającej nawet 2 km/s odkryto na planecie znajdującej się poza Układem Słonecznym. Odkrycie naukowców z University of Warick to pierwszy przypadek wykonania pomiarów i map systemu pogodowego na planecie pozasłonecznej.

[WEŹ UDZIAŁ W KONKURSIE PULSU KOSMOSU I ESO - szczegóły pod artykułem]

Zarejestrowana prędkość wiatru jest blisko dwudziestokrotnie większa od najszybszego wiatru zarejestrowanego na Ziemi. Prędkość tego rzędu na Ziemi równałaby się z siedmiokrotnością prędkości dźwięku. Komentując odkrycie, główny autor publikacji Tom Louden (University of Warwick) powiedział: "To pierwsza w historii mapa pogodowa planety spoza Układu Słonecznego. Mimo, że wcześniej wiedzieliśmy o wiatrach występujących na egzoplanetach, nigdy wcześniej nie udało nam się bezpośrednio zmierzyć i stworzyć mapy systemu pogodowego." Wiatry odkryto i zmierzono na egzoplanecie HD 189733b. Badacze z Warwick zmierzyli prędkości po obu stronach planety i odkryli silny wiatr poruszający się z prędkością sięgającą 8000 km/h wiejący ze strony dziennej w kierunku nocnej. "Prędkość wiatru a HD 189733b została zmierzona przy wykorzystaniu wysokiej rozdzielczości spektroskopii linii absorpcyjnej sodu w atmosferze. Dzięki ruchowi atmosfery w kierunku z/do Ziemi, efekt Dopplera zmienia nieznacznie długość fali na której obserwuje się tą linię. To pozwala na zmierzenie prędkości." Naukowcy uważają, że technika z której skorzystali może pomóc astronomom w badaniu planet typu ziemskiego. Dr Peter Wheatley, współpracownik Loudena, tłumaczy: "Jesteśmy niesamowicie szczęśliwi, że znaleźliśmy sposób na tworzenie map systemów pogodowych na odległych planetach. Rozwijając naszą technikę, będziemy w stanie co raz dokładniej badać przepływ wiatrów na mniejszych planetach." HD 189733b to jedna z najczęściej badanych planet należących do klasy tzw. gorących Jowiszów. Planeta ma średnicę 10% większą od Jowisza, lecz znajduje się 180 razy bliżej swojej gwiazdy. Na powierzchni HD 189733b temperatura wynosi 1800 stopni Celsjusza. Jej rozmiar i stosunkowa bliskość do Układu Słonecznego sprawia, że jest ona często wybieranym obiektem obserwacji. Dane zostały zebrane za pomocą instrumentu HARPS (High Accuracy Radial velocity Planet Searcher) znajdującego się w obserwatorium La Silla w Chile. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie The Astronomical Journal Letters. Więcej informacji:

artykuł naukowy

Źródło: AJL / phys.org

PULS KOSMOSU ORAZ ESO ZAPRASZAJĄ DO UDZIAŁU W KONKURSIE

NA PROFILU WWW.FACEBOOK.COM/PULSKOSMOSU

WT1190F spłonął w ziemskiej atmosferze

admin — Sat, 14 Nov 2015 15:50:16 +0000

Dokładnie o 8:18 czasu warszawskiego w piątek, 13 listopada obiekt oznaczony jako WT1190F zgodnie z przewidywaniami wszedł w ziemską atmosferę nad Oceanem Indyjskim w pobliżu południowych wybrzeży Sri Lanki. Obiekt - najprawdopodobniej śmieć kosmiczny, pozostałość po wysłaniu jednej z sond w kierunku Księżyca lub do innych planet - spłonął po wejściu w atmosferę nie stwarzając zagrożenia dla nikogo znajdującego się na powierzchni Ziemi. Rozmiary obiektu oceniano na 1-2 metry. [WEŹ UDZIAŁ W KONKURSIE PULSU KOSMOSU I ESO – szczegóły pod artykułem] Obiekt WT1190F został odkryty gdy wciąż znajdował się na bardzo wydłużonej orbicie okołoziemskiej w dniu 3 października na danych pochodzących z przeglądu nieba Catalina Sky Survey (CSS), w ramach którego astronomowie z University of Arizona poszukują planetoid. Główną odpowiedzialność za śledzenie obiektu ponosiły Siły Powietrzne USA, jednak NASA także była zainteresowana śledzeniem obiektu, bowiem jego trajektoria kończyła się wejściem w atmosferę pod kątem przypominającym wejście w atmosferę planetoidy niż typowe śmieci kosmiczne. https://www.youtube.com/watch?v=YJT-q8_dl88&w=640&h=480 Dzięki temu była to doskonała okazjda do przećwiczenia niektórych procedur, które należałoby zastosować w przypadku wykrycia niewielkiej planetoidy na kursie kolizyjnym z Ziemią. Procedury te obejmują wykrycie oraz śledzenie obiektu, próbę scharakteryzowania jego parametrów fizycznych, obliczenie jego trajektorii przy wykorzystaniu precyzyjnego modelowania oraz prognozowanie miejsca i czasu wejścia obiektu w atmosferę - co pozwoliłoby naukowcom na obserwowanie tego wydarzenia z bliska. Źródło: NASA

PULS KOSMOSU ORAZ ESO ZAPRASZAJĄ DO UDZIAŁU W KONKURSIE

NA PROFILU WWW.FACEBOOK.COM/PULSKOSMOSU

Naukowcy analizują żyły mineralne u podnóży Mount Sharp

admin — Sun, 15 Nov 2015 16:38:40 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane kamerą Mastcam zainstalowaną na maszcie marsjańskiego łazika Curiosity przedstawia obszar pokryty siecią wyraźnych żył mineralnych tuż u krawędzi zbocza na niższych obszarach wzgórza Mount Sharp. W marcu 2015 roku naukowcy wykorzystali łazik do zbadania struktury i składu przecinających się żył w miejscu nazwanym "Garden City" przedstawionym po środku tego zdjęcia. Dla geologów takie zgrupowanie żył stanowi trójwymiarowe odsłonięcie zmineralizowanych pęknięć w regionie geologicznym zwanym sekcją Pahrump. Łazik Curiosity spędził kilka miesięcy na badaniu różnych punktów sekcji Pahrump poniżej miejsca przedstawionego na zdjęciu, zanim dotarł do Garden City. Czytaj więcej na portalu Urania.

Rusza budowa Gigantycznego Teleskopu Magellana

admin — Mon, 16 Nov 2015 07:07:51 +0000

Kierownictwo oraz osoby wspierające z McDonald Observatory wraz z przedstawicielami międzynarodowej grupy uniwersytetów partnerskich oraz instytucji naukowych zebrali się na odległym szczycie wzgórza w chilijskich Andach na uroczystości wzruszenia Ziemi pod budowę Gigantycznego Teleskopu Magellana (GMT). https://www.youtube.com/watch?v=cSxo2BGdq-A&w=853&h=480 Ceremonia oznacza rozpoczęcie prac budowlanych w miejscu, w którym zbudowana zostanie kopuła, w której umieszczony zostanie teleskop. GMT stanie się największym teleskopem na Ziemi gdy rozpocznie swoje wstępne obserwacje w 2021 roku. Według założeń teleskop będzie w stanie wykonywać zdjęcia 10 razy ostrzejsze od dostarczanych aktualnie przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a i pomoże naukowcom odpowiedzieć na kluczowe pytania z zakresu kosmologii, astrofizyki czy poszukiwania planet pozasłonecznych. "Niezmiernie się cieszymy rozpoczęciem prac budowlanych nad Gigantycznym Teleskopem Magellana w tak ekscytujących dla astronomii czasach," powiedział dr Taft Armandroff, dyrektor rady GMT oraz dyrektor McDonald Observatory. "Dzięki niespotykanemu rozmiarowi oraz rozdzielczości, Gigantyczny Teleskop Magellana pozwoli aktualnym i przyszłym pokoleniom astronomów kontynuować ekscytującą podróż odkryć kosmicznych." GMT zbudowany zostanie w Obserwatorium Las Campanas na Pustyni Atacama w Chile, w miejscu znanym z czystego, ciemnego nieba i wyjątkowej przejrzystości powietrza. Las Campanas to jedno z najlepszych miejsc do prowadzenia obserwacji astronomicznych na Ziemi. Ekipy budowlane wkrótce rozpoczną budowę dróg, sieci energetycznych i infrastruktury niezbędnej do obsługi obserwatorium. https://www.youtube.com/watch?v=uWHkoU2EqyM&w=853&h=480 Unikalny projekt teleskopu obejmuje siedem największych, możliwych do wyprodukowania luster, z których każde będzie miało średnicę 8,4 metra, które łącznie stworzą teleskop o średnicy 25 metrów. Olbrzymie lustra powstają w Richard F. Caris Mirror Laboratory na University of Arizona. Każde lustro musi być wypolerowane z dokładnością 25 nanometrów. Jedno z luster zostało już wypolerowane zgodnie z docelową specyfikacją. Trzy kolejne aktualnie są w trakcie powstawania, a produkacja pozostałych luster będzie rozpoczynała się w tempie jednego lustra rocznie. Astronomowie rozpoczną wstępne obserwacje z wykorzystaniem pierwszych luster już w 2021 roku, a pełna zdolność operacyjna zostanie osiągnięta w ciągu najbliższych dziesięciu lat. https://www.youtube.com/watch?v=bo1XJVG6eGg&w=853&h=480 "Niesamowita ilość pracy została wykonana w fazie projektowania oraz tworzenia gigantycznych luster, które stanowią serce teleskopu. Pokonaliśmy najtrudniejsze problemy techniczne i nie możemy się doczekać połączenia wszystkich elementów teleskopu na szczycie tego wzgórza," powiedział Patrick McCarthy, prezydent organizacji GMT. GMT umożliwi astronomom charakteryzowanie planet krążących wokół odległych gwiazd, obserwowania wczesnych etapów powstawania galaktyk i gwiazd oraz pozwoli przyjrzeć się problemowi ciemnej materii i ciemnej energii. Odkrycia jakich z pewnością dostarczy GMT z pewnością dostarczą także nowych pytań, a być może także nieoczekiwanych odkryć. https://www.youtube.com/watch?v=FVVSGcfFWVc&w=853&h=480 Rada nadzorcza organizacji GMT oficjalnie potwierdziła wejście projektu w fazę budowy na początku 2015 roku, gdy 11 fundatorów z całego świata przeznaczyło ponad 500 milionów dolarów na ten projekt. Fundatorzy pochodzą z USA, Australii, Brazylii i Korei Południowej. Gospodarzem teleskopu jest Chile. https://www.youtube.com/watch?v=IW8mHxAkOtA&w=853&h=480 "Wraz z dzisiejszą uroczystością, wykonujemy istotny krok w ramach naszej misji zbudowania pierwszego teleskopu nowej generacji ekstremalnie dużych teleskopów. GMT rozpocznie nową erę odkryć i pozwoli nam odpowiedzieć na wiele kluczowych pytań o historię wszechświata," powiedział dr Charles Alcock, członek rady GMT oraz dyrektor Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. Źródło: University of Texas News

Przyglądając się pierwotnym składnikom galaktyk

admin — Mon, 16 Nov 2015 18:18:55 +0000

Gdy olbrzymi obłok gazu molekularnego zagęszcza się powstają gromady gwiazd. Może wydawać się to proste, jednak formowanie się gromad gwiazd to wyjątkowo złożony proces jeszcze niedokładnie poznany przez naukowców. Przyglądając się takim procesom można pozyskać cenne informacje z zakresu ewolucji galaktyk i poszerzyć swoją wiedzę o wielkoskalowych strukturach we Wszechświecie. "Gromady gwiazd często postrzega się jako obiekty, z których powstają galaktyki. Zrozumienie procesu powstawania i ewolucji takich obiektów jest kluczowe dla zrozumienia struktury, formowania i ewolucji galaktyk," mówi Denilso Camargo z Federal University of Rio Grande do Sul oraz Colegio Militar de Porto Alegre, Brazil. Camargo wraz ze swoimi pracownikami Eduardo Bica oraz Charlesem Bonatto (także Federal University of Rio Grande do Sul odkrył niedawno za pomocą satelity Wide-field Infrared Survey Expolorer liczne gromady gwiazd. W artykule opublikowanym online 9 listopada na serwisie ArXiv, zespół ogłosił odkrycie 652 gromad gwiazd i grup gwiazd w Drodze Mlecznej. Wykorzystując WISE naukowcy wytypowali 862 obiekty do obserwacji. W trakcie prac poszukiwali mgławic pyłowych, a następnie badali w nich gęstość gwiazd. Dzięki temu byli w stanie odkryć szeroką paletę interesujących obiektów takich jak gromady otwarte, kandydatki na gromady otwarte, gromady zanurzone, kandydatki na gromady zanurzone oraz grupy gwiazd. Istnieją dwa główne typy gromad gwiazd: gromady otwarte oraz kuliste. Gromady otwarte przeważnie zbudowane są przez młode obiekty w wieku do kilkudziesięciu milionów lat. Charakteryzują się on mniejszą gęstością i nie są tak ze sobą związane grawitacyjnie jak gwiazdy w gromadach kulistych. W przeciwieństwie do otwartych, gromady kuliste to zwarte grupy bardzo starych gwiazd znajdujące się w sferycznym halo galaktycznym, krążące wokół centrum galaktyki. Takie gromady poruszają się po eliptycznych orbitach wokół centrum galaktyki, podczas gdy gromady otwarte zazwyczaj znajduje się w płaszczyźnie galaktyki, praktycznie tylko w ramionach spiralnych. Gromady zanurzone to także intrygujące i osobliwe gromady gwiazd. Są to gromady częściowo lub całkowicie otoczone pyłem lub gazem międzygwiezdnym. Składają się one z wyjątkowo młodych, dopiero co powstałych lub wciąż powstających gwiazd. Dla naukowców są one istotnymi laboratoriami do badania procesów powstawania gwiazd i wczesnych etapów ich ewolucji. Camargo przyznaje, że różnorodność gromad gwiezdnych pomaga naukowcom w odkrywaniu odpowiedzi na pytania wciąż nurtujące astronomów. "Gromady otwarte wykorzystywane są do analizowania struktury, dynamiki, składu i ewolucji dysku Drogi Mlecznej. Stare gromady otwarte doskonale się nadają do badania procesów formujących dysk. Młode gromady otwarte z drugiej strony stanowią doskonałe znaczniki układu ramion spiralnych naszej galaktyki," mówi Camargo. Zespół badawczy kierowany przez Camargo jak dotąd odkrył 1098 gromad gwiezdnych. Najnowsza lista odkrytych obiektów uzupełnia poprzednią składającą się z 446 obiektów, których odkrycie zostało opisane w trzech innych artykułach naukowych. Źródło: phys.org / Denilso Camargo

Ostatni rzut oka na ExoMars 2016 przed podróżą na kosmodrom Bajkonur

admin — Mon, 16 Nov 2015 10:33:49 +0000

Opracowywana wspólnie przez ESA oraz Roskosmos sonda ExoMars 2016 przygotowywana jest do transportu na Kosmodrom Baikonur w Kazachstanie, skąd zostanie wysłana w przestrzeń kosmiczną w marcu 2016 roku. 25 listopada 2015 r w Thales Alenia Space w Cannes media będą miały ostatnią możliwość przyjrzenia się orbiterowi Trace Gas Orbiter oraz demonstratorowi wejścia w atmosferę, opadania i lądowania przed wyruszeniem w drogę na wschód. Sonda zostanie wystrzelona na szczycie rosyjskiej rakiety Proton między 14 a 25 marca 2016 roku i dotrze na Marsa w październiku 2016 r. TGO szczegółowo zbada obfitość gazów w atmosferze marsjańskiej. Szczególną uwagę zwróci na pochodzenie metanu - jego obecność wspazuje na aktywne, obecne źródło i TGO pomoże określić czy jego źródłem są procesy geologiczne czy biologiczne. Schiaparelli ma za zadanie zademonstrować pełną paletę technologii pozwalających na kontrolowane lądowanie na Marsie w ramach przygotowań do przyszłych misji ExoMars. TGO będzie także służył jako przekaźnik danych dla kolejnej misji z cyklu ExoMars, która będzie obejmowała łazik i platformę wykonującą badania na powierzchni Czerwonej Planety, a której wysłanie planowane jest na rok 2018. ExoMars jest efektem współpracy między Europejską Agencją Kosmiczną ESA a Rosyjską Agencją Kosmiczną Roskosmos i składa się z dwóch misji. Pierwsza z nich, która zostanie wysłana w 2016 roku składa się z orbitera Trace Gas Orbiter, który będzie badał pochodzenie istotnych gazów w atmosferze marsjańskiej i spróbuje określić czy powstały w procesach biologicznych czy geologicznych oraz modułu Schiaparelli, który zademonstruje szereg technologii wykorzystywanych podczas wejścia w atmosferę, opadania i lądowania. Druga z misji planowana na 2018 rok składa się z europejskiego łazika oraz rosyjskiej platformy wykonującej badania na powierzchni. Łazik będzie pierwszym obiektem tego typu na Marsie, który będzie miał możliwość przemieszczania się na powierzchni jak i wiercenia otworów na głębokość do dwóch metrów pod powierzcnią w celu uzyskania i analizowania próbek gruntu. ExoMars stanowi zatem początek nowej ery europejskiej eksploracji Marsa - od obserwacji zdalnych do badań prowadzonych na powierzchni planety· Źródło: ESA

Pulsujące gwiazdy w odległych galaktykach

admin — Mon, 16 Nov 2015 19:38:15 +0000

[caption id="attachment_1758" align="aligncenter" width="700"] Zdjęcie galaktyki M87 odległej od nas o 50 milionów lat świetlnych, Źródło: Kosmiczny Teleskop Hubble'a[/caption] Astronomowie z Yale i z Harvardu odkryli galaktykę pulsującą niczym serce - zmierzyli zatem jej puls. To pierwszy raz gdy naukowcom udało się zmierzyć wpływ pulsujących, starszych czerwonych gwiazd na światło otaczającej je galaktyki. Szczegóły odkrycia zostały opublikowane 16 listopada w internetowym wydaniu czasopisma Nature. "Zazwyczaj rozpatrujemy galaktyki jako obiekty o stałej jasności na niebie, jednak w rzeczywistości galaktyki mrugają dzięki znajdującym się w nich olbrzymim, pulsującym gwiazdom," powiedział Pieter van Dokkum, dyrektor astronomii w Yale oraz współautor opracowania. [caption id="attachment_1759" align="aligncenter" width="1000"] Porównanie obrazu gwiazdy T Leporis uzyskanego przez VLTI oraz rozmiaru orbity Ziemi wokół Słońca. Obserwacje VLTI przedstawiają obecność sferycznej warstwy gazu molekularnego wokół gwiazdy o rozmiarach 100-krotnie większych od Słońca.[/caption] Na późniejszych etapach życia gwiazdy takie jak nasze Słońce przechodzą istotne zmiany. Stają się bardzo jasne i puchną do olbrzymich rozmiarów pochłaniając wszelkie planety w promieniu odpowiadającym średniej odległości Ziemi od Słońca. Pod koniec życia zaczynają pulsować, zwiększając i zmniejszając jasność raz na kilkaset dni. W samej Drodze Mlecznej wiele gwiazd właśnie znajduje się w tej fazie. To jeszcze nie koniec - czytaj dalej na portalu Urania klikając TUTAJ.

Łazik Curiosity zabiera się za wydmy

admin — Tue, 17 Nov 2015 21:21:46 +0000

Kierując się w wyższe rejony Mount Sharp w celu zbadania środowiska, które ulegało zmianom miliardy lat temu, łazik Curiosity skorzysta z okazji i zbada obecnie aktywne na powierzchni Marsa wydmy ruchome. Za kilka dni łazik po raz pierwszy przyjrzy się tym ciemnym wydmom zwanym "wydmami Bagnold", które pokrywają północno-zachodni fragment Mount Sharp. Żaden z wcześniejszych łazików marsjańskich nie dotknął jeszcze wydmy. Jedna z wydm, którą zbada Curiosity ma wysokość piętrowego budynku i rozpiętość boiska. Co ciekawe - wydmy Bagnold są aktywne: zdjęcia z orbity wskazują, że niektóre z nich przemieszczają się o metr w ciągu roku (ziemskiego). Jak dotąd nie udało się odwiedzić żadnej aktywnej wydmy w Układzie Słonecznym poza Ziemią. [caption id="attachment_1805" align="aligncenter" width="1000"] Zdjęcie wykonane z orbity przedstawia wydmę, która będzie zbadana jako pierwsza przez łazik Curiosity. Źródło: NASA/JPL-Caltech/Univ. of Arizona[/caption] "Zaplanowaliśmy badania, które nie tylko powiedzą nam więcej o bieżącej aktywności wydm na Marsie lecz także pomogą nam zrozumieć skład warstw piaskowca powstałych z wydm, które dawno temu skamieniały," powiedziała Bethany Ehlmann z CalTech oraz JPL w Pasadenie (Kalifornia). Czytaj dalej na portalu Urania.

Potężne wyrzuty masy mogą niszczyć życie na planetach podobnych do Ziemi

admin — Wed, 18 Nov 2015 07:48:31 +0000

Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z University of Warwick wskazują, że duże ilości promieniowania mogły pozbawić większość planet podobnych do Ziemi warunków sprzyjających dla powstania życia. Atmosfera planety Kepler-438b prawdopodobnie została zdmuchnięta z powierzchni przez silne promieniowanie swojej macierzystej gwiazdy, czerwonego karła Kepler-438, na powierzchni którego dochodzi do potężnych rozbłysków. Regularnie pojawiające się co kilkaset dni super-rozbłyski są dziesięciokrotnie silniejsze od najsilniejszych zarejestrowanych na Słońcu (ekwiwalent 100 miliardów megaton trotylu). Mimo, że super-rozbłyski same w sobie raczej nie mają istotnego wpływu na atmosferę Kepler-438b, niebezpieczne zjawisko związane z silnymi rozbłyskami, tzw. koronalne wyrzuty masy (CME - coronal mass ejection) może pozbawić planetę atmosfery i sprawić, że powstanie na niej życia będzie niemożliwe. Planeta Kepler-438b - jak dotąd planeta o najwyższym wskaźniku podobieństwa do Ziemi (Earth Similarity Index) - przypomina Ziemię zarówno rozmiarem jak i temperaturą, jednak znajduje się znacznie bliżej czerwonego karła niż w układzie Słońce-Ziemia. Główny badacz dr David Armstrong z Grupy Astrofizyki na University of Warwick tłumaczy: "W przeciwieństwie do stosunkowo spokojnego Słońca, na Kepler 438 co kilkaset dni dochodzi do bardzo silnych rozbłysków, z których każdy jest silniejszy od najsilniejszych zarejestrowanych na Słońcu. Tego typu rozbłyskom mogą towarzyszyć potężne koronalne wyrzuty masy, które mogą skutecznie niszczyć warunki na powierzchni planety." "Jeżeli planeta Kepler-438b posiada pole magnetyczne tak jak Ziemia, może ono po części chronić ją przed takim oddziaływaniem. Jeżeli jednak takiego pola nie ma lub rozbłyski są wystarczająco silne, planeta mogła utracić swoją atmosferę, zostać napromieniowana wysoką dawką promieniowania i stać się tym samym miejscem nieprzyjaznym dla życia." Omawiając wpływ super-rozbłysków oraz promieniowania na atmosferę Kepler-438b, Chloe Pugh z University of Warwick Centre for Fusion, Space and Astrophysics mówi: "Obecność atmosfery jest niezbędna do powstania życia. Podczas gdy rozbłyski raczej nie mają jako takiego wpływu na atmosferę planety, to koronalne wyrzuty masy już mają zdolność niszczenia atmosfer." "Koronalne wyrzuty masy to zdarzenia w ramach których potężne ilości plazmy wyrzucane są ze Słońca - i nie ma za bardzo powodów, aby do nich nie dochodziło także na innych aktywnych gwiazdach. Prawdopodobieństwo wystąpienia koronalnego wyrzutu masy wzrasta wraz z wystąpieniem silnych rozbłysków, a potężne wyrzuty masy mają zdolność oderwania każdej atmosfery na pobliskiej planecie, np. na Kepler-438b. W takim przypadku planeta zostałaby silnie napromieniowana w zakresie ultrafioletowym i rentgenowskim, a następnie do powierzchni dotarłby silny strumień naładowanych cząsteczek - wszystko to ma zdolność zniszczenia jakiegokolwiek życia na planecie." Źródło: MNRAS / University of Warwick

NASA i Rosja planują lądowanie na Wenus!

admin — Wed, 18 Nov 2015 09:21:47 +0000

Po ponad rocznej przerwie spowodowanej agresją Rosji na Ukrainę, NASA oraz rosyjski Instytut Badań Kosmicznych wznowiły rozmowy o wspólnej misji, której zadaniem byłoby badanie Wenus. NASA nie wysłała żadnej misji w kierunku Wenus od czasów sondy Magellan (1990-1994), która wykonała mapę 98% powierzchni planety uchwytując obiekty o rozmiarach nawet 100 metrów. Jak dotąd NASA zobowiązała się jedynie do prowadzenia rozmów z rosyjską agencją o misji Venera-D, która mogłaby być wysłana na Wenus po roku 2020. Agencja kosmiczna zobowiązała się wykonać roczne studium wykonalności oraz odbyć kilka kolejnych spotkań w przyszłym roku. Następnie NASA oraz rosyjski Instytut Badań Kosmicznych (IKI) zdecydują o przyszłości współpracy - informuje portal Spaceflight Now. "Osiągneliśmy spory postęp w rozmowach," mówi David Senske, naukowiec z Jet Propulsion Laboratory, który jest kierownikiem zespołu definiowania nauki dla misji Venera-D ze strony amerykańskiej. "Dużo dowiedzieliśmy się o tym, jakie mają plany. Powiedziano nam, że to przedsięwzięcie IKI/Roskosmos, dlatego też to [Rosjanie] dowodzą projektem." Dla Rosji nowa misja na inną planetę ma bardzo duże znaczenie. Roskosmos ani jej odpowiedniki w ZSRR nie wysłały z powodzeniem, żadnej misji planetarnej od 1985 roku, kiedy to sondy Vega 1 oraz Vega 2 przeleciały w pobliżu Wenus i zbadały jej atmosferę w drodze do komety Halleya. Po kilku nieudanych próbach na początku lat dziewięćdziesiątych rosyjska agencja kosmiczna nie przeprowadziła ani jednej misji planetarnej. Pierwsza od dawna misja do marsjańskiego księżyca Fobosa w 2011 roku zakończyła się utratą kontaktu z sondą wkrótce po starcie. Wenus nosi imię rzymskiej bogini miłości i piękna i Rosjanie od dawna mają sentyment do tej planety. Podczas gdy NASA zawsze skupiała się na robotycznej eksploracji Marsa, Rosja zawsze skupiała się na Wenus - jednak rzadko z powodzeniem. Między 1961 a 1964 rokiem ZSRR podjęła próbę wysłania co najmniej dziewięciu sond do Wenus poczynając od Sputnika 7 do Zond 1 - niestety wszystkie zakończyły się niepowodzeniem. Większość usterek dotyczyła rakiet. Następnie, w 1966 roku sonda Venera 2 przeleciała 24 000 km od powierzchni planety, jednak komunikacja z sondą została utracona podczas zbliżania do Wenus. W drugiej połowie 1966 roku sonda Venera 3 podjęła próbę lądowania na Wenus jednak została pokonana przez bardzo gestą atmosferę Wenus, gdzie ciśnienie jest 92-krotnie większe niż na Ziemi. W końcu od 1970 do 1975 roku - okresie, który można uważać za złote czasy rosyjskiej eksploracji planet - sondy Venera 7, 8 , 9 i 10 z powodzeniem wylądowały na Wenus. Sonda Venera 8 była pierwszym skutecznym lądowaniem na powierzchni innej planety. Venera 9 przesłała pierwsze zdjęcia powierzchni Wenus. Wszystkie cztery sondy przetrwały na powierzchni planety mniej niż godzinę od lądowania, bowiem niesamowite ciśnienie oraz średnia temperatura powierzchni wynosząca 460 stopni Celsjusza z łatwością niszczyły wszystkie sondy. Wraz z misją Venera-D, po raz pierwszy zaproponowaną w 2004 roku, Rosja miała nadzieję wysłania na Wenus dużo bardziej odpornego lądownika. Litera D w nazwie misji to pierwsza litera rosyjskiego słowa "долгоживущие" czyli długotrwała. Wstępnie rosjanie planowali stworzenie lądownika, który byłby w stanie przetrwać w wenusjańskich warunkach do 30 dni. Jednak niepowodzenie misji na Fobosa spowodowało kolejne opóźnienia rosyjskiego programu badań planetarnych i znaczne okrojenie ambicji agencji. Teraz, we współpracy z NASA, Rosja ma nadzieję na współdzielenie kosztów. W zamian za wkład finansowy NASA będzie mogła zrealizować kilka celów badawczych za pomocą nowoczesnego orbitera oraz krótkotrwałego lądownika. Grupa zajmująca się badaniami Wenus jako swój główny cel określiła sprawdzenie w jaki sposób Wenus tak dramatycznie zaczęła odróżniać się od Ziemi - skupiając się przy tym na formowaniu, ewolucji i historii klimatu na Wenus. Co więcej, w przeciwieństwie do Rosji, NASA nigdy nie wylądowała na powierzchni Wenus. Źródło: arstechnica

Trzydziestometrowego Teleskopu przepychanek ze świętą górą ciąg dalszy

admin — Wed, 18 Nov 2015 19:47:41 +0000

Hawajski Sąd Najwyższy we wtorek tymczasowo cofnął pozwolenie na budowę gigantycznego teleskopu na szczycie góry uważanej przez wielu rdzennych mieszkańców za świętą. Sąd zgodził się na uznanie powództwa przeciwników teleskopu i cofnął pozwolenie na budowę do dnia 2 grudnia br. Decyzję wydano gdy protestujący zbierali się na Mauna Kea w celu rozpoczęcia blokady, która miała na celu niedopuszczenie do wznowienia prac budowlanych, które hamowane są już od kwietnia br. "Mahalo ke akua," powtarzał Kealoha Pisciotta, zaprawiony w bojach przeciwnik budowy teleskopu i jedna z osób zaskarżających zezwolenie na budowę. "Dzięki Bogu." Osoby zarządzające budową teleskopu ogłosiły w zeszłym tygodniu, że ekipy budowlane wrócą na plac budowy w tym miesiącu nie określając dokładnej daty. Czytaj więcej na portalu Urania.

Mała chłodna gwiazda z potężnym polem magnetycznym

admin — Thu, 19 Nov 2015 20:29:09 +0000

Nasze Słońce to stosunkowo spokojna gwiazda, na której od czasu do czasu pojawiają się rozbłyski czy wyrzuty energetycznych cząsteczek zagrażających naszym sztucznym satelitom czy liniom energetycznym. Możnaby pomyśleć, że mniejsze, chłodniejsze gwiazdy będą jeszcze spokojniejsze. Niemniej jednak astronomowie zidentyfikowali właśnie niewielką gwiazdę o niesamowicie dużym temperamencie. Gwiazda ta charakteryzuje się dużo potężniejszymi rozbłyskami niż te obserwowane na Słońcu. Jeżeli podobne do niej gwiazdy okażą się równie burzliwe to planey znajdujące się w tak zwanych ekosferach w ich pobliżu mogą się okazać nieprzyjazne dla życia. "Jeżeli mieszkalibyśmy na planecie krążącej wokół gwiazdy takiej jak ta - nie mielibyśmy żadnej komunikacji satelitarnej. Co więcej, życiu w ogóle byłoby wyjątkowo trudno wyewoluować w tak burzliwym środowisku," powiedział głóny autor Peter Williams z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA). Zespół badawczy zbadał dobrze znanego czerwonego karła znajdującego się w odległości 35 lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Wolarza. Obiekt ten jest tak mały i chłodny, że znajduje się na granicy między gwiazdami (w których zachodzi fuzja wodoru) i brązowymi karłami (brak fuzji). Jedną z cech wyróżniających tą małą gwiazdę jest prędkość jej obrotu wokół własnej osi - gwiazda wykonuje pełen obrót w zaledwie 2 godziny. Porównajmy to ze Słońcem, które na jeden obrót potrzebuje prawie całego miesiąca. Wcześniejsze dane z Karl G. Jansky Very Large Array w Socorro, NM wskazywały, że owa gwiazda ma pole magnetyczne kilkaset razy silniejsze niż Słońce. Ten fakt dziwił astronomów ponieważ procesy fizyczne, które wytwarzają pole magnetyczne Słońca nie powinny działać w tak małej gwieździe. "Ta gwiazda to jednak obiekt zupełnie niepodobny do Słońca, szczególnie jeżeli chodzi o magnetyzm," powiedział astronom CfA i współautor opracowania Edo Berger. Naukowcy zbadali gwiazdę ponownie za pomocą Atacama Large Milimeter/submilimeter Array (ALMA) i wykryli emisję na częstotliwości 95 GHz. To pierwszy raz kiedy udało się wykryć emisję rozbłysku na tak wysokiej częstotliwości w czerwonym karle. Nasze Słońce wytwarza podobną emisję podczas rozbłysków, ale tylko czasami. Co więcej, emisja z tej gwiazdy jest 10 000 razy jaśniejsza niż ta na Słońcu mimo, że masa gwiazdy jest 10-krotnie mniejsza od masy Słońca. Fakt, że ALMA była w stanie wykryć tą emisję w trakcie krótkich, 4-godzinnych obserwacji oznacza, że ten czerwony karzeł jest wyjątkowo aktywny. To odkrycie ma istotne implikacje dla poszukiwania planet w ekosferach poza Układem Słonecznym. Czerwone karły to najpowszechniejszy typ gwiazd w naszej galaktyce, dlatego też poszukuje się planet skalistych wokół takich gwiazd. Jednak z uwagi na fakt, że czerwone karły są stosunkowo chłodne, ekosfera wokół tych gwiazd znajduje się dużo bliżej gwiazdy niż w przypadku Słońca. Ta bliskość planety do powierzchni gwiazdy naraża je na intensywne oddziaływanie tak potężnych rozbłysków, które byłyby w stanie "zdmuchnąć" atmosferę z planety i zniszczyć wszelkie cząsteczki złożone na powierzchni. Artykuł opisujący wyniki badań zostały zaakceptowane do publikacji w The Astrophysical Journal i są dostępne online. Źródło: CfA

Sonda STEREO-A wraca do pracy

admin — Fri, 20 Nov 2015 07:30:30 +0000

9 listopada 2015 roku sonda Solar and Terrestrial Relations Observatory Ahead (STEREO-A) wznowiła transmitowanie danych w pełnym zakresie. Przez ostatni rok sonda wysyłała jedynie słaby sygnał, a czasami w ogóle przerywała komunikację - z uwagi na fakt, że na swojej orbicie heliocentrycznej znajdowała się bezpośrednio za Słońcem. Po wznowieniu transmisji, 17 listopada 2015 roku sonda STEREO wznowiła standardowe operacje naukowe czyli przesyłanie niskiej rozdzielczości danych w czasie rzeczywistym - wykorzystywanych przez naukowców do monitorowania aktywności słonecznej - jak również przesyłanych z opóźnieniem zdjęć powierzchni i atmosfery Słońca w wysokiej rozdzielczości. Jednym z kluczowych elementów danych przesyłanych w czasie rzeczywistym jest obrazowanie koronografem - gdzie jasne promieniowanie Słońca jest blokowane w celu umożliwienia dokładniejszych obserwacji atmosfery Słońca. Czytaj dalej na portalu Urania.

Pierwsze zdjęcie powstającej egzoplanety

admin — Fri, 20 Nov 2015 17:27:28 +0000

450 lat świetlnych dzieli Ziemię i LkCa15, młodą gwiazdę otoczoną dyskiem przejściowym, w którym powstają nowe planety. Mimo znacznej odległości dysku od Ziemi oraz gazowej i pyłowej atmosfery naukowcom z University of Arizona udało się wykonać pierwsze w historii zdjęcie powstającej planety, planety znajdującej się w luce w dysku LkCa15. Ze wszystkich prawie 2000 znanych egzoplanet zaledwie dzięsięć planet udało uchwycić się na zdjęciu i wszystkie one powstały stosunkowo dawno. "To pierwszy raz kiedy udało nam się wykonać zdjęcie planety, o której możemy powiedzieć, że wciąż się formuje," mówi Steph Sallum, student UA, który wraz z Kate Follette, byłą studentką UA, aktualnie prowadzącą badania na Stanford University. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie Nature w dniu 19 listopada 2015 r. Jeszcze kilka miesięcy temu Sallum oraz Follette niezależnie pracowali nad swoimi rozprawami doktorskimi - jednak obydwoje skupili się na tej samej gwieździe. Oboje obserwowaje LkCa15, gwieździe otoczonej szczególnego rodzaju dyskiem protoplanetarnym, w którego środku widoczna jest wyraźna przerwa. Dyski protoplanetarne powstają wokół młodych gwiazd z pozostałości po procesie formowania się gwiazdy. W tego rodzaju dyskach powstają planety zbierając pył i pozostałości na swojej orbicie w ten sposób tworząc przerwy w dysku. Nowe obserwacje także wspierają tą teorię. Sallum potwierdza, że naukowcy dopiero teraz mają możliwość obrazowania obiektów, znajdujących się w pobliżu dużo jaśniejszych od nich gwiazd, m.in. dzięki instrumentom takim jak Large Binocular Telescope (LBT) na Mount Graham w Arizonie czy Teleskop Magellana wyposażony w system optyki adaptacyjnej MagAO zlokalizowany w Chile. Źródło: Nature

Nowa metoda pomiaru odległości do mgławic planetarnych

admin — Fri, 20 Nov 2015 22:36:40 +0000

Zespół trzech astronomów z University of Hong-Kong ogłosił odkrycie nowego sposobu określania dokładnej odległości do tysięcy tzw. mgławic planetarnych rozsianych po Drodze Mlecznej. Dr David Frew, prof. Quentin Parker oraz dr Ivan Boijicic opublikowali wyniki swoich prac w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Mimo mylącej nazwy mgławice planetarne nie mają nic wspólnego z planetami. Zostały tak nazwane przez wczesnych astronomów, którzy w swoich teleskopach obserwowali je jako jasne obiekty dyskowe. Dzisiaj wiemy, że mgławice planetarne stanowią ostatni etap aktywności gwiazd podobnych do Słońca. Gdy gwiazdy tego typu kończą swoje życie, uwalniają w przestrzeń całą swoją atmosferę. W miejscu gwiazdy pozostaje tylko gorące, gęste jądro. Promieniowanie tego jądra sprawia, że powiększający się obłok gazu z atmosfery świeci w różnych kolorach, powoli odpływając i znikając w ciągu kilkudziesięciu tysięcy lat. Tylko w naszej galaktyce udało się zaobserwować tysiące mgławic planetarnych, które są świetnym celem obserwacji zarówno zawodowych astronomów jak i miłośników astronomii, którzy często wykonują spektakularne zdjęcia tych przepięknych obiektów. Jednak mimo intensywnie prowadzonych badań naukowcy przez długi czas nie potrafili zmierzyć odległości mgławic od Ziemi. Dr Frew, główny autor artykułu powiedział: "Przez wiele dziesięcioleci mierzenie odległości do mgławic planetarnych w naszej galaktyce stanowiło niesamowity problem z uwagi na ogromną różnorodność samych mgławic i ich gwiazd centralnych. A przecież zmierzenie odległości jest niezbędne do zrozumienia ich prawdziwej natury i własności fizycznych." Rozwiązanie zaprezentowane przez astronomów jest zarówno proste i eleganckie. Metoda wymaga tylko oszacowania pociemnienia w kierunku obiektu (spowodowanego przez znajdujący się na drodze między nami a mgławicą gaz i pył), rozmiar obiektu na niebie (np. z najnowszych przelgądów nieba w wysokiej rozdzielczości) oraz pomiaru jasności obiektu (na podstawie najlepszych dostępnych zdjęć). Powstający w ten sposób "stosunek powierzchnia-jasność" został obszernie skalibrowany przy wykorzystaniu ponad 300 mgławic planetarnych, których odległości zostały określone niezależnymi i wiarygodnymi metodami. Prof. Parker tłumaczy, że "zasada techniki nie jest nowa, jednak to co odróżnia najnowsze prace od wcześniejszych to wykorzystanie najnowszych i wiarygodnych pomiarów wszystkich trzech kluczowych właściwości." Nowe podejście i nowa technika pozwala astronomom na wykonywanie nawet 5 razy dokładniejszych pomiarów odległości do mgławic planetarnych niż dotychczas. "Nasza nowa metoda to pierwsza metoda, która pozwala precyzyjnie określić odległości do najciemniejszych mgławic planetarnych," mówi dr Frew. Źródło: MNRAS

Dzień na Plutonie - dzień na Charonie [zdjęcia]

admin — Sat, 21 Nov 2015 09:32:42 +0000

Dzień na Plutonie trwa 6.4 dnia ziemskiego. Powyższe zdjęcia zostały wykonane za pomocą kamer Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) oraz Ralph/Multispectral Visible Imaging Camera, w czasie gdy dystans między sondą New Horizons a Plutonem zmniejszał się z 8 milionów kilometrów do 645 000 km w dniu 13 lipca. Pierwsze, a tym samym najodleglejsze wykonane zdjęcia znajdują w okolicach godziny 3 na powyższym zestawieniu, natomiast strona Plutona, która zwrócona była w kierunku sondy New Horizons w momencie największego zbliżenia znajduje się "na godzinie 6".

WEŹ UDZIAŁ W KONKURSIE ORGANIZOWANYM PRZEZ ESO I PULS KOSMOSU! WYGRAJ KSIĄŻKI, PLAKATY I KALENDARZE ESO - WYSTARCZY ODPOWIEDZIEĆ NA DWA PYTANIA.

TERMIN NADSYŁANIA ODPOWIEDZI - NIEDZIELA, G. 20:00

SZCZEGÓŁY NA NASZYM FACEBOOK'U - http://www.facebook.com/pulskosmosu

Zdjęcia te tak jak i wszystkie inne pochodzące z New Horizons odkrywają wiele szczegółów Plutona, o których dotąd nie mieliśmy pojęcia - łącznie z różnicami między półkulą zwróconą do New Horizons, a tzw. ciemną stroną Plutona, której zdjęcia mamy tylko w niskiej rozdzielczości. Charon - podobnie jak Pluton - także obraca się wokół własnej osi co 6.4 dnia ziemskiego. Zdjęcia także zostały wykonane przez LORRI oraz Ralph/Multispectral Visible Imaging Camera w dnia 7-13 lipca kiedy to sonda pokonała prawie 10 milionów kilometrów. Pierwsze, najodleglejsze zdjęcia przedstawiono "na godzinie 9" gdzie widać jedynie kilka charakterystycznych cech powierzchni takich jak pokryte kraterami wyżyny, kaniony czy równiny nazwane Vulcam Planum (nieformalnie). Najdokładniej sfotografowana strona Charona znajduje się "na godzinie 12". To zdjęcie wykonano 14 lipca. Źródło: NASA/JHUAPL

Pierwsze zdjęcia biegunów Ceres

admin — Sat, 21 Nov 2015 13:32:49 +0000

Naukowcy z misji Dawn stworzyli pierwsze szczegółowe zdjęcia północnego (lewy) oraz południowego (prawy) obszaru biegunowego planety karłowetej Ceres, wykorzystując do tego zdjęcia wykonane przez sondę Dawn. Zdjęcia wykonano między 17 a 23 października 2015 roku z wysokości 1470 km. Region wokół bieguna południowego wygląda na czarny na powyższym zdjęciu bowiem znajduje się w cieniu od czasu kiedy sonda Dawn dotarła do Ceres 6 marca br. Na biegunie północnym natomiast widoczne są kratery Jarovit, Ghanan oraz Asari, jak również góra Ysolo Mons. W pobliżu bieguna południowego widoczne są tylko kratery Attis oraz Zadeni. Szczegółowe mapy obszarów biegunowych pozwalają naukowcom na badanie kraterów znajdujących się na tych obszarach i porównywanie ich z kraterami znajdującymi się w innych rejonach Ceres. Zróżnicowanie kształtu oraz złożoności może wskazywać na odmienny skład powierzchni. Dodatkowo, dna niektórych kraterów zlokalizowanych blisko biegunów nigdy nie są oświetlane przez Słońce. Naukowcy chcą sprawdzić, czy nie można tam znaleźć odkrytych warstw lodu. Misja Dawn zarządzana jest przez JPL dla Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. Dawn to projekt realizowany w ramach programu Discovery. UCLA odpowiada za badania naukowe realizowane w ramach misji Dawn. Źródło: dawn.jpl.nasa.gov

Kilka godzin zdjęć z sondy Cassini

admin — Sat, 21 Nov 2015 16:20:11 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=4c8eSr7x7AA&w=960&h=720 Gdyby tak pobrać cały katalog zdjęć wykonanych przez sondę Cassini od momentu dotarcia do Saturna, a następnie wykonać z nich animację - ile czasu zabrałoby obejrzenie wszystkich? Jon Keegan, korespondent The Wall Street Journal sprawdził to. Poniżej znajdziecie kolekcję wszystkich zdjęć z sondy Cassini złożonych w trwający prawie 4 godziny film! Popcorn - gotowy, duża cola - także. Więc odpalamy :) Miłego seansu. Źródło: Planetary Society

Pierwsze zamówienie na loty załogowe do ISS

admin — Sun, 22 Nov 2015 12:54:53 +0000

Należąca do Elona Muska firma SpaceX otrzymała w piątek zlecenie od NASA na transportowanie w nadchodzących latach astronautów na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), co pozwoli na przywrócenie Ameryce własnego dostępu do przestrzeni kosmicznej. Opublikowanie tej informacji to formalny krok w procesie rozpoczętym kilka miesięcy temu, kiedy to NASA zezwoliła Boeingowi na wysyłanie załóg na orbitę przed końcem 2017 roku. Zarówno Boeing jak i SpaceX otrzymały od NASA miliardy dolarów przeznaczonych na przywrócenie Ameryce własnego dostępu do ISS, po tym jak program wahadłowców kosmicznych zakończono w 2011 roku. Informacje o przekazaniu 4.2 mld dolarów dla Boeinga oraz 2.6 mld dolarów dla SpaceX opublikowano we wrześniu 2014 roku. W styczniu Boeing ogłosił, że jako pierwszy wyśle misję załogową na pokładzie kapsuły CST-100 Starliner przed końcem 2017 roku. W piątek jednak NASA w swoim komunikacie stwierdziła, że "decyzja o tym, która z firm pierwsza wykona lot załogowy na ISS zostanie podjęta w późniejszym terminie." SpaceX realizuje już loty transportowe do ISS i pracuje aktualnie nad załogową wersją kapsuły Dragon, w której podróżować będą astronauci. "Firma Boeing z Houston otrzymała swoje pierwsze zamówienie na loty załogowe w maju br." Kathy Lueders, menedżer programu lotów załogowych w NASA powiedziała, że "istotnym jest, abyśmy mieli dwie niezależne, komercyjne możliwości wysyłania astronautów oraz sprzętu na pokład ISS tak długo, jak będzie ona istniała." Według planów ISS będzie pracowała co najmniej do 2024 roku. Od momentu zakończenia programu wahadłowców w 2011 roku, astronauci z całego świata korzystają z rosyjskich kapsuł załogowych Sojuz, aby dostać się na pokład ISS. Wysłanie każdego astronauty aktualnie kosztuje ok. 70 mln dolarów. "Zgoda na wykonanie pierwszego lotu załogowego kapsułą Dragon stanowi krok milowy komercyjnego programu załogowego i jest źródłem dumy dla całego zespołu SpaceX," powiedziała Gwynne Shotwell, prezes i COO w SpaceX. "Gdy załogowa wersja kapsuły Dragon zabierze astronautów na stację kosmiczną w 2017 roku, będą oni podróżowali w najbezpieczniejszym i najbardziej wiarygodnym statku kosmicznym w historii. Jesteśmy dumni, że możemy rozwijać tą technologię dla NASA i całego kraju." Źródło: AFP

Nietypowa galaktyka eliptyczna z poprzeczką - zdjęcie

admin — Sun, 22 Nov 2015 20:44:14 +0000

Na środku tego niesamowitego zdjęcia wykonanego za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a znajduje się galaktyka eliptyczna NGC 3610. W tle widocznych jest mnóstwo innych galaktyk praktycznie o każdym kształcie. Widać tam galaktyki spiralne, galaktyki z poprzeczką w regionach centralnych, rozmyte galaktyki czy też eliptyczne. W rzeczywistości prawie każdy jasny obiekt na tym zdjęciu to galaktyka - no może poza pojedynczymi gwiazdami, które łatwo odróżnić. NGC 3610 to oczywiście najjaśniejszy obiekt na zdjęciu - i to wyjątkowo ciekawy. Odkryta w 1793 przez Williama Herschela galaktyka eliptyczna z czasem dowiodła swojej wyjątkowości gdy okazało się, że posiada dysk. To dość nietypowe, bowiem dyski są cechą charakterystyczną dla galaktyk spiralnych. A tutaj niespodzianka - galaktyka eliptyczna i z dyskiem i to na dodatek z bardzo jasnym dyskiem. Czytaj dalej na portalu Urania.

Nowy instrument przybliży nas do górnictwa na planetoidach

admin — Mon, 23 Nov 2015 09:37:16 +0000

Stworzenie spektroskopu nowej generacji działającego w zakresie promieniowania gamma może sprawić, że górnictwo na planetoidach może stać się realną gałęzią przemysłu. Okazuje się bowiem, że nowy spektroskop z łatwością wykrywa żyły złota, platyny i innych metali szlachetnych ukryte w planetoidach, księżycach i innych obiektach przestrzeni kosmicznej. Nowy spektroskop został stworzony przez zespół naukowców z Vanderbilt University we współpracy z Fisk University, Jet Propulsion Laboratory w Kalifornii oraz Planetary Science Institute w Arizonie i został szczegółowo opisany w artykule opublikowanym w ubiegłym miesiącu w SPIE Newsroom, czasopiśmie wydawanym przez International Society for Optics and Photonics. Planetarna spektroskopia promieniowania gamma opiera się na założeniu, że każdy obiekt w Układzie Słonecznym jest bezustannie bombardowany promieniami kosmicznymi czyli wysokoenergetycznym promieniowaniem z dalekiej przestrzeni kosmicznej. Gdy tego typu promieniowanie uderzają w powierzchnię obiektu z prędkościami relatywistycznymi - wytwarzają swoistą lawinę neutronów, które zderzają się z atomami materii, wytwarzając promieniowanie gamma. Nowe urządzenie mierzy intensywność oraz długość fali tego silnego promieniowania gamma. Zebrane w ten sposób dane można przeanalizować pod kątem obfitości kluczowych pierwiastków tworzących skałę, takich jak tlen, magnez, krzem czy żelazo.... W ten sposób można zbadać także obfitość złota czy diamentów w takich obiektach. Bardziej kompaktowy i wydajny energetyczne niż porównywalne urządzenia "Misje kosmiczne wysyłane w kierunku Księżyca, Marsa, Merkurego czy planetoidy Westa miały na swoim pokładzie spektrometry niskiej rozdzielczości, jednak wymagały miesięcy obserwacji , aby stworzyć mapy składu chemicznego powierzchni z orbity," tłumaczy Keivan Stassun, profesor astronomii oraz współautor artykułu z Vanderbilt University. "Dzięki proponowanemu przez nas systemowi możliwe będzie precyzyjne zmierzenie obfitości pierwiastków pod powierzchnią obiektu. Co więcej nasze urządzenie generuje dużo niższe koszty bowiem opracowane przez nas czujniki są znacznie lżejsze i wymagają mniej mocy do prawidłowej pracy," dodał. "To doskonała informacja dla przedsięwzięć komercjalnych, w których koszt, moc i masa startowa są kluczowymi czynnikami." Elementem, który sprawia, że nowy spektrometr jest tak wyjątkowy jest wykorzystanie niedawno opracowanego materiału - jodku strontu wzbogaconego europem (SrI2), który jest przezroczystym kryształem, który wydajnie wykrywa promieniowanie gamma emitując światło w obecności tych wysokoenergetycznych cząsteczek. Mimo, że nie jest tak dobrym detektorem jak wysokiej czystości german (HPG - high purity germanium), naukowcy podkreślają, że urządzenie wykorzystujące SrI2 jest dużo mniejsze, pobiera znacznie mniej energii, a wyniki ma niemal tak dobre jak konkurencja. Mimo, że zanim wydobywanie kruszców z planetoid stanie się dziedziną przemysłu mogą minąć dekady, eksperci uważają, że pierwsza komercyjna misja, której zadaniem będzie rozpoczęcie wydobycia na planetoidach, może zostać wysłana w przestrzeń kosmiczną już w ciągu najbliższych pięciu lat. Do tego czasu nowy spektroskop będzie wykorzystywany do analizowania składu chemicznego planetoid, księżyców, planet karłowatych i komet, wzbogacając tym samym naszą wiedzę o początkach Układu Słonecznego. Źródło: redorbit/SPIE Newsroom

Strumienie gwiazd wokół Obłoków Magellana

admin — Mon, 23 Nov 2015 17:00:45 +0000

Astronomowie z University of Cambridge w Wielkiej Brytanii odkryli liczne strumienie i rozmyte obłoki gwiezdnych pozostałości wokół dwóch pobliskich galaktyk karłowatych nieregularnych zwanych Obłokami Magellana. Badania także sugerują, że jedna z tych galaktyk - Wielki Obłok Magellana (LMC- Large Magellanic Cloud) może być masywniejsza niż wcześniej uważano. Artykuł szczegółowo przedstawiający wyniki badań opublikowano w zeszłym tygodniu na portalu ArXiv. "Mimo, że wyraźny gazowy strumień mający swoje źródło w obłokach znany jest i badany już od dłuższego czasu, dopiero niedawno odkryto strumienie gwiazd," powiedział Wasilij Belokurov, jeden ze współautorów artykułu reporterom portalu Phys.org. Belokurov wraz ze współpracownikiem Siergiejem Koposovem wykorzystał dane z przeglądu Dark Energy Survey (DES) do poszukiwania pozostałości gwiezdnych na obrzeżach Obłoków Magellana. Podczas badań oboje poszukiwali halo gwiezdnego opierając się na niebieskich gwiazdach gałęzi poziomej (BHB). To stare i ubogie w metale gwiazdy,w których wnętrzu zachodzi fuzja helu. Zostały one wybrane przez naukowców z Cambridge bowiem charakteryzują się niewielkim zanieczyszczeniem ze strony innych populacji gwiazd. "Dzięki unikalnym właściwościom gwiazdy BHB okazały się bardzo pomocnym narzędziem w badaniu halo galaktycznego od centralnej jego części, aż po najbardziej zewnętrzne warstwy," napisali naukowcy. "W samym halo nie tylko można z łatwością zidentyfikować te stare i ubogie w metale gwiazdy lecz także wykorzystać je jako doskonałe wskaźniki odległości." DES to przegląd astronomiczny, którego głównym celem jest badanie historii rozszerzania się wszechświata. "Do badań struktury halo gwiezdnego wokół Obłoków Magellana wykorzystaliśmy katalogi fotometryczne zawierające dane z publicznie dostępnego zestawu zdjęć DES Year 1," napisano w artykule. Badając wiele z gwiazd BHB astronomowie byli w stanie wykryć halo Obłoku Magellana wraz z jego strukturą. Każda z warstw halo ma inny kształt, zasięg i jasność i warto byłoby szczegółowo przyjrzeć się każdej z nich osobno. Odkrycie poszczególnych warstw halo galaktycznego sprawiło, że naukowcy zaczęli rozważać rewizję naszej aktualnej wiedzy o masie LMC. Okazuje się bowiem, że LMC może być dużo bardziej masywny niż wcześniej uważano. "Nasze odkrycia wskazują, że Wielki Obłok Magellana może być dużo większy niż wcześniej uważano. Aby sprawdzić dokładnie o ile większy może być LMC musimy spektroskopowo zbadać strumienie gwiazd i sprawdzić ich prędkości," powiedział Belokurov. Naukowcy także zauważają, że połączenie danych fotometrycznych z dodatkowymi obserwacjami spektroskopowymi pozostałości po interakcjach pływowych może dostarczyć więcej informacji o historii orbitalnej Obłoków Magellana. To kluczowe informacje pozwalające przewidzieć przyszłość obłoków, bowiem aktualnie przechodzą one proces łączenia się z Drogą Mleczną. Źródło: arxiv/phys.org

Sentinel-3A podąża w kierunku kosmodromu

admin — Tue, 24 Nov 2015 06:32:55 +0000

Najnowszy satelita przeznaczony do programu środowiskowego Copernicus opuścił Francję i rozpoczął podróż na platformę startową w Plesiecku w Rosji, skąd zostanie wysłany w przestrzeń w przyszłym miesiącu. Sentinel-3A, na którego pokładzie zainstalowano zestaw najnowocześniejszych instrumentów stanowi znaczący krok naprzód w rozwoju programu Copernicus dostarczającego danych o zmianach zachodzących w oceanach, na lądzie, w atmosferze i klimacie jako całości. Satelita rozpoczął swoją dwudniową podróż w Thales Alenia Space z Cannes na lotnisko w Nicei w ciężarówce. Potężny samolot transportowy Antonov następnie przetransportuje satelitę do Archangielska w Rosji zahaczając po drodze o Moskwę, gdzie niezbędne jest dokonanie formalności celnych. W Archangielsku satelita Sentinel i cały dodatkowy osprzęt załadowany zostanie z powrotem na ciężarówki, a na sam kosmodrom dotrze koleją. Opierające się na pionierskich rozwiązaniach zastosowanych w satelitach Envisat oraz Cryosat, czujniki Sentinela-3A będą mierzyć zmiany temperatury wody oraz wysokości powierzchni w oceanach - informacje niezbędne do prognozowania pogody oraz zapewnienia bezpieczeństwa ruchu morskiego. W przypadku wybrzeży takie dane pozwalają na przewidywanie nietypowych zjawisk takich jak burze czy powodzie. Monitorując jakość i zanieczyszczenie wody morskiej, Sentinel-3A będzie także wspomagał tworzenie map topografii i zasięgu lodu, oraz wysokości wód w jeziorach i rzekach. Nad obszarami lądowymi, satelita będzie zdolny do wykrywania pożarów i tworzenia map. Gdy Sentinel-3A znajdzie się w "cleanroomie" w Plesiecku niezbędne będzie sprawdzenie, czy wszystko jest w idealnym stanie i przygotowanie satelity do startu. Sentinel-3A wyniesiony zostanie w przestrzeń kosmiczną na szczycie rakiety Rockot pod koniec grudnia br. Źródło: ESA

Pierścienie Saturna wepchnęły się na zdjęcie DIONE

admin — Tue, 24 Nov 2015 07:25:15 +0000

Pierścienie Saturna są tak rozległe, że często zakradają się na zdjęcia innych obiektów wykonywane przez sondę Cassini. Tutaj na przykład zakradły się na zdjęcie wykonane podczas bliskiego przelotu sondy w pobliżu księżyca Dione. Przelot w pobliżu Dione (księżyca o średnicy 1123 km) podczas którego wykonano to zdjęcie stanowił ostatni bliski przelot w pobliżu tego księżyca w ramach misji Cassini. Głównym celem przelotu było wykorzystanie sondy jako czujnika mierzącego pole grawitacyjne Dione. Niemiej jednak naukowcom udało się także wykonać kilka dokładnych zdjęć powierzchni. Wszystkie zebrane dane pomogą zrozumieć budowę wewnętrzną oraz histori geologiczną tego odległego, lodowego globu. Zdjęcie zostało wykonane w zakresie widzialnym w dniu 17 sierpnia 2015 roku z odległości 77 000 km od Dione. Każdy piksel na zdjęciu ma bok o długości śr. 464 metrów. Misja Cassini to efekt współpracy między ESA, NASA oraz Włoską Agencją Kosmiczną. Źródło: NASA/JPL

Kometa Encke głównym dostawcą wapnia na Merkurego

admin — Tue, 24 Nov 2015 08:11:30 +0000

Na powierzchnię Merkurego mogą spadać intensywne deszcze meteorów, gdy co jakiś czas kometa Encke bombarduje pyłem cienką atmosferę planety. Na Ziemi regularnie co roku możemy obserwować kilka deszczów meteorów, do których dochodzi gdy planeta przelatuje przez strumień pyłu pozostawiony przez kometę czy planetoidę zbliżającą się do Słońca. Te drobne cząsteczki wpadają w atmosferę i ulegają spaleniu przy okazji tworząc obserwowane przez nas zjawisko meteoru. Badania wskazują, że na Marsie także pojawił się intensywny deszcz meteorów w zeszłym roku gdy kometa Siding Spring przeszła w niewielkiej odległości od Czerwonej Planety. W porównaniu z atmosferą Ziemi czy Marsa, atmosfera Merkurego jest dużo rzadsza - składa się jedynie z obłoków cząstek wyrzuconych z powierzchni planety lub z wiatru słonecznego - jednak cząstki te wciąż mają wpływ na egzosferę, zewnętrzną krawędź atmosfery. Czytaj ciąg dalszy artykułu na portalu Urania TUTAJ.

Gwiazda na progu sławy

admin — Tue, 24 Nov 2015 08:27:25 +0000

HD 219134 to gwiazda na progu sławy. Jak dotąd ta niewielka gwiazda (0.8 mas Słońca), ledwie widoczna nieuzbrojonym okiem miała tylko jedną charakterystyczną cechę: znajdowała się zaledwie 6.5 parseków od Ziemi, i należała do 150 gwiazd naszego najbliższego otoczenia.

Motalebi et al. jednak odkryli, że ma jeszcze jedną cechę, która wyróznią ją spośród gwiazd w naszym sąsiedztwie - posiada bowiem skalistą planetę, która przechodzi na tle jej tarczy! Owa planeta HD 219134b okrąża swoją gwiazdę co trzy dni, ma masę 4.5 masy Ziemi, 1.7 promienia Ziemi, a tym samym średnią gęstość 5.9 g/cm^3 - typową dla planet skalistych.

System składa się z trzech dodatkowych planet o minimalnych masach między 2.7 a 61 mas Ziemi i okresach orbitalnych od 6.8 do 1200 dni. Bliskość tego układu do Ziemi i jasność gwiazdy centralnej pozwoli na szczegółową charakteryzację układu, jego dynamiki, składu i historii formowania.

Źródło: Astronomy and Astrophysics

Sonda NEOWISE obserwuje gazy cieplarniane w kometach

admin — Tue, 24 Nov 2015 20:19:27 +0000

Od czasu startu w 2009 roku sonda NEOWISE zaobserwowała 163 komety podczas głównej misji WISE/NEOWISE. Tak duża liczba komet odkrytych teleskopem kosmicznym stanowi największy jak dotąd przegląd komet w zakresie podczerwonym. Dane z przeglądu pozwalają odkryć nowe informacje o pyle, rozmiarach jąder kometarnych oraz tempie uwalniania trudnych w obserwacji gazów takich jak dwutlenek węgla czy tlenek węgla. Wyniki obserwacji komet sondą NEOWISE opublikowano niedawno w czasopiśmie Astrophysical Journal. Tlenek węgla (CO) oraz dwutlenek węgla (CO2) to cząsteczki powszechne we wczesnym Układzie Słonecznym, a tym samym w pozostałościach po nim - kometach. W większości przypadków, sublimacja lodu wodnego napędza aktywność komet podczas ich zbliżania do Słońca, lecz w większch odległościach i niższych temperaturach to właśnie CO i CO2 mogą odpowiadać za większość aktywności. Tlenek i dwutlenek węgla to związki trudne do obserwacji z powierzchni Ziemi, ponieważ ich obfitość w atmosferze ziemskiej przesłania sygnały docierające z przestrzeni kosmicznej. Sonda NEOWISE na szczęście znajduje się wysoko nad atmosferą ziemską i umożliwia obserwacje emisji tych gazów z powierzchni komet. Czytaj dalej na portalu Urania.

Przełomowy lot rakiety New Shepard! Przed SpaceX!

admin — Tue, 24 Nov 2015 21:10:30 +0000

Prywatna firma z sektora kosmicznego założona przez Jeffa Bezosa, założyciela księgarni Amazon.com - dokonała dzisiaj przełomu w sektorze kosmicznym wykonując z powodzeniem start i lądowanie rakiety wielokrotnego użytku. https://www.youtube.com/watch?v=9pillaOxGCo&w=853&h=480 Bezos ogłosił wykonanie tego kroku milowego na swoim koncie Twitter, które posiada od 2008 roku. Mimo 26 600 osób obserwujących to konto, dzisiejszy tweet o treści

The rarest of beasts - a used rocket. Controlled landing not easy, but done right, can look easy. Check out video: https://t.co/9OypFoxZk3
— Jeff Bezos (@JeffBezos) listopad 24, 2015

był jego pierwszym i jak dotąd jedynym. Bezzałogowa rakieta New Shepard wystartowała z lądowiska w Teksasie, a następnie powróciła i bezpiecznie wylądowała. "Rakiety od zawsze były jednorazowego użytku. Od dzisiaj jest inaczej." napisał Bezos w poście na blogu swojej firmy Blue Origin. W porannym programie This Morning stacji CBS Bezos powiedział, że udany start i powrót rakiety to istotny krok ku upowszechnieniu podróży kosmicznych. "To mała rewolucja, bowiem wraz z tym lotem całkowicie zmieniamy strukturę kosztów lotów kosmicznych." Bezos dodał także, że jego firma nadal będzie kontynuowała "metodyczny program testów" przygotowując się do rozpoczęcia programu podróży kosmicznych. "Jedną z zalet tej rakiety jest fakt, że może ona wykonywać loty całkowicie autonomicznie. To taki latający robot, który może polecieć w przestrzeń kosmiczną, zawrócić i wylądować na Ziemi. Dzięki temu w ramach programu testowego nie musimy ryzykować życia pilotów. Jak już będziemy całkowicie pewni swojej technologii, wtedy zaczniemy zabierać ludzi w przestrzeń kosmiczną." Udany start i lądowanie sprawia, że Blue Origin wychodzi na prowadzenie przed SpaceX - firmę założoną przez Elona Muska - której jak dotąd nie udało się doprowadził do udanego startu i lądowania (poza lądowaniem Grasshoppera - ale on wzniósł się na wysokość 744 metrów. New Shepard dzisiaj wzleciał na 100.5 km). Małomówność Jeffa Bezosa najlepiej pokazała "rozmowa" Bezosa z Muskiem na Twitterze, która pozostała niemal całkowicie jednostronna. Różnica charakterów. Źródło: phys.org / spacenews

Tajemnice utraty masy starzejącej się gwiazdy rozwiązane

admin — Wed, 25 Nov 2015 11:00:05 +0000

Zespół astronomów pracujących na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) wykonał najbardziej szczegółowe jak dotąd zdjęcia hiperolbrzyma VY Canis Majoris. Owe obserwacje tłumaczą jak wyjątkowo duże ziarna pyłu otaczającego gwiazdę umożliwiają jej uwalnianie olbrzymiej masy. Ten proces, który dopiero teraz udało się zrozumieć, jest niezbędny do przygotowania tak potężnej gwiazdy do jej końca w wybuchu supernowej. VY Canis Majoris to gwiezdny Goliat - czerwony hiperolbrzym, jednak z największych znanych gwiazd w Drodze Mlecznej. Przy masie równej 30-40 masom Słońca i jasności 300 000-krotnie większej od Słońca, jest to gwiazda, która umieszczona w Układzie Słonecznym na miejscu Słońca pochłonęłaby Merkurego, Wenus, Ziemię, Marsa i Jowisza - na tyl wzrosły jej rozmiary na ostatnich etapach ewolucji. Nowe obserwacje gwiazdy przeprowadzono przy użyciu instrumentu SPHERE zainstalowanego na VLT. System optyki adaptacyjnej tego instrumentu koryguje zdjęcia lepiej niż jakikolwiek system optyki adaptacyjnej dotychczas dostępny. Dzięki temu możliwe jest dokładne obserwowanie obiektów znajdujących się bardzo blisko jasnych źródeł światła. Instrument SPHERE pozwolił zobaczyć jak jasne promieniowanie VY Canis Majoris oświetla otaczające ją obłoki materii. Pracując w trybie ZIMPOL instrumentu SPHERE, zespół mógł nie tylko głębiej zajrzeć do wnętrza tego obłoku gazowo-pyłowego lecz także zaobserwować w jaki sposób promieniowanie gwiazdy jest rozpraszane i polaryzowane przez otaczającą materię. To właśnie te pomiary doprowadziły do odkrycia osobliwych właściwości pyłu. Dokładna analiza polaryzacji ujawniła, że ziarna pyłu są stosunkowo duże, sięgając rozmiarów 0.5 mikrometra. Może się to wydawać niewiele, jednak jest to średnio 50 razy większy rozmiar od rozmiaru ziaren pyłu znajdowanego zazwyczaj w przestrzeni międzygwiezdnej. W trakcie zwiększania swoich rozmiarów masywne gwiazdy odrzucają duże ilości materii - każdego roku VY CVanis Majoris uwalnia ze swojej powierzchni pył i gaz o masie przekraczającej 30-krotność masy Ziemi. Taki obłok materii wypychany jest na zewnątrz przed eksplozją, która zniszczy część pyłu, a resztę gwałtownie wypchnie w przestrzeń międzygwiezdną. Tak powstała materia, wraz z cięższymi pierwiastkami powstałymi w eksplozji supernowej, wykorzystywana jest przez gwiazdy następnej generacji. Dotychczas tajemnicą było w jaki sposób materia w górnych warstwach atmosfery tak potężnych gwiazd wypychana jest w przestrzeń międzygwiezdną przed wybuchem supernowej. Najbardziej prawdopodobnym podejrzanym dotychczas było ciśnienie promieniowania, siła wywierana przez promieniowanie słoneczne. Gdy to ciśnienie jest bardzo słabe, cały proces opiera się na dużych ziarnach pyłu, w których duża powierzchnia ziaren pozwala na zauważalne efekty. "Masywne gwiazdy żyją bardzo krótko," mówi główny autor artykułu Peter Scicluna z Instytutu Astronomii i Astrofizyki Academia Sinica na Tajwanie. "Pod koniec swojego życia, tracą bardzo dużo swojej masy. W przeszłości mogliśmy tylko rozważać różne powody takiego zachowania. Jednak teraz, w nowych danych z instrumentu SPHERE, zauważyliśmy duże ziarna pyłu w otoczeniu tego hiperolbrzyma. Są one wystarczająco duże, aby do ich wypchnięcia wystarczyło intensywne ciśnienie promieniowania - to tłumaczy gwałtowną utratę masy tej gwiazdy." Duże ziarna pyłu obserwowane tak blisko gwiazdy oznaczają, że obłok może skutecznie rozpraszać widzialne światło emitowane przez gwiazdę. Co więcej, rozmiar ziaren pyłu oznacza, że większa jego część przetrwa oddziaływanie promieniowania wyemitowanego przez VY Canis Majoris w trakcie wybuchu supernowej. Wtedy, pył ten wzbogaci otaczający gwiazdę ośrodek międzygwiezdny i stanie się materiałem, z którego powstaną gwiazdy kolejnych generacji. Źródło: ESO

Egzoplaneta o rozmiarach Neptuna z niebieskim niebem

admin — Thu, 26 Nov 2015 10:01:09 +0000

Zespół astronomów wykorzystał sieć LCOGT do wykrywania światła rozpraszanego przez niewielkie cząsteczki (rozpraszanie Rayleigh'a) w atmosferze tranzytującej egzoplanety o rozmiarach Neptuna. Oznacza to, że niebo jest niebieskie na tej planecie oddalonej od nas o 100 lat świetlnych. Wyniki badań zostały opublikowane w czasopiśmie Astrophysical Journal 20 listopada br. (i są dostępne na portalu ArXiV). Do tranzytów dochodzi gdy egzoplaneta przechodzi na tle tarczy swojej gwiazdy macierzystej zmniejszając ilość światła do nas docierającego o niewielki ułamek. Gdy orbita takiej egzoplanety jest ustawiana tak, że z Ziemi widać tranzyt astronomowie mogą zmierzyć rozmiar planety na różnych długościach fali w celu wygenerowania widmo jej atmosfery. Takie widmo umożliwia poznanie substancji tworzących atmosferę planety, a tym samym jej składu chemicznego. Tego typu pomiary najczęściej przeprowadza się w zakresie podczerwonym, w którym planeta jest najjaśniejsza i najłatwiejsza do obserwowania. W ciągu ostatnich kilku lat naukowcy badali atmosfery kilku niewielkich egzoplanet dużymi teleskopami naziemnymi i kosmicznymi, jednak zbadanie ich składu chemicznego przy wykorzystaniu tej metody okazało się nie lada wyzwaniem. Powodem problemów mogą być chmury obecne na tych planetach (które przesłaniają atmosferę) lub niewystarczająca precyzja pomiarów. Przy rozmiarach czterokrotnie większych od Ziemi, GJ 3470b to egzoplaneta tranzytująca rozmiarami dużo bardziej przypominająca Ziemię niż gorące Jowisze (około 10-krotnie większe od Ziemi), które jak dotąd tworzą większość egzoplanet o dobrze scharakteryzowanych atmosferach. Astronomowie pod kierownictwem Diany Dragomir z University of Chicago bazowali na odkryciach innej grupy, której wyniki wskazywały na obecność procesów rozpraszania Rayleigha w atmosferze GJ 3470b. Zespół dr Diany Dragomir uzyskał i połączył obserwacje tranzytu ze wszystkich miejsc obserwacji LCOGT (Hawaje, Teksas, Chile, Australia i RPA), aby ostatecznie potwierdzić wykrycie rozpraszania Rayleigha w GJ 3470b. Wyniki są istotne z kilku powodów. GJ 3470b to najmniejsza egzoplaneta na której wykryto rozpraszanie Rayleigha. Mimo, że planeta najprawdopodobniej posiada chmury i mgły, pomiary wskazują astronomom, że planeta posiada gęstą atmosferę bogatą w wodór pod warstwą mgły, która rozprasza niebieskie światło. Faktycznie niebo jest niebieskie na GJ 3470b. Co więcej planeta krąży wokół małej (czerwony karzeł) gwiazdy, co oznacza, że planeta blokuje stosunkowo dużą ilość światła podczas każdego tranzytu, dzięki czemu stosunkowo łatwo wykryć tranzyt i scharakteryzować planetę. Ten pomiar to także pierwsze wyraźne wykrycie cech widmowych atmosfery egzoplanety za pomocą wyłącznie niewielkich teleskopów (1- i 2-metrowe). Zespół także uzupełnił dane z LCOGT o obserwacje uzyskane 1.5-metrowym Teleskopem Kuiper w Arizonie. Dr Dragomir, która kierowała tym projektem, gdy była badaczem w LCOGT mówi, że "ta detekcja przybliża nas do zrozumienia natury co raz mniejszych egzoplanet przy wykorzystaniu nowatoreskiego podejścia, które pozwala nam badać atmosfery egzoplanet, nawet te przesłonięte chmurami." W tym samym czasie wyniki podkreślają rolę, jaką teleskopy metrowe mogą odegrać w charakteryzowaniu atmosfer planet pozałonecznych. Źródło: Astrophysical Journal / Las Cumbres Observatory Global Telescope Network

Najgorętszy biały karzeł w Drodze Mlecznej

admin — Thu, 26 Nov 2015 15:03:32 +0000

Astronomowie z Uniwersytetów w Tybindze i Poczdamie zidentyfikowali najgorętszego białego karła spośród dotychczas odkrytych w naszej Galaktyce. Charakteryzująca się temperaturą 250 000 stopni Celsjusza umierająca gwiazda na obrzeżach Drogi Mlecznej weszła już w fazę stygnięcia. Oprócz tego naukowcy jako pierwsi zaobserwowali obłok gazu międzygalaktycznego poruszający się w kierunku Drogi Mlecznej -co wskazuje na to, że galaktyki zbierają świeżą materię z głębokiej przestrzeni kosmicznej, a nastepnie zamieniają ją w nowe gwiazdy. Wyniki badań zostały opublikowane w najnowszym numerze czasopisma Astronomy & Astrophysics. Stosunkowo małomasywne gwiazdy - takie jak nasze Słońce - stają się ekstremalnie gorące pod koniec swojego życia. Temperatura powierzchni Słońca jest stała i oscyluje w okolicach 6000 stopni Celsjusza od swoich narodzin 4,6 mld lat temu. Dosłownie na chwilę przed wyczerpaniem paliwa, za jakieś 5 miliardów lat temperatura Słońca wzrośnie trzydziestokrotnie sięgając nawet 180 000 stopni zanim rozpocznie się proces chłodzenia w fazie białego karła. Symulacje komputerowe wskazują, że gwiazdy mogą osiągać jeszcze wyższe temperature. Jak dotąd najwyższą temperaturą zarejestrowaną dla białego karła była 200 000 stopni Celsjusza. Przeprowadzona przez naukowców analiza widma promieniowania ultrafioletowego zarejestrowanego przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a wskazuje na nowy rekord - 250 000 stopni - temperatura, którą może osiągnąć tylko gwiazda co najmniej pięciokrotnie bardziej masywna od Słońca. Biały karzeł RX J0439.8-6809 weszła już w fazę powolnego stygnięcia. Wydaje się, że około tysiąc lat temu osiągnęła maksymalną temperaturę rzędu 400 000 stopni. Skład chemiczny białego karła jeszcze nie został poznany. Przeprowadzone analizy wskazują, że węgiel i tlen obecne są na jego powierzchni i stanowią produkty fuzji felu, procesu, który zazwyczaj zachodzi głęboko w jądrze gwiazdy. RX J0439.8-6809 został zaobserwowany po raz pierwszy ponad 20 lat temu jako bardzi jasny obiekt na zdjęciach rentgenowskich - wskazywało to na wyjątkowo wysoką temperaturę. Pierwotnie wydawało się, że jest to biały karzeł na którego powierzchni wciąż dochodzi do fuzji jądrowej napędzanej materią przyciąganą z sąsiadującej gwiazdy. Astronomowie przypuszczali także, że znajduje się on w sąsiedniej galaktyce - Wielkim Obłoku Magellana. Jednak nowe dane z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a wskazują, że gwiazda znajduje się na obrzeżach Drogi Mlecznej i oddala się od nas z prędkością ok. 220 km/s. Widmo gwiazdy w zakresie ultrafioletowym dostarczyło kolejnej niespodzianki. Wskazuje bowiem na obecność gazu, który nie należy do gwiazdy, jest bowiem częścią obłoku znajdującego się między Drogą Mleczną a RX J0439.8-6809. Dzięki efektowi Dopplera możliwe było określenie, że ów obłok oddala się od nas z prędkością 150 km/s i porusza się w kierunku Drogi Mlecznej. Astronomowie byli świadomi istnienia obłoków gazów przemieszczających się z dużymi predkościami w kierunku Wielkiego Obłoki Magellana lecz nie byli w stanie stwierdzić czy znajdowały się one w Drodze Mlecznej czy w LMC. Odkrycie takiego gazu w widmie RX J0439.8-6809 stanowi dowód, że obłok gazu należy do Drogi Mlecznej. Jednak jego skład chemiczny wskazuje, że pochodzi on z przestrzeni międzygalaktycznej - co z kolei stanowi dowód na to, że galaktyki zbierają świeżą materię z przestrzeni międzygalaktycznej. Źródło: Astronomy and Astrophysics

Po 43 latach zlokalizowano krater po rakietach z misji Apollo 16

admin — Thu, 26 Nov 2015 19:16:21 +0000

W ramach programu dedykowanych poszukiwań na Księżycu udało się zlokalizować miejsce uderzenia członu rakiety S-IVB z misji Apollo 16. Jako trzeci człon rakiety Saturn V, S-IVB zostały celowo skierowane w powierzchnię Księżyca, gdzie w momencie ich kontaktu z powierzchią wykonano pomiary sejsmiczne, które pozwoliły scharakteryzować budowę wewnętrzną Księżyca. Niemniej jednak w trakcie lotu Apollo 16, usterka spowodowała przedwczesną utratę możliwości śledzenia członów SIVB. Do teraz nie wiadomo było w którym miejscu na Księżycu doszło do zderzenia. "W końcu udało mi się znaleźć krater powstały wskutek uderzenia SIVB z misji Apollo 16," mówi Jeff Plescia z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory w stanie Maryland. "Wygląda jak wszystkie pozostałe, jednak jego dokładna lokalizacja nie była znana z uwagi na utratę danych na długo przed uderzeniem w powierzchnię Księżyca," powiedział Plescia portalowi Inside Outer Space. Człony SIVB rakiety Saturn V z misji Apollo 16 uderzyły w powierzchnię Księżyca 19 kwietnia 1972 roku. Do zidentyfikowania lokalizacji krateru Plescia wykorzystał super-szczegółowe zdjęcia wykonane za pomocą systemu LROC zainstalowanego na pokładzie sondy Lunar Reconnaissance Orbiter. Apollo 16 - misja, która wystartowała z Ziemi 16 kwietnia 1972 roku stanowiła piątą misję załogową obejmującą lądowanie ludzi na Księżycu i powrót na Ziemię. Członkami załogi w ramach tej misji byli John Young, Thomas Mattingly II oraz Charles Duke, Jr. Korzystając z lądownika księżycowego Orion - Young oraz Duke wylądowali na Wyżynie Kartezjusza na Księżycu. Źródło: leonarddavid

Hubble zaobserwował galaktyczne tango

admin — Fri, 27 Nov 2015 16:41:04 +0000

Owa osobliwa galaktyka - znana tylko pod zdawałoby się losową zbitką liter i cyfr 2MASX J16270254+4328340 - została sfotografowana przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a w szalonym tańcu spowodowanym łączeniem się galaktyk. Owa galaktyka połączyła się z inną galaktyką - wskutek tego zderzenia powstała wokół niej delikatna mgła składająca się z milionów gwiazd wyrzuconych z galaktyki w długich strumieniach. Mimo pozornego chaosu, zdjęcie tego swoistego galaktycznego tanga zostało wykonane w ostatnich momentach łączenia galaktyk. Teraz galaktyka zmierza ku swojej starości i powoli przestaje tworzyć nowe gwiazdy. Dużo więcej akcji miało miejsce znacznie wcześniej, gdy różne obłoki gazu znajdujące się w obu galaktykach zostały tak zaburzone grawitacyjne, że w wielu miejscach ulegały kolapsowi co prowadziło do intensywnego powstawania nowych gwiazd. Tak intensywny okres tworzenia gwiazd sprawił, że w galaktyce pozostało niewiele gazu i pyłu, który mógłby być materiałem na nowe pokolenia gwiazd. Gwałtowość zjawiska łączenia dwóch galaktyk w tym przypadku powoli zanika, populacja gwiazd nowopowstałej galaktyki zaczyna się starzeć i z czasem temperatura gwiazd zacznie spadać, a gwiazdy będą świecić co raz słabiej. Bez kolejnych generacji gwiazd, które mogłyby przyjść na ich miejsce, galaktyka zmierza ku spokojnemu końcowi swojego życia.

Źródło: NASA

Zaobserwowano gwiazdę, która wpadła do czarnej dziury

admin — Fri, 27 Nov 2015 17:44:10 +0000

Międzynarodowy zespół astrofizyków pod kierownictwem naukowca z Johns Hopkins University jako pierwszy zaobserwował gwiazdę dosłownie połykaną przez czarną dziurę. Całemu zjawisku towarzyszyła emisja strumienia materii poruszającej się z prędkością bliską prędości światła. [WEŹ UDZIAŁ W KONKURSIE ORGANIZOWANYM PRZEZ PULSKOSMOSU.PL ORAZ ESO POLAND - SZCZEGÓŁY NA NASZYM FACEBOOK'U] Według informacji opublikowanej w czwartek w czasopiśmie Science - naukowcy śledzili gwiazdę - rozmiarami przypominającą Słońce - jak przesuwała się ze swojej ścieżki, poddawała się przyciąganiu grawitacyjnemu supermasywnej czarnej dziury, aż po jej całkowite wpadnięcie w czarną dziurę. "Takie wydarzenia są wyjątkowo rzadkie," mówi Sjoert van Velzen, naukowiec z Johns Hopkins Uni. "Po raz pierwszy udało nam się zobaczyć cały proces, od zniszczenia gwiazdy do emisji dżetu materii - cały proces obserwowaliśmy przez kilka miesięcy." Czarne dziury to obszary przestrzeni na tyle gęste, że charakteryzują się przyciąganiem grawitacyjnym, które nie pozwala na ucieczkę materii, gazu, a nawet światła - przez co owe czarne dziury są dla nas niewidoczne i stanowią swego rodzaju luki w przestrzeni. Astrofizycy przewidywali, że gdy w czarną dziurę wpadnie duża ilość gazu (w tym przypadku cała gwiazda), wtedy bardzo szybko poruszający się dżet plazmy - elementarnych cząsteczek w polu magnetycznym - może uciec z horyzontu zdarzeń. Powyższe wyniki potwierdzają, że przewidywania były słuszne. "Jak dotąd za każdym razem gdy zaczynaliśmy szukać takich dżetów, spóźnialiśmy się z obserwacjami," powiedział van Velzen, który kierował analizą i koordynował wysiłki 13 innych naukowców w USA, Holandii, Wielkiej Brytanii i Australii. :) POLUB NASZ PROFIL NA FACEBOOK'U I TRZYMAJ RĘKĘ NA PULSIE...KOSMOSU :) Supermasywne czarne dziury, największe czarne dziury, istnieją w centrach najmasywniejszych galaktyk. Ta konkretna czarna dziura leży w "lżejszym końcu" palety supermasywnych czarnych dziur - jej masa szacowana jest na milion mas Słońca. Pierwsze obserwacje gwiazdy, która powoli ulegała destrukcji zostały wykonane przez zespół z Ohio State University przy użyciu teleskopu optycznego na Hawajach. Zespół ten ogłosił swoje odkrycie na Twitterze na początku grudnia 2014 roku. Gdy przeczytał o tym van Velzen, skontaktował się z zespołem astrofizyków pracujących pod kierownictwem Roba Fendera na Uniwersytecie w Oksfordzie. Ta grupa natychmiast zabrała się za obserwacje tej gwiazdy radioteleskopem. Udało się zdążyć! Wkrótce międzynarodowy zespół zebrał dane z satelitów i naziemnych teleskopów rejestrujących promieniowanie w zakresie gamma, radiowym i optycznym, które składały się na portret tego wydarzenia w wielu zakresach promieniowania. Dużą zaletą tej konkretnej czarnej dziury jest fakt, że znajduje się ona w galaktyce znacznie nam bliższej niż inne wcześniej badane pod tym kątem galaktyki - 300 milionów lat świetlnych od Ziemi podczas gdy pozostałe badane znajdowały się blisko trzy razy dalej. "Zniszczenie gwiazdy przez czarną dziurę jest przepięknie skomplikowane, i długo nam zajmie zrozumienie tego procesu," mówi van Velzen. "Z naszych obserwacji dowiedzieliśmy się, że strumienie szczątków po gwieździe mogą stosunkowo szybko uformować się w dżet - to istotna informacja dla naukowców budujących teorię takich zdarzeń." Van Velzen w zeszłym roku obronił swoją pracę doktorską na Radboud University w Holandii gdzie badał dżety emitowane z supermasywnych czarnych dziur. W ostatnim wersie swojej rozprawy wyraził nadzieję, że uda się zaobserwować powstawanie takiego dżetu w najbliższych czterech latach. Okazało się, że udało się zaobserwować dokładnie to zaledwie kilka miesięcy po obronie przez niego pracy. Źródło: Science

Plan pierwszego lotu kapsuły Orion i rakiety SLS

admin — Fri, 27 Nov 2015 19:18:38 +0000

NASA intensywnie pracuje nad budową statku Orion, rakiety Space Launch System (SLS) oraz systemów naziemnych niezbędnych do wysłania astronautów w przestrzeń kosmiczną. Agencja rozwija swoje kluczowe technologie niezbędne do wysłania człowieka na Marsa. Pierwszy lot kapsuły Orion na szczycie rakiety SLS będzie lotem bezzałogowym, ale będzie także krokiem milowym w drodze do pierwszych lotów załogowych. Ponadto pomoże także NASA przygotować się do misji na Czerwoną Planetę. Podczas tego lotu, aktualnie nazywanego Exploration Mission-1 (EM-1) w trakcie trwającej ponad trzy tygodnie misji kapsuła zostanie wyniesiona tysiące kilometrów za orbitę Księżyca. Orion zostanie wyniesiony w przestrzeń kosmiczną na szczycie jednej z najpotężniejszych rokiet na świecie i poleci dalej niż jakikolwiek statek załogowy w historii. Orion pozostanie w przestrzeni dłużej niż jakikolwiek statek kosmiczny przeznaczony dla astronautów bez dokowania do stacji kosmicznej. Powrót na Ziemię również będzie wyjątkowy, bowiem Orion wejdzie w atmosferę z największą dotychczas prędkością, co będzie oznaczało najwyższą temperaturę, którą musiał wytrzymać jakikolwiek statek w historii. "Istotnie jest to misja, w której zrobimy to czego nikt nie robił i dowiemy się tego czego jeszcze nikt nie wie," powiedział Mike Sarafin, menedżer misji EM-1 w siedzibie NASA w Waszyngtonie. "W ten sposób przetrzemy szlak dla przyszłych lotów Oriona." SLS i Orion wystrzelują z kompleksu startowego 39B w zmodernizowanym porcie kosmicznym Kennedy Space Center na Florydzie. Statek rozłoży swoje panele słoneczne oraz uruchomi górny człon rakiety SLS - Interim Cryogenic Propulsion Stage (ICPS). To pozwoli na opuszczenie przez statek orbity Ziemi i lot w kierunku Księżyca. Następnie Orion oddzieli się od ICPS. ICPS w tym momencie uwolni kilka małych satelitów, tzw. cubsats, których zadaniem będzie wykonanie kilku eksperymetów i demonstracja technologii. W drodze z orbity Ziemskiej w kierunku Księżyca Orion będzie napędzany przez moduł serwisowy dostarczony przez Europejską Agencję Kosmiczną, który dostarczy główny system napędowy i zasilający pojazdu (jak również system zapewniania powietrza i wody dla astronautów podczas przyszłych misji). Następnie rion przeleci przez pasy Van Allena, konstelację satelitów systemu GPS oraz minie satelity komunikacyjne. W celu komunikacji z kontrolą misji w Houston, ORION przełączy się z satelitów Tracking and Data Relay System i po raz pierwszy od kilku dekad statek załogowy będzie komunikował się z Ziemią przez sieć Deep Space Network (DNS). Podróż do Księżyca potrwa kilka dni, w czasie których inżynierowie ocenią pracę systemów statku oraz w razie potrzeby, będą korygować jego trajektorię. Orion przeleci ok. 100 km nad powierzchnią Księżyca, wykorzysta oddziaływanie grawitacyjne naszego naturalnego satelity do wejścia na orbitę ok. 70 000 km od Księżyca. Na tej orbicie pojazd pozostanie przez około sześć dni, podczas któych będzie zbierał dane i umożliwi kontrolerom misji ocenę kondycji pojazdu. Aby powrócić na Ziemię Orion wykona kolejny przelot na wysokości 100 km nad powierzchnią Księżyca, następnie w precyzyjnie obliczonym momencie odpali silnik modułu serwisowego (ESA) wykorzystując jednocześnie moc silników i oddziaływanie grawitacyjne Księżyca i skieruje się w stronę Ziemi. Orion wejdzie w atmosferę Ziemi z prędkością 11 km/s, dzięki czemu temperatura na zewnątrz statku wyniesie 2760 stopni Celsjusza - to znacznie większa prędkość i temperatura niż ta, której Orion doświadczył podczas lotu testowego w 2014 roku. Ostatecznie Orion wyląduje w Oceanie Spokojnym niedaleko San Diego. Pierwsza misja bezzałogowa pozwoli naukowcom z NASA przetestować wszystkie technologie z dala od Ziemi i zademonstrować, że statek potrafi osiągnąć stabilną orbitę okołoksiężycową co pozwoli wysyłać ludzi znacznie dalej, m.in. w ramach misji Asteroid Redirect Mission. Źródło: NASA

Początek instalacji lustra głównego JWST

admin — Sat, 28 Nov 2015 16:33:55 +0000

NASA z powodzeniem zainstalowała pierwszy z 18 segmentów, które składać się będą na lustro główne Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST) rozpoczynając tym samym krytyczną fazę budowy obserwatorium. W "clean roomie" Goddard Space Flight Center w Greenbelt, w stanie Maryland, zespół inżynierów korzystając z robotycznego ramienia podniósł i umieścił na stelażu ośmiokątny segment zwierciadła o średnicy 1.3 metra i masie ok. 40 kg. Po zainstalowaniu wszystkich osiemnastu elementów powstanie duże lustro główne o średnicy 6.5 metra. Cały proces instalowania poszczególnych elementów zakończy się na początku przyszłego roku. "Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba będzie stanowił najistotniejsze obserwatorium astronomiczne przyszłej dekady," powiedział John Grunsfeld, astronauta i v-ce administrator Dyrektoratu Misji Naukowych w siedzibie NASA w Waszyngtonie. "Instalacja pierwszego lustra symbolizuje nowe technologie, które powstały po to, aby najnowsze obserwatorium kosmiczne było w stanie badać pierwsze gwiazdy i galaktyki, badać procesy zachodzące w powstających układach planetarnych oraz w powstających dopiero planetach, dostarczyć nam odpowiedzi na pytania dotyczące ewolucji naszego własnego układu planetarnego i dokonywać kolejnych wielkich odkryć w poszukiwaniu życia na planetach pozasłonecznych." Czytaj dalej w artykule na portalu Urania [KLIK].

Druga szansa sondy AKATSUKI już za tydzień!

admin — Mon, 30 Nov 2015 07:03:44 +0000

Jak dobrze pamietamy w grudniu 2010 roku japońska sonda Venus Climate Orbiter AKATSUKI (znana także jako Planet-C), po ponad pięciu miesiącach lotu ze względu na usterkę dyszy silnika nie weszła na orbitę wokół Wenus. Zamiast tego sonda przeleciała w pobliżu Wenus i weszła na orbitę heliocentryczną. Szczęśliwie japońskim inżynierom udało się ustalić przyczynę niepowodzenia i opracować poprawki, dzięki którym sonda po raz drugi - i ostatni - podejmie próbę wejścia na orbitę wokół Wenus dokładnie za tydzień - 7 grudnia. Po kilkukrotnym uruchomieniu silnika manewrowego OME na pokładzie sondy AKATSUKI okazało się, że ten konkretny silnik nie pracuje już prawidłowo. Uznano jednak, że silnik systemu kontroli RCS będzie w stanie wprowadzić sondę na orbitę wokół Wenus, szczególnie, że teraz sonda jest nieco lżejsza po tym jak pozbyła się części paliwa z silnika OME. Druga próba wejścia na orbitę Wenus będzie możliwa już 7 grudnia - co do dnia w pięć lat po pierwszej nieudanej próbie. Według Japońskiej Agencji Kosmicznej (JAXA) sonda jest w bardzo dobrym stanie i jak dotąd poprawnie wykonała wszystkie zaplanowane manewry orbitalne przygotowujące ją do drugiej próby. Jeżeli tym razem naukowcom uda się wejść na orbitę Wenus - informacje o tym dotrą do nas po kilku dniach - sprawdzajcie zatem naszą stronę! Więcej informacji o sondzie jak i całej misji AKATSUKI/Planet-C możecie przeczytać tutaj. Źródło: litd/jaxa

Tajemnicze obiekty nad Hiszpanią

admin — Mon, 30 Nov 2015 14:40:04 +0000

Trzy 'tajemnicze' obiekty i inne śmieci kosmiczne zostały odkryte na przestrzeni jednego tygodnia na obrzeżach trzech hiszpańskich miast. Pierwszy - 3 listopada w Calasparra, drugi - w Villavieja i trzeci - w Eldzie kilka dni później. BYły to czarne kule o średnicy jednego metra i masie ok. 20 kg. Według hiszpańskiej gazety El Pais, wczesnego ranka 3 listopada świadkowie zaobserwowali 6-7 ognistych obiektów przecinających niebo. Po znalezieniu szczątków, którym udało się przetrwać lot przez atmosferę i dotrzeć do Ziemi - Hiszpańska Gwardia Cywilna wdrożyła protokół ochrony przeciwnuklearnej w celu oceny zagrożenia i zebrania szczątków w celu przeprowadzenia dalszych analiz. Śmieci kosmiczne spadające na tereny zamieszkałe stanowią zagrożenie nie tylko dla ludzi na Ziemi, lecz także dla lotnictwa. Lotnisko w Alicante, jednym z największych kurortów turystycznych w Hiszpanii obsługujące ponad 10 milion pasażerów rocznie znajduje się w niewielkiej odległości od miejsca w którym spadł największy z trzech obiektów. A przecież wiadomo, że wiele mniejszych śmieci także może przetrwać lot przez atmosferę i umknąć uwadze obserwatorów. Zatem dlaczego akurat ten przypadek był nietypowy? Na początku listopada nie przewidywano wejścia w atmosferę żadnych satelitów czy też górnych członów rakiet. Tajemnicę rozwiązał Satobs, sieć stworzona przez amatorów astronomii. Według ich informacji kule znalezione w hiszpanii to zbiorniki COPV (ang. composite overwrapped pressure vessels) r akiety Centaur, górnego członu rakiety Atlas-V, wystrzelonej 13 marca 2008 roku z Bazy Sił Powietrznych USA Vandenberg, która wyniosła na orbitę ładunek NROL-28. Centaur został odłączony od ładunku na bardzo eliptycznej orbicie typu Mołnia. Centaur miał 12 metrów długości, 3 metry średnicy, a masa pustego zbiornika to 2100 kg. Ten konkretny egzemplarz nosił oznaczenie 2008-010B oraz numer katalogowy 32707 USSTRATCOM (US Strategic Command). Według Satobs analiza najnowszych danych orbitalnych wskazuje, że 2008-010b powinien wejść w atmosferę w okolicach 3 listopada i jeżeli spadł nad Hiszpanią w tym czasie kiedy obserwowano meteory (ok. 6:00 UTC), spadłby w pobliżu miejsca, w którym odnaleziono jeden z obiektów. O tym konkretnym Centaurze wiemy, że wyposażony był w trzy sferyczne zbiorniki COPV o tej samej średnicy co obiekty znalezione w Murcii na obszarze między miejscowościami Mula i Calasparra. Zazwyczaj strona internetowa Space-Track należąca do USSTRATCOM podaje prognozy nadchodzących wejść w atmosferę jak również informacje historyczne - jednak tym razem na stronie nie było informacji o jakichkolwiek prognozowanych wydarzeniach nad Hiszpanią. Oznaczało to, że obiekty mogły być związane z misją wojskową, ponieważ USSTRATCOM rzadko podaje informacje dotyczące satelitów wojskowych i szpiegowskich. Brak jakichkolwiek oficjalnych informacji sprawił, że dość trubno było zidentyfikować obiekt, który wszedł w atmosferę. Więcej informacji na stronie Satobs: http://www.satobs.org/reentry/2008-010B/2008-010B.html#Summary

JWST: Plany obserwacji księżyców Układu Słonecznego

admin — Mon, 30 Nov 2015 15:52:46 +0000

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST) często nazywany następcą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a zostanie wysłany w przestrzeń kosmiczną w 2018 roku i będzie badał każdy etap kosmicznej historii obserwując najodleglejsze obiekty we Wszechświecie. Co więcej teleskop będzie także przydatny do badania pozasłonecznych układów planetarnych jak i planet w naszym Układzie Słonecznym. Teraz zespół naukowców pod kierownictwem Laszlo Kestaya, dyrektora US Geological Survey's Astrogeology Science Center przedstawił plan wykorzystania właściwości teleskopu do lepszego zrozumienia naszego planetarnego sąsiedztwa skupiając się na księżycach planet w zewnętrznej części Układu Słonecznego i ich geologii. Zespół proponuje dwa główne cele naukowe dla JWST podczas obserwacji księżyców. Pierwszym zadaniem byłoby wykonanie przeglądu głównych księżyców w zakresie podczerwonym. Drugi cel jest bardziej geologiczny i opisywany jako "monitorowanie zmian powierzchni aktywnych księżyców." Naukowcy zaprezentowali swoje propozycje w artykule opublikowanym na portalu arXiv. "Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba umożliwi obserwacje księżyców planet zewnętrznych przy unikalnym połączeniu rozdzielczości widmowej, przestrzennej i czasowej. Tutaj podkreślamy spektroskopię w podczerwieni księżyców lodowych oraz zmiany powierzchni w czasie geologicznie aktywnych księżyców jako dwa najcenniejsze zakresy badań," napisali naukowcy w artykule. JWST będzie wyposażony w cztery instrumenty naukowe: Near InfraRed Camera (NIRCam), Near InfraRed Spectrograph (NIRSpec), Mid-Infrared Instrument (MIRI) oraz Fine Guidance Sensor/Near Infrared Imager and Slitless Spectrograph (FGS/NIRISS). Owe instrumenty pozwalają na uzyskanie wysokiej rozdzielczości widmowej w podczerwieni w zakresach długości fal, których obserwacje z Ziemi są niemożliwe. Wyniki dostarczone przez JWST mogą uzupełniać obserwacje księżyców wykonane przez sondy Voyager i Casiini. Naukowcy mają nadzieję, że kluczowym wkładem teleskopu w badaniach może być możliwość określenia składu chemicznego nieregularnych księżyców krążących wokół gazowych olbrzymów. Tutaj naukowcy podkreślają, że nawet przy niskiej rozdzielczości przestrzennej spektroskopia w bliskiej podczerwieni jest czuła na H2O oraz inne rodzaje lodu, jak również na krzemiany. Nieregularne księżyce są istotnym źródłem pyłu w systemach wokół gazowych olbrzymów. Orbity pyłu ulegają ciągłej ewolucji w skutek oddziaływania ciśnienia promieniowania i pływów słonecznych. Łącząc rozmiar, gęstości i albedo cząsteczek pyłu i skład chemiczny powierzchni księżyców JWST może dostarczyć nowych informacji o tym jaką rolę owe księżyce odgrywają w wytwarzaniu tego pyłu. Obserwacje aktywności geologicznej księżyców w zewnętrznej części Układu Słonecznego opisane przez Kestaya i jego współpracowników jako drugi główny gol dla JWST mogą dostarczyć niesamowitych wyników naukowyc. Teleskop będzie w stanie wykryć zmiany powierzchni wskazujące na czasowe zmiany składu chemicznego i temperatury. Wiele z księżyców krążących wokół gazowych olbrzymów jest wyjątkowo aktywnych. Dla przykładu Io - księżyc Jowisza, Tryton - największy księżyc Neptuna czy Enceladus - lodowy księżyc Saturna - na wszystkich tych obiektach zaobserwowano erupcje materii z powierzchni. Najnowsze informacje o aktywnych gejzerach na Europie, krążącej wokół Jowisza są szczególnie ekscytujące ponieważ mogą w nich się skrywać dowody środowiska sprzyjającego powstaniu życia. Naukowcy uważają, że najlepszym księżycem do obserwacji byłby jednak Io. JWST mógłby obserwować istotne zmiany powierzchni tego księżyca znanego ze swojej wyjątkowej aktywności wulkanicznej. "Obserwacje księżyców Jowisza wykonywane co sześć miesięcy za pomocą JWST mogą pozwolić na monitorowanie powstawania i zanikania kolorowych depozytów na Io, które powstają i znikają na przestrzeni zaledwie kilku miesięcy mimo rozmiarów sięgających setek kilometrów," napisali naukowcy. Więcej informacji w artykule naukowym >>tutaj<<. Źródło: phys.org/Tomasz Nowakowski

ENCELADUS: Gejzery po nocnej stronie księżyca (zdjęcie)

admin — Mon, 30 Nov 2015 18:52:39 +0000

Mimo, że Enceladus i pierścienie Saturna składają się głównie z H2O w formie lodu, wykazują zupełnie odmienne cechy. Drobne cząsteczki pierścieni są zbyt małe, aby utrzymywać wewnętrzne ciepło i nie mają możliwości się ogrzać dlatego pozostają zamrożone i geologicznie martwe. Jednak Enceladus poddawany jest oddziaływaniu grawitacyjnemu, które ogrzewa jego wnętrze do dnia dzisiejszego. To właśnie dzięki temu na jego biegunie południowym obserwujemy słynne dżety wody, które widoczne są na powyższym zdjęciu po nocnej stronie księżyca. Najnowsze badania zespołu misji Cassini sugerują, że Enceladus (o średnicy zaledwie 504 km) posiada globalny ocean ciekłej wody pod skorupą lodową. To odkrycie znacznie zwiększa zainteresowanie naukowców Enceladusem i chęć zrozumienia roli wody w rozwoju życiu w Układzie Słonecznym. To zdjęcie nieoświetlonej części księżyca zrobione zostało nieznacznie spod płaszczyzny pierścieni. Zdjęcie zostało wykonane przez kamerę zainstalowaną na pokładzie sondy Cassini 29 lipca 2015 roku z odległości 1 miliona kilometrów od Enceladusa. Źródło: NASA

HISTORIA: Księżycowe poszukiwania sondy sprzed 50 lat

admin — Mon, 30 Nov 2015 20:44:19 +0000

Trwają poszukiwania sondy księżycowej Łuna 9, której udało się pierwsze w historii ludzkości miękkie lądowanie na powierzchni innego niż Ziemia globu. Łuna 9 dotarła do Księżyca 3 lutego 1966 roku i wkrótce potem przesłała na Ziemię pierwsze zdjęcia wykonane z powierzchni Księżyca. Po złożeniu zdjęcia przedstawiały panoramiczne ujęcie szarej powierzchni i horyzont odległy o nieco ponad kilometr. Teraz, prawie 50 lat później, naukowcy korzystają z doskonałych kamer zainstalowanych na pokładzie sondy Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), próbując zlokalizować miejsce spoczynku sondy Łuna 9 - obiektu o średnicy niecałych 60 cm i masie ok 100 kg. (Kulista sonda waży na Księżycu zaledwie 17 kg). Dostarczenie Łuny 9 bezpiecznie na powierzchnię Księżyca wymagało od inżynierów sporej dawki kreatywności. "Wykorzystana metoda była całkowicie nowatorska," powiedział Philip Stooke, profesor planetologii na University of Western Ontario w Kanadzie. Stooke zaznacza, że sonda opadała rzy włączonych silnikach rakietowych zwalniając dopiero nad samą powierzchnią księżyca. Długi wysięgnik wystający spod sondy w końcu dotknął powierzchni i tym samym spowodował wyłączenie silników sondy. W tym momencie z modułu opadania wyrzucona została kapsuła lądownika. Owa kapsuła otoczona była materiałem, który miał zamortyzować upadek na powierzchnię Księżyca. Po stosunkowo krótkim okresie toczenia, sonda zatrzymała się, otworzyła swoje "płatki" i zaczęła działać. Czy uda nam się znaleźć Łunę 9 na zdjęciach z LRO? "Być może," mówi Stooke. "Trzeba jednak pamiętać, że Łuna 9 byłaby bardzo mała na tych zdjęciach - na najlepszych zajmowałaby dwa piksele." Jednak jak od razu dodaje, człon rakietowy byłby już większy na tych samych zdjęciach, a w pobliżu jego lokalizacji może być takze widoczna jasna plama powstała wskutek wzbicia w powietrze materiału powierzchni przez działający silnik rakiety. Takie plamy widoczne są praktycznie przy każdym miejscu lądowania na Księżycu. Ostatecznym dowodem mogłoby być porównanie kraterów w pobliżu takiego miejsca z kraterami uwiecznionymi przez Łunę 9 na zdjęciach przesłanych prawie pół wieku temu. "Rosjanie opublikowali mapy miejsca lądowania, które moglibyśmy porównać ze zdjęciami z LRO. Zawsze uważano, że miejsce lądowania Łuny 9 znajdowało się na 7.13 N 64.37 W - jednak zdjęcia powierzchni tego nie potwierdzają." Łuna 9 wykonała panoramiczne zdjęcie, które przedstawia ponad 200 stopni horyzontu. Ów horyzont jest płaski, tak jak można się spodziewać po ciemnych równinach wulkanicznych, znanych jako morza (mare). "Współrzędne umieszczają [lądownik] praktycznie na krawędzi łańcucha wzgórz stanowiącego pozostałości po starej krawędzi krateru. Owe wzgórza powinny znajdować się na zdjęciach, jednak ich tam nie ma. Wydaje mi się, że do lądowania mogło dojść nieco dalej na północ lub wschód, wystarczająco daleko, aby wzgórza znajdowały się za horyzontem, niestety zdjęcia z Łuny 9 nie pomagają nam za bardzo." Kierownikiem poszukiwań Łuny 9 na zdjęciach z LRO jest Jeff Plescia, planetolog z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory w Lqaurel, Maryland. "W rzeczywistości to co robię to nakładanie siatki na zdjęcia obejmujące dany obszar, a następnie przyglądanie się każdej poszczególnej kratce i poszukiwanie nietypowych szczegółów," mówi Plescia. Przyznaje, że Łuna 9, obiekt wielkości piłki plażowej będzie bardzo trudno znaleźć, jednak sprzęt, który ją tam dostarczył będzie łatwiej zauważyć. "Zważając na to, że doszło tam do opadania z wykorzystaniem silników rakietowych, liczę na znalezienie jaśniejszych plam (zaburzenie materiału na powierzchni) podobnych do tych obserwowanych w innych miejscach lądowania", powiedział Joe Plescia. Kolejnym utrudnieniem w poszukiwaniach może być błąd w opublikowanych współrzędnych lądowania Łuny 9. Przez to czasami uważa się, że Łuna wylądowała na wschód od krateru Calverius F, a czasami na wyżynach na południowej granicy morza. Prawidłowa lokalizacja jednak znajduje się na wyżynach nazywanych Planitia Descensus. Jako relikt sprzed wielu dekad Łuna 9 interesuje m.in Beth O'Leary, emerytowaną profesor z New Mexico State University w Las Cruces. Obszary zainteresowania O'Leary to przede wszystkim antropologia kulturowa i archeologia. Jest ona także ekspertem archeologii przestrzeni kosmicznej. Źródło: Space.com Oryginalny artykuł ukazał się dzisiaj na portalu Space.com (link: http://www.space.com/31213-luna-9-soviet-moon-probe-search.html)

Wiry na Jowiszu prawie odszyfrowane

admin — Tue, 01 Dec 2015 08:09:51 +0000

Symulacje komputerowe tłumaczą położenie imponujących wirów w atmosferze Jowisza oraz dlaczego kierunek ich obrotu jest przeciwny do wiatrów na Ziemi. Liczne wiry pokrywające powierzchnię Jowisza spowodowane są gazem wynoszonym na powierzchnię z głębin gazowego olbrzyma. Do takich wniosków doszli naukowcy z University of Alberta (Kanada) oraz Max Planck Institute for Solar Research (MPS) w Niemczech po przeprowadzeniu rozległych symulacji komputerowych. Wznoszące się masy gazów są odchylane w wyżej leżących stabilnych warstwach gazu i zaczynają wirować w skutek efektu Coriolisa. Po raz pierwszy w historii symulacja wirów na Jowiszu wskazuje, że występują one głównie w szerokich pasmach na północ i na południe od równika. To właśnie tam można znaleźć Wielką Czerwoną Plamę - gigantyczny antycyklon w atmosferze planety, który utrzymuję się od ponad 350 lat. Model ten także tłumaczy dlaczego burze na Jowiszu obracają się w kierunku przeciwnym do tego na Ziemi. Naukowcy opublikowali dzisiaj swoje wyniki w czasopiśmie Nature Geoscience. Atmosfera gazowego olbrzyma Jowisza to turbulentne miejsce. Szerokie, płynące na wschód i zachód strumienie przenoszą obłoki zamrożonych ziaren amoniaku wokół całej planety z prędkościami sięgającymi 550 kilometrów na godzinę. Inne znowu regiony zdominowane są przez ogromne, długowieczne wiry. Największym z nich jest Wielka Czerwona Plama, gigantyczny antycyklon o średnicy dwukrotnie większej niż średnica Ziemi. i trwający już od ponad 350 lat. Do teraz nie wiadomo było skąd się bierze taka pogoda na Jowiszu. Wiry na Jowiszu obracają się w kierunku przeciwnym do obrotu planety, tj. zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara na północnej półkuli i odwrotnie na południowej. Na Ziemi huragany rotują dokładnie odwrotnie. Powstawanie i rotacja tych burz na Jowiszu od zawsze stanowiły kontrowersyjną kwestię. Teraz nasze wysokiej rozdzielczości symulacje komputerowe pokazują jak kluczową rolę odgrywają interakcje między ruchem w głębokim wnętrzu planety a wyższymi stabilnymi warstwami," podsumowuje badania Johannes Wicht z MPS. Dalsza część tego artykułu do przeczytania na portalu Urania.

Sonda ExoMars 2016 gotowa do przetransportowania do kosmodromu Bajkonur

admin — Tue, 01 Dec 2015 15:56:34 +0000

Thales Alenia Space informuje, że sonda ExoMars 2016 wkrótce opuści pomieszczenia „cleanroom” w siedzibie firmy w Cannes, gdzie trwają pracę nad ostateczną integracją oraz testami systemu. Obiekt zostanie przetransportowany do kosmodromu Bajkonur. Rozpoczną się tam przygotowania do wyniesienia na orbitę, obejmujące zaopatrzenie w paliwo, finalne testy funkcjonalne oraz sparowanie z rakietą nośną. Start misji ExoMars 2016 zaplanowany jest na marzec 2016 roku.Misja ExoMars jest wspólnym przedsięwzięciem Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) oraz Rosyjskiej Agencji Kosmicznej (Roscosmos) ze szczególną rolą Włoskiej Agencji Kosmicznej (ASI), która jest liderem projektu z ramienia państw członkowskich ESA. Włoska ASI wspólnie z Narodowym Instytutem Fizyki Nuklearnej (INFN) dostarczyła laserowy mikro-reflektor o nazwie INRRI (Instrument for landing-Roving laser Retroreflector Investigations). Program ExoMars jest realizowany przez europejskie konsorcjum przemysłowe zrzeszające 134 przedsiębiorstwa kosmiczne z państw członkowskich ESA pod przewodnictwem Thales Alenia Space Włochy. ExoMars jest pierwszą misją w ramach eksploracyjnego programu ESA Aurora, składającą się z dwóch oddzielnych misji kosmicznych. Pierwsza, w 2016, będzie badać atmosferę Marsa i przetestuje skuteczność technologii niezbędnych do wejścia w atmosferę, opadania i lądowania. Perfekcyjne dopracowanie tych kluczowych faz jest warunkiem dalszej eksploracji Marsa. Misja w roku 2016 zapewni również przekaźniki komunikacyjne umożliwiające przekaz danych pomiędzy Ziemią a łazikami z kolejnych marsjańskich misji. Druga misja tego programu, zaplanowana na rok 2018, będzie opierać się na autonomicznym europejskim łaziku, który będzie pobierał próbki gleby na głębokości dwóch metrów, analizował ich skład chemiczny oraz parametry fizyczne i biologiczne. Włoski oddział Thales Alenia Space jest głównym dostawcą przemysłowym ExoMars. W misji 2016 odpowiada za moduł EDM, czyli demonstrator lądowania (Entry, Descent and Landing Demonstration Module), podczas gdy Thales Alenia Space Francja zaprojektowała i zintegrowała orbiter TGO (Trace Gas Orbiter). Głównym wkładem Roscosmos, oprócz dostarczenia sprzętu, eksperymentów naukowych oraz wsparcia naziemnego, jest zbudowanie głównej części modułu lądownika ExoMars 2018, a także udostępnienie rakiety nośnej Proton dla obu misji. Sonda, która dotrze na marsa w październiku 2016, składa się z orbitera TGO i modułu demonstratora lądowania EDM. EDM przyjął nazwę „Schiaparelli”, na cześć włoskiego astronoma Giovanniego Virginio Schiaparelliego, uważanego za jednego z najważniejszych włoskich astronomów XIX wiecznych i wiodącego badacza antycznej astronomii i historii. „Dla Thales Alenia Space, rola lidera w wyjątkowym programie ExoMars i producenta orbitera oraz lądownika EDM służących eksploracji Marsa, jest wielkim technologicznym wyzwaniem i wyzwaniem dla możliwości umysłu ludzkiego”, powiedział Donato Amoroso, wiceprezes Thales Alenia Space. „By sprostać temu wyzwaniu, Thales Alenia Space wykorzystała ponad 40 lat doświadczenia w programach kosmicznych, w szczególności to płynące z zakończonej sukcesem misji Cassini/Huygens, która zrealizowała odważne zadanie lądowania na Tytanie, jednym z księżyców Saturna. Czerpaliśmy również z doświadczenia we wszystkich dotychczasowych europejskich projektach dedykowanych Marsowi, Wenus, komecie Czuriumow-Gierasimienko i w przyszłości Merkuremu.” Za cele misji ExoMars 2016 przyjęto :

Lądowanie na planecie Mars kapsuły demonstracyjnej o masie około 600 kg, z użyciem systemu kontroli opartego na radarze altymetrycznym, ze wsparciem amortyzatora wstrząsów z włókna węglowego łagodzącego kontakt z twardym podłożem
Zebranie największej możliwej ilości danych podczas wejścia w atmosferę Marsa
Pobranie naukowych próbek z powierzchni planety
Obserwowanie atmosfery i powierzchni Marsa przez okres dwóch lat z orbitera umieszczonego na wysokości 400 km
Dostarczenie łączności i wsparcia telekomunikacyjnego na potrzeby łazika misji ExoMars 2018

W ramach misji ExoMars 2018, włoski oddział Thales Alenia Space odpowiada za opracowanie systemu nawigacji i kierowania dla orbitera i modułu lądownika, zaprojektowanie systemów łazika marsjańskiego oraz zbudowanie zintegrowanego z łazikiem laboratorium analitycznego. Laboratorium będzie wyposażone w „perforator”, który umożliwi odwierty na głębokość 2 metrów oraz pobranie próbek marsjańskiej gleby. Thales Alenia Space, spółka joint venture utworzona przez Thales (67%) i Finmeccanica (33%), jest wiodącą w Europie firmą działającą w dziedzinie telekomunikacji, nawigacji, obserwacji Ziemi, badań i infrastruktury orbitalnej. Thales Alenia Space i Telespazio tworzą „Sojusz Kosmiczny” tych dwóch spółek macierzystych, który oferuje pełny zakres usług i rozwiązań. Z uwagi na niezrównaną wiedzę i doświadczenie w zakresie zastosowań podwójnych(cywilnych/wojskowych), konstelacji satelitarnych, kompleksowych ładunków satelitarnych, systemów satelitarnego pomiaru wysokości, meteorologii oraz instrumentów optycznych i radarowych wysokiej rozdzielczości, Thales Alenia Space jest najlepszym partnerem dla krajów pragnących rozwijać swój program kosmiczny. W 2014 roku spółka osiągnęła skonsolidowany dochód w wysokości ponad 2 miliardów Euro, zatrudniając 7500 pracowników w 8 krajach. Źródło: Thales Alenia press release

Cassini rozwiązuje zagadki magnetosfery Saturna

admin — Tue, 01 Dec 2015 18:42:54 +0000

Naukowcy odkryli pierwszy bezpośredni dowód wybuchowego uwalniania energii z magnetycznego bąbla wokół Saturna. Wykorzystali do tego dane z sondy Cassini stworzonej wspólnie przez NASA, Europejską Agencję Kosmiczną oraz Włoską Agencję Kosmiczną. Wyniki badań opublikowano dzisiaj w czasopiśmie Nature Physics. Owe "wybuchy" powstają w procesie tzw. rekoneksji magnetycznej, zjawiska dobrze zbadanego na Ziemi, bowiem stanowi ważną część pogody kosmicznej. Fizycy pracujący na Lancaster University wykorzystali dane, aby wykazać, że sonda Cassini przeleciała przez obszar w pobliżu Saturna, w którym dochodziło do rekoneksji magnetycznej, zjawiska wcześniej tam nie obserwowanego. Czytaj dalej na portalu Urania.

Zdjęcie góry Ahuna Mons

admin — Tue, 01 Dec 2015 18:55:46 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane przez sondę Dawn przedstawia wysoką, stożkowatą górę Ahuna Mons na powierzchni Ceres. Góra nazwana tak na cześć tradycyjnego festiwalu plemenia Sumi w Indiach ma wysokość 6 km i średnicę ok. 20 km. Sonda Dawn wykonała to zdjęcie 14 października 2015 roku z wysokości 1470 km. Każdy piksel zdjęcia odpowiada kwadratowi o boku 140 metrów. Misja Dawn zarządzana jest przez Jet Propulsion Laboratory dla Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. Misja Dawn realizowana jest w ramach programu Discovery. Więcej informacji o misji Dawn można znaleźć pod adresem http://dawn.jpl.nasa.gov

20 lat sukcesów obserwatorium SOHO

admin — Tue, 01 Dec 2015 21:38:22 +0000

Mimo 20 lat w przestrzeni kosmicznej obserwatorium SOHO (Solar and Heliospheric Observatory) wciąż działa bez zarzutu. Pierwotnie wysłana w przestrzeń kosmiczną w 1995 roku do badania Słońca i jego wpływu na cały Układ Słoneczny, sonda SOHO zrewolucjonizowała tą dziedzinę nauki określaną mianem heliofizyki stając się podstawą prawie 5000 publikacji naukowych. SOHO odkryła także swoje powołanie w poszukiwaniu komet - odkrywając do września 2015 roku 3000 nowych komet. https://www.youtube.com/watch?v=LJAcrorHx8I&w=853&h=480 Gdy sonda SOHO została wysłana w przestrzeń kosmiczną 2 grudnia 1995 roku pole heliofizyki znacznie się różniło od tego jakie znamy dzisiaj. Pytania o wnętrze Słońca, pochodzenie stale wypływającej materii w formie wiatru słonecznego i tajemnicze ogrzewanie atmosfery słonecznej pozostawały wtedy bez odpowiedzi. Dwadzieścia lat później nie tylko dużo więcej wiemy o procesach napędzających Słońce, lecz także znacznie więcej wiemy o zachowaniu Słońca. "SOHO zmieniła popularne postrzeganie Słońca jako statycznego, niezmiennego obiektu na niebie w obraz prawdziwie dynamicznej bestii," mówi Bernhard Fleck, naukowiec projektu SOHO z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt w stanie Maryland. Nawet sama idea pogody kosmicznej - zdefiniowanej teraz jako wszystkie zdarzenia i warunki mające swoje źródło w Słońcu a wpływające na kosmiczne czy naziemne systemy techniczne, a tym samym na nasze życie - nie była zbyt dobrze określona w momencie startu misji SOHO. W tym czasie uważano, że rozbłyski słoneczne stanowiły najistotniejsze zdarzenia na Słońcu mające wpływ na Ziemię - częściowo dlatego, że to właśnie je najczęściej obserwowano. Jednak dzięki koronografowi SOHO wiemy dzisiaj, że olbrzymie obłoki odrywane ze Słońca w koronalnych wyrzutach masy (CME) także stanowią istotny element układanki. Mimo, że jezcze przed SOHO dwie inne sondy kosmiczne były wyposażone w koronograf, żadna z nich nie przyniosła nam takiej ilości takiej jakości danych jak SOHO. "Wiele słabszych CME umykało naszej uwadze na poprzednich koronografach," mówi Hoe Gurman, naukowiec z zespołu SOHO w Goddard. "Dzięki danym z SOHO dowiedzieliśmy się, że CME są znacznie powszechniejsze niż nam się wydawało." CME które są potężnymi, szybko przemieszczającymi się obłokami elektrycznie naładowanej materii słonecznej zawierające w sobie pole magnetyczne mogą powodować powstawanie burz geomagnetycznych po zderzeniu z polem magnetycznym Ziemi. Zdolność połączenia skutków burz geomagnetycznych - takich jak zorze polarne, zakłócenia systemów komunikacji satelitarnej i GPS oraz prądów wzbudzonych geomagnetycznie, które mogą nadwyrężać sieci energetyczne - ze zdarzeniami na Słońcu wprowadziło ideę pogody kosmicznej do mainstreamu. "Dzięki SOHO co raz więcej osób ma świadomość życia w rozszerzonej atmosferze magnetycznie aktywnej gwiazdy," mówi Gurman. "I ludzie wokół są świadomi tego, że aktywność słoneczna może wpływać na Ziemię." Jednak koronograf SOHO to nie jedyny rewolucyjny instrument. Przed startem SOHO, na której to pokładzie umieszczono Extreme Ultraviolet Imaging Telescope (EIT), jedyne kamery wykonujące zdjęcia Słońca w ekstremalnym ultrafiolecie - pasmie blokowanym przez ziemską atmosferę - wypuszczane były na pokładzie rakiet suborbitalnych, gdzie miały zaledwie kilka minut na wykonywanie zdjęć. "Po raz pierwszy w historii udało nam się zaobserwować fale podróżujące po powierzchni Słońca z prędkością 1.5 mln km/h w ekstremalnym ultrafiolecie," mówi Alex Young, naukowiec z Goddard. Owe tsunami na powierzchni Słońca - wciąż przez wielu nazywane po prostu falami EIT od nazwy instrumentu, który je odkrył - pojawiają się na Słońcu w połączeniu z CME. Przed odkryciem słonecznych tsunami naukowcy nie mieli możliwości stwierdzenia czy CME skierowany jest bezpośrednio w kierunku Ziemi, bowiem wszystkie CME na stronie Słońca zwróconej do Ziemi pojawiają się na zdjęciach z koronografów jako potężne halo obejmujące całe Słońce. Naukowcy o mało co nie minęli się z tymi odkryciami SOHO. W 1998 roku sondę utracono na ponad cztery miesiące z powodu błędu oprogramowania. Zespół naukowców ESA i NASA był w stanie przywrócić sondę do pełnej sprawności we wrześniu 1998 roku, wykorzystując do tego radioteleskop Arecibo, który umożliwił zlokalizowanie sondy i przywrócenie komunikacji. Była to kluczowa dla heliofizyki misja ratunkowa bowiem większa część sukcesu SOHO związana jest z 20 latami niemal bezustannych obserwacji. Dzięki SOHO wiemy, że Słońce zmienia się niemal na każdej skali czasowej, niezależnie czy jest to 20 lat czy tylko kilka milisekund. Źródło: NASA

Kosmiczne włókna w pobliżu olbrzymiej gromady

admin — Wed, 02 Dec 2015 18:50:16 +0000

Obserwatorium rentgenowskie XMM-Newton odkryło trzy masywne włókna gorącego gazu płynące w kierunku gromady galaktyk tym samym odkrywając fragment kosmicznego rusztowania, na którym oparty jest cały Wszechświat. Galaktyki mają tendencję do skupiania się grupach i gromadach. Owe gromady stanowią najmasywniejsze struktury w kosmosie utrzymywane przez grawitację. Oprócz samych galaktyk, gromady obejmują olbrzymie ilości gorącego gazu i jeszcze więcej niewidocznej ciemnej materii. W większej skali galaktyki i gromady galaktyk wydają się połączone gigantyczną siecią włókien, a najmasywniejsze gromady znajdują się w najgęstszych węzłach tej 'kosmicznej sieci'. Symulacje komputerowe wskazują, że sieć kosmiczna składająca się głównie z ciemnej materii i zwykłej materii zachowuje się niczym rusztowanie utrzymujące nasz Wszechświat, na którym rozłożone są gwiazdy, galaktyki i gromady galaktyk. W ostatnich kilku dziesięcioleciach astronomowie odkrywali strukturę kosmicznej sieci ukrytą w wielkoskalowym rozładzie galaktyk i odkrywali wskazówki tego, że rozrzedzony gaz jest ułożony w podobny sposób. Nowe badania przeprowadzone za pomocą rentgenowskiego obserwatorium XMM-Newton pozwoliły odkryć kilka włókien złożonych z galaktyk, gazu i ciemnej materii, które płyną w kierunku jednej z najmasywniejszych gromad galaktyk we Wszechświecie. Tym samym po raz pierwszy bez wątpienia wykryto gaz tworzący kosmiczną sieć. "To było całkowicie nieoczekiwane i przyjemne odkrycie," mówi Dominique Eckert z University of Geneva w Szwajcarii, główny autor artykułu opisującego wyniki badań, który ukazał się w tym tygodniu w czasopiśmie Nature. Obiekt badań to Abell 2744 znany także jako Gromada Pandora z uwagi na swoją złożoną i poszarpaną strukturę. Składa się ona z conajmniej czterech łączących się mniejszych elementów. "Wiedzieliśmy, że to niesamowicie masywna gromada, w której jądrze zachodzą aktywne procesy i zaobserwowanie bezpośredniego jej związku z kosmiczną siecią potwierdza nasze wyobrażenie o strukturach tworzących Wszechświat," dodaje dr Eckert. W danych obserwacyjnych obejmujących 30 godzin obserwacji teleskopem XMM-Newton w grudniu 2014 roku astronomowie odkryli pięć dużych struktur gorącego gazu, które mogą się łączyć z jądrem gromady Abell 2744. Porównując dane rentgenowskie z obserwacjami w zakresie optycznym udało się odkryć, że galaktyki leżą w różnych włóknach, a trzy z nich fizycznie są związane z gromadą, podczas gdy dwa pozostałe związane są z dalszymi strukturami widzianymi na tej samej linii wzroku. Źródło: ESA press release

SpaceX planuje wylądować Falconem na przylądku Canaveral?

admin — Wed, 02 Dec 2015 20:48:51 +0000

SpaceX może pod koniec miesiąca ponownie spróbować swoich sił w wyścigu kosmicznym. Tym razem firma chce spróbować wylądować swoją rakietą na lądowisku, a nie jak dotąd na platformie na pełnym morzu - poinformował przedstawiciel NASA w dniu wczorajszym. Carol Scott, który odpowiada za techniczną integrację w SpaceX powiedział reporterom w bazie Sił Powietrznych na Przylądku Canaveral, że pierwsza próba lądowania rakiety na lądzie może się odbyć wcześniej niż się tego oczekuje. "Znacie plany lądowania jednego z członów rakiety, tak? Firma planuje wylądować tym członem tutaj na Przylądku [Canaveral]," powiedział Scott reporterom. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=BhMSzC1crr0&w=853&h=480[/embed] SpaceX odmówiła skomentowania uwag Scotta gdy skontaktowali się z nią reporterzy portalu Space.com. SpaceX, które wciąż analizuje nieudany start rakiety Falcon 9, do którego doszło w czerwcu, planuje powrócić do lotów w tym miesiącu. Firma ma zaplanowane wyniesienie na orbitę 12 satelitów Orbcomm OG2 z Kompleksu 40 na przylądku Canaveral na Florydzie w połowie grudnia. Zaplanowany lot miał także obejmować kolejną próbę lądowania pierwszego członu rakiety Falcon 0 na autonomicznej platformie na Oceanie Atlantyckim. Przedstawiciele SpaceX, włącznie z właścicielem firmy Elonem Muskiem, mówili w przeszłości, że jeżelu uda się wrócić czon rakiety na Ziemię i wykorzystać go ponownie, koszty wynoszenia satelitów na orbitę mogą zmaleć nawet 100-krotnie. Przed nieudanym lotem w czerwcu, który spowodował utratę bezzałogowego statku Dragon, SpaceX dwukrotnie podejmował próbę wylądowania pierwszym członem rakiety Falcon 9 na platformie oceanicznej. Za każdym razem lądowanie nie udawało się w ostatnich sekundach lądowania. W lutym br. SpaceX wynajęła dawne miejsce startów w celu stworzenia pierwszego w historii lądowiska dla rakiet w bazie Sił Powietrznych na Przylądku Canaveral. Firma wtedy informowała, że zamierza przenieść lądowania z platformy oceanicznej na lądowisko na kolejnych etapach rozwoju programu wielokrotnego wykorzystywania rakiet. Scott powiedział, że jeżeli lądowanie na lądzie się powiedzie, pierwszy człon rakiety Falcon 9 przyspieszy trwające prace na innym lądowisku - Pad 39A w Kennedy Space Center. https://www.youtube.com/watch?v=n8o7LQYNrTQ W kwietniu 2014 roku SpaceX podpisała z NASA umowę na 20-letni leasing Pad 39A, z którego planuje wysyłać w przestrzeń rakietę Falcon Heavy oraz Falcon 9 z astronautami podążającymi na pokład ISS. Źródło: Space.com

LISA Pathfinder w drodze na orbitę okołoziemską

admin — Thu, 03 Dec 2015 08:09:25 +0000

Obserwatorium fal grawitacyjnych LISA Pathfinder wystartowało dzisiaj z Kourou na szczycie rakiety Vega VV06 o godzinie 4:04 GMT i jest w drodze na niską orbitę okołoziemską. Start rakiety poniżej: https://www.youtube.com/watch?v=MTKz2cQhM1A Fale grawitacyjne to fałdy w tkance czasoprzestrzeni przewidziane sto lat temu przez Alberta Einsteina w ramach jego ogólnej teorii grawitacji opublikowanej 2 grudnia 1915 roku. Teoria Einsteina przewiduje, że owe fluktuacje powinny być zjawiskiem uniwersalnym, wytwarzanym przez przyspieszająec masywne obiekty. Niemniej jednak jak dotąd z uwagi na swój niewielki rozmiar nie zostały zaobserwowane. Dla przykładu fluktuacje emitowane przez parę krążących wokół siebie czarnych dziur rozciągnęłyby linijkę o długości miliona kilometrów o mniej niż rozmiar atomu. LISA Pathfinder przetestuje wyjątkowe technologie, które mogą pozwolić zaobserwować fale grawitacyjne w przestrzeni kosmicznej. Jego centrum stanowi para identycznych sześcianów ze złota i platyny o boku długości 46 mm oddalonych od siebie o 38 cm, które są odizolowane od jakichkolwiek zewnętrznych i wewnętrznych sił poza jedną: grawitacją. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=qbqox08OC-A&w=853&h=480[/embed] W ramach misji owe sześciany zostaną umieszczone w swobodnym spadku, najczystszym dotąd wytworzonym w przestrzeni kosmicznej, a następnie ich względne położenie będzie monitorowane ze zdumiewającą dokładnością -tym samym zostaną położone podwaliny pod kolejne obserwatoria fal grawitacyjnych w przestrzeni kosmicznej. Rakieta Vega wystartowała dzisiaj o 4:04 GMT z Gujany Francuskiej. Siedem minut później, po oddzieleniu pierwszych trzech członów, górny człon rakiety Vega odpalił silniki i wyniósł obserwatorium LISA Pathfinder na niską orbitę. Kolejne odpalenie silników miało miejscę w 1h 40 min lotu. Obserwatorium oddzieliło się od górnego członu o 5:49 GMT. Kontrolerzy w centrum operacyjnym w Darmstadt w Niemczech nawiązali z nim komunikację i przejęli kontrolę nad sondą. W ciągu nadchodzących dwóch tygodni, sonda będzie podnosić apocentrum swojej orbity sześciokrotnie uruchamiając silniki. Ostatnie uruchomienie silników wyniesie sondę w w kierunku miejsca docelowego wokół stabilnego punktu L1, ok. 1.5 mln kilometrów od Ziemi. Źródło: ESA

Dostawa na ISS prosto z USA po 8 miesiącach przerwy

admin — Thu, 03 Dec 2015 15:45:35 +0000

NASA ma nadzieję na wznowienie komercyjnych dostaw na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) już w tym tygodniu, po miesiącach frustrujących opóźnień. Ostatnie amerykańskie dostawy na pokład ISS dotarły w kwietniu. Od tego czasu tylko Rosji i Japonii udało się zapełnić powstałą wyrwę w dostawach. Bezzałogowa rakieta Atlas V dotarła na miejsce startu w środę. W czwartek rakieta ma za zadanie wynieść na orbitę ponad trzy tony zapasów, którymi wypakowana jest kapsuła transportowa Cygnus. Końcowymi odbiorcami przezysłki jest szóstka astronautów aktualnie przebywająca na pokładzie ISS, powiedział Frank Culbertson z firmy Orbital ATK Inc, "więc chcemy im dostarczyć tego na co czekają." "Mam nadzieję, że worek św. Mikołaja także ukryty jest gdzieś w zakamarkach Cygnusa, a astronauci czekają już na swoje skarpety z prezentami," dodał Culbertson, prezes grupy systemów kosmicznych w Orbital ATK. Tym razem Orbital wysyła swojego Cygnusa z Przylądka Canaveral. Ich rakieta Antares jest uziemiona od czasu eksplozji, d której doszło podczas startu w 2014 roku. Wtedy zniszczeniom uległ pad startowy w Wirginii, a rakieta i statek transportowy zostały doszczętnie zniszczone. Firma Orbital z siedzibą w Wirginii zakupiła wtedy dwie rakiety United Launch Alliance, aby móc wypełnić swoje zobowiązania wobec NASA. SpaceX, kolejny dostawca usług transportowych dla NASA także jest uziemiony od czasu nieudanego startu w czerwcu. SpaceX planuje wznowienie dostaw już w styczniu 2016 roku. Orbital planuje wykonać jeszcze jedną dostawę z wykorzystaniem rakiety Atlas w marcu, a potem wrócić do rakiety Antares w maju wykorzystując nowy typ silników zbudowanych w Rosji.

SŁOŃCE: Czy grożą nam 1000-krotnie silniejsze rozbłyski na Słońcu?

admin — Thu, 03 Dec 2015 17:52:50 +0000

Nowe badania rozbłysków gwiezdnych wskazują, że Słońce ma potencjał do wytwarzania super-rozbłysków. W ramach badań prawdzonych przez naukowców z University of Warwick zaobserwowano gwiezdny super-rozbłysk na powierzchni gwiazdy obserwowanej przez kosmiczny teleskop Kepler. Rozbłysk charakteryzował się wzorami fal podobnymi do tych obserwowanych na Słońcu. Super-rozbłyski są tysiące razy silniejsze niż te obserwowane na Słońcu i wielokrotnie były obserwowane na niektórych gwiazdach. Odnaleziony w Drodze Mlecznej podwójn układ gwiazd o nazwie KIC9655129 znany jest ze swoich super-rozbłysków. Naukowcy opierając się na podobieństwach między super-rozbłyskami na KIC9655129 a rozbłyskami na Słońcu, że fizyka na której się opierają może być ta sama - a to znaczy, że nasze Słońce także może mieć możliwość wytworzenia takiego super-rozbłysku. Typowe rozbłyski słoneczne mają energię równą 100 milionom megaton trotylu, jednak super-rozbłyski na Słońcu mog uwalniać energię nawet miliarda megaton trotylu. W przypadku wystąpienia takiego super-rozbłysku na Ziemi systemy komunikacji satelitarnej oraz systemy dostarczania energii elektrycznej mogłyby być zagrożone. Główny naukowiec Chloe Pugh z University of Warwick Centre for Fusion, Space and Astrophysics, tłumaczy: "Nasz układ słoneczny wypełniony jest plazmą lub zjonizowanym gazem pochodzącym ze Słońca pod postacią wiatru słonecznego i gwałtowniejszych i silniejszych wybuchów słonecznych takich jak chociażby rozbłyski. Na gwiazdach podobnych do Słońca obserwowano już potężne rozbłyski, tzw. super-rozbłyski. Abyśmy mogli określić, czy nasze Słońce może wytworzyć tak intensywne rozbłyski musimy najpierw określić czy te samme procesy fizyczne odpowiedzialne są za gwiezdne super-rozbłyski co za rozbłyski słoneczne." "Powszechnie obserwujemy, że rozbłyski słoneczne składają się z serii regularnie występujących impulsów. Bardzo często oew pulsacje przypominają fale o długości fali, która związana jest z różnymi właściwościami danego obszaru Słońca, na którym powstaje rozbłysk. Badaniem tego typu fal zajmuje się sejsmologia koronalna. Od czasu do czasu rozbłyski składają się z wspólnie nakładających się na siebie wielu fal. Odnaleźliśmy dowody na występowanie wielu fal w gwiezdnych super-rozbłyskach i ich właściwości są identyczne jak tych obserwowanych na Słońcu." Wyniki badań pt. "A Multi-Period Oscillation in a Stellar Superflare" zostały opublikowane w czasopiśmie The Astrophysical Journal Letters. Źródło: ApJL

HAYABUSA-2: Japońska sonda przeleciała dziś w pobliżu Ziemi

admin — Thu, 03 Dec 2015 19:23:50 +0000

Japońska sonda kosmiczna wystrzelona w przestrzeń kosmiczną w ubiegłym roku przeleciała w dniu dzisiejszym w pobliżu Ziemi wykorzystując jej przyciąganie grawitacyjne do zmiany prędkości w drodze do odległej planetoidy, gdzie jej zadaniem będzie badanie początków Układu Słonecznego. Japoński podróżnik o imieniu Hayabusa 2 przeleciał dzisiaj o godzinie 10:08 GMT w odległości 3090 kilometrów nad powierzchnią Ziemi, po czym skierował się w stronę planetoidy Ryugu. Tak przynajmniej pokazywała to symulacja dostepna na stronie Japońskiej Agencji Kosmicznej JAXA. Agencja kosmiczna spędzi teraz około tygodnia analizując czy sonda weszła na prawidłową orbitę. Hayabusa 2 została wyniesiona w przestrzeń kosmiczną rok temu na pokładzie rakiety H-IIA z centrum kosmicznego Tanegashima Space Center. Misja sondy potrwa 6 lat, a głównym zadaniem misji jest przywiezienie na Ziemię próbek materiału z planetoidy. Według planów Hayabusa 2 dotrze to Ryugu (planetoidy nazwanej tak na cześć mitycznego zamku z japońskich opowieści ludowych) w połowie 2018 roku i spędzi w jej pobliżu około 18 miesięcy. Co więcej sonda opuści na powierzchnię planetoidy łaziki i "pakiet lądujący" obejmujący instrumenty do obserwacji i badania powierzchni. Jeżeli wszystko pójdzie dobrze to próbki gruntu dotrą na Ziemię pod koniec 2020 roku. Badanie materii pochodzącej z planetoidy pozwoli rzucić światło na narodziny Układu Słonecznego 4.6 miliarda lat temu i przyczyny powstania życia na Ziemi. Sonda jest następcą pierwszej japońskiej sondy do planetoidy - Hayabusa (jap. sokół), która w 2010 roku po siedmioletniej podróży przywiozła na Ziemię próbki pyłu. Naukowcy uważają, że planetoida Ryugu o średnicy 900 metrów zawiera znacznie więcej materii organicznej i wody niż obiekt zbadany przez sondę Hayabusa. Źródło: phys.org

Finał Galileo Masters połączony z debatą o rozwoju sektora kosmicznego

admin — Thu, 03 Dec 2015 19:37:19 +0000

4 grudnia 2015 r. w Gdańskim Parku Naukowo-Technologicznym odbędzie się Gala Finałowa konkursu Galileo Masters.

European Satellite Navigation Competition (ESNC), bardziej rozpoznawalny pod nazwą Galileo Masters, uznawany jest za najważniejszy konkurs dla zainteresowanych technologiami satelitarnymi, którzy myślą o działalności w sektorze kosmicznym. Do konkursu zgłaszane są pomysły na aplikacje, urządzenia i technologie wykorzystujące nawigację satelitarną.

20 października 2015 r. odbyła się międzynarodowa Gala Finałowa w Berlinie, podczas której wręczono nagrody dla zwycięzców poszczególnych regionów oraz laureatów nagród specjalnych ufundowanych m.in. przez Europejską Agencję Nawigacji Satelitarnej (GSA) czy Europejską Agencję Kosmiczną (ESA).

Nie zabrakło polskich akcentów, główne wyróżnienie od Niemieckiej Agencji Kosmicznej (DLR) otrzymał projekt MUPS (Mobile Underwater Positioning System), stworzony przez zespół naukowców z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Naukowcy zaproponowali retransmisję sygnału z satelitów nawigacyjnych na modulowany sygnał dźwiękowy, który pozwoliłby na lokalizowanie pod wodą.

W czasie polskiej Gali Finałowej 4 grudnia w Gdańsku ogłoszeni zostaną wszyscy finaliści rodzimej edycji konkursu. Na razie znany jest wyłącznie główny zwycięzca, który został oficjalnie ogłoszony w Niemczech. Został nim zespół stojący za projektem Pastguide, w którym rekonstruowane są miejsca historyczne przy wykorzystaniu technologii wirtualnej rzeczywistości.

Uroczyste wręczenie nagród połączone będzie z debatą na temat rozwoju technologii kosmicznych oraz wykorzystania systemów satelitarnych w Polsce i na świecie. W panelu dyskusyjnym uczestniczyć będzie wiceprezes Polskiej Agencji Kosmicznej prof. Marek Moszyński, prezes Blue Dot Solutions dr Krzysztof Kanawka, a także przedstawiciele z chińskich i niemieckich instytucji związanych z nawigacją satelitarną. Warto zaznaczyć, że chińska reprezentacja podczas Gali Finałowej będzie liczyć prawie 10 osób, w związku z czym będzie to ważne wydarzenie z punktu widzenia budowania relacji pomiędzy firmami z naszych krajów.

Sponsorzy nagród i partnerzy Galileo Masters 2015: Agencja Rozwoju Przemysłu, Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna, Creotech Instruments, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Polska Agencja Kosmiczna, Astri Polska, GMV Innovating Solutions, ITTI, Hertz Systems oraz sponsorzy nagród: Business Link, NaviGate i PCPD.

Patronat honorowy objęło Ministerstwo Gospodarki, Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji oraz Związek Pracodawców Sektora Kosmicznego. Źródło: Blue Dot Solutions

Przy jakich gwiazdach powstają planety skaliste?

admin — Thu, 03 Dec 2015 22:17:42 +0000

Odkrywając co raz więcej planet krążących wokół innych niż Słońce gwiazd, astronomowie próbują zorientować się jakie typy planet mogą powstawać wokół różnych rodzajów gwiazd. Tego typu informacje mogą znacznie przyspieszyć proces poszukiwania kolejnych planet oraz lepiej zrozumieć historię formowania się naszego własnego Układu Słonecznego. Gdy gwiazda jest młoda otoczona jest rotującym dyskiem gazu i pyłu, z którego tworzą się planety. Generalnie zakłada się, że skład chemiczny gwiazdy w jakiś sposób wpływa na skład chemiczny planet krążących wokół niej. W rzeczy samej, wcześniejsze badania wskazywały, że gazowe olbrzymy tworzą się wokół gwiazd bogatych w żelazo. Jednak nowsze wyniki zaczęły wskazywać, że mniejsze planety nie wymagają do powstania tak wysokiej zawartości żelaza w gwieździe. Nowe prace zespołu w składzie którego znalazła się m.in. Johanna Teske (Carnegie) rozszerzyły zakres badań poprzez zmierzenie szerokiej palety pierwiastków. Okazało się, że gwiazdy wokół których krążą planety skaliste rozmiarem przypominające Ziemię przypominają składem chemicznym gwiazdy przy których krążą planety wielkości Neptuna, oraz te przy których nie ma żadnych planet. Nie przypominają natomiast gwiazd, wokół których krążą gazowe olbrzymy. Zespół poddał analizie obfitość 19 różnych pierwiastków odkrytych w siedmiu gwiazdach, wokół których krąży co najmniej jedna planeta skalista podobna do Ziemi. Wyniki prac zespołu wskazują, że małe planety skaliste takie jak Ziemia nie występują częściej wokół gwiazd bogatych w pierwiastki takie jak żelazo i krzem. Wynik ten wydaje się zaskakujący zważając na fakt, że żelazo i krzem to najobfitsze pierwiastki w planetach skalistych. Czytaj dalej na portalu Urania.

Hubble i Spitzer obserwują początki Wszechświata

admin — Fri, 04 Dec 2015 08:43:32 +0000

Korzystając z łącznej mocy Kosmicznych Teleskopów Hubble'a i Spitzer astronomowie odkryli najsłabszy obiekt kiedykolwiek obserwowany we wczesnym Wszechświecie. Istniał on już około 400 milionów lat po Wielkim Wybuchu, który miał miejsce 13.7 miiliarda lat temu. Zespół nazwał ów obiekt Tayna co oznacza "pierworodny" w języku Aymara, którym mówi się w Andach i na obszarach Altiplano w Ameryce Płd. Mimo, że teleskopy Hubble'a i Spitzer wykrywały już inne galaktyki znajdujące się w większej odległości, to Tayna jest przedstawicielem mniejszej, ciemniejszej klasy nowo-formujących się galaktyk, które jak dotąd unikały wykrycia. Owe bardzo ciemne obiekty są bardzo charakterystyczne dla wczesnego Wszechświata i dostarczają nam wielu informacji o formowaniu się i ewolucji pierwszych galaktyk. "Dzięki temu wykryciu, zespół jako pierwszy miał okazję zbadać właściwości ekstremalnie słabych obiektów powstałych na krótko po Wielkim Wybuchu," powiedział główny autor opracowania Leopoldo Infante, astronom z Pontifical Catholic University of Chile. Tanya stanowi część pakietu 22 młodych galaktyk znajdujących się na granicy obserwowalnego wszechświata. Badania w ramach których odkryto owe obiekty stanowią istotny wkład do katalogu poznanych już bardzo odległych galaktyk. Wyniki badań zostały opublikowane 3 grudnia w The Astrophysical Journal. Rozmiarami Tanya przypomina Wielki Obłok Magellana (LMC), niewielką galaktykę satelitarną Drogi Mlecznej. Tempo powstawania w niej gwiazd jest dziesięciokrotnie większe niż w LMC. Obiekt może być rosnącym jądrem, które z czasem rozwinie się w dużą galaktykę. Niewielka i ciemna galaktyka została dostrzeżona tylko dzięki naturalnej soczewce w przestrzeni kosmicznej. W ramach programu Frontier Fields, Kosmiczny Teleskop Hubble'a obserwował masywną gromadę galaktyk o nazwie MACSS0416.1-2403 znajdującą się ok. 4 miliardów lat świetlnych od Ziemi o masie ok. miliona miliardów mas Słońca. Owa olbrzymia gromada działa niczym silne szkło powiększające zakrzywiając i powiększając światło obiektów znajdujących się daleko za nimi. Grawitacja gromady zakrzywiła światło odległej protogalaktyki dzięki czemu świeci ona 20 razy jaśniej niż bez tego efektu znanego jako soczewkowanie grawitacyjne. Odległość galaktyki została oszacowana poprzez zbudowanie profilu barw z danych dostarczonych przez teleskopy Hubble'a i Spitzer. Rozszerzanie Wszechświata sprawia, że docierające do nas światło odległych galaktyk jest rozciągnięte / przesunięte ku czerwieni tym bardziej im dalej znajduje się dany obiekt. Mimo, że wiele nowych gwiazd w galaktyce jest biało-niebieskich, ich promieniowanie zostało przesunięte w zakres podczerwony. Należy tutaj zauważyć, że absorpcja na chłodnym, międzygalaktycznym wodorze także przesuwa promieniowanie galaktyk ku czerwieni. To wszystko oznacza, że bardzo wczesny Wszechświat będzie miejscem bogatym w cele badań dla nadchodzącego Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba. Źródło: ApJ

MARS: Nieszczelność instrumentu przygotowanego w ramach misji InSight

admin — Sat, 05 Dec 2015 15:25:28 +0000

W jednym z kluczowych instrumentów naukowych, który zainstalowany będzie na pokładzie sondy InSight (Interior Exploration Using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport) przygotowywanej do startu w marcu 2016 roku, wykryto nieszczelność próżniowego pojemnika, w którym znajdują się jego główne czujniki. Czujniki stanowią element instrumentu o nazwie Seismic Experiment for Interior Structure (SEIS), dostarczonego przez Francuską Agencję Kosmiczną (CNES). Sejsmometr stanowi kluczowy instrument naukowy, który pozwoli odpowiedzieć na wiele pytań dotyczących budowy wnętrza Marsa i procesów zachodzących głęboko we wnętrzu planety. Instrument SEIS składa się z trzech bardzo czułych sejsmometrów zamkniętych w szczelnej sferze. Sejsmometry muszą pracować w warunkach próżni, aby zapewnić doskonałą czułość na ruchy gruntu nawet rzędu szerokości atomu. Po ostatecznym uszczelnieniu sfery wykryto jednak niewielki wyciek, który uniemożliwia spełnienie wymogów naukowych po dotarciu na powierzchnię Marsa. Zespół naukowców z CNES/JPL aktualnie zajmuje się eliminacją usterki, która musi się zakończyć przed integracją instrumentu oraz ostatecznymi testami środowiskowymi, które przeprowadzone zostaną we Francji przed wysłaniem do USA gdzie odbędzie się instalacja na pokładzie sondy i start. Lądownik InSight przeszedł już fazę montażu i testy w Lockheed Martin Space Systems w Kolorado i aktualnie przygotowywany jest do wysyłki do bazy Sił Powietrznych Vandenberg AFB. Instalacja sejsmometru zaplanowana jest na początek stycznia. Instrument HP3 (Heat Flow and Physical Properties Package) z Niemiec oraz pozostałe instrumenty naukowe zostały już zainstalowane na pokładzie sondy. Menedżerowie z NASA oraz CNES planują wyniesienie sondy w przestrzeń kosmiczną w marcu 2016 roku i aktualnie przygotowują harmonogram przygotowań do startu. Start misji będzie pierwszym startem misji marsjańskiej wykonanym z zachodniego wybrzeża USA i pierwszym projektem, którego głównym celem jest zbadanie wnętrza Czerwonej Planety. Źródło: NASA

PLUTON: Nowe zdjęcia Plutona - z momentu max. zbliżenia!

admin — Sat, 05 Dec 2015 15:45:14 +0000

Sonda New Horizons przesłała na Ziemię pierwszą serię najlepszych i najbliższych zdjęć Plutona wykonanych podczas przelotu w pobliżu planety 14 lipca br - są to najlepsze zbliżenia Plutona jakie dane będzie nam oglądać przez kilkadziesiąt nadchodzących lat. Co tydzień sonda New Horizons przesyła dane zapisane na cyfrowych nośnikach podczas przelotu w pobliżu Planety. Najnowsze zdjęcia stanowią część sekwencji zdjęć wykonanych w momencie największego zbliżenia do powierzchni planety - każdy piksel na zdjęciu przedstawia fragment powierzchni o bokach 77-85 metrów - dzięki czemu na zdjęciach widoczne są szczegóły wielkości bloku mieszkalnego. Na zdjęciach sondzie udało się uchwycić szeroką paletę obiektów, od kraterów, po góry i lodowce. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=B0xkupKwjfM&w=853&h=480[/embed] "Te zbliżenia ukazujące różnorodność powierzchni Plutona ukazują w pełni moc naszej sondy, która jest w stanie dostarczyć naukowcom niesamowitych danych," powiedział John Grunsfeld, były astronauta i z-ca administratora Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. "Sonda New Horizons zachwyciła nas wszystkich przesyłając na Ziemię fenomenalne zdjęcia Plutona, i wraz z kolejnymi danymi docierającymi do nas niemalże bez przerwy, nasz zachwyt nad kolejnymi szczegółami nie maleje." Najnowsze zdjęcia przedstawiają pas o szerokości 80 kilometrów na globie znajdującym się ponad 5 miliardów kilometrów od nas. "Nowe zdjęcia dają nam zapierający dech w piersiach obraz geologii Plutona," powiedział główny naukowiec misji NH Alan Stern z Southwest Research Institute (SwRI) w Boulder, Kolorado. "Tak szczegółowych zdjęć nie mieliśmy w przypadku Marsa czy Wenus przez dekady od momentu pierwszego przelotu w ich pobliżu - w przypadku Plutona od razu mamy wszystko - kratery, góry, lodowce - zaledwie pięć miesięcy po przelocie! Nauka, którą możemy wynieść z tych zdjęć jest po prostu niesamowita!" Zdjęcia zostały wykonane za pomocą instrumentu Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) na pokładzie New Horizons ok. 15 minut przed maksymalnym zbliżeniem do Plutona z odległości zaledwie 17 000 kilometrów. W ciągu nadchodzących kilku dni naukowcy oczekują kolejnych zdjęć z tego zestawu, które ukażą kolejne szczegóły powierzchni w tej niesamowitej rozdzielczości. Źródło: JHUAPL/NASA

Poznaliśmy zwycięzców Galileo Masters 2015

admin — Sat, 05 Dec 2015 20:31:36 +0000

4 grudnia 2015 r. w Gdańskim Parku Naukowo-Technologicznym odbyła się Gala Finałowa konkursu Galileo Masters. European Satellite Navigation Competition (ESNC), bardziej rozpoznawalny pod nazwą Galileo Masters, uznawany jest za najważniejszy konkurs dla zainteresowanych technologiami satelitarnymi, którzy myślą o działalności w sektorze kosmicznym. Zapis debaty poniżej: [embed]https://www.youtube.com/watch?v=hGlGy7GTrCw&w=853&h=480[/embed] Do wszystkich edycji regionalnych w tym roku spłynęło 494 poprawnie wypełnionych wniosków konkursowych, co stanowi najlepszy wynik konkursu Galileo Masters w historii! Do polskiej edycji konkursu w tym roku zgłoszono 64 pomysły na aplikacje, urządzenia i technologie wykorzystujące nawigację satelitarną. Tak wysoka liczba pomysłów nie została zanotowana w żadnym innym państwie na świecie! Jest to ogromny sukces dla Polski i ważny dowód na to, że w polskich studentach, pracownikach naukowych i przedsiębiorcach drzemie ogromny potencjał w dziedzinie wykorzystania nawigacji satelitarnej. W czasie polskiej Gali Finałowej 4 grudnia w Gdańsku ogłoszono zwycięzcę i wszystkich finalistów rodzimej edycji konkursu. Zwycięzcą został zespół stojący za projektem Pastguide, w którym rekonstruowane są miejsca historyczne przy wykorzystaniu technologii wirtualnej rzeczywistości. Drugie miejsce przypadło dla Airbone collision avoidance system for skydivers, paragiders, gliders, civilian aircrafts – projektu stworzonego przez Stanisława Rzewuskiego i Marka Pachwicewicza. Trzecie miejsce zajął InsectAlert, za którym stoi Szymon Moliński, Anna Molińska oraz Łukasz Ratajczak. Uroczyste wręczenie nagród połączone było z debatą na temat rozwoju technologii kosmicznych oraz wykorzystania systemów satelitarnych w Polsce i na świecie. W panelu dyskusyjnym brał udział wiceprezes Polskiej Agencji Kosmicznej prof. Marek Moszyński, prezes Blue Dot Solutions dr Krzysztof Kanawka, a także przedstawiciele z chińskich i niemieckich instytucji związanych z nawigacją satelitarną. Warto zauważyć, że w wydarzeniu uczestniczyła chińska reprezentacja licząca prawie 10 osób, co nadało Gali Finałowej jeszcze większy wymiar. Ważnym momentem była również informacja o uruchomieniu w Gdańsku pierwszego w Polsce akceleratora kosmicznego. Podczas wydarzenia podpisano czterostronne porozumienie pomiędzy Miastem Gdańsk, Pomorską Specjalną Strefą Ekonomiczną, funduszem kapitałowym Black Pearls VC oraz Blue Dot Solutions. Akcelerator ma na celu wsparcie młodych spółek z sektora komicznego. W jego działaniu pomóc ma bliskość Polskiej Agencji Kosmicznej oraz trójmiejskich firm z sektora kosmicznego. Sponsorzy nagród i partnerzy Galileo Masters 2015: Agencja Rozwoju Przemysłu, Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna, Creotech Instruments, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Polska Agencja Kosmiczna, Astri Polska, GMV Innovating Solutions, ITTI, Hertz Systems oraz sponsorzy nagród: Business Link, NaviGate i PCPD. Organizator polskiej edycji Galileo Master Blue Dot Solutions. Patronat honorowy objęło Ministerstwo Gospodarki, Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji oraz Związek Pracodawców Sektora Kosmicznego. Źródło: AK

ALMA obserwuje młode galaktyki w sieci ciemnej materii

admin — Sat, 05 Dec 2015 21:22:05 +0000

Za pomocą obserwatorium ALMA (Atacama Large Milimeter/submilimeter Array) astronomowie odkryli gniazdo monstrualnych młodych galaktyk leżących 11.5 miliarda lat świetlnych od Ziemi. Owe galaktyki zdają się znajdować na skrzyżowaniu gigantycznych włókien w sieci ciemnej materii. Odkrycie to jest istotne dla naszego rozumienia w jaki sposób powstają takie galaktyki i w jaki sposób ewoluują w potężne galaktyki eliptyczne. Żyjemy w stosunkowo spokojnym okresie w historii Wszechświata. Dziesięć miliardów lat temu, na długo przed powstaniem Słońca i Ziemi, niektóre obszary Wszechświata zajmowane były przez monstrualne galaktyki, w których gwiazdy powstawały w tempie setki i tysiące razy większym niż obserwowane aktualnie w Drodze Mlecznej. Teraz we Wszechświecie nie ma już tych potężnych galaktyk, lecz astronomowie wierzą, że owe młode galaktyki wyrosły zamieniając się w gigantyczne galaktyki eliptyczne obserwowane współcześnie. Aktualne teorie opisujące formowanie się galaktyk przewidują, że tego typu galaktyki powstają w szczególnych miejscach charakteryzujących się dużą ilością ciemnej materii. Jednak jak dotąd trudno było określić położenie galaktyk aktywnie formujących gwiazdy z wystarczającą precyzją, która pozwoliłaby przetestować te przewidywania. Częścią problemu jest fakt, że potężne galaktyki, w których intensywnie powstają gwiazdy często przesłonięte są pyłem, przez co trudno je obserwować w zakresie widzialnym. Pyłowe galaktyki intensywnie emitują promieniowanie radiowe w zakresie submilimetrowym, lecz radioteleskopy jak dotąd nie miały wystarczającej rozdzielczości pozwalającej na zidentyfikowanie poszczególnych galaktyk. Do poszukiwania monstrualnych galaktyk zespół badawczy pod kierownictwem Hideki Umehata, Yoichi Tamury oraz Kotaro Kohno wykorzystał obserwatorium ALMA i dokładnie zbadał niewielki obszar nieba o nazwie SSA22 w gwiazdozbiorze Wodnika. Przed rozpoczęciem obserwacji w ALMA, zespół poszukiwał młodych galaktyk w SSA22 za pomocą ASTE, 10-m teleskopem submilimetrowym operowanym przez NAOJ. Mimo, że czułość i rozdzielczość ASTE nie była wystarczająca, to dane z tego teleskopu wskazywało, że może w tym miejscu znajdować się gromada potężnych galaktyk. Dzięki dziesięciokrotnie większej czułości i sześćdziesięciokrotnie lepszej rozdzielczości ALMA umożliwiła astronomom zidentyfikowanie położenia dziewięciu takich galaktyk w SSA22. Zespół porównał położenie tych galaktyk z położeniem gromady młodych galaktyk 11.5 miliarda nat świetlnych od nas w SSA22, która była obserwowana w zakresie widzialnym przez teleskop Subaru. Kształt gromady obserwowanej przez Subaru wskazuje na obecność olbrzymiej trójwymiarowej sieci niewidocznej ciemnej materii. Włóknista strkuktura ciemnej materii może być protoplastą wielkoskalowej struktury Wszechświata. Jedną z najlepiej poznanych struktur we współczesnym Wszechświecie jest kosmiczny Wielki Mur, gigantyczna włóknista struktura rozciągająca się na 500 milionów lat świetlnych. Włóknista struktura w SSA22 może zatem stanowić proto-wielki mur. Zespół badaczy odkrył, że ich młode galaktyki wydają się znajdować dokładnie na przecięciu dwóch włókien ciemnej materii. To odkrycie wspiera model, w którym galaktyki powstają w obszarach koncentracji ciemnej materii. Źródło: Astrophysical Journal Letters / NINS

SATURN: Przebić się przez atmosferę Tytana - zdjęcie

admin — Sat, 05 Dec 2015 21:50:49 +0000

Powyższe zdjęcie przedstawia obraz Tytana - księżyca Saturna w podczerwieni. Zdjęcie zostało wykonane 13 listopada 2015 roku przez sondę Cassini podczas przelotu T-114 w pobliżu Tytana. Zdjęcie złożone jest z danych zebranych przez spektrometr działający w zakresie widzialnym i podczerwonym. Niebieski kolor na zdjęciu przedstawia promieniowanie w zakresie 1.3 mikrona, zielony - 2 mikrony a czerwony - 5 mikronów. Widok w zakresie widzialnym (0.5 mikrona) ukazałby jedynie gęstą atmosferę Tytana. Promieniowanie w zakresie bliskiej podczerwieni pozwala jednak instrumentom sondy Cassini przebi się przez atmosferę i ukazać powierzchnię księżyca. Podczas tego przelotu w pobliżu Tytana sonda zbliżyła się do niego na 10 000 km, odległość zdecydowanie większą, niż podczas obserwacji optycznych, które się wykonuje z odległości ok. 1200 km. Taki odległy przelot pozwolił instrumentowi VIMS (visual and infrared mapping spectrometer) wykonać zdjęcia dużych obszarów księżyca ze średnią rozdzielczością (kilka kilometrów na piksel). Zdjęcie zostało wykonane od strony zwróconej ku Saturnowi. Na zdjęciu widać równoległe, ciemne, wydmowe regiony nazwane Fensal (na północy) oraz Aztlan (na południu), które razem tworzą kształ przypominający przewróconą literę H. Źródło: NASA/JPL/University of Arizona/University of Idaho

Na Jowisza z kamerą JunoCam!

admin — Sun, 06 Dec 2015 17:33:54 +0000

Gdy sonda Juno dotrze do Jowisza 4 lipca 2016 roku nowe zdjęcia burzliwych chmur gazowego olbrzyma zostaną przesłane na Ziemię dzięki kolorowej kamerze nazwanej JunoCam. Jednak w przeciwieństwie do poprzednich misji kosmicznych - to nie zawodowi astronomowie będą odpowiadać za te zdjęcia. Co więcej - to także nie oni będą decydować, które zdjęcia wykorzystać. W tym przypadku to użytkownicy z całego świata będą tworzyć swoisty zespół odpowiadający za obróbkę zdjęć uczestnicząc w kluczowych elementach tego procesu - począwszy od identyfikacji interesujących obiektów, a kończąc na udostępnianiu końcowych efektów. "To naprawdę będzie kamera ogólnego dostępu. Mamy nadzieję, że studenci, uczniowie i całe klasy dołączą do naszego zespołu," powiedział Scott Bolton, główny naukowiec misji Juno z Southwest Research Institute w San Antonio. Zespół Juno wykonał duży krok w stronę udostępnienia JunoCam uruchamiając nową platformę internetową na stronie misji. Teraz oraz w trakcie misji amatorzy astronomii mogą tam umieszczać swoje zdjęcia Jowisza wykonane własnymi teleskopami. Te zdjęcia będą stanowiły podstawę dyskusji internetowej o chmurach, pasach i plamach Jowisza, które warto sfotografować za pomocą JunoCam podczas kolejnych bliskich przelotów nad chmurami planety. Zdjęcia wykonane z Ziemi będą kluczowe do zidentyfikowania i śledzenia zmian chmur Jowisza podczas zbliżania sondy do planety. "Między kolejnymi zbliżeniami do powierzchni Jowisza, sonda Juno będzie oddalała się od planety, a Jowisz będzie malał w polu widzenia JunoCam do rozmiaru, przy którym zdjęcia nie będą nadawały się do wyboru miejsc wartych sfotografowania przy następnym zbliżeniu. Dlatego też naprawdę liczymy na pomoc ze strony obserwatorów naziemnych," powiedziała Candy Hansen, członek zespołu naukowego Juno, która odpowiada za planowanie pracy kamery. Juno zbliży się do Jowisza bardziej niż jakakolwiek sonda w historii, dzięki czemu JunoCam będzie miała okazję wykonać najlepsze zbliżenia kolorowych pasm chmur. Co 14 dni obracjąca się, napędzana panelami słonecznymi sonda będzie zbliżała się do Jowisza na zaledwie kilka godzin, podczas których będzie zbierała ogromne ilości danych naukowych oraz wykonywała kilkanaście zdjęć za pomocą JunoCam. Podczas największego zbliżenia, Juno będzie wykonywała zdjęcia z odległości zaledwie 5000 km nad chmurami Jowisza. Czytaj dalej na portalu Urania. https://www.youtube.com/watch?v=ka6OERznXh4&w=853&h=480

Geminidy już blisko!

admin — Sun, 06 Dec 2015 21:27:50 +0000

Geminidy to chyba najatrakcyjniejszy rój meteorów królujący na zimowym nieboskłonie, szczególnie dlatego, że jego ZHR (przyp. red. zenitalna liczba godzinna - czyli liczba meteorów jakie może zaobserwować pojedynczy obserwator w ciągu godziny przy założeniu idealnych warunków pogodowych i radiancie roju znajdującym się w zenicie) jest prawie zawsze dość wysokie i dzięki temu jesteśmy w stanie doliczyć się około 120 zjawisk w ciągu jednej godziny. W tym roku maksimum przypada na 14 grudnia około godziny 19:00 UTC. Rój ten aktywny jest każdego roku zazwyczaj od 7 do 17 grudnia. Radiant Geminidów położony jest w gwiazdozbiorze Bliźniąt w okolicy Kastora, najjaśniejszej gwiazdy konstelacji, co stanowi jednocześnie ogromne ułatwienie dla osób, które dopiero co zaczynają interesować się nocnymi obserwacjami i meteorami. Tym razem Księżycem się nie ma co martwić, ponieważ będzie on krótko po nowiu, oświetlenie w dniu maksimum wyniesie około 11% tarczy. Jasna i obfita liczba meteorów oraz łatwy do zlokalizowania radiant to połowa sukcesu. Miejmy jeszcze nadzieję, że zimowa aura będzie nam w tym roku sprzyjać, i będziemy mogli podziwiać piękne ,,spadające gwiazdy". Zainteresowanych czytelników prosimy o podsyłanie uzyskanych przez Was wyników z obserwacji Geminidów do Pracowni Komet i Meteorów (PKiM). Wszystkim obserwatorom życzymy obfitych wrażeń i pogodnego nieba. Opracował: Tużnik Adam

Pomiary fal uderzeniowych w supernowej SN2011dh

admin — Tue, 08 Dec 2015 07:28:56 +0000

Supernowe, wybuchowa śmierć masywnych gwiazd, stanowią jedne z najistotniejszych eksplozji we Wszechświecie, bowiem to właśnie wtedy przestrzeń kosmiczna wzbogacana jest o pierwiastki chemiczne wyprodukowane we wnętrzu gwiazdy - w tym pierwiastki niezbędne do powstania planet i życia. Jasne promieniowanie supernowych pozwala wykorzystywać je jako swoiste wskaźniki bardzo odległego wszechświata. 31 maja 2011 roku jeden z amatorów astronomii zauważył supernową w stosunkowo bliskiej Galaktyce Wir (M51) odległej o 257 milionów lat świetlnych. Analiza widma supernowej SN2011dh wskazywała, że gwiazda, która właśnie kończyła swoje życia była masywnym superolbrzymem o masie ponad trzynastu mas Słońca (pewne dowody wskazują na to, że gwiazda ta miała także towarzysza). Wybuch spowodował powstanie fali uderzeniowej, której jasna emisja w zakresie optycznym występuje głównie w wewnętrznej, gęstej części wolno poruszających się szczątków gwiazdy. Co więcej, astronomowie byli w stanie zauważyć także szybko poruszający się komponent fali uderzeniowej, który świeci w zakresie radiowym. Czytaj dalej na portalu Urania.

Odległe zbliżenie: New Horizons obserwuje odległy obiekt Pasa Kuipera

admin — Tue, 08 Dec 2015 08:00:13 +0000

Sonda New Horizons wykonała niedawno najbliższe w historii zdjęcia odległego obiektu Pasa Kuipera - demonstrując tym samym swoją zdolność obserwowania licznych obiektów tego typu w nadchodzących latach - jeżeli NASA zatwierdzi wydłużenie misji. W tej krótkiej animacji składającej się z czterech klatech wykonanych przez kamerę Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) 2 listopada w odstępach 60-minutowych widać poruszający się na tle gwiazd odległy obiekt o średnicy ok. 150 km noszący nazwę/oznaczenie 1994 JR1. Podczas wykonywania tych zdjęć 1994 JR1 znajdował się 5.3 mld km od Słońca i jedynie 280 mln km od sondy New Horizons. To jak dotąd najlepsze i najbliższe zdjęcie małego ciała z Pasa Kuipera - tzw. "trzeciej strefy" Układu Słonecznego, za wewnętrznymi planetami skalistymi i zewnętrznymi gazowymi olbrzymami. Naukowcy misji NH planują wykorzystać tego typu zdjęcia do badania wielu innych obiektów Pasa Kuipera po zatwierdzeniu misji przez NASA. Sonda New Horizons przeleciała w pobliżu Plutona 14 lipca br, po raz pierwszy wykonując dokładne zdjęcia Plutona i jego pięciu księżyców. Sonda zmierza do obiektu Pasa Kuipera o nazwie 2014 MU69, do którego dotrze 1 stycznia 2019 roku.

Nowe prawo regulujące górnictwo kosmiczne, a gorączka złota

admin — Tue, 08 Dec 2015 14:00:15 +0000

Biżuteria z międzyplanetarnego złota i popijanie "kosmicznej wody" mogą wydawać się pomysłami rodem z filmów sci-fi, ale wkrótce mogą stać się rzeczywistością - a wszystko przez nowe amerykańskie przepisy legalizujące górnictwo w przestrzeni kosmicznej. Po pierwsze, prezydent Barack Obama pod koniec listopada podpisał przepisy prawne zezwalające na wydobywanie minerałów i innych materiałów - włącznie z wodą - z planetoid i Księżyca. Może to być początek pozaziemskiej gorączki złota wspieranej przez prywatny sektor kosmiczny, który już rośnie w dużym tempie, oraz przez spadające koszty podróży kosmicznych (Blue Origin, SpaceX). Ustawa "US Commercial Space Launch Competitiveness Act" mówi o tym, że wszelkie materiały znalezione/wydobyte na planetoidzie lub na Księżycu przez amerykańskich obywateli i przedsiębiorstwa, należą do nich i mogą nimi swobodnie dysponować. Mimo, że ustawa łamie ideę, według której przestrzeń kosmiczna należy do wszystkich na Ziemi i może być wykorzystywana do badań naukowych i eksploracji, ustala ona także prawa inwestorów do czerpania korzyści ze swoich wysiłków - przynajmniej według praw obowiązujących w USA. Christopher Johnson, prawnik z Secure World Foundation, która skupia się na długoterminowym, rozsądnym wykorzystywaniu przestrzeni kosmicznej twierdzi, że nowe prawo będzie stanowić podstawę aktywności w przestrzeni kosmicznej w nadchodzącym stuleciu. Amerykański krok przywołuje na myśl wielkie otwarcie amerykańskiego dzikiego zachodu w XIX wieku, które doprowadziło do Kalifornijskiej Gorączki Złota z 1849 roku. Jednak jak na razie koszty pionierskiej, ekonomicznej eksploracji kosmosu pozostają olbrzymie, nie mówiąc już o ryzyku. Duże przedsiębiorstwa wciąż badają dostępne opcje, jednak mniejsze start-upy takie jak chociażby Planetary Resources (stworzone w 2012 roku przez współzałożyciela Google - Larry Page'a) już przebierają nogami. "To pytanie zawsze istniało - czy zwykłe przedsiębiorstwo będzie w stanie wykorzystać te zasoby z zyskiem," mówi Chris Lewicki, prezes Planetary Resources. Jednak teraz, tzw. Space Act "zabezpiecza naszych klientów i inwestorów, podczas gdy my budujemy przedsiębiorstwo działające w przestrzeni kosmicznej," powiedział Lewicki agencji AFP. "Od momentu przyjęcia przepisów, dostajemy wiele wsparcia, a nasi obecni inwestorzy są bardzo podekscytowani," dodaje. Meagan Crawford, v-ce prezes innej firmy, która planuje działalność w górnictwie kosmicznym - Deep Space Industries mówi, że od momentu przyjęcia przepisów inwestorzy przestali się obawiać, że mogą zmarnować swoje pieniądze. "To dla nas ogromny sukces. Nie jesteśmy już szaleńcami dla niektórych. Nie jest nam już tak trudno przekonać nowych inwestorów." Według badań NASA spośród 1500 planetoid znajdujących stosunkowo blisko Ziemi, około 10% posiada cenne zasoby mineralne. Obie firmy widzą duże możliwości w przestrzeni kosmicznej: depozyty niklu, rudy żelaza, złota i platyny, które mogą wspierać przemysł kosmiczny w ten sam sposób, w który potężne depozyty rudy żelaza w USA stanowiły podwaliny przemysłu motoryzacyjnego w Detroit. Jednak pierwszym celem jest woda zamrożona w ogromnych ilościach na stosunkowo bliskich nam planetoidach. Wartość wody leży w zasobach wodoru, który może służyć do napędu statków kosmicznych. Takie planetoidy moga stanowić swego rodzaju stacje benzynowe dla rakiet zmierzających np. w kierunku Marsa. Lewicki uważa, że taka stacja benzynowa w przestrzeni kosmicznej może pozwolić na oszczędności rzędu setek milionów dolarów, które trzebaby było wydać na transport wody z Ziemi. "Jeżeli będziemy w stanie przechowywać tam tą wodę, możemy uzupełniać zbiorniki rakiet, satelity - to będzie naprawdę duża oszczędność. Jeżeli będzie można uzupełnić paliwo już na orbicie, będzie dużo łatwiej taką rakietę wynieść w przestrzeń z Ziemi. I dużo taniej." Pierwsze misje badawcze mogą wystartować z Ziemi już w 2017 roku, a wydobycie minerałów może zacząć się nawet w 2020 roku. Deep Space Industries planuje wysłanie mini-satelitów o masie rzedu 25-32 kg do planetoid w celu dokładniejszego zbadania dostępnych na nich zasobów i przesłania próbek na Ziemię. Planetary Resources natomiast już zidentyfikowało za pomocą teleskopów kosmicznych w ubiegłym roku planetoidy, do których chce dotrzeć. Według Lewickiego pierwsza sonda do planetoidy powinna wystartować już w przyszłym roku. Obie firmy zgodnie twierdzą, że nowa kosmiczna gorączka złota wymaga inwestycji ok. 3000 mld dolarów w nadchodzących 10-15 latach. A do tego trzeba światowego wsparcia ich operacji i przyjęcia w innych krajach podobnych do amerykańskich przepisów uznających prawo firm do minerałów dostępnych w przestrzeni kosmicznej. Źródło: AFP

Moon Express z umową na start - Google Lunar XPRIZE

admin — Tue, 08 Dec 2015 19:18:45 +0000

Powoli kończy się czas wyznaczony dla 16 zespołów, które rywalizują o nagrodę Google Lunar XPRIZE. Aby wygrać zespół musi doprowadzić do lądowania niewielkiego pojazdu na powierzchni Księżyca przed końcem 2017 roku. Jednak teraz, w osiem lat po ogłoszeniu konkursu uczestnicy zaczynają przedstawiać namacalne dowody postępów. W październiku br. izraelski zespół SpaceIL został pierwszym z szesnastu zespołów, który ogłosił podpisanie umowy na wyniesienie swojego lądownika na Księżyc. Zespół zdecydował się na start na szczycie rakiety Falcon 9 firmy SpaceX. Start planowany jest na drugą połowę 2017 roku. Dzisiaj drugi zespół także osiągnął ten cel - amerykański zespół Moon Express, któremu dowodzi Bob Richards, ogłosił podpisanie umowy na wyniesienie swojej sondy na szczycie rakiety Rocket Lab Electron także w 2017 roku. Czytaj dalej na portalu Urania.

WENUS: Akatsuki na orbicie z 5-letnim opóźnieniem

admin — Wed, 09 Dec 2015 12:29:46 +0000

Japońska Agencja Kosmiczna poinformowała dzisiajna specjalnie zorganizowanej konferencji prasowej, że sonda Akatsuki skutecznie weszła na orbitę wokół Wenus, po tym jak pierwsza próba wejścia na orbitę drugiej planety od Słońca zakończyła się niepowodzeniem dokładnie pięć lat wcześniej. Sukces sprawia, że po raz pierwszy w historii japońska sonda kosmiczna weszła na orbitę wokół planety innej niż Ziemia. "Funkcja działa prawidłowo," poinformował menedżer projektu Akatsuki Masato Nakamura z JAXA. "Wstępne obserwacje będziemy prowadzili przez trzy miesięcy...Następnie przejdziemy w tryb pełnych obserwacji w okolicach kwietnia," powiedział. Sonda Akatsuki została wyniesiona w przestrzeń kosmiczną w 2010 roku kosztem 205 milionów dolarów. Celem misji jest prowadzenie obserwacji atmosfery i gorącej, wulkanicznej powierzchni Wenus. Jednak sondzie nie udało się wejść na orbitę wokół Wenus. Zamiast tego sonda przeleciała tylko w pobliżu planety zmuszając inżynierów do wykonania drugiego podejścia. Udane wejście na orbitę miało miejsce w tydzień po tym jak inna japońska sonda kosmiczna Hayabusa-2 przeleciała w pobliżu Ziemi, wykorzystując jej przyciąganie grawitacyjne do zwiększenia prędkości w drodze do planetoidy Ryugu. Podczas maksymalnego zbliżenia Hayabusa-2 znajdowała się w odległości 3090 kilometrów od powierzchni planety. Hayabusa-2 wyruszyła w swoją sześcioletnią podróż rok temu. Celem misji jest przywiezienie na Ziemię próbek z powierzchni planetoidy. Do Ryugu sonda dotrze w połowie 2018 roku, a próbki powinny wrócić na Ziemię pod koniec 2020 roku.

Ceremonia podpisania umów dot. misji JUICE

admin — Wed, 09 Dec 2015 17:23:12 +0000

Europejska Agencja Kosmiczna oraz Airbus Defence & Space podpisały dzisiaj umowę dotyczącą budowy sondy JUICE - JUpiter ICy moons Explorer. W maju 2012 roku misja JUICE została wybrana jako pierwsza misja dużej klasy w ramach programu Europejskiej Agencji Kosmicznej "Cosmic Vision 2015-25", jej start planowany jest na rok 2022, a dotarcie do gazowego olbrzyma na rok 2030. Przez trzy i pół roku JUICE będzie okrążał Jowisza, badając jego burzliwą atmosferę, rozległą magnetosferę oraz delikatny zestaw ciemnych pierścieni. Jednocześnie sonda będzie miała za zadanie lodowych księżyców: Ganimedesa, Europy i Kalisto. Ostatnim etapem misji będzie wejście na orbitę wokół Ganimedesa. Wszystkie trzy księżyce rozmiarami przypominające planety mogą skrywać pod lodową powierzchnią rozległe oceany ciekłej wody. Sonda Juice ma za zadanie sprawdzić czy we wnętrzach tych księżyców może istnieć potencjał do powstania życia. W lipcu br. Airbus Defence & Space SAS we Francji został wybrany jako pierwszy wykonawca, gdy ESA zatwierdziła umowę o wartości 350 milionów euro. Umowa obejmuje projekt, rozwój, budowę, integrację, testy, start oraz uruchomienie sondy w przestrzeni kosmicznej. Start na szczycie rakiety Ariane 5 nie wchodzi w skład umowy. W tym zakresie umowa zostanie podpisana z Arianespace w późniejszym czasie. W lutym 2013 roku ESA zatwierdziła wybór 10 najnowocześniejszych instrumentów, które powstają w zespołach rozprzestrzenionych na 16 europejskich krajów, ESA oraz Japonię. Sonda zostanie złożona w Airbus Defence and Space GmbH w Friedrichshafen w Niemczech. Źródło: ESA

Nowe dane o jasnych kropkach na Ceres!

admin — Wed, 09 Dec 2015 19:36:15 +0000

Ceres odkrywa swoje najgłębiej skrywane sekrety w dwóch nowych artykułach naukowych opublikowanych w czasopiśmie Nature. W artykułach zawarto wskazówki dotyczące składu tajemniczych jasnych kropek obserwowanych przez sondę Dawn w kraterach Ceres. W jednym z badań naukowcy zidentyfikowali tą jasną materię jako rodzaj soli. Drugie badanie sugeruje wykrycie glin bogatych w amoniak - a to stawia nowe pytania o proces powstawania Ceres. Na Ceres zaobserwowano ponad 130 jasnych kropek, a większość z nich znajduje się w kraterach uderzeniowych. Autorzy badań prowadzonych pod kierownictwem Andreasa Nathuesa z Max Planck Institute for Solar System Research w Getyndze (Niemcy) wskazują, że jasna materia odpowiada typowi siarczku magnezu znanemu jako heksahydrat. Inny typ siarczku magnezu znany na Ziemi to tzw. sól Epsom lub sól gorzka. Natheus wraz ze współpracownikami, opierając się o zdjęcia z sondy Dawn, sugerują, że owe obszary bogate w sól powstały w skutek sublimacji lodu wodnego w przeszłości. Uderzenia planetoid w powierzchnię Ceres mogły odkryć mieszaninę lodu i soli ukrytych pod powierzchnią. "Globalna natura jasnych kropek na Ceres wskazuje, że ten glob pod powierzchnią posiada warstwę bogatą w zasolony lód wodny," mówi Nathues. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=8er_0yY1S1o&w=853&h=480[/embed] Nowe spojrzenie na krater Occator Powierzchnia Ceres, której średnica wynosi ok. 940 km, jest zasadniczo ciemna - jej jasność porównywalna jest do świeżego asfaltu - napisali autorzy opracowania. Jasne kropki, które pokrywają powierzchnię charakteryzują się pełną paletą jasności, przy czym najjaśniejsze z nich odbijają nawet 50% padającego na nie światła słonecznego. Jednak jak dotąd nie odnaleziono bezsprzecznych pokładów wody na Ceres, do tego niezbędne są dane w wyższej rozdzielczości. Wewnętrzna część krateru Occator zawiera najjaśniejsze kropki na Ceres. Sam Occator jest kraterem o średnicy 90 km i wzniesieniu centralnym pokrytym jasną materią o średnicy 10 km i głębokości 500 m. Ciemne pasma, prawdopodobnie pęknięcia, przebiegają przez wzniesienie centralne. Occator wydaje się być jednym z najmłodszych obiektów na Ceres. Naukowcy z misji Dawn oceniają jego wiek na 78 milionów lat. Autorzy badania napisali, że na niektórych zdjęciach krateru Occator zauważalna jest rozmyta mgła przy powierzchni, wypełniająca dno krateru. Może to być związane z obserwacjami pary wodnej na Ceres przez kosmiczne obserwatorium Herschel, o którym pisano w 2014 roku. Mgła wydaje się pojawiać na Ceres w okolicach południa czasu lokalnego i znika przy wschodzie i zachodzie Słońca. To z kolei przypomina zjawiska obserwowane na powierzchni komet, gdzie para wodna unosi drobne cząstki pyłu i lodu. Przyszłe dane i analizy mogą pozwolić na przetestowanie tej hipotezy i tym samym odkryć wskazówki, które pozwolą wytłumaczyć tego typu aktywność. "Zespół naukowców z misji Dawn wciąż omawia uzyskane wyniki i analizuje dane, aby lepiej zrozumieć co właściwie się dzieje w kraterze Occator," powiedział Chris Russell, główny naukowiec misji Dawn z University of California w Los Angeles. W drugim z opracowań opublikowanych w Nature, członkowie zespołu naukowego Dawn przeanalizowali skład Ceres i odkryli dowody na występowanie tam glin bogatych w amoniak. W tym celu wykorzystali dane ze spektrometru w zakresie widzialnym i podczerwonym, co pozwala na identyfikację minerałów występujących na powierzchni. Amoniak w formie lodu wyparowałby obecnie na Ceres ponieważ ta planeta karłowata jest zbyt ciepła. Niemniej jednak cząsteczki amoniaku mogą być stabilne, jeżeli związane są z innymi minerałami. Obecność związków amoniaku każe rozważać możliwość, że Ceres nie powstała w Pasie Planetoid między Marsem a Jowiszem gdzie znajduje się obecnie, ale mogła powstać w zewnętrznych obszarach Układu Słonecznego. Inną możliwością jest to, że Ceres powstała blisko swojej obecnej orbity, ale obserwujemy materię, która uderzyła w powierzchnię Ceres po przybyciu z zewnętrznych obszarów Układu Słonecznego - np. z okolic Neptuna, gdzie azot w formie lodu jest termicznie stabilny. Źródło: JPL/NASA

PLUTON: Nowa wizualizacja pogody kosmicznej na Plutonie

admin — Thu, 10 Dec 2015 09:03:14 +0000

Poniższy film przedstawia symulację pogody kosmicznej aż do orbity Plutona w czasie przelotu sondy New Horizons w pobliżu Plutona w lipcu 2015 roku. W tym czasie naukowcy z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt w stanie Maryland współpracowali z zespołem misji New Horizons testując swoje modele - oraz modele dostarczone przez naukowców z całego świata - których zadaniem jest prognoza pogody kosmicznej w okolicach Plutona. Zrozumienie otoczenia, w którym porusza się sonda może pomóc nam chronić sondy od promieniowania i innych potencjalnie niebezpiecznych efektów. Specjaliści od wizualizacji z centrum Goddarda zaktualizowali film przedstawiający przewidywania modelu tworząc wersję poniższą. [embed]https://www.youtube.com/watch?v=o-LVK5TuKcA&w=853&h=480[/embed] Mimo, że próżnia panująca w przestrzeni kosmicznej jest niemal tysiąc razy "pustsza" niż próżnia w laboratorium, to wciąż nie jest całkowicie pusta. Słońce bezustannie emituje stały strumień cząstek zwany wiatrem słonecznym - jak również od czasu do czasu gęstsze obłoki materii w postaci koronalnych wyrzutów masy (CME) - oba te strumienie charakteryzują się polami magnetycznymi. Gęstość, prędkość i temperatura cząstek, jak również kierunek i siła pola magnetycznego charakteryzują pogodę kosmiczną. W celu przewidzenia pogody kosmicznej na Plutonie naukowcy połączyli przewidywania kilku modeli - zwracając uwagę na wydarzenia, które już dawno temu minęły Ziemię. "Rozpoczynamy symulację w styczniu 2015 roku, ponieważ cząsteczki, które mijają Plutona w lipcu 2015 roku musiały zostać wyemitowane ze Słońca jakieś sześć miesięcy wcześniej," powiedział Dusan Odstrcil, specjalista ds. pogody kosmicznej w Goddard, który odpowiada za model Enlil. Model Enlil, którego nazwa wywodzi się od sumeryjskiego boga wiatru, to jeden z głównych modeli wykorzystywanych do symulowania pogody kosmicznej w pobliżu Ziemi i to on właśnie stanowił podstawę symulacji dla sondy New Horizons. Nowy, złożony z wielu, model śledzi CME dalej niż kiedykolwiek wcześniej. Ponieważ cząsteczki podróżują przez wiele miesięcy zanim dotrą do Plutona, CME się rozmywają i napotykają inne CME oraz wiatr słoneczny, tworząc tym samym większe obłoki cząstek i nowe pole magnetyczne. Owe obłoku rozciągają się wraz z odległością od Słońca przyjmując kształt swoistych pierścieni zanim dotrą do Plutona - coś zupełnie innego od typowego CME w kształcie balona, obserwowanego na Ziemi. Źródło: NASA

Spitzer i Kepler odkrywają układ burzowy na gwieździe

admin — Fri, 11 Dec 2015 07:21:47 +0000

Korzystając z kosmicznych teleskopów Spitzer oraz Kepler astronomowie odkryli obiekt, który wydaje się być niewielką gwiazdą charakteryzującą się potężnym systemem burzowym. Ciemna plama burzowa przypomina Wielką Czerwoną Plamę na Jowiszu: stały, aktywny antycyklon o średnicy większej od średnicy Ziemi. "Gwiazda ma rozmiar Jowisza, a burza ma rozmiar Wielkiej Czerwonej Plamy na Jowiszu," powiedział John Gizis z University of Delaware w Newark. "Wiemy, że ta burza trwa od conajmniej dwóch lat, a prawdopodobnie dłużej." Gizis jest głównym autorem opracowania, które zostało opublikowane w czasopiśmie Astrophysical Journal. Podczas gdy od zawsze wiadomo, że planety posiadają rozległe systemy burzowe, to teraz mamy do czynienia z pierwszym odkryciem chmur i burz na gwieździe. Gwiazda oznaczona W1906+40 należy do termicznie chłodnej klasy obiektów zwanych L-karłami. Niektóre L-karły uważane są za gwiazdy, ponieważ zachodzi w nich fuzja atomów i emisja promieniowania tak jak w przypadku innych gwiazd, podczas gdy brązowe karły, znane jako niedoszłe gwiazdy charakteryzują się brakiem fuzji atomów. Badany L-karzeł - W1906+40 - wydaje się być gwiazdą z uwagi na swój szacunkowy wiek (im starszy L-karzeł, tym bardziej prawdopodobnie jest gwiazdą). Temperatura na jego powierzchni wynosi ok. 2200K - jak na gwiazdę jest to stosunkowo niska temperatura. Wystarczająco niska, aby w atmosferze mogły powstawać chmury. Spitzer obserwował już inne zachmurzone brązowe karły znajdując dowody na krótkotrwałe burze trwające od kilku godzin do kilku dni. W ramach nowych badań astronomom udało się badać zmiany w atmosferze W1906+40 przez dwa lata. L-karzeł został pierwotnie odkryty w ramach przeglądu NASA Wide-field Infrared Survey Explorer w 2011 roku. Później Gizis wraz ze swoim zespołem zorientował się, że ten obiekt znajduje się w tym samym obszarze nieba, które obserwuje kosmiczny teleskop Kepler bezustannie poszukujący nowych planet pozasłonecznych. Kepler wykrywa planety poprzez rejestrowanie spadku jasności gwiazd gdy planety przechodzą na ich tle. W tym przypadku astronomowie wiedzieli jednak, że spadki jasności nie są spowodowane obecnością planet, a najprawdopodobniej plamami gwiezdnymi, które podobnie do naszych plam słonecznych, spowodowane są obecnością pola magnetycznego. Plamy gwiezdne także mogą powodować spadki jasności wraz z rotacją wokół osi gwiazdy. Dalsze obserwacje wykonane za pomocą Spitzera, który obserwuje w zakresie podczerwonym, pozwoliły na stwierdzenie, że ciemne plamy nie są spowodowane liniami pola magnetycznego, a kolosalnym układem burzowym o średnicy trzykrotnie większej od Ziemi. Owa burza okrąża gwiazdę co 9 godzin. Pomiary podczerwone Spitzera w dwóch długościach fali pozwoliły na zbadanie różnych warstw atmosfery, a w połączeniu z danymi w zakresie widzialnym z Keplera pozwoliły odkryć obecność burzy. Źródło: ApJ Więcej informacji:

http://arxiv.org/abs/1509.07186 (na życzenie JH)

Zwiedzaj z Rosettą oczami Osirisa

admin — Fri, 11 Dec 2015 15:39:05 +0000

Zespół inżynierów analizujących dane za kamery OSIRIS na pokładzie sondy Rosetta uruchomił nową stronę internetową, na której przedstawia najnowsze zdjęcia z komety 67P/Czuriumow-Gerasimienko. Zdjęcia wysokiej rozdzielczości wykonane w trybie wąsko- oraz szerokokątnym przedstawiają kometę na zdjęciach aktualizowanych niemal na bieżąco. Zdjęcia będą publikowane na stworzonej do tego stronie, jednak można także dopisać swojego maila do listy mailingowej i otrzymywać zdjęcia tą dogą. Częstotliwość publikowania zdjęć będzie zależała od natłoku badań naukowych, które sonda będzie przeprowadzać oraz od obserwacji instrumentem OSIRIS w danym dniu. Przyjmuje się, że będzie się pojawiało przynajmniej jedno zdjęcie w tygodniu, ale częstotliwość może wzrosnąć do jednego zdjęcia dziennie. "Po przejściu przez peryhelium i oddaleniu od jądra komety, powróciliśmy w jego pobliże - na wysokość około 100 km - dzięki temu możemy znów widzieć to co widzieliśmy gdy sonda dotarła do komety 6 sierpnia 2014 roku," mówi Holger Sierks, główny naukowiec zespołu kamery OSIRIS z Max Planck Institute for Solar System Research w Getyndze (Niemcy). "Chcielibyśmy dzielić się naszymi zdjęciami ze społecznością astronomiczną i całą opinią publiczną niemal w czasie rzeczywistym podczas podejścia i ewentualnego opadania w kierunku powierzchni komety." Zdjęcia będą publikowane przez robotyczny system w formacie JPG po uprzedniej selekcji wykonanej przez naukowców OSIRIS. Do każdego zdjęcia dołączone będą tzw. metadane obejmujące czas, datę, odległość do komety i Słońca oraz rozdzielczość zdjęcia. Odwiedź stronę pod adresem https://planetgate.mps.mpg.de:8114/Image_of_the_Day/public/

Członkowie Ekspedycji 45 wracają na Ziemię

admin — Fri, 11 Dec 2015 16:53:18 +0000

Dowódca Ekspedycji 46 Scott Kelly (NASA) wykonał powyższe zdjęcie z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej 11 grudnia 2015 roku. Zdjęcie przedstawia odcumowanie i separację statku Soyuz TMA-17M, na pokładzie którego znajdują się członkowie załogi Ekspedycji 45: Kjell Lindgren (NASA), Oleg Kononienko (Roskosmos) oraz Kimiya Yu (JAXA) kończący tym samym swoją 141-dniową misję w orbitalnym laboratorium. Załoga bezpiecznie wylądowała w Kazachstanie o godzinie 19:12 czasu lokalnego. Stacją nadal dowodzi załoga Ekspedycji 46, na której czele stoi Kelly. Wraz z Michaiłem Kornienko i Siergiejem Wołkowem (Roskosmos) trójosobowa załoga będzie zawiadywać stacją przez cztery dni do momentu przybycia trzech nowych członków załogi. Astronauta NASA Tim Kopra, rosyjski kosmonauta Jurij Malenczenko oraz Tim Peake (ESA) wystartują z Kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie 15 grudnia. Źródło: NASA

Najlepsze zdjęcie SOHO ostatnich 20 lat

admin — Fri, 11 Dec 2015 17:04:11 +0000

Świętując dwudziestą rocznicę startu obserwatorium SOHO (Solar and Heliospheric Observatory), NASA ogłosiła głosowanie na najlepsze zdjęcie wykonane w ciągu dwóch dekad pracy obserwatorium. Jako najlepsze wybrano zdjęcie złożone z dwóch wykonanych przez dwa różne instrumenty zainstalowane na pokładzie SOHO. Tłem jest zdjęcie wykonane 8 styczna 2002 roku za pomocą koronografi - instrumentu blokującego jasną tarczę Słońca, co pozwala obserwować dużo słabszą atmosferę gwiazdy. To zdjęcie przedstawia rozległe koronalne wyrzuty masy (CME-coronal mass ejection), w których z powierzchni Słońca wyrzucane są miliardy ton materii z prędkościami rzędu milionów kilometrów na godzinę. Słońce widoczne w centrum powyższego zdjęcia zostało sfotografowane przez Extreme ultraviolet Imaging Telescope innego dnia. Drugie zdjęcie zostało powiększone i nałożone na dysk przesłaniający Słońce na poprzednim zdjęciu. Obraz Słońca został zarejestrowany w ekstremalnym ultrafiolecie na długości fali 30.4 nm, które jest niewidoczne dla naszych oczu, a tutaj przedstawione w kolorze czerwonym. Źródło: NASA

Astronomowie odkryli nową planetę w Układzie Słonecznym? Raczej nie

admin — Fri, 11 Dec 2015 17:44:07 +0000

Naukowcy i amatorzy astronomii od dawna zafascynowani są możliwością istnienia "Planety X" w zewnętrznych obszarach Układu Słonecznego, która mogłaby wytłumaczyć niektóre anomalie orbit planet takich jak Neptun czy Uran. Niemniej jednak, w ostatnich latach astronomowie wykluczali możliwość istnienia, dużej, niezauważonej planety daleko za orbitą Plutona. Grupa badaczy ze Szwecji i Meksyku właśnie zgłosiła preprinty dwóch artykułów naukowych na serwisie arXiv (tutaj i tutaj), w których twierdzi, że zaobserwowała masywny obiekt na krawędzi Układu Słonecznego. Opierając się na obserwacjach za pomocą Atacama Large Milimeter/submilimeter Array w Chile wykonanych w 2014 i 2015 roku, astronomowie zaobserwowany "punktowe źródło" poruszające się wraz z układem gwiazd Alfa Centauri, oddalonym o 4.3 lata świetlne od Ziemi. Autorzy nie sądzą, że nowy obiekt jest składnikiem układu Alfa Centauri, ponieważ gdyby znajdowała się tak daleko taka gwiazda byłaby wystarczająco jasna, aby dało się ją zaobserwować wcześniej. Zamiast tego, astronomowie proponują kilka wytłumaczeń obserwowanego obiektu, który został nazwany przez jeden z zespołów badawczych "Gna." Jedna z propozycji rozważa istnienie tzw. super-Ziemi w odległości około 300 jednostek astronomicznych od Słońca, sześć razy dalej niż Pluton w aphelium. Innym wytłumaczeniem może być "super-chłodny" brązowy karzeł (obiekt za duży na planetę, za mały na gwiazdę) znajdujący się w odległości 20 000 j.a. od Słońca. "Proste argumenty przekonują nas, że ten obiekt nie może być zwykłą gwiazdą. Uważamy, że obserwowany obiekt jest najprawdopodobniej elementem układu słonecznego, znajdującym się za daleko, aby dało się go zaobserwować w innym zakresie promieniowania," mówią autorzy jednego z artykułów opublikowanego na portalu arXiv 8 grudnia 2015 roku. Gdy informacje o nowych artykułach rozprzestrzeniły się w środowisku planetologów w środę, spotkały się ze ścianą sceptycyzmu. W serii wpisów na portalu Twitter, Mike Brown, znany planetolog z California Institute of Technology, który specjalizuje się w zewnętrznych obszarach Układu Słonecznego napisał: "Zabawne: jeżeli to prawda, że ALMA przypadkowo odkryła masywny obiekt Układu Słonecznego w swoim małym, bardzo małym, malutkim polu widzenia - sugerowałoby to, że takich planet rozmiarów Ziemi w zewnętrznym Układzie Słonecznym jest ze 200 000. Czyli.... nie bardzo. Co ciekawsze: właśnie sobie uświadomiłem, że tak wiele planet rozmiarów Ziemi zdestabilizowałoby cały Układ Słoneczny i wszyscy byśmy zginęli." (przyp. red. Mike Brown sam siebie nazywający 'plutokiller' ma naprawdę duży talent aktora i showmana, więc w jego wypadku takie reakcje to norma). Inni naukowcy podnoszą, że obserwacje przeprowadzone w ramach przeglądu Wide-field Infrared Survey Explorer, który przeznaczony był do przeszukiwania zewnętrznych obszarów Układu Słonecznego w poszukiwaniu dużych planet, wykluczyły możliwość istnienia planety rozmiaru Saturna lub większej w odległości do 10 000 AU oraz planety rozmiaru Jowisza w odległości do 26 000 AU. Jak w przypadku wszystkich preprintów, nowe artykuły muszą także przejść proces peer-review. Nowe dane mogą stanowić pewnego rodzaju artefakty w danych ALMA lub mogą doczekać się dużo mniej sensacyjnego wytłumaczenia. Ale tak to już jest w nauce. Źródło: arstechnica

NASA tworzy biuro koordynujące wykrywanie i ochronę przed planetoidami

admin — Tue, 12 Jan 2016 11:20:53 +0000

NASA sformalizowała swój program wykrywania i śledzenia obiektów zbliżających się do Ziemi (NEO) tworząc Planetary Defense Coordination Office (PDCO).

Biuro będzie się mieściło w Dziale Nauk Planetarnych NASA mieszczącycm się w Dyrektoracie Misji Naukowych w Waszyngtonie. Będzie ono odpowiedzialne za nadzorowanie wszystkich finansowanych przez NASA projektów wyszukiwania i charakteryzowania planetoid i komet przechodzących w pobliżu orbity Ziemi. Zadaniem biura będzie także koordynowanie międzyagencyjnych i międzyrządowych wysiłków w zakresie odpowiedzi na jakiekolwiek zagrożenie związane z obiektami zbliżającymi się do Ziemi. Jak dotąd udało się odkryć ponad 13 500 obiektów typu NEO o dowolnym rozmiarze - ponad 95 procent z nich odkryto w ramach przeglądów finansowanych od 1998 roku przez NASA. Aktualnie rocznie odkrywa się średnio 1500 nowych obiektów tego typu. "Wykrywanie i śledzenie obiektów NEO, a tym samym ochrona Ziemi przed nimi to kwestia, którą NASA i jej partnerzy z całego świata uważają za niezmiernie istotną," powiedział John Grunsfeld, zastępca administratora Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. "Mimo, że aktualnie nie znamy ani jednego obiektu, który bezpośrednio zagrażałby Ziemi, wydarzenie do którego doszło w 2013 roku nad Czelabińskiem przypomina nam, że musimy być czujni i mieć oczy szeroko otwarte." Od pewnego czasu NASA angażuje się w międzynarodowe wysiłki mające na celu stworzenie planów obrony przed zagrożeniem ze strony obiektów NEO i utworzenie biura znacznie rozszerzy udział NASA w tym zakresie. Oprócz wykrywania i śledzenia potencjalnie niebezpiecznych obiektów, biuro będzie wydawało informacje o bliskich Ziemi przejściach planetoid i komet oraz ostrzeżenia w przypadku wykrycia bezpośrednio zagrożenia wejściem obiektu w atmosferę ziemską. Astronomowie wykrywają obiekty bliskie Ziemi wykorzystując do tego naziemne teleskopy rozmieszczone na całej Zemi oraz kosmiczny teleskop podczerwony NEOWISE. Zebrane w ten sposób dane zbierane są przez Minor Planet Center ustanowione przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Po wykryciu obiektu precyzyjnie obliczana jest jego orbita, a następnie jego położenie jest monitorowane przez Center for NEO Studies (CNEOS) w NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Wybrane obiekty NEO są nieco dokładniej badane za pomocą InfraRed Telescope Facility, Kosmicznego Teleskopu Spitzer oraz radarów. Z uwagi na fakt, że przyjmuje się, iż odkryto już ponad 90% obiektów NEO o średnicy większej niż 1 kilometr wysiłki agencji skupiają się na poszukiwaniu obiektów większych niż 140 metrów. W 2005 roku NASA otrzymała zadanie odkrycia 90% tej populacji obiektów NEO do końca 2020 roku. Jak dotąd przeglądy finansowane przez NASA umożliwiły odkrycie 25% populacji tych obiektów średniego rozmiaru, które wciąż mogą stanowić istotne zagrożenie dla Ziemi. Długofalowe działania w zakresie ochrony planetarnej obejmują rozwijanie technologii i technik odchylania toru lotu obiektów, które mogą się znajdować na kursie kolizyjnym z Ziemią. Koncepcja stworzenia centralnego biura zajmującego się koordynacją wysiłków skupiających się na wykrywaniu i ochronie przed planetoidami rozważana była od 2010 roku. Jeszcze w 2010 roku program obserwacji obiektów NEO miał budżet 4 milionów dolarów. W tym samym roku prezydent USA ogłosił nowy cel dla NASA - załogowa misja do planetoidy. Prezydencki budżet na rok podatkowy 2012 zakładał przeznaczenie 20.4 milionów dolarów na rozszerzony program obserwacji NEO. W 2012 roku wystartował także Asteroid Grand Challenge, którego głównym celem jest znalezienie wszystkich niebezpiecznych planetoid - finansowanie wzrosło tym samym do 40 milionów dolarów w 2014 roku. Dzięki temu wzrostowi tempo wykrywania nowych obiektów NEO wzrosło o 40 procent i pozwoliło na rozpoczęcie prac nad potencjalnymi technikami odchylania toru lotu planetoid. W 2015 roku Program Obserwacji obiektów NEO wspierał 54 trwające projekty obejmujące wykrywanie, śledzenie i charakteryzację planetoid. Dziewięć z tych projektów skupia się natomiast na technikach unikania zderzenia z planetoidami. Ostatnio przegłosowany budżet na rok 2016 obejmuje przeznaczenie 50 milionów dolarów na obserwacje obiektów NEO i ochronę planetarną i stanowi 10-krotny wzrost środków przeznacznych na tego typu badania w ciągu zaledwie 5 lat. Aby otrzymywać bieżące informacje o mijających nas planetoidach NASA uruchomiła widget, który przedstawia pięć najbliższych przelotów w pobliżu Ziemi. Informacje przedstawiane w widgecie pochodzą z kompletnej listy ostatnich i nadchodzących przejść obiektów NEO w pobliżu Ziemi. Więcej informacji o Planetary Defense Coordination Office dostępnych jest pod adresem: http://www.nasa.gov/planetarydefense Źródło: astronomynow

SpaceX spróbuje wylądować na platformie oceanicznej już 17 stycznia

admin — Mon, 11 Jan 2016 22:14:06 +0000

SpaceX ponownie spróbuje wylądować pierwszym członem rakiety Falcon 9 na autonomicznej platformie oceanicznej już w niedzielę, 17 stycznia. Do próby dojdzie zaledwie w miesiąc po udanym lądowaniu pierwszego członu Falcona 9 na lądzie.

Poprzednie próby wylądowania rakietą na barce pływającej po Oceanie Atlantyckim zakończyły się niepowodzeniem, jednak według słów rzecznika firmy, której siedziba znajduje się w Kalifornii, kolejna próba lądowania na barce odbędzie się już 17 stycznia. Tym razem Falcon 9 wystartuje z Bazy Sił Powietrznych Vandenberg w Kalifornii. Według NASA rakieta będzie miała na swoim pokładzie "satelitę Jason-3, który w ramach międzynarodowej misji kierowanej przez National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) będzie kontynuował amerykańsko-europejskie satelitarne pomiary topografii powierzchni oceanu." Start rakiety zaplanowano na 13:42 czasu wschodniego (1842 GMT). Okno startowe potrwa 30 sekund. Zapasowa okazja do startu zaplanowana jest na 18 stycznia o 13:31 (1831 GMT). SpaceX pod kierownictwem Elona Muska trzykrotnie próbowała wylądować pierwszym członem rakiety Falcon 9 na tzw. platformie "droneship" charakteryzującym się dużą literą X na środku. Każda z prób kończyła się niepowodzeniem: rakieta albo nie trafiała w barkę, albo się z nią zderzała, albo przewracała w ostatnim etapie lądowania. 22 grudnia ub. r. udało się jednak po raz pierwszy wylądować pierwszym członem rakiety na stałym lądzie. Celem wszystkich powyższych prób jest obniżenie kosztów wynoszenia ładunków na orbitę przy wykorzystaniu rakiet wielokrotnego użytku. Źródło: AFP

O czym będzie głośno w 2016 roku w przestrzeni kosmicznej

admin — Mon, 11 Jan 2016 16:47:25 +0000

Miłośnicy eksploracji Układu Słonecznego mają przed sobą wyjątkowo ciekawy rok.

Mimo, że w tym roku nie będziemy mieli okazji przeżywać tak fascynujących wydarzeń jak przelot sondy New Horizons w pobliżu Plutona, do którego doszło 14 lipca 2015 roku to wciąż nad naszymi głowami będzie się dużo działo. Poniżej w skrócie przedstawiamy najciekawsze wydarzenia w Układzie Słonecznym w 2016 roku. 7 lutego: SpaceX wraca do lotów cargo SpaceX podpisał z NASA umowę wartą 1.6 miliarda dolarów na wykonanie co najmniej 12 robotycznych lotów do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) przy wykorzystaniu rakiety Falcon 9 i bezzałogowej kapsuły Dragon. Pierwsze sześć lotów przebiegło absolutnie bezproblemowo jednak siódmy zakończył się eksplozją zaledwie kilka minut po starcie 28 czerwca 2015 roku. SpaceX wykona pierwszy lot transportowy do ISS od czasu wypadku 7 lutego br. W międzyczasie SpaceX wprowadził zmiany w konstrukcji rakiety modyfikując system separacji członów oraz elektronikę sterującą. Nowa i zmodernizowana rakieta Falcon 9 odbyła swój pierwszy lot 21 grudnia 2015 roku kiedy to wyniosła na orbitę 11 satelitów dla swojego klienta - Orbcomm. Podczas tego lotu po raz pierwszy w historii pierwszy człon rakiety bezpiecznie wrócił na Ziemię i miękko wylądował w Bazie Sił Powietrznych USA na Przylądku Canaveral. Lądowanie pierwszego członu rakiety stanowi element planu SpaceX, który zakłada stworzenie rakiet wielokrotnego użytku, co może istotnie obniżyć koszty wynoszenia satelitów na orbitę. SpaceX nie planuje wysyłania w przestrzeń kosmiczną tego konkretnego członu, który został wykorzystany podczas lotu z 21 grudnia, jednak Elon Musk, CEO firmy ma nadzieję, że jeszcze w 2016 roku uda się dwukrotnie wysłać na orbitę kolejną rakietę - zatem to także stanowi kolejny ciekawy punkt rozwoju. 14 marca: Start pierwszego łazika w ramach misji ExoMars 14 marca br. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) planuje wystrzelić w przestrzeń kosmiczny pierwszy elementmisji ExoMars, w ramach którego wyniesiony zostanie orbiter Trace Gas Orbiter (TGO), który po siedmiu miesiącach dotrze do Czerwonej Planety niosąc na pokadzie lądownik Schiaparelli, którego zadaniem jest zademonstrowanie rozwijanych technologii. TGO będzie krążył wokół Marsa i rejestrował źródła metanu, który na Ziemi produkowany jest w większości przez organizmy żywe. Lądownik zbierze pełną paletę danych podczas wejścia w marsjańską atmosferę i opadaniu ku powierzchni. Jednak głównym celem lądownika jest przetarcie szlaków dla kolejnego łazika ExoMars poszukującego śladów życia, który zostanie wysłany w 2018 roku. Misja ExoMars realizowana jest przez Europejską Agencję Kosmiczną we współpracy z Rosyjską Federalną Agencją Kosmiczną. 18 marca: Kolejni astronauci lecą na Międzynarodową Stację Kosmiczną Astronauta Jeffrey Williams oraz kosmonauci Aleksiej Owczinin oraz Oleg Skripoczka 18 marca br. wystartują w kierunku ISS na pokładzie rosyjskiego statku Sojuz z Kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie. Kolejne starty załogowe zaplanowane są także na 21 czerwca, 23 września i 16 listopada. Kwiecień: Dziewiczy lot rakiety Falcon Heavy Na kwiecień SpaceX planuje pierwsze w historii wysłanie w przestrzeń potężnej rakiety Falcon Heavy. Start odbędzie się z Bazy Sił Powietrznych na Przylądku Canaveral. Mierząca 68 metrów rakieta Falcon Heavy będzie najsilniejszą rakietą na świecie zdolną wynieść 53 tony metryczne ładunku na niską orbitę okołoziemską. Rakieta Falcon Heavy stanowi istotny element planu wysłania misji załogowej w kierunku Marsa. Lato: Koniec misji Dawn? Sonda Dawn znajduje się na orbicie planety karłowatej Ceres od marca 2015 roku. Od tego czasu bada ten gęsto pokryty kraterami obiekt charakteryzujący się osobliwymi jasnymi kropkami w środku niektórych kraterów. W ubiegłym miesiącu sonda Dawn zakończyła proces obniżania swojej orbity do ostatecznej orbity naukowej i aktualnie wykonuje zdjęcia i pomiary z wysokości zaledwie 375 km. Koniec misji kosztującej 466 milionów dolarów sondy zaplanowany jest na czerwiec, kiedy to w sondzie skończą się zapasy hydrazyny wykorzystywanej do napędzania silników kontrolujących wysokość. Jednak członkowie zespołu misji mają plany nieznacznego wydłużenia życia misji, dlatego też nie podają dokładnie daty zakończenia misji. Sonda Dawn przed dotarciem do Ceres przez 13 miesięcy badała protoplanetę Westa - dlatego też jest to pierwsza sonda w historii, która z orbity badała dwa różne ciała Układu Słonecznego. 4 lipca: Sonda Juno dociera do Jowisza Sonda Juno wejdzie na orbitę wokół Jowisza 4 lipca czyli prawie pięć lat po starcie sondy z Ziemi. Napędzana panelami słonecznymi sonda Juno stworzy mapy pola magnetycznego i grawitacyjnego Jowisza odkrywając przed nami istotne szczegóły ewolucji i budowy tego gazowego olbrzyma - między innymi postara się odpowiedzieć na pytanie czy we wnętrzu znajduje się skaliste jądro. 3 września: Start sondy OSIRIS-REx do planetoidy Bennu Kolejnym istotnym wydarzeniem dla NASA będzie wystrzelenie w przestrzeń kosmiczną sondy Origins-Spectral Interpretation-Resource Identification-Security-Regolith Explorer, w skrócie OSIRIS-REx. Sonda OSIRIS-REx będzie zmierzać w kierunku planetoidy Bennu (o średnicy 500 m) i jeżeli wszystko pójdzie zgodnie z planem dotrze do niej w 2018 roku. W ramach misji sonda pobierze co najmniej 60 g materii z powierzchni planetoidy i wyśle je w kierunku Ziemi, gdzie wg planów powinny dotrzeć w 2023 roku. 30 września: Koniec historycznej misji Rosetta Pierwsza misja w historii, w ramach której udało się wejść na orbitę i wylądować na jądrze komety zakończy się 30 września br. kiedy to sonda Rosetta uderzy w powierzchnię mierzącego 4 km jądra komety 67P/Czuriumow-Gerasimienko. Sonda Rosetta została wystrzelona z Ziemi w marcu 2004 roku i dotarła do komety 67P w sierpniu 2014 roku. Następnie w listopadzie 2014 roku z sondy znajdującej się na orbicie w kierunku jądra wysłano lądownik Philae. Koniec 2016 roku: Europejski system nawigacji satelitarnej w komplecie Europejska wersja amerykańskiego systemu nawigacji satelitarnej (GPS) powinna być gotowa do pracy pod koniec roku - twierdzą przedstawiciele Europejskiej Agencji Kosmicznej. W tym roku wystartują cztery kolejne sondy europejskiej konstelacji satelitów nawigacyjnych Galileo. Dzięki temu możliwe będzie rozpoczęcie oferowania wstępnych usług nawigacji satelitarnej. System Galileo docelowo będzie obejmował 30 satelitów znajdujących się na orbicie - 24 operacyjne i 6 zapasowych. Jak dotąd na orbitę wyniesiono 12 satelitów Galileo. Źródło: space.com

Dowód na to, że niektóre galaktyki to kłamcy (LIERs)

admin — Sun, 10 Jan 2016 23:42:24 +0000

Wydawać by się mogło, że astronom z łatwością odróżni czarną dziurę od białego karła, prawda? A jednak natura może być zwodnicza.

Astronomowie analizujący dane Sloan Digital Sky Survey (SDSS) dzisiaj rano ogłosili wyniki nowych badań, które tłumaczą prawdzwie pochodzenie zagadkowego promieniowania w pobliskich galaktykach. Wyniki zostały przedstawione podczas 227. spotkania American Astronomical Society w Kissimmee na Florydzie. "Teraz jesteśmy pewni, że to białe karły, a nie centralne czarne dziury stanowią wytłumaczenie tych obserwacji," mówi Francesco Belfiore, główny autor badania i doktorant na University of Cambridge. "Z uwagi na fakt, że wiemy, że to białe karły za nie odpowiadają, jesteśmy teraz znacznie bliżej zrozumienia w jaki sposób galaktyki przestają produkować gwiazdy." Aby rozwiązać tą zagadkę, zespół Belfiore przyjrzał się uważniej rzadkiemu gazowi międzygwiezdnemu, który wypełnia przestrzeń międzygwiezdną w pobliskich galaktykach. Naukowcy wykorzystali informacje o liniach emisyjnych w widmie tego gorącego, świecącego gazu do odszyfrowania źródła energii, która podgrzewa ten gaz. Zrozumienie pochodzenia linii emisyjnych nie należy jednak do prostych zadań. W szczególności astronomowie od dawna zastanawiają się nad źródłem energii wprowadzającym gaz w galaktykach w określony stan: źródło bowiem musi być gorętsze niż nowo powstałe gwiazdy jednak chłodniejsze niż promieniowanie z gwałtownie akreującej czarnej dziury, np. kwazara. Wiodąca jak dotąd teoria mówiła, że gaz był podświetlany przez słabowite aktywne jądro galaktyki, które akreauje jedynie niewielkie ilości gazu. Ta teoria wspierana była przez fakt, że regiony centralne wielu galaktyk zawierają takie region o niskiej aktywności zwany LINER (Low-Ionization Nuclear Emission-line Regions). "LINERy stanowią zagadkę już od 35 lat," mówi Belfiore. "W ostatnich latach kilku astronomów występowało przeciwko ogólnie przyjętej interpretacji i twierdziło, że nie za wszystkie LINERy odpowiadają czarne dziury. Nowe dane z przeglądu SDSS dały nam szanse przyjrzenia się na nowo tej kwestii i oceny możliwych teorii alternatywnych." Wcześniejsze obserwacje spektroskopowe były niewystarczające bowiem zazwyczaj obejmowały niewielki fragment galaktyki blisko jej centrum. Nowy instrument SDSS o nazwie MaNGA (MApping Nearby Galaxies at Apache Point Observatory) ma zdolność uzyskiwania danych spektroskopowych dla całej galaktyki jednocześnie. "Do otrzymania potrzebnych nam danych używamy stosunkowo prostej ale innowacyjnej techniki," mówi Kevin Bundy z Kavli Institute for the Physics and Mathematics of the Universe (Kavli IPMU), główny badacz przeglądu MaNGA oraz współautor badania. "Łączymy ze sobą kilkadziesiąt przewodów optycznych w jedną dużą sześciokątną wiązkę i kierujemy je na galaktykę. Wiązka pokrywa obserwacjami większość galaktyki, a każdy przewód mierzy widmo innego jej punktu." Belfiore wraz ze współpracownikami wykorzystał dane z MaNGI do stworzenia mapy stanu gazu i gwiazd w ponad 600 galaktykach LINER. "Korzystając z faktu, że MaNGA może zbierać jednocześnie dane dla całej galaktyki odkryliśmy, że źródła świecenia gazu muszą być rozłożone po całej galaktyce, nawet dziesiątki tysięcy lat świetlnych od centralnej czarnej dziury. To dowodzi, że nie wszystkie obserwowane linie emisyjne mogą być efektem oddziaływania centralnej czarnej dziury," mówi Belfiore. Claudia Maraston z University of Portsmouth, współautor badania tłumaczy najbardziej prawdopodobne rozwiązanie zagadki LINERów. "Białe karły odsłaniane są gdy ich gwiazdy macierzyste odrzucają swoją zewnętrzną otoczkę gazową i odsłaniają gorące jądra, które wciąż świecą, bowiem ich temperatura wynosi miliony stopni Celsjujsza. Te nowo odkryte białe karły stanowią idealne źródło podświetlenia międzygwiezdnego gazu i produkują linie emisyjne, które obserwujemy," mówi Maraston. Mimo, że ten mechanizm został pierwotnie zaproponowany tylko dla galaktyk eliptycznych nowe dane MaNGA wskazują na to, że jest to proces powszechny zarówno w galaktykach eliptycznych jak i spiralnych. "W galaktykach spiralnych gaz świecący jako LINER to resztki surowca do tworzenia gwiazd. Zasoby gazu ulegają wyczerpywaniu w centralnych regionach i procesy formowania gwiazd przenoszą się na zewnętrzne jej regiony. W galaktykach eliptycznych, w których formowanie się gwiazd zachodziło gwałtownie na początkowych stadiach ewolucji Wszechświata ten świecący gaz reprezentuje "odmładzanie" uśpionej galaktyki," mówi Belfiore. "Gaz uwalniany z gwiazd umierających w galaktyce lub z łączącej się z eliptyczną inną galaktyką jest w stanie przechwycić ekstremalne promieniowanie i sprawić, ze galaktyka zacznie znów świecić, choć tylko jako LINER." Dzięki obszernemu mapowaniu regionów powstawania linii emisyjnych z daleka od jądra galaktyki, z daleka od centralnej supermasywnej czarnej dziury, natomiast blisko młodych, dopiero co powstałych białych karłów, litera N w skrócie LINER odpowiadająca za słowo 'nuclear' musi zniknąć. Okazuje się wtedy, że większość galaktyk to nie LINERy a zwykłe LIERy (en. kłamcy). Źródło: NASA/phys.og/#AAS227

Nowa, fenomenalna panorama Marsa autorstwa Tomasza Mielnika - AKTUALIZACJA

admin — Sat, 09 Jan 2016 23:35:11 +0000

Fantastyczny Tomasz Mielnik znów wykonał rewelacyjną panoramę Marsa złożoną ze zdjęć wykonanych kamerą na pokładzie łazika Curiosity. Zobaczcie sami.

Zdjęcia do panoramy zostały wykonane 19 grudnia 2015 roku. Rozdzielczość panoramy to niecałe 30 000 pikseli szerokości na 15 000 pikseli wysokości (200 zdjęć) dzień marsjański 1197 Na swojej drodze łazik Curiosity napotkał dość sporych rozmiarów wydmę. Wydma złożona z szaro – czerwonego piasku jest efektem marsjańskich wiatrów, jak podaje NASA*). Curiosity który wylądował na Marsie w 2012 roku zmierza w kierunku szczytu Mount Sharp. Kliknij w obrazek albo w ten link aby pooglądać panoramę. A poniżej poprzednia panorama, która jakimś cudem się dzisiaj tutaj umieściła :) Sonda Curiosity dnia 5 sierpnia 2015 r. w 1065 dniu swojej wędrówki na Marsie przy pomocy specjalnej kamery Mars Hand Lens Imager (MAHLI) wykonała sobie tzw. zdjęcie „selfie”. Do wykonania tej panoramy zostało użyte 96 zdjęć, co dało rozdzielczość panoramy 18026 x 9013 czyli 162,5 Mega Pikseli. Jest to inna niż zwykle panorama, ponieważ kamera została ustawiona bardzo nisko nad ziemią w celu sprawdzenia stanu kół. Stan kół jest sprawdzany co pewien czas, widać że większość kół ma dość duże zużycie np. po prawej stronie sondy w jednym z kół jest wbity marsjański kamień. Wykorzystane zdjęcia należą do NASA (National Aeronautics and Space Administration) (pol. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych, odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych i zostały pobrane tylko w celu połączenia w panoramę. Kliknij w obrazek albo w ten link aby pooglądać panoramę.

Największa mapa wieku gwiazd w Drodze Mlecznej

admin — Sun, 10 Jan 2016 17:38:40 +0000

Dumni rodzice często zapisują sobie wzrost swojego dziecka, jednak astronomowie z programu Sloan Digital Sky Survey (SDSS) wzięli na siebie większe wyzwanie: stworzenie wykresu wzrostu Drogi Mlecznej.

W wynikach zaprezentowanych dzisiaj na spotkaniu American Astronomical Society w Kissimmee na Florydzie zespół pod kierownictwem Melissy Ness z Max Planck Institute for Astronomy w Heidelbergu stworzył pierwszy "wykres wzrostu" Drogi Mlecznej. Stworzony przez nich wykres przedstawiający wiek ponad 70 000 gwiazd na obrzarze ok. połowy naszej galaktyki (do odległości 50 000 lat świetlnych) pomaga nam zrozumieć historię wzrostu naszej galaktyki od narodzin po dzisiaj istniejącą jasną galaktykę spiralną. "W pobliżu centrum Galaktyki widzimy stare gwiazdy, które powstały gdy galaktyka była młoda i mała. Dalej widzimy znowu młode gwiazdy. Dzięki temu wiemy, że galaktyka rosła od centrum na zewnątrz," mówi Ness, główna autorka opracowania. "Aby jednak to zobaczyć musieliśmy stworzyć mapę wieku gwiazd na dużym obszarze - i właśnie to zrobiliśmy." Naukowcy stworzyli mapy Galaktyki obserwując czerwone olbrzymy, jasne gwiazdy na końcowych etapach życia, które można obserwować w dużej odległości od Słońca zarówno w kierunku centrum galaktyki jak i jej krawędzi. "Jeżeli znamy masę czerwonego olbrzyma, będziemy też znali jego wiek," mówi Marie Martig, główna autorka podobnego badania i współautorka badań Ness. "Odkrywanie mas czerwonych olbrzymów zawsze było bardzo trudne jednak przeglądy Galaktyki umożliwiły stworzenie nowych, rewolucyjnych technik pomiaru." Zespół rozpoczął pracę od widm zebranych przez jeden z przeglądów realizowanych w ramach SDSS - Apache Point Observatory Galaxy Evolution Experiment (APOGEE). "APOGEE to idealny przegląd do naszych prac ponieważ może zbierać wysokiej jakości widma 300 gwiazd jednocześnie na dużym obszarze nieba," mówi Steve Majewski z University of Virginia oraz główny badacz w przeglądzie APOGEE. "Obserwowanie tak wielu gwiazd jednocześnie oznacza, że uzyskanie widm 70 000 czerwonych olbrzymów będzie możliwe przy użyciu jednego teleskopu już za kilka lat." Wieku gwiazd nie można określić za pomocą samego widma APOGEE, lecz zespół APOGEE uświadomił sobie, że krzywe jasności z satelity Kepler, którego cele jest poszukiwanie planet wokół gwiazd, mogą stanowić brakujące ogniwo między widmami zebranymi w ramach APOGEE a znajomością wieku gwiazdy. APOGEE obserwował tysiące czerwonych olbrzymów, które znajdowały się w polu widzenia Keplera. Po połączeniu informacji uzyskanych z widm APOGEE i krzywych jasności Keplera naukowcy zastosowali swoje metody do pomiaru wieku ponad 70 000 czerwonych olbrzymów we wszystkich zakątkach galaktyki. "W galaktyce, którą znamy najlepiej - naszej własnej - wyraźnie możemy odczytać historię formowania się galaktyk we Wszechświecie wypełnionym dużymi ilościami chłodnej ciemnej materii," mówi Ness. "Dzięki temu, że widzimy tak wiele pojedynczych gwiazd w Drodze Mlecznej możemy stworzyć wykres ich wzrostu z niespotykaną precyzją. Ta niesamowita potężna mapa to najlepsza mapa wieku naszej Galaktyki." Źródło: SDSS

NASA rozszerza zakres kolejnego naboru do programu New Frontiers

admin — Sun, 10 Jan 2016 08:00:47 +0000

NASA dodała dwa księżyce Saturna do listy możliwych celów dla kolejnej misji planetarnej z budżetem ok. 1 miliarda dolarów.

6 stycznia br. w e-mailu do naukowców NASA poinformowała, że "Oceaniczne globy" (Ocean Worlds) czyli księżyce Saturna: Tytan i Enceladus, zostały dołączone do zestawu sześciu klas misji, na których realizację agencja ogłosi nabór w 2017 roku w ramach programu New Frontiers. "Temat oceanicznych globów skupia się na poszukiwaniu oznak pozaziemskiego życia i/lub próbach określenia potencjalnej możliwości istnienia życia na Tytanie i Enceladusie," napisano w e-mailu. Sam e-mail nie zawierał jednak uzasadnienia dlaczego zdecydowano się dołączyć "Ocean Worlds" do programu New Frontiers. W ostatnich latach naukowcy uzyskali dowody na to, że oba księżyce mogą potencjalnie być przyjazne dla życia. Tytan - największy księżyc Saturna charakteryzuje sę gęstą atmosferą i jeziorami wypełnionymi węglowodorami w stanie ciekłym na powierzchni. Mniejszy od niego, znacznie mniejszy, Enceladus posiada natomiast ocean ciekłej wody skryty pod lodową skorupą. Decyzja o włączeniu tych dwóch światów do programu New Frontiers dociera do nas po tym jak Izba Reprezentantów, w swoim raporcie dołączonym do jej wersji ustawy o wydatkach w roku fiskalnym 2016, nakazała NASA ustanowienie programu eksploracji księżyców lodowych "Ocean Worlds Exploration Program", szczególnie przy tym kładąc nacisk na odkrycia dokonane na Tytanie i Enceladusie. W raporcie napisano: "Komitet nakazuje NASA ustanowienie Ocean World Exploration Program, którego głównym celem miałoby być odkrycie pozaziemskiego życia w ramach misji flagowych, Discovery i New Frontiers zgodnych z zaleceniami aktualnego i przyszłych dekadowych przeglądow planetarnych." Naukowcy już wcześniej przedstawiali propozycje mniejszych misji (program Discovery) do obu księżyców. Titan Mare Explorer - misja w ramach której miałoby dojść do lądowania sondy na powierzchni jednego z ciekłych jezior na Tytanie, doszła nawet do finału w konkursie Discovery w 2012 roku. Ostatecznie misja ta przegrała z misją Mars InSight (której start odwołano tydzień temu wskutek wykrycia usterki w jednym z kluczowych instrumentów lądownika). Enceladus Life Finder - misja w ramach której planowano wielokrotne przeloty w pobliżu Enceladusa została zgłoszona do ostatniego programu Discovery w 2015 roku, jednak nie zakwalifikowała się do finałowej piątki, którą NASA wybrała we wrześniu do dalszych prac. W przeciwieństwie do programu Discovery, który charakteryzuje się kilkoma ograniczeniami co do celu misji proponowanego przez naukowców, NASA ogranicza propozycje w ramach misji New Frontiers do wąskiego zestawu potencjalnych obiektów zidentyfikowanych przez naukowców w ramach przeglądu dekadalnego. Przed dodaniem Tytana i Enceladusa do listy, NASA zidentyfikowała pięć kategorii misji w ramach zbliżającego się konkursu New Frontiers opierając się na zaleceniach z ostatniego przeglądu dekadalnego z 2011 roku:

lądowanie na jądrze komety i przywiezienie próbek gruntu na Ziemię;
lądowanie na południowym biegunie Księżyca i przywiezienie próbek na Ziemię;
wysłanie sondy, która wejdzie w atmosferę Saturna;
wysłanie sondy do badania klasy planetoid znanych jako Trojańczyki znajdujących się na orbicie Jowisza;
Sonda atmosferyczna i lądownik na Wenus.

NASA planuje przedstawić szkic ogłoszenia konkursu New Frontiers na lipiec br. i liczy na komentarze do tej wersji. Ostateczna wersja ogłoszenia opublikowana zostanie w styczniu 2017 roku, a propozycje będzie można składać do agencji przez 90 dni od daty ogłoszenia. NASA wybierze kilka propozycji, które zostaną skierowane do dalszych badań w listopadzie 2017 roku. Ostateczna decyzja o wyborze misji przedstawiona będzie w maju 2019 roku, a start misji odbędzie się do 2024 roku. Wybrana w toku konkursu misja New Frontiers będzie miała limit budżetu ustalony na 850 milionów dolarów. Ten koszt jednak nie obejmuje startu i operacji w trakcie realizacji misji co najprawdopodobniej wywinduje całkowity koszt misji pona 1 miliard dolarów. W ogłozeniu potwierdzono także, że do czasu startu NASA udostępni trzy izotopowe generatory termoelektryczne (MMRTG) do zasilania misji. Jednak dodanie systemów zasilania nuklearnego opóźni start misji do 2025 roku. Wybrana misja będzie czwartą w programie New Frontiers, który stanowi pośredni program między mniejszymi misjami Discovery a dużymi flagowymi misjami planetarnymi. New Horizons, która 14 lipca 2015 r. przemknęła w pobliżu Plutona była pierwszą misją z cyklu New Frontiers, a Juno, któa 4 lipca wejdzie na orbitę wokół Jowisza jest drugą. Trzecią z kolei misją z cyklu New Frontiers jest OSIRIS-REx, której start zaplanowano na wrzesień tego roku, a o której pisałem dzisiaj w nocy tutaj: [KLIK]. Źródło: spacenews

Instrument zbudowany przez studentów - już na pokładzie OSIRIS-REx

admin — Sat, 09 Jan 2016 23:56:08 +0000

Zbudowany przez studentów instrument został właśnie zainstalowany na pokładzie przygotowywanej przez NASA misji Origins, Spectral Interpretation, Resource Identification, Security-Regolith Explorer czyli w skrócie OSIRIS-REx.

REXIS (Regolith X-ray Imaging Spectrometer) będzie miał za zadanie ocenę obfitości pierwiastków chemicznych na powierzchni planetoidy Bennu, uzupełniając nie jako zebrane dane za pomocą dwóch innych instrumentów mapującyh związki chemiczne i minerały. "Studenci włożyli niesamowicie dużo pracy, aby dojść do tego momentu," powiedział Mike Donnelly, menedżer projektu OSIRIS-REx z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt w stanie Maryland. "To niesamowite osiągnięcie, gdy uda się opracować instrument i zainstalować go na pokładzie sondy zmierzającej ku planetoidzie." REXIS będzie obserwował emitowane przez Słońce promieniowanie rentgenowskie i ich oddziaływanie z materiałem pokrywającym powierzchnię planetoidy - regolitem. Powierzchnia odpowiada na uderzającą w nią energię reemitując to promieniowanie w zakresie rentgenowskim. Te wyemitowane z powierzchni promienie rentgenowskie mają energię charakterystyczną dla poszczególnych pierwiastków chemicznych. REXIS jest teleskopem, który rejestruje właśnie to promieniowanie rentgenowskie reemitowane przez powierzchnie przez co umożliwia stworzenie mapy obfitości różnych pierwiastków na powierzchni Bennu. W projekt REXIS zaangażowani są studenci i pracownicy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) oraz Harvard University z Cambridge. REXIS został wybrany w ramach konkursu na skonstruowany przez studentów instrument, który następnie poleci do planetoidy na pokładzie sondy OSIRIS-REx. W toku misji ponad 100 studentów będzie zaangażowanych w ten projekt. Studenci z Harvardu i MIT dokonają analizy danych z instrumentu w ramach swoich studiów. "Instrument REXIS osiągnął już swój główny cel - wyszkolenie nowego pokolenia naukowców i inżynierów,"powiedział Dante Lauretta, główny badacz OSIRIS-REx z University of Arizona w Tucson. "Ten zespół może być dumny ze swoich osiągnięć. Nie mogę się doczekać danych, które sonda dostarczy nt. planetoidy Bennu - dzięki nim dowiemy się więcej o chemii na powierzchni planetoidy." OSIRIS-REx będzie pierwszą amerykańską misją, która obejmuje pobranie próbki gruntu z planetoidy. Po starcie we wrześniu 2016 roku sonda OSIRIS-REx skieruje się w stronę bliskiej Ziemi planetoidy Bennu i pobierze z niej co najmniej 60 gram materiału powierzchniowego, który następnie wyśle w kierunku Ziemi do badań. Naukowcy przewidują, że Bennu może zawierać wiele cennych wskazówek dotyczących początków Układu Słonecznego i źródła wody i organicznych molekuł, które po jakimś czasie mogły dotrzeć na Ziemię. Więcej informacji można uzyskać na stronie misji: http://www.nasa.gov/osiris-rex lub http://www.asteroidmission.org Źródło:NASA

Ostatnia szansa na kontakt z lądownikiem Philae

admin — Sat, 09 Jan 2016 16:35:41 +0000

Naukowcy rozpoczęli w piątek manewr ostatniej szansy, który może pozwolić się z od dawna milczącym lądownikiem opuszczonym ponad rok temu na powierzchnię jądra komety 67P Czuriumow-Gerasimienko.

Będący jednym z elementów misji Rosetta realizowanej przez Europejską Agencję Kosmiczną lądownik Philae dostarczył nam niesamowitych danych naukowych - i kilku momentów przerażenia spowodowanych trudnym lądowaniem na powierzchni komety w listopadzie 2014 roku. Jednak minęło już ponad sześć miesięcy od momentu, kiedy inżynierowie z centrum kontroli misji DLR w Darmstadt po raz ostatni skomunikowali się z Philae i szanse na nawiązanie kontaktu szybko się zmniejszają wraz z oddalaniem się sondy i komety od Słońca. "Ostatni wyraźny sygnał aktywności lądownika Philae otrzymano 9 lipca 2015 roku," oświadczyła Niemiecka Agencja Kosmiczna. "Od tego czasu lądownik nie dał znaku życia." Naukowcy wysłali do lądownika o rozmiarach pralki polecenie uruchomienia koła zamachowego, które wykorzystywane było do stabilizacji próbnika podczas lądowania. Tym razem mają nadzieję, że uruchamiając je "strzepie pył z paneli słonecznych i lepiej ustawi się względem Słońca," tłumaczy menedżer projektu technicznego Koen Geurts. Możliwe jednak, że polecenie - przesłane za pośrednictwem sondy Rosetta - nigdy nie dotrze do lądownika Philae. Jeżeli tak się stanie podjęte zostanie kilka kolejnych prób. "Przyznajemy, że jest to ruch desperacki," mówi agencji AFP Philippe Gaudon z francuskiej agencji kosmicznej. "Prawdopodobieństwo uruchomienia lądownika jest bardzo małe." Menedżerowie misji wierzą, że jeden z dwóch radioprzekaźników lądownika i jeden z dwóch odbiorników nie działają prawidłowo. Pozostałe dwa także mogą już nie pracować. Okno możliwości skontaktowania się z Philae zamknie się na zawsze pod koniec stycznia, gdy kometa i towarzyszący jej sprzęt znajdzie się ok. 300 milionów kilometrów od Słońca. Wtedy to temperatura osiągnie wwartość -51 stopni Celsjusza, próg poniżej którego Philae nie będzie już pracował. Źródło: AFP

Kwazar wykorzystał cały gaz w otoczeniu i się wyłączył

admin — Sat, 09 Jan 2016 09:30:36 +0000

Astronomowie analizujący dane z Sloan Digital Sky Survey (SDSS) ogłosili, że w jednym z odległych kwazarów wyczerpały się zapasy gazu.

Wyniki opisane 8 stycznia podczas spotkania American Astronomical Society w Kissimmee na Florydzie wyjaśniają dlaczego kwazar SDSS J1011+5442 uległ tak dramatycznym zmianom w ciągu zaledwie kilku lat między obserwacjami. "Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że na niebie nic się nie zmienia," mówi profesor astronomii Scott Anderson z University of Washington, który jest głównym badaczem przeglądu spektroskopowego SDSS. "Dzięki SDSS mamy okazję dostrzec zmiany, które właście zachodzą." Kwazary to zwarte obszary w centrach dużych galaktyk zazwyczaj otaczające masywną czarną dziurę. Czarna dziura w centrum J1011+5442 ma masę 50 milionów mas Słońca. Pożerając olbrzymie ilości superogorącego gazu czarna dziura emituje olbrzymie ilości promieniowania i fal radiowych. Gdy astronomowie SDSS wykonywali pierwsze obserwacje J1011+5442 w 2003 roku wykonali pomiary widma kwazaru, co pozwoliło na zrozumienie właściwości gazu pochłanianego przez czarną dziurę. Bardzo wyraźna linia wodoru alfa w widmie pozwoliła określić jak duża ilość gazu wpada do centralnej czarnej dziury. Na początku 2015 roku SDSS ponownie wykonał widmo tego kwazaru i dostrzegł ogromny spadek między danymi z 2003 a 2015 roku. Przez te 12 lat zespół wykonywał dodatkowe obserwacje za pomocą innych teleskopów, aby określić okres zmian. "Różnica była zaskakująca i niespotykana," powiedział doktorant astronomii na UW John Ruan. "Emisja H-alfa spadła o czynnik 50 w okresie krótszym niż 12 lat i kwazar zaczął teraz wyglądać jak normalna galaktyka." Zmiana była na tyle duża, że wśród współpracowników SDSS i społeczności astronomicznej kwazar ten znany był jako "kwazar zmieniający wygląd." Czarna dziura wciąż tam jest jednak w ciągu ostatnich 10 lat najprawdopodobniej pochłonęła cały gaz w swoim otoczeniu. Fakt braku gazu wokół czarnej dziury uniemożliwił zespołowi SDSS wykonanie spektroskopowej sygnatury kwazaru. "To pierwszy raz, kiedy udało nam się zaobserwować tak gwałtowne wyłaczenie kwazaru," mówi główny autor Jessie Runnoe, post-doc na Pennsylvania State University. Zanim Runnoe, Ruan i ich współpracownicy mogli dojść do tgo wniosku musieli wykluczyć dwie inne możliwości. Gęsta warstwa pyłu mogłaby przejść przez centralną część galaktyki zasłaniając czarną dziurę w jej centrum. Stwierdzono jednak, że żaden obłok pyłu nie może poruszać się na tyle szybko, aby spowodować 50-krotny spadek jasności w ciągu zaledwie 2 lat. Inną możliwością byłoby stwierdzenie, że jasny kwazar obserwowany w 2003 roku był tylko tymczasowym rozbłyskiem spowodowanym rozerwaniem przez czarną dziurę pobliskiej gwiazdy. Mimo, że w wielu przypadkach to wytłumaczenie się utrzymało, to nie da się w ten sposób wytłumaczyć faktu, że ten kwazar świecił bardzo jasno przez wiele lat zanim się wyłączył. W związku z tym zespół stwierdził, że kwazar wykorzystał cały gorący gaz w bezpośrednim otoczeniu co spowodowało gwałtowny spadek jasności. "W praktyce kwazarowi skończyło się pożywnie, przynajmniej na razie," mówi Runnoe. "Mieliśmy szczęście, że udało nam się zaobserwować to zdarzenie tuż przed i po." Kwazar zmieniający wygląd to pierwsze duże odkrycie ogłoszone w ramach spektroskopowego przeglądu Time-Domain Spectroscopic Survey, jednego z elementów czwartej fazy SDSS,która potrwa przez kolejne kilka lat. "Udało nam się odkryć ten kwazar ponieważ postanowiliśmy przeanalizować tysiące kwazarów badanych już wcześniej," powiedział Anderson. "To odkrycie było możliwe ponieważ SDSS to bardzo obszerny przegląd i trwa już tak długo." Więcej informacji: mnras.oxfordjournals.org/content/455/2/1691.short Źródło: University of Washington https://youtu.be/e87P6sQVLc0

Sonda Juno: aktualizacja postępów misji

admin — Sat, 09 Jan 2016 09:23:36 +0000

Gdzie jest Juno? Aktualnie, 8 stycznia 2016 roku sonda Juno znajduje się ok. 735 milionów kilometrów od Ziemi. Opóźnienie w odbiorze sygnału z Juno wynosi aktualnie 41 minut.

Juno przemieszcza się z prędkością ok. 25 kilometrów na sekundę w stosunku do Ziemi, 7.6 km/s w stosunku do Słońca i 5.4 km/s w stosunku do Jowisza. Juno przemierzyła dotychczas 2.73 mld km lub 18.23 AU od momentu startu. Przed wejściem na orbitę Jowisza Juno musi przebyć jeszcze 104 mln km czyli 0.7 AU. Stan sondy Juno oceniany jest na perfekcyjny, wszystkie instrumenty pracują prawidłowo. Juno doleci do gazowego olbrzyma 4 lipca 2016 roku (o godzinie 7:47 PT). Kolorowa kamera zainstalowana na pokładzie sondy Juno nawana JunoCam umożliwia opinii publicznej udział w wirtualnym zespole analizującym zdjęcia. Czy wiedziałeś? Podczas najbliższego przelotu sonda Juno znajdzie się zaledwie 5000 km nad szczytami chmur Jowisza. W tym celu musi przelecieć przez niszczące pasy radiacyjne planety. Źródło: SwRI

Hubble obserwuje supermasywną i supergłodną galaktykę

admin — Fri, 08 Jan 2016 17:00:29 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przedstawia spiralną galaktykę NGC 4845 znajdującą się ponad 65 milionów lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Panny. Orientacja galaktyki wyraźnie odkrywa spiralną naturę galaktyki: płaski i wypełniony pyłem dysk rozciągający się wokół jasnego zgrubienia centralnego.

Jasne centrum NGC 4845 zamieszkuje gigantyczna wersja czarnej dziury znana jako supermasywna czarna dziura. Obecność czarnej dziury w odległej galaktyce takiej jak NGC 4845 można potwierdzić z jej wpływu na najbliższe centrum gwiazdy. To właśnie tw gwiazdy doświadczają silnego przyciągania grawitacyjnego ze strony czarnej dziury i przemykają w pobliżu centrum galaktyki dużo szybciej niż gdyby czarnej dziury tam nie było. Badając ruchy tych centralnych gwiazd astronomowie mogą oszacować masę czarnej dziury - w przypadku NGC 4845 masa czarnej dziury szacowana jest na setki tysięcy mas Słońca. Ta sama technika została także wykorzystana do odkrycia supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej - Sagittarius A* - której masa szacowana jest na cztery miliony mas Słońca. Centrum galaktyki NGC 4845 jest nie tylko supermasywne, ale także super-głodne. W 2013 roku badacze obserwowali inną galaktykę, gdy zaobserwowali jasny rozbłysk w centrum NGC 4845. Rozbłysk pochodził z centralnej czarnej dziury, która rozrywała obiekt o masie wielokrotnie większej od Jowisza. Brązowy karzeł lub duża planeta po prostu za bardzo zbliżyły się do czarnej dziury i zostały pożarte przez głodne jądro NGC 4845. Źródło: NASA

Dawny obłok gazu może zawierać ślady pierwszych gwiazd we Wszechświecie

admin — Fri, 08 Jan 2016 16:12:59 +0000

Badacze z Australii i USA odkryli odległy, dawny obłok gazu, który może zawierać sygnaturę pierwszych gwiazd, które powstały we Wszechświecie.

Obłok gazu odznacza się ekstremalnie niską zawartością ciężkich pierwiastków - takich jak węgiel, tlen czy żelazo - zaledwie 0.001 ich obfitości w Słońcu. Obiekt zlokalizowano wiele miliardów lat świetlnych od Ziemi i docierający do nas obraz pochodzi z okresu zaledwie 1.8 miliarda lat po Wielkim Wybuchu. Obserwacje wykonano za pomocą Bardzo Dużego Teleskopu w Chile. "Ciężkie pierwiastki nie powstały w Wielkim Wybuchu, powstały dopiero później, w pierwszych gwiazdach," mówi główny badacz dr Neil Crighton ze Swinburne University of Technology Centre for Astrophysics and Supercomputing. "Pierwsze gwiazdy powstały z całkowicie czystego gazu i astronomowie uważają, że za ich powstanie odpowiadają zupełnie inne procesy niż obecnie." Naukowcy uważają, że wkrótce po uformowaniu te pierwsze gwiazdy - znane także jako gwiazdy populacji III - eksplodowały w potężnych wybuchach supernowej, wzbogacając otaczające je czyste obłoki o ciężkie pierwiastki. Właśnie te obłoki przenoszą chemiczny zapis pierwszych gwiazd i ich eksplozji - stanowią swego rodzaju odciski palców pierwszych gwiazd. "Wcześniej odkrywane przez naukowców obłoki gazu wykazywały wyższe poziomy wzbogacenia ciężkimi pierwiastkami, więc prawdopodobnie były zanieczyszczone kolejnymi pokoleniami gwiazd, przez co sygnatury pierwszych gwiazd były wciąż ukryte dla naszych instrumentów," powiedział dr Crighton. "To pierwszy obłok charakteryzujący się niewielką zawartością ciężkich pierwiastków. Tego oczekiwaliśmy po obłokach wzbogaconych jedynie przez pierwsze gwiazdy," powiedział prof. Michael Murphy, współautor opracowania ze Swinburne. Badacze mają nadzieję znaleźć więcej takich systemów, co pozwoli na porównanie stosunku obfitości kilku różnych rodzajów pierwiastków. "W tym obłoku możemy zmierzyć stosunek obfitości dwóch pierwiastków - węgla i krzemu. Jednak otrzymywane wartości nie rozstrzygają ostatecznie czy obłok został wzbogacony jedynie przez pierwsze gwiazdy, możliwe jest także wzbogacenie pochodzące od kolejnych generacji gwiazd," powiedział koklejny współautor opracowania - prof. John O'Meara z Saint Michael's College w Vermont, USA. "Odkrywając kolejne obłoki, w których będziemy w stanie wykryć więcej pierwiastków, będziemy w stanie przetestować ten unikalny schemat obfitości, którego znalezienia oczekujemy w obłokach wzbogaconych jedynie przez pierwsze gwiazdy." Artykuł naukowy zostanie opublikowany w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters w dniu 13 stycznia 2016 roku i jest dostępny online w formie pre-printu pod adresem: http://arxiv.org/abs/1512.00477 Źródło: phy.so

Kepler świętuje potwierdzenie istnienia 1000. planety pozasłonecznej

admin — Fri, 08 Jan 2016 14:18:50 +0000

Jak wiele gwiazd podobnych do Słońca posiada planety podobne do Ziemi? Kosmiczny Teleskop Kepler bezustannie monitoruje ponad 150 000 gwiazd i jak dotąd dostarczył naukowcom ponad 4000 kandydatów na planety wymagających dalszych badań - tysięczna planeta właśnie została zweryfikowana.

Korzystając z danych z Keplera naukowcy dotarli do tej okrągłej liczby po potwierdzeniu, że osiem kandydatów na planety po głębszej analizie, faktycznie jest planetami. Zespół Keplera jednocześnie do kategorii potencjalnych planet dodał kolejne 554 obiekty, z których sześć ma masę podobną do masy Ziemi i znajduje się w ekosferze wokół gwiazd podobnych do Słońca. Trzy z ostatnio potwierdzonych planet znajduje się w ekosferze wokół swoich gwiazd, czyli w odległości, w której na powierzchni planety może występować woda w stanie ciekłym. Z tych trzech dwie prawdopodobnie są skaliste, tak jak Ziemia. "Każde wyniki uzyskane za pomocą teleskopu Kepler zbliżają nas o jeden krok do odpowiedzi na pytanie czy jesteśmy sami we Wszechświecie," powiedział John Grunsfeld, zastępca administratora NASA w Dyrektoracie Misji Naukowych w Waszyngtonie. "Zespół Keplera i skupiająca się wokół niego społeczność naukowa uzyskuje imponujące wyniki analizując dane z tego wiekowego obserwatorium." Aby określić, czy planeta jest skalista czy gazowa naukowcy muszą znać jej rozmiar i masę. W przypadkach w których masy nie można określić bezpośrednio naukowcy mogą zorientować się z czego planeta jest wykonana opierając się na jej rozmiarze. Dwie z nowo potwierdzonych planet - Kepler-438b oraz Kepler-442b charakteryzują się średnicą mniejszą niż 1.5 średnicy Ziemi. Kepler-438b znajduje się 475 lat świetlnych od Ziemi, jest 12 procent większa od Ziemi i okrąża swoją gwiazdę z okresem 35.2 dni. Kepler-442b znajdujący się 1100 lat świetlnych od nas jest 33% większy od Ziemi i okrąża swoją gwiazdę w 112 dni. Zarówno Kepler-438b oraz Kepler-442b krążą wokół gwiazd mniejszych i chłodniejszych niż nasze Słońce, co sprawia, że ich ekosfery znajdują się bliżej gwiazdy niż w Układzie Słonecznym. Artykuł naukowy opisujący odkrycie został zaakceptowany do publikacji w czasopiśmie Astrophysical Journal. Dzięki odkryciu kolejnych 554 kandydatów na planety w danych zebranych podczas oberwacji Keplera z okresu między majem 2009 roku a kwietniem 2013 roku, zespół Kepler powiększył liczbę kandydatów do 4175 obiektów. Osiem z nowych kandydatów ma rozmiary rzędu 1-2 rozmiarów Ziemi o okrąża swoje gwiazdy w ekosferze. Z tych ośmiu kandydatów szerść krąży wokół gwiazd podobnych do Słońca pod względem rozmiaru i temperatury. Wszystkie 554 obiekty wymagają dalszych obserwacji i analiz zanim zostaną zweryfikowane jako planety. "Kepler zbiera dane od czterech lat - to wystarczająco długo, abyśmy mogli teraz wyłuskać z tych danych planety o rozmiarach Ziemi okrążające swoje gwiazdy w ciągu jednego ziemskiego roku," mówi Fergal Mullally, naukowiec z SETI Institute w Ames, który kieruje analizą nowego katalogu kandydatów. "Jesteśmy co raz bliżej znalezienia bliźniaczki Ziemi krążącej wokół gwiazdy podobnej do Słońca. Takich planet właśnie szukamy." Wyniki jego prac zostały złożone do publikacji w czasopiśmie Astrophysical Journal Supplement. Źródło: NASA/ApJ/ApJS

NASA mierzy masę ekstremalnie masywnej młodej gromady galaktyk

admin — Fri, 08 Jan 2016 07:10:26 +0000

Astronomowie w oparciu o dane z trzech największych obserwatoriów NASA wykonali jak dotąd najbardziej szczegółowe badania ekstremalnie masywnej młodej gromady galaktyk. Gromada znajdująca się 10 miliardów lat świetlnych od Ziemi ma masę 500 bilionów mas Słońca. Obiekt ten istotnie wpływa na nasze zrozumienie w jaki sposób powstawały i ewoluowały tego typu megastruktury we wczesnym Wszechświecie.

Gromada galaktyk o nazwie IDCS J1426.5+3508 (w skrócie IDCS 1426) jest od nas na tyle oddalona, że odbierane od niej światło zostało wyemitowane, gdy Wszechświat miał zaledwie 1/4 swojego obecnego wieku. To najmasywniejsza gromada galaktyk odkryta w tak wczesnym Wszechświecie. Po raz pierwszy odkryta przez Kosmiczny Teleskop Spitzer w 2012 roku, gromada IDCS 1426 obserwowana była przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a oraz Obserwatorium Keck na Mauna Kea na Hawajach w celu określenia jej odległości od Ziemi. Obserwacje przeprowadzone przez Combined Array for Milimeter Wave Astronomy wskazywały, że gromada była ekstremalnie masywna. Nowe dane dostarczone przez Obserwatorium Rentgenowskie Chandra potwierdzają masę tej gromady galaktyk oraz fakt, że 90% tej masy stanowi ciemna materia, tajemnicza substancja odkryta jak dotąd tylko pośrednie poprzez swoje przyciąganie grawitacyjne oddziałujące na normalną materię składającą się z atomów. "Tym odkryciem naprawdę przesuwamy granice," mówi Mark Brodwin z University of Missouri w Kansas City, który kierował badaniami. "Jako jedna z najwcześniejszych masywnych struktur, które powstały we Wszechświecie, ta gromada bardzo wysoko ustawia poprzeczkę dla teorii, które próbują wyjaśnić ewolucje gromad i galaktyk." Gromady galaktyk to największe obiekty we Wszechświecie utrzymywane grawitacyjnie. Ze względu na ich olbrzymie rozmiary naukowcy uważają, że ich powstanie powinno zająć kilka miliardów lat. Odległość IDCS 1426 sprawia, że astronomowie obserwują jak ona wyglądała gdy Wszechświat miał zaledwie 3.8 miliarda lat co oznacza, że gromada jest bardzo młoda. Dane zebrane przez obserwatorium Chandra odkrywają jasne węzły promieniowania rentgenowskiego w pobliżu środka gromady, jednak nie dokładnie w jej centrum. To niesamowicie gęste jądro zostało zostało wyrwane z centrum gromady prawdopodobnie w wyniku połączenia z inną rozwijającą się gromadą 500 milionów lat wcześniej. Takie połaczenie mogłoby sprawić, ze emitujący promieniowanie rentgenowskie gorący gaz zostałby zaburzony. "Połączenia z innymi grupami i gromadami galaktyk powinny być dużo bardziej powszechne na wczesnych etapach rozwoju Wszechświata," powiedział współautor opracowania Michael McDonald z MIT w Cambridge. "Najprawdopodobniej tego rodzaju proces odegrał istotną rolę w gwałtownym uformowaniu się tej młodej gromady." Poza jądrem, w pozostałej części gromady gorący gaz wydaje się równomiernie i symetrycznie rozłożony. To kolejna wskazówka tego, że IDCS 1426 powstała bardzo szybko. Co więcej astronomowie znaleźli dowody na to, że ilość pierwiastków cięższych od wodoru i helu w gorącym gazie jest wyjątkowo niska. To wskazuje na fakt, że ta gromada galaktyk może wciąż wzbogacać się o cięższe pierwiastki wraz z kolejnymi wybuchami supernowych do których dochodzi w należących do gromady galaktykach. "Obecność masywnych gromad galaktyk we wczesnym Wszechświecie nie wpływa na nasze rozumienie kosmologii," powiedział współautor opracowania Anthony Gonzalez z University of Florida w Gainesville. "Jednocześnie daje nam to dużo więcej informacji pozwalających na doprecyzowanie naszych modeli." Mamy także dowody na występowanie innych masywnych gromad galaktyk we wczesnym Wszechświecie, jednak żadna z nich nie dorównuje obiektowi IDCS 1426 pod kątem dużej masy i młodego wieku. Do określenia masy użyto trzech niezależnych metod. Wyniki badań zostały zaprezentowane podczas 227. spotkania American Astronomical Society w Kissimmee na Florydzie. Artykuł opisujący te wyniki został zaakceptowany do publikacji w czasopiśmie The Astrophysical Journal i jest dostępny online. Źródło: NASA/JPL

Curiosity przesyła niesamowite zdjęcia zawietrznej strony jednej z wydm

admin — Thu, 07 Jan 2016 10:22:13 +0000

Marsjański łazik Curiosity, który aktualnie jako pierwszy pojazd w historii bada z bliska pozaziemską wydmę, przesłał na Ziemię niesamowite zdjęcia stromego zbocza wydmy. Osuwający się po zboczu piasek spowodował powstanie osobliwych kształtów, zupełnie innych od falistych łuków widocznych po nawietrznej stronie wydmy.

Panoramiczne zdjęcia przedstawiające strome zbocze wydmy nazwanej "Namib Dune" dostępne są pod poniższymi adresami: http://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA20284 http://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA20281 Naukowcy wykorzystują łazik Curiosity do badania wydm Bagnold, sieci ciemnych wydm pokrywających na pónocny-zachód od Mt. Sharp - góry, na którą Curiosity stopniowo się wspina. Cechą charakterystyczną, która odróżnia prawdziwe wydmy od innych ukształtowanych przez wiatr struktur piasku jest strome zawietrzne zbocze. To tutaj piasek nawiewany po nawietrznej stronie wydmy nagle osiąga miejsce, w którym sama wydma osłania go od wiatru. Ziarna piasku zaczynają opadać ku powierzchni i powoduję powstanie co raz bardziej stromego zbocza na którym od czasu do czasu dochodzi do mini-lawin. Czytaj dalej na portalu Urania: http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/curiosity-przesyla-zdjecia-zawietrznej-strony-wydmy-namib-2143.html

Właściwości obłoków z których powstają gwiazdy

admin — Tue, 19 Jan 2016 10:30:43 +0000

Gwiazdy podobne do Słońca rozpoczynają swoje życie jako chłodne, gęste jądra obłoków pyłowo-gazowych, które ulegają kolapsowi pod wpływem grawitacji aż do momentu rozpoczęcia w ich środku reakcji termojądrowych. Owe jądra obłoków często posiadają masę setki, a nawet tysiące razy większą od masy Słońca, a gęstość gazy jest tysiąckrotnie większa niż w typowej przestrzeni międzygwiezdnej (zazwyczaj jedna cząsteczka na centymetr kwadratowy). Jak dotąd niewiele wiemy o samym procesie kolapsu - nie wiemy ile gwiazd powstaje z takiego kolapsu czy o czynnikach determinujących ich masę. Nie wiemy także jaka jest skala czasowa takiego kolapsu. Wszak materia może po prostu opadać ku środkowi jądra jednak w większości realistycznych scenariuszy takie opadanie jest utrudniane przez ciśnienie gorącego gazu, turbulencje, pola magnetyczne i różne kombinacje wszystkich tych czynników. Astronomowie aktywnie badają te kwestie obserwując bardzo młode gwiazdy w trakcie ich powstawania. Niemniej jednak pył obecny w tych obłokach sprawia, że gwiazdy są niewidoczne w zakresie optycznym, i aby je obserwować trzeba skupić się na promieniowaniu podczerwonym, submilimetrowym czy radiowym. Na wczesnych etapach powstawania gwiazdy, taki swoisty embrion gwiezdny podgrzewa otaczający go pył do temperatur między 10 a 30 K, kiedy to wiatry gwiezdne i promieniowanie rozwiewają otaczającą ją materię i pozwalają ujrzeć nowonarodzoną gwiazdę. Andres Guzman i Howard Smith - astronomowie z CfA (Harvard) wraz ze współpracownikami zakończyli analizę 3246 jąder, w których powstają gwiazdy. Jest to jak dotąd największa przebadana próbka tego typu obiektów. Same chłodne jądra obłoków zostały odkryte w ramach przeglądu nieba w zakresie promieniowania submilimetrowego APEX. Następnie obserwowano w nich szesnaście submilimetrowych linii widmowych; informacje widmowe pozwoliły astronomom na określenie odległości do każdego obłoku, jak również na zbadanie ich składu chemicznego i ruchu gazu w ich wnętrzach. Nowy artykuł naukowy łączy te wyniki z pomiarami w dalekiej podczerwieni wykonanymi w ramach przeglądu nieba za pomocą Kosmicznego Obserwatorium Herschel. Dane z Herschela pozwoliły naukowcom na obliczenie gęstości, masy i temperatury pyłu w każdym obłoku; obszerny zestaw danych umożliwił wykonanie porównań statystycznych między obłokami. Źródła promieniowania w próbce można podzielić na cztery kategorie: spokojne zagęszczenia - o najniższej temperaturze (16.8K) i najsłabszej emisji w podczerwieni, zagęszczenia protogwiezdne - które są źródłami z najmłodszymi identyfikowalnymi obiektami gwiezdnymi, regiony zjonizowanego wodory - które są jądrami, w których gwiazdy zjonizowały część otaczającego je gazu, oraz jądra foto-dysocjacyjne - najgorętsze ze wszystkich, gdzie temperatura pyłu osiąga 28K i które są bardziej odewoluowanymi i jaśniejszymi obiektami od jąder zjonizowanego wodoru. Mimo, że te grupy niejako nakładają się na siebie w zakresie poszczególnych właściwości, duża próbka umożliwiła naukowcom określenie, że w spokojnych zagęszczeniach temperatura pyłu wzrasta ku zewnętrznym obszarom, podczas gdy temperatury w jądrach protogwiezdnych i jądrach zjonizowanego wodoru wzrasta wraz ze zbliżaniem się do wnętrza - co zgadza się z przewidywaniami, że są one ogrzewane od środka. Jądra zjonizowanego wodoru także charakteryzują się szybszym wzrostem gęstości pyłu niż jądra spokojne. Badanie pozwoliło także na zidentyfikowanie populacji szczególnie chłodnych i ciemnych w podczerwieni obiektów, które prawdopodobnie wciąż są w stadium kontrakcji lub z jakiegoś powodu proces formowania gwiazd został w nich przerwany. Nowy artykuł i dołączony do niego katalog obiektów to dopiero początek - teraz po dokładnym scharakteryzowaniu pyłu we wszystkich tych obiektach astronomowie mogą powiązać skład chemiczny z temperaturą pyłu i badać podgrupy, które mogą prowadzić do powstawania obiektów o różnych masach. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/abs/1511.00762

Źródło: Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics / phys.org

Hubble obserwuje potężne łączenie galaktyk - NGC 3597

admin — Tue, 19 Jan 2016 08:09:35 +0000

Przedmiotem powyższego zdjęcia wykonanego za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (NASA/ESA) jest obiekt znany jako NGC 3597. Jest to efekt zderzenia dwóch sporych rozmiarów galaktyk, który stopniowo staje się olbrzymią galaktyką eliptyczną. Tego typu galaktyki stawały się coraz powszechniejsze we Wszechświecie w toku jego ewolucji, gdy mniejsze galaktyki łączyły się ze sobą w większe struktury galaktyczne. NGC 3597 znajduje się około 150 milionów lat świetlnych w gwiazdozbiorze Pucharu. Astronomowie badają NGC 3597, aby dowiedzieć się o mechanizmach formowania się galaktyk eliptycznych - wiele z nich początki swojego istnienia mają dużo wcześniej w historii Wszechświata. Starsze galaktyki eliptyczne zwane są często przez astronomów "czerwonymi i umarłymi" (red and dead), ponieważ w tych rozdętych galaktykach nie powstają już nowe, niebieskie gwiazdy i składają się one głównie ze starych i czerwonych populacji gwiezdnych. Jeszcze przed wejściem w okres niedołęstwa niektóre dopiero co powstałe galaktyki eliptyczne doświadczają ostatniego przebłysku młodości - tak też jest w przypadku NGC 3597. Zderzające się ze sobą galaktyki łączą swoje wspólne zasoby gazu i pyłu, aby znów choć przez chwilę intensywnie produkować nowe gwiazdy. Część tej materii kończy w gęstych kieszeniach gazowo-pyłowych zwanych proto-gromadami kulistymi - wiele takich obiektów można zaobserwować wewnątrz NGC 3597. Takie kieszenie z czasem ulegną kolapsowi w pełnowymiarowe gromady kuliste, olbrzymie kuliste zgromadzenia gwiazd krążące wokół centrum galaktyki niczym satelity upakowane milionami gwiazd. Źródło: NASA

Czy supermasywne czarne dziury powstają z supermasywnych gwiazd?

admin — Mon, 18 Jan 2016 06:45:10 +0000

Supermasywne czarne dziury (SMBH) charakteryzujące się masą od milionów do miliardów mas Słońca można znaleźć w centrach wszystkich dużych galaktyk. Są wszędzie, bezpośrednio związane ze swoimi galaktykami macierzystymi karmią się gwiazdami, są wyrzucane ze swoich galaktyk, a czasami nawet łączą się ze sobą. Niemniej jednak wciąż nie wiemy w jaki sposób powstają. Powstaje zatem kolejne pytanie: w jaki sposób zatem powstają supermasywne gwiazdy? Ponownie natykamy się na ten sam problem: czy promieniowanie gorącego gazu wokół rosnącej gwiazdy nie odetnie dopływu gazu zanim gwiazda rozrośnie się do SMS? Mamy tutaj do czenienia z dwoma procesami: dostawy świeżego gazu (akrecja) oraz opadanie gazu na powierzchnię rosnącej gwiazdy (kontrakcja Kelvina-Helmholtza). Jeżeli proces opadania gazu na powierzchnie będzie się przeciągał gwiazda ulegnie kontrakcji i wzrośnie jej temperatura. Intensywne promieniowanie gorącej gwiazdy będzie wtedy w stanie zablokować dopływ otaczającego ją gazu. Autorzy przewidują, że jeżeli gwiazda będzie nabierała masy szybciej niż ~0.04 masy Słońca rocznie (swego rodzaju wartość graniczna tempa przyrostu), świeży gaz nie zdąży się ustabilizować na gwieździe, a będzie się nawarstwiał na jej powierzchni. Powierzchnia takiej gwiazdy będzie się zwiększała wraz ze wzrostem masy (etap 'superolbrzymiej protogwiazdy'). Zwiększanie rozmiarów skutkuje niemalże stałą niską temperaturą powierzchni (ok. 5000 K), tak więc promieniowanie emitowane przez gwiazdę nie będzie zbyt intensywne. Wydaje się, że oto mamy działający sposób tworzenia SMSów! Ta sama grupa badawcza rozwija tą ideę w najnowszym artykule i zadaje pytanie: czy ten schemat powstawania SMSów jest realistyczny? Autorzy podchodzą do tematu rozważając wyizolowany obłok gazowy, z którego powstaje masywna gwiazda (SMSy mogą powstawać także w zderzeniach dwóch galaktyk). Wykorzystując symulacje numeryczne śledzą kolaps masywnego obłoku gazowego w małą gwiazdę otoczoną dużym dyskiem gazowym i obserwują jak szybko gaz z dysku opada na centralną gwiazdę. Powyższy rysunek przedstawia gęstość powierzchniową gazu na różnych etapach symulacji. Grudkowata i włóknista gęstość gazu jest wyraźna na wszystkich ujęciach z uwagi na niestabilność grawitacyjną - to samo zjawisko, które może prowadzić do powstawania planet wokół gwiazdy. Zagęszczenia i włókna gazu ewoluują bardzo dynamicznie bezustannie powstając i ulegając zniszczeniu czy opadnięciu na gwiazdę. Aby sprawdzić czy SMS może faktycznie powstać z takiego niejednorodnego dysku, spójrzmy jak szybko gaz opada na gwiazdę. Górny niebieski wykres na powyższym rysunku przedstawia ewolucję w czasie tempa wzrostu gwiazdy. Czarną przerywaną linią zaznaczono wyżej określoną wartość graniczną. Widzimy wyraźnie, że tempo wzrostu drastycznie się waha i bardzo często przekracza tą wartość, lecz uśrednione w aczasie wartości tempa wzrostu oznaczone przez czerwoną i zieloną linię w dużej mierze pozostają nad wartością graniczną. Czy można zatem wierzyć uśrednionemu w czasie tempu nabierania masy? Czy gwiazda ulega kontrakcji i tym samym zatrzymuje swój wzrost gdy tempo spada poniżej wartości granicznej? Wstawiając tempo wzrostu (górna niebieska linia) do szczegółowego modelu ewolucji gwiazdy autorzy potwierdzili, że rzeczywiście powierzchnia gwiazdy rośnie monotonicznie utrzymując niską temperaturą mimo częstych spadków poniżej wartości granicznej. Wyniki wskazują, że tego rodzaju system gwiazda-dysk może faktycznie być miejscem powstawania SMSów. Więcej informacji:

artykuł naukowy - http://arxiv.org/abs/1511.06080

Źródło: Benny Tsang / astrobites / MNRAS

Czwarta nieudana próba lądowania Falcona 9 na platformie oceanicznej

admin — Sun, 17 Jan 2016 21:21:31 +0000

Pierwszy człon rakiety Falcon 9 uległ dzisiaj zniszczeniu podczas próby lądowania na pływającej platformie na Oceanie Spokojnym - to czwarta tego typu nieudana próba lądowania na platformie. Niemniej jednak główny cel misji, która wystartowała dzisiaj z Bazy Sił Powietrznych Vandenberg w Kalifornii, został osiągnięty i wart 180 milionów dolarów amerykańsko-francuski satelita Jason-3 został poprawnie wyniesiony na orbitę skąd będzie badał wzrost poziomu mórz i oceanów. SpaceX potwierdził, że utracił połączenie wideo z pływającą platformą zanim rakieta podeszła do lądowania. Z tego też powodu nie można było obserwować samego momentu lądowania. Komentator SpaceX prowadzący relację z lądowania poinformował, że nagranie zostanie udostępnione w najbliższych godzinach. "Niestety rakieta nie stoi pionowo na platformie, jednak dobra wiadomość jest taka, że główny cel misji został osiągnięty," powiedział komentator odnosząc się tym samym do prawidłowego wyniesienia na orbitę amerykańsko-francuskiego satelity Jason-3. SpaceX próbuje udoskonalić technikę lądowań pierwszym członem rakiety tak, aby możliwe było ponowne ich wykorzystanie w przyszłości. Taka technologia pozwoli na wielokrotne obniżenie kosztów wynoszenia ładunków na orbitę. W grudniu pierwszy człon rakiety Falcon 9 prawidłowo wylądował na Przylądku Canaveral na Florydzie po wyniesieniu 11 satelitów na orbitę. Mimo, że lądowanie na oceanie jest trudniejsze do wykonania SpaceX uważa, że musi udoskonalić tą technikę, aby móc lądować swoimi rakietami w każdego rodzaju sytuacji. Jak dotąd kosztowne komponenty rakiet kosztujące setki milionów dolarów są wykorzystywane tylko jednokrotnie. Satelita naukowy Satelita Jason-3 wystartował na szczycie rakiety Falcon 9 z Bazy Sił Powietrznych Vandenberg w Kalifornii o godzinie 10:42 czasu lokalnego (1842 GMT). Celem jego misji jest przyjrzenie się jak globalne ocieplenie i wzrost poziomu mórz wpływa na prędkość wiatrów i prądów w odległości nawet 1 kilometra od wybrzeża. Wcześniejsze satelity były w stanie badać tą zależność z dokładnością do 10 kilometrów od wybrzeża. Technologia wykorzystywana w satelicie Jason-3 pozwoli na monitorowanie globalnych poziomów powierzchni mórz, tropikalnych cyklonów czy dokładniejsze opracowywanie prognoz klimatycznych. W trakcie trwającej pięć lat misji, dane z satelity będą także wykorzystywane do zarządzania połowami i badań nad wpływem ludzkości na oceany. Satelita jest owocem współpracy między National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), amerykańskiej agencji kosmicznej NASA, francuskiej agencji kosmicznej CNES (Centre National d'Etudes Spatiales) oraz European Organisation for the Exploitation of Meteorological Satellites (EUMETSAT). Źródło: AFP

Najnowsze zdjęcia Tytana, Enceladusa i Telesto wykonane przez Cassini

admin — Sun, 17 Jan 2016 09:31:11 +0000

W dniu wczorajszym sonda Cassini przeleciał w pobliżu Tytana wykorzystując jego grawitację do zwiększenia nachylenia swojej orbity i wyjścia ponad płaszczyznę pierścieni. Tym samym zakończył się wspaniały rok częstych spotkań z księżycami Saturna. W rzeczywistości - to tyle jeżeli chodzi o równikowe orbity sondy Cassini - w ramach misji nie ma już kolejnych zbliżeń, planowych bliskich przelotów w pobliżu innych księżyców niż Tytan, w pobliżu którego sonda musi się pojawiać do zmiany swojej orbity. Cassini nadal będzie wykonywała zdjęcia z większych odległości jednak na 2016 rok zaplanowano tylko trzy przeloty w pobliżu większych księżyców: w marcu sonda wykona zdjęcia Mimasa, a w listopadzie Tetydy i Enceladusa. Dlatego też warto zajrzeć na stronę ze zdjęciami przesłanymi przez sondę Cassini i rzucić okiem na najnowsze zdjęcia, które obejmują wiele zdjęć Enceladusa, Mimasa i mniejszych księżyców - szczególnie Telesto:

Niesamowite zdjęcie Enceladusa na tle Saturna:

Nie możemy także zapominać o Tytanie - poniżej jego najnowszy portret:

Val Klavans obrobił inne zdjęcie wykonane podczas tych samych obserwacji w filtrze metanowym, dzięki czemu możemy dostrzec powierzchnię tego księżyca.

Emily Lakdawalla wykonała poniższą mapę, abyście mogli zobaczyć jakie cechy geograficzne widoczne są na powyższym zdjęciu:

Wkrótce w archiwum pojawią się wszystkie zdjęcia z misji Cassini. Misja tej sondy zakończy się ostatecznie w 2017 roku wejściem w atmosferę planety. Zdecydowanie za szybko - tych zdjęć będzie brakowało przez długi czas. Miejmy nadzieję, że wkrótce Cassini znajdzie godnego następcę.

Źródło: E.Lakdawalla / Planetary Society

Chiny jako pierwsze wylądują na odwrotnej stronie Księżyca

admin — Sun, 17 Jan 2016 08:37:01 +0000

Chiny wyślą na Księżyc sondę, która za dwa lata jako pierwsza wyląduje na odwrotnej jego stronie - podały chińskie media. Odwrotna strona Księżyca to ta część Księżyca, która nigdy nie jest bezpośrednio widoczna z Ziemi. Mimo, że wielokrotnie była fotografowana (pierwsze zdjęcia tej strony dotarły na Ziemię w 1959 roku, nigdy nie została dokładniej zbadana. Jak informuje oficjalna chińska agencja prasowa Xinhua, sonda Chang'e-4 - nazwana tak na cześć bogini Księżyca w chińskiej mitologii - zostanie wysłana w kierunku naszego naturalnego satelity w 2018 roku.. "Lądownik Chang'e-4 wraz z łazikiem miękko wyląduje na odwrotnej stronie Księżyca i przeprowadzi pełną paletę badań zarówno w miejscu lądowania jak i w najbliższej okolicy," mówi kierownik ds. badań Księżyca Liu Jizhong. Pekin uważa wojskowy program kosmiczny za symbol swojej rosnącej pozycji na świecie i najnowocześniejszych technologii rozwijanych właśnie w Chinach. Jednak jak na razie w dużej mierze chiński program eksploracji Księżyca powtarza badania, które USA i Związek Radziecki przeprowadzały już kilkadziesiąt lat temu. "Wdrożenie misji Chang'e-4 pozwoli naszemu krajowi stać się liderem na polu eksploracji Księżyca. Takiej misji jak dotąd żaden inny kraj nie zorganizował," dodaje Liu. W 2013 roku na Księżyciu wylądował chiński łazik Yutu, a to dopiero początek, bowiem Pekin planuje stworzenie stałej stacji orbitalnej do 2020 roku, a następnie wysłanie człowieka na Księżyc. Loty kosmiczne stanowią "ważny dowód ogólnego potencjału kraju", powiedział agencji Xinhua Qian Yan dodając, że każdy sukces odniesiony w przestrzeni kosmicznej "znacznie rozbudzał dumę opinii publicznej z dokonań naukowych ojczyzny". Clive Neal - dyrektor Lunar Exploration Analysis Group przy NASA potwierdził nam, że misja Chang'e-4 to misja pionierska. "Jak dotąd nigdy nie badano odwrotnej strony Księżyca z powierzchni," powiedział w piątek agencji AFP. "Ten region Księżyca znacznie się różni od widocznej strony i znajduje się na nim największa 'dziura' w Układzie Słonecznym - Basen Biegun Południowy-Aitken" przedstawiony na zdjęciu powyżej, "w którym mogą być odsłonięte materiały tworzące płaszcz Księżyca oraz głębsze warstwy skorupy". Basen ten jest największym znanym kraterem uderzeniowym w Układzie Słonecznym przy średnicy 2500 kilometrów i głębokości 13 kilometrów. Wcześniejsze doniesienia chińskiej agencji informacyjnej Xinhua wskazywały na to, że Chiny mogą rozważać budowę pionierskiego radioteleskopu na odwrotnej stronie Księżyca. Źródło: DailyGalaxy / Xinhua News Agency Zdjęcie: apollo.sese.asu.edu

Komety nie tłumaczą 'obcej megastruktury' wokół gwiazdy!

admin — Sat, 16 Jan 2016 05:54:52 +0000

Jedna z najdziwniejszych gwiazd ubiegłego roku właśnie stała się jeszcze dziwniejsza. I tak - to wciąż może być obca cywilizacja. Gwiazda znana jako KIC 8462852 zdumiewa astronomów od kilku miesięcy, odkąd to zespół badaczy zauważył, że jej jasność spada w osobliwy sposób. Proponowane przez naukowców wytłumaczenia obejmowały zarówno chmurę komet jak i "obce megastruktury" (tzw. sferę Dysona). Teraz nowa analiza obserwacji historycznych wskazuje, że w ciągu ostatnich stu lat gwiazda stopniowo co raz bardziej przygasała - to sprawia, że naukowcy znowu zaczynają się drapać po głowach. Pierwsze informacje o tej nietypowej gwieździe pochodzą z Kosmicznego Teleskopu Kepler, który bezustannie obserwował region nieba w którym znajduje się gwiazda między 2009 a 2014 rokiem. Większość gwiazd wokół których krążą planety charakteryzuje się niewielkimi, regularnymi spadkami jasności gdy krążące wokół nich planety przechodzą na tle ich tarczy. Jednak w przypadku gwiazdy KIC 8462852 jest inaczej - jej jasność nieregularnie spadała przez całe cztery lata, czasami nawet o 20 procent. We wrześniu ubiegłego roku zespół badaczy pracujący pod kierownictwem Tabethy Boyajian z Yale University próbował znaleźć wytłumaczenie tego nietypowego sygnału. Wynikiem ich prac była teoria mówiąca o tym, że to duży obłok komet odpowiada za nieregularne spadki jasności. Zaledwie miesiąc później gwiazda trafiła na czołówki gazet na całym świecie, kiedy to Jason Wright z Pennsylvania State University wraz ze współpracownikami zaproponował w artykule naukowym, że "obce megastruktury" - satelity zaprojektowane do zbierania promieniowania gwiazdy mogą być odpowiedzialne za tak nietypowy sygnał. Teraz Bradley Schaefer z Louisiana State University odkrył, że owa nietypowa gwiazda jest jeszcze bardziej zaskakująca niż nam się wydawało. Gdy zespół Boyajian badał gwiazdę - wykorzystywał do tego dane z archiwum cyfrowo zeskanowanych płyt fotograficznych z ostatniego stulecia zebranych na Harvard University. W ten sposób starano się sprawdzić czy gwiazda zachowywała się tak nietypowo także w przeszłości. Niestety niczego takiego nie zauważono. Schaefer zdecydował się przyjrzeć tej gwieździe jeszcze raz. Uśrednił dane w pięcioletnie segmenty starając się zaobserwować powolne, długoterminowe trendy - okazało się, że między 1890 a 1989 rokiem jasność gwiazdy spadła o 20%. "Sam efekt jest niewielki i nie taki znowu oczywisty." Aby upewnić się co do spadku jasności Schaefer sam wybrał się n Harvard, aby przyjrzeć się oryginalnym płytom fotograficznym i zbadać zarejestrowane na nich zmiany - to rzadka w dzisiejszych czasach umiejętność. "Z uwagi na fakt, że nikt już nie korzysta z płyt fotograficznych - jest to praktycznie wymarła umiejętność," mówi Wright. "Schaefer jest ekspertem w tej dziedzinie." Schaeferowi udało się także naocznie zaobserwować spadek jasności na płytach fotograficznych. Obliczył on, że do takiego spadku jasności trzeba by było 648 000 komet, z których każda miałaby średnicę 200 kilometrów - to praktycznie całkowicie niemożliwe. "Pomysł uwzględniający istnienie grupy/obłoku komet został wysunięty jako najlepsze rozwiązanie tej zagadki - nawet przy założeniu, że wszystkie zaproponowane rozwiązania były mało prawdopodobne. Jednak teraz mamy pewność, że także ta hipoteza jest całkowicie nieprawdopodobna." "To stanowi istotny problem dla hipotezy mówiącej o kometach," przyznaje Boyajian. "Niezbędne jest dalsze monitorowanie tej gwiazdy, aby w końcu udało się odkryć co tak naprawdę się tam dzieje." Co zatem z obcymi megastrukturami? Schaefer nie wydaje się do nich przekonany. "Idea megastruktur zbudowanych przez obcych nie pasuje do moic hobserwacji," mówi Schaefer, według którego nawet zaawansowana cywilizacja nie byłaby w stanie zbudować struktur zdolnych zakryć 20% gwiazdy w ciągu zaledwie stu lat. Poza tym tego rodzaju obiekt powinien reemitować światło zebrane od gwiazdy w zakresie podczerwonym. Obserwacje jednak wskazują, że intensywność promieniowania w podczerwieni jest przeciętna. "Nie wiem w jaki sposób spadek jasności wpływa na hipotezę o megastrukturach. Może być tak, że wcześniej także było sporo takich spadków jasności lub np. astronomowie mieli mniej szczęścia w przeszłości i po prostu zarejestrowali więcej spadków jasności w latach osiemdziesiątych XX wieku niż na początku XX wieku - choć to wydaje się mało prawdopodobne." Nie ulega wątpliwości, że KIC 8462852 zachowuje się dziwnie, więc coś musi za to odpowiadać. "Albo jedna z odrzuconych przez nas teorii może być prawdziwa, albo teoretycy muszą wypracować zupełnie nowe wytłumaczenie tego zjawiska." Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/abs/1601.03256

Źródło: New Scientist

Czy to druga pod względem wielkości czarna dziura w Drodze Mlecznej?

admin — Fri, 15 Jan 2016 20:07:44 +0000

Astronomowie korzystający z 45-metrowej średnicy radioteleskopu Nobeyama odkryli ślady niewidocznej czarnej dziury o masie 100 000 mas Słońca krążącej wokół centrum Drogi Mlecznej. Zespół zakłada, że ta możliwa czarna dziura o średniej masie może stanowić klucz do zrozumienia narodzin supermasywnych czarnych dziur w centrach galaktyk. Zespół astronomów pracujący pod kierownictwem Tomoharu Oka, profesora z Keio University w Japonii odkrył enigmatyczny obłok gazu (nazwany CO-0.40-0.22) znajdujący się zaledwie 200 lat świetlnych od centrum Drogi Mlecznej. Obłok ten ma jedną bardzo nietypową cechę: znaczącą dyspersję prędkości - w obłoku znajduje się gaz charakteryzujący się bardzo szeroką paletą prędkości. Cecha ta możliwa była do odkrycia dzięki wykorzystaniu dwóch radioteleskopów: 45-metrowego radioteleskopu Nobeyama w Japonii oraz ASTE Telescope w Chile - obydwa teleskopy wykorzystywane są przez National Astronomical Observatory of Japan. Aby szczegółowo zbadać strukturę obłoku, zespół obserwował CO-0.40-0.22 za pomocą teleskopu Nobeyama uzyskując w ten sposób widmo 21 linii emisyjnych dla 18 molekuł. Wyniki pomiarów wskazują, że obłok ma eliptyczny kształt i składa się z dwóch komponentów: kompaktowego choć rzadkiego komponentu o bardzo szerokiej dyspersji prędkości rzędu 100 km/s oraz gęstego komponentu rozciągającego się na 10 lat świetlnych o wąskiej dyspersji prędkości. Co sprawia, że dyspersja prędkości jest tak szeroka? W obłoku nie ma żadnych dziur. Co więcej obserwacje w zakresie rentgenowskim czy podczerwonym nie zakończyły się znalezieniem żadnego kompaktowego obiektu. To oznacza, że za dyspersję prędkości nie odpowiada żadne lokalne źródło energii takie jak wybuch supernowej. Zespół badaczy wykonał liczne symulacje obłoku gazowego napędzanego silnym źródłem grawitacji. Wyniki symulacji wskazują, że obłoki gazowe są najpierw przyciągane przez źródło, ich predkość rośnie wraz ze zbliżaniem się do niego, osiąga maksymalną wartość w najmniejszej odległości od obiektu. Następnie obłok kontynuuje poruszanie się, ale jego prędkość spada. Okazało się, że model wykorzystujący źródło grawitacji o masie 100 000 mas Słońca mieszczący się w promieniu 0.3 roku świetlnego najlepiej pasuje do obserwowanych danych. "Zważając na fakt, że obserwacje w zakresie rentgenowskim i podczerwonym nie pozwoliły na zlokalizowanie żadnego kompaktowego obiektu," tłumaczy Oka, główny autor artykułu opublikowanego w czasopiśmie Astrophysical Journal Letters "jak na razie najlepszym kandydatem na kompaktowy masywny obiekt wewnątrz obłoku jest czarna dziura." Jeżeli faktycznie tak jest - będzie to pierwszy przypadek odkrycia czarnej dziury o średniej masie. Astronomowie jak dotąd znają dwa rodzaje czarnych dziur: czarne dziury o masie gwiazdy powstałe wskutek gigantycznych eksplozji bardzo masywnych gwiazd; oraz supermasywne czarne dziury (SMBH) często znajdowane w centrach galaktyk. Masa SMBH mieści się w zakresie od kilku milionów do kilku miliardów mas Słońca. Jak dotąd odkryto wiele SMBH, jednak nikt nie wie w jaki sposób one tak właściwie powstają. Jednym z proponowanych wytłumaczeń jest łączenie się wielu czarnych dziur o masie pośredniej. Jednak ta teoria ma jeden zasadniczy problem - jak dotąd nikomu nie udało się zaobserwować żadnej czarnej dziury o średniej masie(przyp. red. nie do końca jest to prawda - patrz ostatnie odkrycie dokonane za pomocą Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra opisane przez Tomasza Andela TUTAJ). Jeżeli obłok CO-0.40-0.22 znajdujący się zaledwie 200 lat świetlnych od radioźródła SgrA* (supermasywnej czarnej dziury o masie 400 milionów mas Słońca w centrum Drogi Mlecznej) zawiera w sobie czarną dziurę o średniej masie - może on stanowić dowód wspierający teorię o ewolucji supermasywnych czarnych dziur poprzez łączenie się ze sobą czarnych dziur o średniej masie. Wyniki te pozwalają na stworzenie nowego sposobu poszukiwania czarnych dziur za pomocą radioteleskopów. Najnowsze obserwacje wskazują na istnienie wielu kompaktowych obłoków o szerokiej dyspersji prędkości podobnych do CO-0.40-0.22. Zespół badawczy uważa, że niektóre z nich mogą skrywać w swoich wnętrznościach czarne dziury. Badania wskazują, że w samej Drodze Mlecznej znajduje się około 100 milionów czarnych dziur, jednak obserwacje rentgenowskie pozwoliły jak dotąd na zlokalizowanie zaledwie kilkudziesięciu z nich. Większość czarnych dzur może być "ciemna" i bardzo trudna do zaobserwowania na jakiejkolwiek długości fali. "Badanie ruchu gazu za pomocą radioteleskopów może stanowić uzupełniający sposób poszukiwania ciemnych czarnych dziur," tłumaczy Oka. "Trwający aktualnie szeroki przegląd Drogi Mlecznej za pomocą teleskopu Nobeyama oraz wysokiej rozdzielczości obserwacje pobliskich galaktyk za pomocą obserwatorium ALMA (Atacama Large Milimeter/submilimeter Array) mogą potencjalnie znacząco zwiększyć liczbę odkrytych czarnych dziur." Wyniki obserwacji zostały opublikowane przez Oka et al. pod tytułem "Signature of an Intermediate-Mass Black Hole in the Central Molecular Zone of Our Galaxy" w czasopiśmie Astrophysical Journal Letters 1 stycznia 2016 roku. Członkowie zespołu badawczego to Tomoharu Oka, Reiko Mizuno, Kodai Miura, Shunya Takekawa - wszyscy z Keio University. Więcej informacji

Źródło: NAOJ/phys/ApJL

Szef Europejskiej Agencji Kosmicznej myśli o bazie księżycowej

admin — Fri, 15 Jan 2016 19:16:08 +0000

Podczas porannej konferencji nowego szefa Europejskiej Agenji Kosmicznej mogliśmy posłuchać o jego planach zbudowania międzynarodowej wioski badawczej na Księżycu, która może być następcą Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jak na razie jest to tylko pomysł - przez niektórych nazywany "szalonym" - jednak jest on według Jana Woernera szeroko dyskutowany zważając na zbliżający się koniec prac Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Ogólna koncepcja opiera się na budowie przez ludzi i roboty bazy księżycowej, która mogłaby potencjalnie stanowić przystanek dla misji marsjańskich lub nawet miejsce wydobycia niektórych surowców. "Nie jest to pomysł, który zakłada budowę jakichś domków, a następnie całego miasta z ratuszem czy kościołem," tłumaczy Jan Woerner, który w lipcu ubiegłego roku przejął obowiązki dyrektora generalnego Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Wioska Księżycowa ('Moon Village') mogłaby być wykorzystywana na różne sposoby przez różnych użytkowników - powierdział Woerner dziennikarzom zebranym w Paryżu. "Jeden z krajów może przecież skupiać się bardziej na badaniach naukowych, a z drugiej strony prywatne przedsiębiorstwo może być zainteresowane wydobyciem... kto inny może chcieć skorzystać z bazy jako z przystanku do dalszej eksploracji Układu Słonecznego," tłumaczy. "To tylko bardzo ogólny szkic, jednak teraz sprawdzamy na szczeblu międzynarodowym czy jest wystarczające zainteresowanie tym tematem, aby można było ruszyć z pracami," mówi Woerner. Jeżeli chodzi o czas realizacji misji - to chodzi o czas po zakończeniu misji ISS. ISS czyli Międzynarodowa Stacja Kosmiczna to projekt realizowany wspólnie przez Europę, Kanadę, USA, Japonię i Rosję. Wszyscy członkowie poza Unią Europejską ustaliły, że będą wykorzystywać i finansować ISS do co najmniej 2024 roku. Woerner podkreśla, że ISS "także ma swoją wartość" i ma zamiar przekonać kraje członkowskie, że "ESA powinna kontynuować" swoje zaangażowanie w tej projekt. Jak na razie ESA zobowiązała się do uczestnictwa w projekcie do 2020 roku. Jeżeli natomiast chodzi o przyszłość "Wydaje mi się, że Wioska Księżycowa to idealny kandydat na następcę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w zakresie.... eksploracji," powiedział Woerner. "Jak na razie nie ma żadnej innej propozycji alternatywnej." W przeciwieństwie do ISS wioska księżycowa nie wymaga żadnej "formalnej decyzji" podejmowanej przez poszczególne kraje. "To raczej pewnego rodzaju zrozumienie między krajami, że wspólnie powinny dążyć do powrotu na Księżyc." Co jest natomiast istotne to dyskusja o najlepszej lokalizacji dla takiej bazy. "Czy powinna znaleźć się po odwrotnej stronie? Czy po widocznej stronie? Czy może na biegunach?" Po wybraniu odpowiedniego miejsca poszczególne kraje czy agencje kosmiczne mogą zdecydować w jakim zakresie chcą brać udział w tym projekcie. Kto zatem może być tym zainteresowany? "Rosja planuje kilka misji księżycowych - dlaczego nie mielibyśmy dołączyć Rosji do projektu Wioski Księżycowej?" pyta Woerner zauważając także, że "Chińczycy także planują kolejne misje księżycowe." Woernerowi nie przeszkadza fakt, że niektórzy uważają jego pomysł za szalony. "Słowo 'szalony' to dokładnie to słowo, którego sam bym użył. Musimy myśleć nieszablonowo - a to oznacza nowe pomysły." Temat tego przedsięwzięcia będzie poruszany w nadchodzących rozmowach z agencjami kosmicznymi USA, Japonii, Kanady i Rosji w nadchodzących tygodniach - kiedy to planowane są rozmowy o przyszłości ISS. Źródło: AFP

Burzliwe narodziny kwazara

admin — Fri, 15 Jan 2016 12:00:56 +0000

Najjaśniejsza znana galaktyka we Wszechświecie - kwazar W2246-0526, którego widzimy z czasów gdy Wszechwiat miał mniej niż 10% swojego obecnego wieku jest na tyle burzliwa, że możemy w niej obserwować proces wyrzucania wszystkich zapasów gazu niezbędnego do tworzenia gwiazd. Na takie procesy wskazują najnowsze obserwacje przeprowadzone za pomocą Atacama Large Milimeter/submilimeter Array (ALMA). Kwazary to odległe galaktyki z bardzo aktywnymi supermasywnymi czarnymi dziurami w swoich centrach, które emitują intensywne dżety cząsteczek i promieniowania. Większość kwazarów świeci jasno, jednak tylko niewielki procent tych energetycznych obiektów należy do niespotykanego typu znanego jako.... Hot DOG czyli Hot, Dust-Obscured Galaxies (Gorące, przesłonięte pyłem galaktyki). W tej grupie znajduje się WISE J224607.57-052635.0 - najjaśniejza znana galaktyka we Wszechświecie. Po raz pierwszy zespół naukowców pod kierownictwem Tanio Diaz-Santos z Universidad Diego Portales w Santiago w Chile wykorzystał unikalne możliwości obserwatorium ALMA, aby zajrzeć do środka W2246-0526 i śledzić ruch zjonizowanych atomów węgla między gwiazdami należącymi do tej galaktyki. "Duże ilości tej materii międzygwiezdnej znajdujemy w wyjątkowo burzliwym i dynamicznym stanie. Przesuwa się ona przez galaktykę z prędkością 2 000 000 kilometrów na godzinę," tłumaczy główny autor opracowania Tanio Diaz-Santos. Astronomowie uważają, że to gwałtowne zachowanie może mieć związek z ekstremalną dzielnością promieniowania galaktyki. W2246-0526 emituje tyle promieniowania co około 350 bilionów Słońc. Ta zdumiewająca jasność napędzana jest przez dysk gazu podgrzewanego do olbrzymich temperatur podczas opadania na supermasywną czarną dziurę znajdującą się w centrum tej galaktyki. Promieniowanie z tego jasnego dysku akrecyjnego w centrum tego Hot DOGa nie ucieka jednak bezpośrednio, jest pochłaniane przez otaczającą go gęstą otoczkę pyłu, która re-emituje tą energię w zakresie podczerwonym. To silne promieniowanie podczerwone ma bezpośredni i gwałtowny wpływ na całą galaktykę. Region wokół czarnej dziury jest co najmniej 100 razy jaśniejszy niż reszta galaktyki razem wzięta, dlatego też uwalnia intensywne choć zlokalizowane promieniowanie, które wywiera olbrzymie ciśnienie na całą galaktykę. "Podejrzewaliśmy, że ta galaktyka znajduje się na etapie transformacji z uwagi na olbrzymie ilości energii emitowane w podczerwieni," mówi współautor opracowania Peter Eisenhardt, naukowiec projektu WISE z NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. "ALMA pokazała nam teraz, że gorący piec w tej galaktyce sprawia, że galaktyka niejako zaczyna kipieć," dodaje Roberto Assef z Universidad Diego Portales oraz lider obserwacji w obserwatorium ALMA. Jeżeli tego typu burzliwe procesy będą kontynuowane, to intensywne promieniowanie w podczerwieni wyrzuci z galaktyki całą materię międzygwiezdną. Modele ewolucji galaktyk oparte na nowych danych z ALMA wskazują, że gaz międzyplanetarny już jest uwalniany z galaktyki we wszystkich kierunkach. "Jeżeli to będzie trwało to możliwe, że W2246 przejdzie w etap dojrzaego kwazara," podsumowuje Manuel Aravena, także z Universidad Diego Portales. "Tylko ALMA ze swoją niezrównaną zdolnością rozdzielczą umożliwia nam obserwowanie tego obiektu w wysokiej rozdzielczości i zrozumienie tego ważnego episodu w życiu tej galaktyi." Źródło: ESA

Najjaśniejsza supernowa w historii wciąż zdumiewa astronomów

admin — Thu, 14 Jan 2016 19:35:31 +0000

Siedem miesięcy po tym jak po raz pierwszy ją zauważono wciąż nie rozwiązano zagadki pochodzenia najjaśniejszej jak dotąd zaobserwowanej supernowej. Eksplodująca gwiazda odkryta w czerwcu 2015 roku, która w szczytowym momencie świeciła jaśniej niż 570 miliardów Słońc, należy do klasy "superjasnych" supernowych. Ponad 100 razy jaśniejsze i 1000 razy rzadziej występujące niż zwykłe supernowe tego rodzaju supernowe rejestrowane są dzięki rosnącej sieci zautomatyzowanych przeglądów nieba, które skupiają się na poszukiwaniu tego typu zdarzeń na dużych obszarach nieba. Pełne szczegóły zeszłorocznej eksplozji znanej jako ASASSN-15lh zostaną przedstawione 15 stycznia w czasopiśmie Science. "Ten wybuch poddaje w wątpliwość wszystkie nasze wcześniejsze teorie opisujące mechanizmy eksplozji i źródła energii w superjasnych supernowych," mówi Subo Dong, astronom z Kavli Institute for Astronomy and Astrophysics na Uniwersytecie Pekińskim, którego zespół zarejestrował ten wybuch. Jak zauważył Dong w swoim raporcie opublikowanym na serwerze preprintów naukowych arXiv w lipcu wybuch ten należy do klasy najjaśniejszych supernowych charakteryzujących się nieską zawartością wodoru. Uważa się, że tego typu eksplozje napędzane są przez magnetary: kompaktowe, gwałtownie obracające się, mocno namagnetyzowane jądra, które pozostają po wybuchu w którym gwiazda gwałtownie odrzuca swoje zewnętrzne warstwy. Silne pole magnetyczne magnetara wytwarza wiatr, który podgrzewa gaz uciekający od supernowej. Jednak ASASSN-15lh jest gorętsza i jaśniejsza niż inne ubogie w wodór supernowe - tak bardzo, że magnetar w środku musiałby obracać się z maksymalną możliwą prędkością i zamieniać energię spinu w ciepło z wydajnością niemal 100%. Dlatego też Dong uważa, że teoria obejmująca magnetar w tym wypadku jest nieprawidłowa. Podczas gdy inne ubogie w wodór supernowe znajdują się w ciemnych galaktykach karłowatych, ASASSN-15lh znajduje się blisko centrum masywnej galaktyki jaśniejszej od Drogi Mlecznej - chociaż zespół Donga zaznacza, że nie wyklucza możliwości, że do wybuchu doszło w galaktyce karłowatej, która akurat znajdowała się w jednej linii z większą galaktyką. Istnieje niewielka szansa na to, że ASASSN-15lh w ogóle nie jest supernową. Może to być także rozbłysk związany z grawitacyjnym rozerwaniem gwiazdy przez supermasywną czarną dziurę - twierdzi obserwator supernowych Edo Berger z Harvard University w Cambridge, który nie należał do zespołu badawczego. Zespół Donga planuje teraz wykorzystać Kosmiczny Teleskop Hubble'a, aby dowiedzieć się więcej o galaktyce, w której doszło do wybuchu. Więcej informacji: http://www.nature.com/news/brightest-ever-supernova-still-baffles-astronomers-1.19176?WT.mc_id=TWT_NatureNews Źródło: Nature

Kolorowe zdjęcie kriowulkanu Wright Mons na Plutonie

admin — Thu, 14 Jan 2016 18:09:10 +0000

Naukowcy z zespołu pracującego na danych przesłanych przez sondę New Horizons stworzyli kolorowe zdjęcie w najwyższej jak dotąd jakości przedstawiające jeden z dwóch potencjalnych kriowulkanów zauważonych na powierzchni Plutona podczas przelotu sondy w pobliżu planety karłowatej 14 lipca 2015 roku. Przy średnicy 150 km i wysokości ok. 4 km ów kriowulkan - nieformalnie nazwany Wright Mons - jest po prostu olbrzymi. Jeżeli faktycznie jest to wulkan lodowy - byłby to największy tego typu obiekt odkryty w zewnętrznej części Układu Słonecznego. Naukowcy pracujący nad misją zafascynowani są rzadko rozłożonymi płatami czerwonej materii na zdjęciu i zastanawiają się czemu nie ma jej więcej. Ciekawy jest również fakt, że na samym Wright Mons zidentyfikowano tylko jeden krater uderzeniowy, co oznacza, że jego powierzchnia powstała stosunkowo niedawno. A to może oznaczać, że Wright Mons był wulkanicznie aktywny także stosunkowo późno w historii Plutona. Powyższe zdjęcie złożone zostało ze zdjęć wykonanych przez sondę New Horizons za pomocą Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) 14 lipca 2015 roku z odległości ok. 48 000 km i przedstawia szczegóły o rozmiarach min. 450 m. Na to zdjęcie z LORRI nałożono dane barwne zarejestrowane przez Ralph/Multispectral Visible Imaging Camera (MVIC) zebrane ok. 20 minut po zdjęciach wykonanych przez LORRI z odległości 34 000 km i rozdzielczości 650 m/piksel Całe zdjęcie przedstawia obszar o rozmiarach 230 x 230 km. Źrodło: NASA/JHUAPL/SwRI

Niewielkie galaktyki skrywają tajemnicę kosmicznej rejonizacji

admin — Thu, 14 Jan 2016 14:01:01 +0000

Nowopowstałe galaktyki karłowate były prawdopodobnie powodem podgrzania Wszechświata około 13 miliardów lat temu - takie wnioski prezentuje międzynarodowy zespół naukowców. Odkrycie otwiera nową ścieżkę dla lepszego zrozumienia wczesnego etapu historii Wszechświata.

W okresie kilkuset tysięcy lat po Wielkim Wybuchu wszechświat był na tyle gorący i gęsty, że materia w nim była zjonizowana. Jednak 380 000 lat później rozszerzanie Wszechświata ochłodziło go na tyle, że materia przyjęła stan neutralny i zaczęły powstawać pierwsze struktury - obłoki gazowe składające się z wodoru i helu. Wtedy to grawitacja umożliwiła tym obłokom nabieranie masy, które doprowadzało do kolapsu i powstawania pierwszych gwiazd i galaktyk. Wtedy około miliarda lat po Wielkim Wybuchu doszło do kolejnej istotnej transformacji: Wszechświat uległ podgrzaniu i wodór - najpowszechniej występujący pierwiastek - uległ zjonizowaniu po raz drugi, tak jak po Wielkim Wybuchu - to wydarzenie nazywane jest przez astronomów "kosmiczną rejonizacją". Wciąż nie określono w jaki sposób do tego doszło.

Astronomowie od dawna uważali, że galaktyki są odpowiedzialne za tą transformację.

Międzynarodowy zespół naukowców zorganizowany przez astronoma Trinh Thuan z University of Virginia w dużej mierze potwierdził tą hipotezę w artykule opublikowanym dzisiaj w czasopiśmie Nature. Członkami zespołu naukowego byli naukowcy z Ukrainy, Republiki Czeskiej, Szwajcarii, Francji i Niemiec.

Wykorzystując dane zarejestrowane przez spektrometr ultrafioletowy zainstalowany na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a zespół zauważył, że pobliska kompaktowa galaktyka karłowata emituje dużą ilość jonizujących fotonów do ośrodka międzygalaktycznego czyli przestrzeni między galaktykami. Naukowcy uważają, że te fotony odpowiedzialne są za rejonizację wszechświata.

"Ta galaktyka wydaje się być doskonałym lokalnym odpowiednikiem licznych galaktyk karłowatych, które uważa się za odpowiedzialne za rejonizację wczesnego Wszechświata," powiedział Trinh. "Odkrycie to jest istotne ponieważ jest to idealne miejsce do badania fenomenu rejonizacji, który miał miejsce w początkach historii Wszechświata takiego jaki znamy dzisiaj."

Normalna materia we wczesnym wszechświecie składała się zasadniczo z gazu. Gwiazdy i gromady gwiazd powstają z obłoków gazu formując w ten sposób pierwsze galaktyki. Ultrafioletowe promieniowanie emitowane przez te gwiazdy zawiera liczne fotony jonizujące. Z tego też powodu naukowcy od dawna przypuszczali, że galaktyki były odpowiedzialne za kosmiczną rejonizację. Niemniej jednak, aby doszło do rejonizacji, galaktyki muszą emitować te fotony w przestrzeń międzygalaktyczną; w przeciwnym razie są one z łatwością pochłaniane przez gaz i pył zanim zdołają uciec z galaktyki. Pomimo 20 lat intensywnych poszukiwań nie udało się odkryć ani jednej galaktyki emitującej wystarczające ilości promieniowania jonizującego, a mechanizm który doprowadził do rejonizacji pozostaje tajemnicą.

Aby rozwiązać ten problem międzynarodowy zespół badawczy zaproponował obserwowanie galaktyk tzw. "ziaren zielonego grochu". Odkryte w 2007 roku galaktyki tego typu reprezentują szczególną i rzadką klasę obiektów w pobliskim wszechświecie. Czujniki promieniowania rejestrują je jako zielone, okrągłe i kompaktowe obiekty - podobne do zielonego groszku. Uważa się, ze są one źródłem gwiezdnych eksplozji lub wiatrów wystarczająco silnych, aby emitować na zewnątrz jonizujące fotony.

Zespół przebadał dane zebrane w przeglądzie nieba Sloan Digital Sky Survey - bazie danych obejmującej ponad milion galaktyk. W tychże danych zudało się zidentyfikować około 5000 galaktyk, które spełniają te kryteria: bardzo kompaktowe galaktyki emitujące bardzo intensywne promieniowanie UV. Naukowcy wybrali pięć galaktyk, które następnie obserwowali za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a.

Dzięki zdolności wykrywania promieniowania UV przez teleskop Hubble'a zespół badawczy zdołał stwierdzić, że galaktyka J0925+1403 znajdująca się ok. trzech miliardów lat świetlnych od Ziemi, emituje jonizujace fotony z niespotykaną dotychczas intensywnością - to około 8 procent całej emisji. To fundamentalne odkrycie wskazuje, że galaktyki tego typu mogą wytłumaczyć kosmiczną rejonizację potwierdzając tym samym najpowszecheniej przyjmowane wytłumaczenie tego fenomenu.

"Wraz z kolejnymi obserwacjami za pomocą teleskopu Hubble'a mamy nadzieje lepiej zrozumieć w jaki sposób fotony uwalniają się z tego typu galaktyk oraz określone typy galaktyk napędzające rejonizację," powiedział Trinh. "To dla nas kluczowe obserwacje w procesie cofania się w czasie do wczesnego wszechświata. Sa to obserwacje, które utorowały drogę przyszłym obserwacjom za pomocą następcy Kosmicznego Teleskopu Hubble'a czyli za pomocą Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, którego start planowany jest na 2018 rok. Wszak jest to teleskop, który może zrewolucjonizować całą dziedzinę dzięki dużo większym możliwościom uchwycania szczegółów pierwszych galaktyk i źródeł kosmicznej rejonizacji."

Więcej informacji: nature.com/articles/doi:10.1038/nature16456

Źródło: phys.org/Nature

Ultra-szybkie wiatry rentgenowskie w galaktyce podobnej do Drogi Mlecznej

admin — Thu, 14 Jan 2016 10:32:03 +0000

Europejskie obserwatorium XMM-Newton odkrył strumień bardzo szybkiego gazu wypływającego z centrum jasnej galaktyki spiralnej podobnej do Drogi Mlecznej, który może zmniejszać w niej zdolność do produkcji nowych gwiazd. Nie jest niczym wyjątkowym odkrycie gorących wiatrów wywiewanych z dysków materii wokół supermasywnych czarnych dziur znajdujących się w centrach aktywnych galaktyk. Jeżeli są one wystarcząco silne, mogą na różne sposoby wpływać na swoje otoczenie. Głównym efektem ich działania jest wywiewanie zasobów gazu, które w przeciwnym razie mogłyby posłużyć jako surowiec do powstawania nowych gwiazd. Jednocześnie możliwe jest, że takie wiatry prowokują kolaps niektórych obłoków, który prowadzi właśnie do powstawania gwiazd. Uważa się, że takie procesy odgrywają fundamentalną rolę w ewolucji galaktyk i czarnych dziur od początku istnienia Wszechświata 13,8 miliardów lat temu. Jednak wpływały one tylko na największe obiekty takie jak masywne galaktyki eliptyczne powstałe wskutek dramatycznych kolizji i łączenia dwóch i więcej galaktyk - procesów, któe mogą wywołać wiatry na tyle intensywne, że wpływają na procesy gwiazdotwórcze. Teraz, po raz pierwszy w historii, wiatry te zostały zaobserwowane w bardziej zwyczajnym rodzaju galaktyk aktywnych znanych jako galaktyki Seyferta, które nie wykazują śladów łączenia z innymi galaktykami. Obserwowane w zakresie promieniowania widzialnego, prawie wszystkie galaktyki Seyferta charakteryzują się spiralnym kształtem przypominającym kształt Drogi Mlecznej. Jednak w przeciwieństwie do naszej galaktyki, g. Seyferta mają bardzo jasne jądra świecące w całym zakresie promieniowania elektromagnetycznego - to znak, że supermasywne czarne dziury w ich centrach nie są spokojne, a intensywnie pożerają swoje otoczenie. Supermasywna czarna dziura w sercu tej konkretnej galaktyki Seyferta znanej jako IRAS17020+4544 mieszczącej się 800 milionów lat świetlnych od Ziemi charakteryzuje się masą prawie 6 milionów mas Słońca. XMM-Newton pozwolił odkryć, że wiatry emitowane przez otoczenie czarnej dziury poruszają się z prędkościami 23 000 - 33 000 km/s czyli ok. 10 % prędkości światła. Istotnym odkryciem jest fakt, że wiatry z centrum galaktyki są wystarczająco energetyczne aby podgrzewać gaz w galaktyce i tłumić procesy gwiazdotwórcze - to pierwszy raz kiedy takiego rodzaju wiatry zaobserwowano w stosunkowo normalnej galaktyce spiralnej. "To pierwszy przypadek ultra-szybkiego wypływu rentgenowskiego obserwowanego w 'normalnej' galaktyce Seyferta," mówi Anna Lia Longinotti z Instituto Nacional de Astrofisica, Optica y Electronica of Puebla w Meksyku, główny autor artykułu opisującego odkrycie opublikowanego w Astrophysical Journal Letters. Owa galaktyka ma jeszcze jedną niespodziankę: emisja rentgenowska z szybkiego wiatru wypływającego z jądra galaktyki zazwyczaj jest zdominowana przez atomy żelaza z oderwanymi wieloma elektronami, jednak ten konkretny wiatr okazuje się bardziej nietypowy: widać w nim bowiem lżejsze pierwiastki takie jak tlen, a w ogóle nie widać żelaza. "Byłam bardzo zaskoczona odkryciem, że wiatr składa się głównie z tlenu. Jak dotąd nikt nie obserwował tak nietypowej galaktyki," mówi Anna Lia. Z uwagi na fakt, że galaktyka jest w dużej mierze bardzo podobna do naszej własnej - powstają nowe pytania o historię Drogi Mlecznej i rolę jaką w niej mogła odegrać centralna czarna dziura. "Z niedawno przeanalizowanych danych z obserwatorium XMM-Newton wiemy, że nasza czarna dziura o masie 4 milionów mas Słońca przechodziła fazy dużo silniejszej aktywności, przy czym ostatnia mogła mieć miejsce nawet kilkaset lat temu," mówi współautor opracowania Matteo Guainazzi, astronom ESA aktualnie pracujący w Institute of Space and Astronautical Science w Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA). "Oczywiście nie możemy mieć pewności, ale nasze odkrycie wskazuje, że szybkie wypływy jak te zaobserwowane w IRAS17020+4544 mogły kiedyś być aktywne takze w naszej galaktyce." "Wcześniej nie rozważaliśmy w ogóle takiej możliwości bowiem tego typu wypływy rentgenowskie obserwowane były wyłącznie w galaktykach znacznie się różniących od naszej." Więcej informacji: http://iopscience.iop.org/article/10.1088/2041-8205/813/2/L39/meta;jsessionid=1D4E1BACE8DCB430706EF3D27EDFE79A.c4.iopscience.cld.iop.org Źródło: ESA

Azot może stać się wskaźnikiem planet przyjaznych dla życia

admin — Thu, 14 Jan 2016 07:56:16 +0000

Zazwyczaj myśląc o atmosferze na Ziemi myślimy głównie o tlenie. Jednak w rzeczywistości cząsteczki tlenu stanowią zaledwie 20% jej objętości. Większość naszej atmosfery stanowi azot, którego obfitość wynosi aż 78%. Astrobiolodzy zaczynają uważać azot - nie tylko tlen - jako kluczowy wskaźnik przyjazności planety dla życia. Azot jest niezbędnym składnikiem dla życia na Ziemi i może sygnalizować wystarczająco gęstą atmosferę, aby mogła ustabilizować ciekłą wodę na powierzchni planety - element fundamentalny do stworzenia warunków przyjaznych dla życia. Azotu było jeszcze więcej na Ziemi gdy wulkany i procesy zachodzące we wnętrzu naszej planety zaczęły zastępować jej pierwotną otoczkę składającą się z wodoru i helu. Wynikiem tych procesów geologicznych było powstanie "wtórnej" atmosfery składającej się z azotu, tlenu (głównie dzięki organizmom wykorzystującym proces fotosyntezy - roślinom) i elementów śladowych takich jak woda czy argon. Oto wyzwanie dla astrobiologów: azot jest trudny do zaobserwowania nawet przez wyrafinowane teleskopy. Jego chemiczna sygnatura nie jest łatwo wykrywalna przez spektrografy bowiem sam azot nie oddziałuje silnie z promieniowaniem jakiejkolwiek długości. A uwzględniając fakt, że planety typu ziemskiego mają cienką, trudną do zaobserwowania atmosferę, znalezienie w niej azotu na planetach pozasłonecznych będzie trudne. Jednak Edward Schwieterman, doktorant astronomii i astrobiologii na University of Washington wraz ze współpracownikami wykonał krok w dobrą stronę. W swoich badaniach Schwieterman współpracował z Victorią Meadows, głównym badaczem Virtual Planetary Laboratory (NASA Astrobiology Institute). Artykuł naukowy opierający się na ich badaniach pt. "Wykrywanie i nakładanie ograniczeń na obfitość N2 w atmosferach planetarnych przy wykorzystaniu par zderzeniowych," został opublikowany w sierpniu w czasopiśmie Astrophysical Journal. Badania zostały sfinansowane przez NASA Astrobiology Institute. Schwieterman potraktował Ziemię jako egzoplanetę, która mogłaby stanowić analog potencjalnie zamieszkiwalnych egzoplanet w innych układach planetarnych. Większość satelitów znajduje się na niskiej orbicie okołoziemskiej, doskonałej do badania warunków pogodowych i zmian klimatu, jednak niezbyt dobrej do tego, aby sprawdzić jak Ziemia wyglądałaby z większej odległości, gdzie wszelkie informacje przestrzenne zlewają się w jeden punkt. "Gdyby udało nam się bezpośrednio zobrazować egzoplanetę podobną do Ziemi - widzielibyśmy punkt emitujący promieniowanie, ale nie moglibyśmy uzyskać jakichkolwiek informacji przestrzennych," powiedział Schwieterman. "Potrzebujemy wszystkich danych o Ziemi zawartych w jednym punkcie - dopiero to będzie mogło służyć jako narzędzie przydatne do porównywania z Ziemią wszystkich znajdowanych egzoplanet." Kluczem do realizacji tego zadania było zaobserwowanie Ziemi z odległej sondy. Naukowcy wybrali do tego dane z EPOXI, misji, w ramach której ponownie wykorzystano sondę Deep Impact (która wykonała z bliska zdjęcia komety 103P/Hartley w 2010 roku). EPOXI znajdowała się wystarczająco daleko od Ziemi, aby widzieć ją jako dysk. Kontrolerzy stracili kontakt z sondą w 2013 roku i misja została zakończona, jednak dane z niej przetrwały. Mimo, że azot jest trudny do zaobserwowania z daleka, gdy cząsteczki azotu się ze sobą zderzają tworzą parę azot-azot, która jest aktywna widmowo. I to "parowanie" było widoczne dla spektrometru zainstalowanego na pokładzie EPOXI. Z uwagi na fakt, że widmowe sygnatury zderzeń azotu i dwutlenku węgla nakładają się na siebie, naukowcy stworzyli za pomocą trójwymiarowego widmowego modelu Ziemi (Virtual Planetary Laboratory) modele różnego typu atmosfer syntetycznych podwajając lub zmniejszając o połowę obfitości dwutlenku węgla i azotu. Nawet po takich zmianach wciąż byli w stanie zaobserwować sygnaturę azotu na długości fali 4.15 mikronów. Odnalezienie azotu w atmosferze egzoplanety ma ciekawe implikacje w przypadku planet o rozmiarach zbliżonych do Ziemi. Często definiuje się przyjazność do życia jako zdolność do utrzymywania wody w stanie ciekłym na powierzchni. Często tak też definiujemy ekosferę - region wokół gwiazdy, gdzie woda w stanie ciekłym może istnieć na powierzchni planety skalistej przy założeniu wystarczająco gęstej atmosfery. A to zazwyczaj zależy od ilości promieniowania jakie planeta otrzymuje od gwiazdy. Aby zawęzić zakres planet pozasłonecznych przyjaznych dla życia Schwieterman zauważył, że azot może służyć jako wskaźnik atmosfery na tyle gęstej, aby na jej powierzchni istniała woda w stanie ciekłym. "Jeżeli wokół egzoplanety nie występuje wystarczająco gęsta atmosferta, to woda na jej powierzchni nie jest stabilna i wyparowuje do atmosfery. Jeżeli natomiast potwierdzimy, że w atmosferze znajduje się podobna ilość azotu co na Ziemi - wiemy, że atmosfra jest wystarczająco gęsta." Jeżeli inne planety pozasłoneczne nadające się do zamieszkania są takie same jak Ziemia, ich atmosfery też muszą być zdominowane przez azot. Przykład może tutaj stanowić.... Mars. Miliardy lat temu planeta charakteryzowała się atmosferą na tyle gestą, aby na jej powierzchni występowała woda w stanie ciekłym - czego ślady z resztą widać na powierzchni planety do dzisiaj. Dzisiaj jednak planeta ma znacznie rzadszą atmosferę. Dlaczego tak się stało stara się aktualnie odpowiedzieć sonda MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution Mission). Najnowsze badania wskazują, że tlen nie zawsze musi być wiarygodnym wskaźnikiem życia. Jest tak, bowiem planety skaliste nie posiadające życia wciąż mogą wytwarzać tlen w niebiologicznych procesach takich jak fotoliza. Dzieje się tak gdy cząsteczki wody w wysokich partiach atmosfery planety są rozbijane przez promieniowanie gwiazdy - wtedy to lżejszy wodór ucieka z atmosfery, a cięższy tlen pozostaje w niej. Proponuje się także inne sposoby powstawania abiotycznego tlenu. Źródło: ApJ

Woda w stanie stałym na powierzchni komety 67P potwierdzona

admin — Wed, 13 Jan 2016 19:23:00 +0000

Obserwacje wykonane wkrótce po dotarciu przez sondę Rosetta do celu podróży w 2014 roku ostatecznie potwierdziły obecność lodu wodnego. Mimo, że para wodna jest jednym z głównych gazów ulatniających się z komety 67P/Czuriumow-Gerasimienko uważa się, że znaczna ilość lodu pochodzi z wnętrza komety, i jak dotąd zidentyfikowano niewiele miejsc z odsłoniętym na powierzchni lodem wodnym. Niemniej jednak szczegółowa analiza wykonana za pomocą VIRTIS - instrumentu rejestrującego promieniowanie podczerwone zainstalowanego na pokładzie sondy Rosetta - odkrywa przed nami skład chemiczny najbardziej zewnętrznej warstwy komety: w znacznej części jądro komety pokryte jest ciemną, suchą i bogatą w związki organiczne materią, z niewielką domieszką lodu wodnego. W najnowszych badaniach, które skupiają się na skanach wykonanych między wrześniem a listopadem 2014 roku zespół potwierdził, że dwa obszary o średnicy kilkudziesięciu metrów każdy w regionie Imhotep, które widoczne są jako jasne plamy w zakresie widzialnym faktycznie cechują się dużą zawartością lodu wodnego. Lód znajduje się na ścianach klifu i podczas obserwacji jego temperatura wynosiła -120 stopni Celsjusza. W tych regionach czysty lód wodny zajmował około 5% każdego piksela, a resztę zajmowała ciemna, sucha materia. Obfitość lodu została obliczona przez porównanie pomiarów w podczerwieni wykonanych przez instrument VIRTIS z modelami, które uwzględniają w jaki sposób ziarna lodu różnych rozmiarów mogą mieszać się w jednym pikselu. Dane ujawniły istnienie dwóch różnych populacji ziaren: jeden o średnicy kilku dziesiętnych mikrometra, a drugi o średnicy 2 mm. Czytaj więcej: - http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Exposed_ice_on_Rosetta_s_comet_confirmed_as_water Źródło: ESA

Tymczasem - z pamiętnika łazika (niemal na żywo)

admin — Wed, 13 Jan 2016 08:39:49 +0000

Nie jest to typowy artykuł, ale jednak myślę, że jest to początek cyklu, który wielu Czytelnikom może się spodobać. Często gdy oglądamy albumy ze zdjęciami głębokiego kosmosu czy nawet ciał niebieskich przemierzających pustkę Układu Słonecznego nie czujemy zupełnego związku z tym co widzimy. To wszystko jest zbyt nierealne, zbyt abstrakcyjne. Zakładamy, że "to wszystko" gdzieś tam jest, a właściwie było, bo przecież galaktyki obserwujemy takimi jakie były miliony czy miliardy lat temu. Więc mimo tego, że to wszystko są bezpośrednie wykonane zdjęcia... to jakieś to wszystko wciąż nierealne. Dlatego też chciałbym przybliżyć Wam kosmos, który jest tu i teraz, który eksplorujemy także wtedy, kiedy jesz śniadanie, jedziesz do pracy czy wściekasz się na swojego szefa. Na pierwszy rzut oka - spójrzmy na Marsa, na planetę, na której przecież Mark Watney o mało co nie zginął.... ok, to akurat była fantastyka. Ale spójrzmy na to co się tam dzieje tak naprawdę, bez fantastyki. ----------------------------------- Kilka miliardów lat spokoju, nic się nie dzieje. Temperatura w zależności od wysokości terenu i pory roku waha się w przedziale -130 do 27 stopni Celsjusza. Ciśnienie atmosferyczne to zaledwie 5-9 hPa, od czasu do czasu po powierzchni przemknie wir pyłowy. I tyle. Wtem zza wzgórza wyjeżdża łazik Curiosity, staje na krawędzi krateru, rozgląda się, wykonuje zdjęcia, przesyła do statku bazy, a stamtąd sygnał leci na inną planetę.... - to brzmi jak sci-fi, ale to rzeczywistość, tylko to MY jesteśmy tą obcą cywilizacją właśnie na Marsie. ----------------------------------- Dzięki zdobyczom współczesnej cywilizacji można tą historię pociągnąć dalej. Zdjęcia pokonują drogę: łazik -> sonda na orbicie -> Ziemia -> JPL -> Internet -> Puls Kosmosu -> Twój Facebook. Dlatego też postaram się w tym cyklu publikować co ciekawsze zdjęcia czy to z łazików marsjańskich czy z sondy Cassini czy jakichkolwiek innych robotów na bieżąco eksplorujących Układ Słoneczny i wysyłających do nas zdjęcia. To wprowadza zupełnie inną jakość, gdy można obejrzeć zdjęcie wykonane przez łazik na Marsie, czy sondę "śmigającą" wokół Saturna, zaledwie kilka godzin po jego wykonaniu. Wtedy to połączenie myśli, że "dziś rano jak piłem/am kawę gdzieś na Marsie łazik Curiosity robił własnie to zdjęcie" wprowadza element jakiegoś połączenia między nami, a tym co się dzieje na Marsie. Ale żeby nie przedłużać - dzisiaj łazik Curiosity ustawia i przygotowuje się do kolejnego etapu badania wydm: Zdjęcie wykonane 12.01.2016 21:25:00 naszego czasu Zdjęcie wykonane 12.01.2016 21:25:32 naszego czasu Zdjęcie wykonane 12.01.2016 21:25:32 naszego czasu Zdjęcie wykonane 12.01.2016 21:26:07 naszego czasu Zdjęcie wykonane 12.01.2016 21:26:42 naszego czasu Źródło: NASA/JPL

Pierwsze światło instrumentu przyglądającego się czarnym dziurom

admin — Wed, 13 Jan 2016 13:00:18 +0000

Przybliżanie czarnych dziur to główne zadanie nowego instrumentu GRAVITY zainstalowanego na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) w Chile. Podczas pierwszych obserwacji GRAVITY z powodzeniem połączył promieniowanie zebrane przez wszystkie cztery teleskopy pomocnicze. Duży zespół europejskich astronomów i inżynierów pracujących pod kierownictwem Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics w Garching, który zaprojektował i zbudował GRAVITY jest zachwycony osiągniętymi przez instrument wynikami. Podczas tych wstępnych testów instrument zdołał wykonać wiele rzeczy jako pierwszy w historii. Jest to największy jak dotąd instrument wykorzystujacy interferometr VLT. GRAVITY łączy promieniowanie zbierane przez wiele teleskopów i tworzy z niego wirtualny teleskop o średnicy 200 metrów - technika ta zwana jest interferometrią. Dzięki niej astronomowie mogą dużo dokładniej przyjrzeć się szczegółom obiektów astronomicznych niż byłoby to możliwe za pomocą pojedynczego teleskopu. Od lata 2015 roku międzynarodowy zespół astronomów i inżynierów kierowany przez Franka Eisenhauera (MPE, Garching, Niemcy) instalował instrument w specjalnie do tego przystosowanych tunelach pod Bardzo Dużym Teleskopem w Obserwatorium Paranal w północnym Chile. To pierwszy etap przekazywania instrumentu GRAVITY do użytku z Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Teraz udało się osiągnąć kluczowy krok milowy: po raz pierwszy instrument skutecznie połączył promieniowanie zebrane przez cztery teleskopy VLT. "Podczas uzyskiwania pierwszego światła i po raz pierwszy w historii interferometrii wielkobazowej w astronomii optycznej, instrument GRAVITY mógł wykonywać ekspozycje kilkuminutowe co stanowi kilkaset razy dłuższy czas niż było to możliwe wcześniej," skomentował Frank Eisenhauer. "GRAVITY otworzy obserwacje intereferometryczne w zakresie optycznym na dużo słabsze obiekty." W ramach pierwszych obserwacji zespół przyjrzał się jasnym, młodym gwiazdom tworzącym Gromadę Trapez mieszczącą się w sercu regionu gwiazdotwórczego w Orionie. Już w ramach tych pierwszych obserwacji, dane z GRAVITY pozwoliły dojrzeć, że jeden z komponentów gromady w rzeczywistości jest gwiazdą podwójną. Kluczem do sukcesu było ustabilizowanie wirtualnego teleskopu na wystarczająco długi okres czasu przy wykorzystaniu promieniowania gwiazdy referencyjnej tak, aby długa ekspozycja na innym, dużo słabszym obiekcie była możliwa. Co więcej astronomom udało się ustabilizować światło z czterech teleskopów jednocześnie - coś czego nigdy wcześniej nie udało się dokonać. Gdyby na Księżycu były budynki, GRAVITY byłby w stanie je dostrzec. Tak ekstremalnie wysoka rozdzielczość obrazowania ma bardzo wiele zastosowań, jednak głównym jej przeznaczeniem będzie badanie otoczenia czarnych dziur. W szczególności GRAVITY będzie zajmował się badaniem tego co się dzieje w wyjątkowo silnym polu grawitacyjnym w pobliżu horyzontu zdarzeń wokół supermasywnej czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej - stąd też z resztą pochodzi nazwa instrumentu. To region, w którym zachowanie opisywane jest ogólną teorią względności Einsteina. Oprócz tego, GRAVITY odkryje przed nami akreowanie masy i emisję dżetów - procesy zachodzące wokół dopiero co powstałych gwiazd (YSO) oraz wokół supermasywnych czarnych dziur w centrach galaktyk. Instrument przydatny będzie także do badania układów podwójnych, egzoplanet i badania powierzchni gwiazd. Jak dotąd GRAVITY przetestowany został na czterech 1.8-metrowych Teleskopach Pomocniczych (Auxiliary Telescopes). Pierwsze obserwacje przy wykorzystaniu czterech ośmiometrowych teleskopów VLT zaplanowano na drugą połowę 2016 roku. Źródło: ESO

Fantastyczne pierwsze zdjęcia z najniższej orbity wokół Ceres!!

admin — Tue, 12 Jan 2016 18:36:12 +0000

Jasne kropki i inne charakterystyczne elementy krajobrazu ceresjańskiego, którego przykuwały uwagę naukowców w 2015 roku na najnowszych zdjęciach wprost zachwycają. To pierwsze zdjęcia z najniższej orbity naukowej, na którą niedawno dotarła sonda Dawn. Dawn wykonał poniższe zdjęcia z wysokości ok. 385 km nad powierzchnią Ceres między 19 a 23 grudnia 2015 roku. Krater Kupalo, jeden z najmłodszych kraterów na Ceres szczyci się wieloma fascynującymi szczegółami na zdjęciu w skali 35 metrów/piksel. Na ścianach krateru wyraźnie widać odsłonięty jasny materiał, który może być solą. Naukowcy teraz postarają się sprawdzić czy jasna materia ścian krateru związana jest w jakikolwiek sposób do "jasnych kropek" w kraterze Occator. Kupalo, którego średnica wynosi 26 kilometrów, a który znajduje się na południowej półkuli nazwany został na cześć słowiańskiego bóstwa wegetacji i żniw. "Ten krater i niedawno powstałe depozyty będą głównym celem badań w dalszej części misji sondy Dawn," powiedział Paul Schenk, członek zespołu misji Dawn z Lunar and Planetary Institute w Houston. Niewielka wysokość sondy nad powierzchnią pozwoliła na uchwycenie na zdjęciach sieci pęknięć w podłożu krateru Dantu (średnica 126 km). Jeden z najmłodszych dużych kraterów na ziemskim Księżycu - krater Tycho - także ma takie same pęknięcia. TO pękanie może być spowodowane przez ochładzanie materii stopionej podczas zderzenia lub wskutek wypiętrzenia dna krateru po jego powstaniu. 32-kilometrowej średnicy krater znajdujący się na zachód od Dantu charakteryzuje się stromymi zboczami, skarpami i krawędziami. Inne instrumenty sondy Dawn także rozpoczęły w połowie grudnia obserwacje powierzchni Ceres. Spektrometr rejestrujący widmo w zakresie widzialnym i podczerwonym bada w jaki sposób światło o różnej długości fali jest odbijane przez powierzchnię Ceres - dzięki temu możliwe będzie zidentyfikowanie minerałów obecnych na powierzchni. Detektor promieni gamma i neutronów (GRaND) także zajmuje sporo czasu w pracy astronomów. Dane z instrumentu GRaND pomagają badaczom zrozumieć obfitość pierwiastków w powierzchni Ceres wraz ze szczegółami składu planety karłowatej, które mogą skrywać wskazówki dotyczące jej ewolucji. Sonda pozostanie na obecnej wysokości do końca misji, a także na stałe po jej zakończeniu. Koniec głównej misji zaplanowano na 30 czerwca 2016 roku. "Gdy wyruszaliśmy w kierunku Ceres po zakończeniu badania Westy, mieliśmy nadzieję, że Ceres nas zaskoczy. Można powiedzieć, że Ceres nie zawiodła nikogo," powiedział Chris Russell, główny badacz misji Dawn z University of California w Los Angeles. "Gdziekolwiek nie spojrzymy na tych nowych zdjęciach z niskiej wysokości, widzimy niesamowite formy, które mówią nam wiele o unikalnym charakterze tego globu." Dawn to pierwsza sonda w historii, która dotarła do planety karłowatej, oraz pierwsza misja poza układem Ziemia-Księżyc, w ramach której zbadane z orbity zostały dwa ciała Układu Słonecznego. Sonda przez 14 miesięcy znajdowała się na orbicie wokół protoplanety Westa (2011-2012), a 6 marca 2015 roku dotarła do planety karłowatej Ceres. Zdjęcia w większej rozdzielczości tutaj: http://dawn.jpl.nasa.gov/multimedia/images/image-detail.html?id=PIA20191 http://dawn.jpl.nasa.gov/multimedia/images/image-detail.html?id=PIA20192 http://dawn.jpl.nasa.gov/multimedia/images/image-detail.html?id=PIA20193 http://dawn.jpl.nasa.gov/multimedia/images/image-detail.html?id=PIA20194 Źródło: NASA / JPL

Chiny planują ponad 20 lotów kosmicznych w 2016 roku

admin — Tue, 12 Jan 2016 12:00:34 +0000

Chiny opublikowały swoje plany na 2016 rok w sektorzy kosmicznym obejmujące ponad 20 różnego rodzaju misji. Kraj, który w 2015 roku zrealizował z powodzeniem 19 lotów

kosmicznych planuje między innymi wyniesienie w przestrzeń laboratorium kosmicznego Tiangong 2 oraz załogowego statku Shenzhou 11. Pierwszy chiński start tego roku odbędzie się 15 stycznia, kiedy to rakieta Długi Marsz 3B wyniesie na orbitę białoruskiego satelitę komunikacyjnego Belintersat 1. Start będzie miał miejsce w Xichang Satellite Launch Center mieszczącym się w prowincji Syczuan. Satelita został zbudowany przez China Aerospace Science and Technology Corporation i jest pierwszym satelitą komunikacyjnym eksportowanym przez Chiny do klienta europejskiego. 30 kwietnia Chiny planują wyniesienie na orbitę dwóch argentyńskich satelitów obserwujących Ziemię: NuSat-1 i NuSat-2, które dołączą do konstelacji Aleph-1. Rakieta Długi Marsz 4b zostanie wykorzystana w tej misji, a do startu dojdzie z Taiyuan Satellite Launch Center w prowincji Shanxi. Jak na razie upubliczniono tylko te dwie daty startów. Pozostałe starty podano tylko z dokładnością do miesiąca lub połowy roku, a daty wciąż są ustalane. Najważniejszym i najbardziej przyciągającym uwagę mediów startem będzie wysłanie na orbitę trzech astronautów. Załoga poleci na orbitę na pokładzie statku Shenzhou 11, który zostanie wyniesiony na szczycie rakiety Long March 2F zaprojektowanej specjalnie do lotów załogowych. Start będzie miał miejsce w Jiuquan Satellite Launch Centre w prowincji Gansu w drugiej połowie roku. Jak na razie nie przedstawiono informacji o planowanej załodze. Shenzhou 11 zacumuje do laboratorium orbitalnego Tiangong 2, które zostanie wyniesione w przestrzeń kosmiczną w pierwszej połowie roku także na szczycie rakiety Long March 2F z Jiuquan Satellite Launch Centre. Razem z Tiangong 2 w trakcie tego samego lotu na orbitę wyniesiony zostanie niewielki satelita Banxing-2, który służy do demonstracji rozwijanej technologii. W tym roku dojdzie także do pierwszych lotów nowej generacji rakiet Long March 5 i Long March 7. Long March 5 to mierząca 60.5 metrów rakieta zaprojektowana do wynoszenia na niską orbitę okołoziemską (LEO) nawet 25 ton ładunku lub 14 ton na transferową orbitę geostacjonarną (GTO). Przy masie 643 ton będzie to najcięższa i najbardziej zaawansowana technologicznie rakieta z rodziny Długi Marsz. CHiny planują także wyniesienie na orbitę dwóch satelitów obsługujących krajowy system nawigacji satelitarnejBeidou oraz trzy satelity Gaofen, które stanowią element High-Resolution Earth Observation System. Pierwszy ze startów Beidou zaplanowano na luty. Innych dat na razie nie podano. Inne istotne chińskie misje, które rozpoczną się w 2016 roku to: Chinese Carbon Dioxide Observation Satellite Mission (TanSa) oraz Quantum Science Satellite (QSS). Oba satelity naukowe zostaną wystrzelone w lipcu br. Także w tym roku wystrzelony zostanie Hard X-ray Modulation Telescope (HXMT). Jest to rentgenowskie obserwatorium kosmiczne zaprojektowane do badania fundamentalnych procesów fizycznych zachodzących na wczesnych etapach rozwoju Wszechświata oraz w pobliżu horyzontu zdarzeń czarnych dziur. Obfity harmonogram uwzględnia także kilka misji realizowanych dla chińskiego wojska. Niemniej jednak z uwagi na naturę startów nie podano żadnych szczegółów tych misji. Z uwagi na start zarówno statku Shenzhou jak i laboratorium Tiangong, rok 2016 może być dla Chin krokiem milowym w kierunku stworzenia własnej stacji kosmicznej. Wyniesienie na orbitę głównego modułu stacji w celu przetestowania kluczowych technologii zaplanowano na 2018 rok. Stacja może rozpocząć swoją pracę już w 2022 roku.

30 lat temu sonda Voyager 2 przeleciała w pobliżu Urana

admin — Mon, 25 Jan 2016 13:37:34 +0000

Ludzie jak dotąd tylko raz odwiedzili Urana. Dokładnie 30 lat temu. Sonda Voyager 2 przyjrzała się z bliska tej tajemniczej, odległej, gazowej planecie 24 stycznia 1986 roku. Sonda Voyager 2 przesłała na Ziemię zachwycające zdjęcia planety i jej księżyców wykonane podczas przelotu. W maksymalnym zbliżeniu (w odległości 81 500 km) sonda przez ponad 5 godzin intensywnie badała te odległe obiekty. "Spodziewaliśmy się niespodzianek - wszak Uran przechylony jest całkowicie na bok," mówi Ed Stone, jeden z badaczy w ramach zespołu misji Voyager z California Institute of Technology w Pasadenie. Stone pracuje w zespole misji Voyager od 1972 roku do dnia dzisiejszego. Uran okazał się najchłodniejszą znaną planetą Układu Słonecznego; najchłodniejszą mimo faktu, że nie jest to najodleglejsza planeta od Słońca. Powodem tego zimna jest brak wewnętrznego źródła ciepła. Naukowcom udało się ustalić, że atmosfera Urana w 85% składa się z wodoru i w 15% z helu. Oprócz tego odkryto dowody na istnienie oceanu 800 kilometrów pod górną warstwą chmur. Naukowcy odkryli, że Uran posiada pole magnetyczne znacznie różniące się od wszelkich innych zbadanych wcześniej. W przypadku Merkurego, Ziemi, Jowisza czy Saturna pole magnetyczne zazwyczaj pokrywa się z osią obrotu planety. "Wtedy to zbliżyliśmy się do Urana i okazało się, że bieguny pola magnetycznego znajdują się w pobliżu równika," mówi Stone. "Neptun okazał się podobny. Pole magnetyczne nie jest wyśrodkowane w środku planety." Pole magnetyczne Urana okazał się także silniejsze od pola magnetycznego Saturna. Dane z sondy Voyager 2 pomogły naukowcom określić, że ogon magnetyczny ciągnący się za planetą zakręca się w swego rodzaju spiralę rozciągającą się na 10 milionów kilometrów za planetą w kierunku przeciwnym do Słońca. Zrozumienie w jaki sposób planetarne pola magnetyczne oddziaływują ze Słońcem jest kluczowym zagadnieniem w próbach zrozumienia elementarnej natury przestrzeni kosmicznej. Sonda Voyager 2 odkryła także 10 nowych księżyców (aktualnie znamy 27) i dwa nowe pierścienie Urana. Lodowy księżyc Miranda charakteryzuje sę osobliwym, zróżnicowanym krajobrazem wykazującym dowody aktywności geologicznej do której dochodziło w przeszłości. Mimo niewielkiego rozmiaru - zaledwie 500 km średnicy - ten niewielki obiekt ma na swojej powierzchni olbrzymie kaniony o głębokości 12-krotnie większej niż Wielki Kanion Kolorado. [caption id="attachment_4840" align="aligncenter" width="571"] Miranda - zdjęcie jednego z ciekawszych księżyców Urana wykonane przez sondę Voyager 2[/caption] Zespół przygotowujący sondę do przelotu w pobliżu Urana wykorzystał jego grawitację tak, aby sonda mogła następnie przelecieć w pobliżu Neptuna. W 1989 roku sonda Voyager 2 mogła dołożyć i tą planetę do swojej kolekcji odwiedzin. "Zbliżenie do Urana było dla mnie bardzo ekscytujące," mówi Suzanne Dodd, menedżer projektu Voyager z NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie, która rozpoczęła swoją karierę zawodową gdy Voyager 2 dopiero zbliżał się do Urana. "To był mój pierwszy bliski przelot w pobliżu planety - i to planety, której ludzkość nigdy wcześniej z bliska nie widziała. Każde nowe zdjęcie przedstawiało więcej szczegółów Urana, a wiele z tych szczegółów bardzo zaskakiwało naukowców. Mam nadzieję, że jeszcze za mojego życia jakaś sonda odwiedzi Urana i zbada go dokładniej." Sonda Voyager 2 została wyniesiona w przestrzeń kosmiczną 20 sierpnia 1977 roku - 16 dni przed swoją bliźniaczką: sondą Voyager 1. Źródło: NASA

Teleskop Hubble'a obserwuje galaktycznego buntownika

admin — Mon, 25 Jan 2016 15:44:27 +0000

Większość galaktyk charaktertyzuje się majestatycznymi strukturami spiralnymi lub eliptycznymi. Jednak co czwarta galaktyka ignoruje wszelakie trendy i przyjmuje całkowicie chaotyczny, nieokreślony kształt. O takich galaktykach mówimy - galaktyki nieregularne. W tej grupie znajduje się między innymi NGC 5408 - galaktyka, której zdjęcie (widoczne powyżej) wykonał Kosmiczny Teleskop Hubble'a. John Herschel zarejestrował istnienie NGC 5408 w 1834 roku. Astronomowie przez bardzo długi czas omyłkowo uważali NGC 5408 za mgławicę planetarną, odrzuconą zewnętrzną warstwę starzejącej się gwiazdy. Okazało się jednak, że NGC 5408 to cała galaktyka znajdująca się 16 milionów lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Centaura. Jakby tego wszystkiego było mało - NGC 5408 jest nietypowa także pod innym względem. Jest bowiem związana z obiektem znanym jako ultra-jasne źródło rentgenowskie NGC 5408 X-1. To jeden z najlepiej zbadanych obiektów tego typu. Te rzadkie obiekty emitują olbrzymie ilości energetycznego promieniowania rentgenowskiego. Astrofizycy uważają, że takie obiekty mogą w rzeczywistości być czarnymi dziurami o średniej masie. Ten hipotetyczny typ czarnej dziury (niekoniecznie, wszak pierwsze już zostały zaobserwowane o czym możecie u nas przeczytać) charakteryzuje się dużo mniejszą masą niż supermasywne czarne dziury znajdywane w centrach galaktyk (których masa może sięgać miliardów mas Słońca) lecz większą od czarnych dziur powstałych wskutek kolapsu olbrzymiej gwiazdy. Źródło: ESA/Hubble & NASA / Judy Schmidt

Nowo odkryta gwiazda Drogi Mlecznej pozwala zajrzeć w początki Wszechświata

admin — Sat, 23 Jan 2016 09:08:49 +0000

Zespół badaczy zaobserwował najjaśniejszą jak dotąd ultra-ubogą w metale gwiazdę w Drodze Mlecznej. Gwiazda jest pozostałością po okresie formowania się Drogi Mlecznej. Jako taka stanowi ona wyjątkowo cenną dla astronomów okazję zbadania pochodzenia pierwszych gwiazd, które powstały w naszej Galaktyce i we Wszechświecie. Brazylijsko-amerykański zespół, w składzie którego znalazł się m.in. Vinicius Placco, profesor z University of Notre Dame oraz członek JINA-CEE (Joint Institute for Nuclear Astrophysics - Center for the Evolution of the Elements) i kierowany przez Jorge Melendeza z University of Sao Paulo wykorzystał dwa teleskopy Europejskiego Oberwatorium Południowego w Chile, aby odkryć gwiazdę oznaczoną później 2MASS J18082002-5104378. Gwiazda została zauważona w 2014 roku za pomocą teleskopu NTT (New Technology Telescope). Dalsze obserwacje wykonane za pomocą Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) pozwoliły ustalić, że w odróżnieniu od młodszych gwiazd takich jak Słońce, owa gwiazda charakteryzuje się nietypowo niską obfitością metali w rozumieniu astronomicznym - czyli pierwiastków cięższych niż wodór i hel. Gwiazda ma na tyle mało metali, że określana jest jako gwiazda "ultra-ubogą w metale". Chociaż uważa się, że na wczesnych etapach ewolucji Wszechświata gwiazdy ubogie w metale były wszechobecne, to teraz są one rzadkim widokiem zarówno w Drodze Mlecznej jak i innych pobliskich galaktykach. Moetale powstają w reakcjach termojądrowych zachodzących we wnętrzach gwiazd i uwalniane są do ośrodka międzygwiezdnego gdy owe gwiazdy się starzeją i kończą życie w potężnych eksplozjach. Kolejne populacje gwiazd powstają zatem z materiału coraz bardziej bogatego w metale. Jednak gwiazdy ubogie w metale powstały z niezanieczyszczonej materii, która istniała wkrótce po Wielkim Wybuchu. Badanie gwiazd takich jak 2MASS J18082002-5104378 może pozwolić nam na zbadanie tajemnic ich powstawania, a tym samym rozjaśnić nam jakie warunki panowały na samym początku historii Wszechświata. Wyniki badań zostały opublikowane w periodyku Astronomy and Astrophysics Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://www.aanda.org/articles/aa/abs/2016/01/aa27456-15/aa27456-15.html
arXiv: http://arxiv.org/abs/1601.03462

Źródło: A&A / University of Notre Dame / phy.so / ESO

Ciemne obłoki kryjące się w Drodze Mlecznej

admin — Fri, 22 Jan 2016 14:46:14 +0000

Niewidoczne struktury przypominające kształtem nitki makaronu, płaty lasagne czy skorupki orzechów mogą występować w Drodze Mlecznej radykalnie testując nasze rozumienie struktury gazu w Galaktyce. Astronom CSIRO i pierwszy autor artykułu opublikowanego dzisiaj w Science, dr Keith Bannister mówi, że struktury są swego rodzaju 'zagęszczeniami' rzadkiego gazu wypełniającego przestrzeń między gwiazdami Drogi Mlecznej. "Owe zagęszczenia mogą radykalnie zmienić nasze postrzeganie gazu międzygwiezdnego, który jest swego rodzaju rezerwuarem materii pozostałej po starych gwiazdach, która zostanie wykorzystana do tworzenia nowych gwiazd," mówi dr Bannister. Dr Bannister wraz ze swoimi współpracownikami opisał swoje przełomowe obserwacje jednego z takich zagęszczeń, dzięki którym był w stanie wstępnie oszacować jego kształt. Obserwacje były możliwe dzięki opracowaniu nowej innowacyjnej techniki, którą astronomowie wykorzystali podczas obserwacji prowadzonych za pomocą teleskopu Compact Array (CSIRO) we wschodniej Australii. Pierwsze ślady tych tajemniczych obiektów astronomowie zauważyli 30 lat temu gdy obserwowali fale radiowe pochodzące od jasnej, odległej galaktyki (kwazaru). Wtedy też zauważyli zmiany intensywności docierających do nas fal radiowych. Okazało się, że to specyficzne zachowanie było spowodowane oddziaływaniem niewidocznej 'atmosfery' naszej Galaktyki, rzadkiego gazu elektrycznie naładowanych cząsteczek, który wypełnia przestrzeń między gwiazdami. "Zagęszczenia gazu działają jak swego rodzaju soczewki, skupiające i rozmywające fale radiowe, przez co ich intensywność rośnie i słabnie w okresie dni, tygodni czy miesięcy," mówi dr Bannister. Jednak tego rodzaju zjawiska były na tyle trudne do zaobserwowania, że naukowcy porzucili próby ich zbadania. Teraz dr Bannister ze współpracownikami uświadomili sobie, że Compact Array pozwala na obserwacje tego typu obiektów. Skierowanie teleskopu w stronę kwazaru zwanego PKS 1939-315 w gwiazdozbiorze Strzelca pozwoliło na zaobserwowanie soczewkowania, które trwało przez ok. 12 miesięcy. Astronomowwie uważają, że soczewki są rozmiaru porównywalnego z orbitą Ziemi wokół Słońca i znajdują się około 3000 lat świetlnych od Ziemi - 1000 razy dalej niż najbliższa nam gwiazda Proxima Centauri (przy której aktualnie trwają poszukiwania planety w ramach projektu #palereddot (www.palereddot.org/pl)). Jak dotąd nikt nie znał kształtu tego typu obiektów jednak zespół naukowców wykazał, że ta soczewka nie może być kompaktowym zagęszczeniem ani wygiętą powłoką. "Możemy obserwować płaską warstwę od strony jej krawędzi," powiedział członek zespołu badawczego dr Cormac Reynolds. "Możemy też spoglądać w dół pustego cylindra lub na sferyczną skorupę, niczym po orzechu." Kolejne obserwacje z pewnością pozwolą na dokładne określenie geometrii obiektu. W trakcie soczewkowania zespół dr Bannistera obserwował obiekt także za pomocą innych radioteleskopów i teleskopów optycznych. Promieniowanie optyczne pochodzące od kwazaru nie ulegało zmianom w trakcie gdy obserwowano soczewkowanie radiowe. To istotna informacja, bowiem oznacza ona, że wcześniejsze przeglądy nieba w zakresie optycznym poszukujące ciemnych zagęszczeń gazu nie mogły zaobserwować tego obiektu obserwowanego przez zespół Bannistera. Zatem czym mogą być te soczewki? Jedną z możliwych odpowiedzi mogą stanowić chłodne obłoki gazu, które utrzymują swój kształt pod wpływem własnej grawitacji. Ten szczegółowo zbadany model każe uważać, że tego typu obłoki muszą odpowiadać za znaczącą część masy naszej Galaktyki. Jak dotąd nie wiadomo w jaki sposób powstają tego typu soczewki. "Jednak te struktury są rzeczywiste, a nasze obserwacje stanowią duży krok na drodze do określenia ich kształtu i rozmiaru," podsumowuje Bannister Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1126/science.aac7673

Źródło: CSIRO Australia / Science / phys.org

Dwie olbrzymie planety odkryte w pobliżu gwiazdy o średniej masie

admin — Thu, 21 Jan 2016 18:08:07 +0000

HD 47366 to odewoluowana gwiazda o masie dwukrotnie większej od Słońca. Znajduje się ona około 260 lat świetlnych od Ziemi, a jej wiek szacuje się na 1.6 miliardów lat. Co więcej - okazuje się, że owa gwiazda jest domem dla dwóch potężnych planet, których masy są dwukrotnie większe od masy Jowisza. Artykuł naukowy opisujący odkryte planety został opublikowany 18 stycznia br. na portalu arXiv. Planety zostały odkryte przez międzynarodowy zespół astronomów pracujących pod kierownictwem Bun'ei Sato z Tokyo Institute of Technology. Do obserwacji HD 47366 naukowcy wykorzystali Okayama Astrophysical Observatory (OAO) w Japonii, Xinglong Station w Chinach oraz Australian Astronomical Observatory (AAO). Planety zostały odkryte za pomocą metody pomiaru prędkości radialnych, czyli tzw. spektroskopii dopplerowskiej, która opiera się na grawitacji przy poszukiwaniu egzoplanet. Astronomowie poszukiwali jakichkolwiek oznak wahań podczas obserwacji HD 47366 wiedząc, że jeżeli planety tam występują to grawitacyjnie oddziaływują ze swoją gwiazdą sprawiając, że porusza się ona raz w jedną stronę, raz w drugą. Trzy silne spektrografy były potrzebne do wykrycia wahań: High Dispersion Echelle Spectrograph (HIDES) w OAO, Coude Echelle Spectrograph (CES) w Xinglong oraz University College London Echelle Spectrograph (UCLES) w AAO. Precyzyjne pomiary prędkości radialnych przy wykorzystaniu tych spektrografów pozwoliły zauważyć obecność dwóch planet pozasłonecznych krążących wokół HD 47366. Po dopasowaniu podwójnego modelu do uzyskanych danych o prędkości radialnej naukowcy byli w stanie oszacować masę, półoś wielką i mimośród orbity odkrytych planet. Według ich obliczeń, wewnętrzna i zewnętrzna planeta charakteryzują się masą równą odpowiednio 1.75 i 1.86 masy Jowisza, półosią wielką 1.214 AU oraz 1.853 AU, a mimośród ich orbit wyniósł odpowiednio 0.089 i 0.278. Dzięki stosunkowo niewielkiej separacji, ten układ planetarny momentalnie wywołał zainteresowanie ze strony wielu naukowców. "Ów system planetarny jest intrygujący bowiem najlepsze dopasowanie orbit keplerowskich jest niestabilne. Znajdując się prawie w rezonansie 2:1 - to może być stabilny układ, ale jeżeli orbity będą niemal kołowe," stwierdzili naukowcy. W celu dokładniejszego zbadania stabilności orbit w układzie i określenia parametrów orbit, astronomowie przeprowadzili dynamiczną analizę układu. Analiza pozwoliła ustalić, że orbity planet są stabilne w następujących przypadkach: obie planety znajdują się w rezonansie 2:1; mimośród orbity planety zewnętrznej jest mniejszy niż 0.15; wzajemne nachylenie płaszczyzn orbit obu planet jest większe niż 160 stopni. Naukowcy także przyjmują, że obecna konfiguracja orbit może być efektem oddziaływania trzeciej planety w układzie. Jednak jak dotąd nie ma przekonujących argumentów za takim rozwiązaniem. Według zespołu badawczego jak dotąd nie wiadomo dlaczego układy składające się z kilku olbrzymich planet odległych o siebie o niewielkie odległości zazwyczaj znajdowane są wokół odewoluowanych gwiazd o średniej masie. Naukowcy oferują jedno możliwe wytłumaczenie tego zjawiska. "To może być pierwotna właściwość planet krążących wokół gwiazd o średniej masie, która może być wynikiem formowania się planet. Może to też być właściwość nabyta w toku ewolucji orbity związanej z ewolucją gwiazdy centralnej (pływy i utrata masy)," napisano w artykule. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/pdf/1601.04417.pdf

Źródło: arXiv / phys.org

Dowody na istnienie prawdziwej DZIEWIĄTEJ planety Układu Słonecznego

admin — Wed, 20 Jan 2016 17:00:11 +0000

Naukowcy z Caltech znaleźli dowody na istnienie olbrzymiej planety na nietypowej, wysoce eliptycznej orbicie w zewnętrznym Układzie Słonecznym. Obiekt nazwany przez naukowców roboczo Dziewiąta Planeta ma masę równą 10 masom Ziemi i okrąża Słońce 20 razy dalej niż Neptun (który oddalony jest od Słońca o blisko 4 miliardy kilometrów). W rzeczywistości taka planeta na wykonanie jednego obiegu wokół Słońca może potrzebować nawet od 10 000 do 20 000 lat. Naukowcy Konstantin Batygin oraz Mike Brown odkryli istnienie planety poprzez modelowanie matematyczne i symulacje komputerowe, jednak jeszcze muszą zaobserwować ją bezpośrednio. "To będzie prawdziwa dziewiąta planeta," mówi Brown, profesor planetologii. "Od czasów starożytnych odkryto zaledwie dwie prawdziwe planety - to może być trzecia. W Układzie Słonecznym pozostało jeszcze naprawdę dużo ciekawych obiektów do odkrycia. To bardzo ekscytujące." Brown zauważa, że prawdopodobna dziewiąta planeta o masie równej 5000 mas Plutona - jest wystarczająco duża, aby nie było wątpliwości czy to prawdziwa planeta. W przeciwieństwie do klasy mniejszych obiektów zwanych planetami karłowatymi, Dziewiąta Planeta grawitacyjnie oddziaływuje z otoczeniem w Układzie Słonecznym. De facto planeta dominuje nad regionem większym niż jakakolwiek z innych planet Układu Słonecznego - fakt, który według Browna świadczy o tym, że jest to "Najbardziej planetarna planeta Układu Słonecznego." Batygin i Brown opisują swoje wyniki w nowym artykule opublikowanym w Astronomical Journal, gdzie przedstawiają w jaki sposób Dziewiąta Planeta tłumaczy wiele tajemniczych cech Pasa Kuipera. "Mimo, że początkowo byliśmy sceptyczni co do istnienia tej planety, badając jej orbitę i to, co jej istnienie oznaczałoby dla zewnętrznego Układu Słonecznego, coraz bardziej przekonywaliśmy się, że ona musi tam być," mówi Batygin, profesor planetologii. "Po raz pierwszy od ponad 150 lat mamy silny dowód na to, że spis planet w Układzie Słonecznym jest niepełny." Droga do tego odkrycia teoretycznego nie była prosta. W 2014 roku były postdoc Browna - Chad Trujillo i jego współpracownik Scott Shepherd opublikował artykuł, w którym opisywali 13 z najodleglejszych obiektów Pasa Kuipera i ich zgodność co do niektórych cech orbity. Aby wytłumaczyć to podobieństwo, zasugerowali możliwość istnienia niewielkiej planety. Brown stwierdził, że wytłumaczenie związane z planetą jest mało prawdopodobne, ale zainteresował się tym tematem. Podzielił się zatem tym problemem z Batyginem - w ten sposób rozpoczęła się półtoraroczna współpraca przy badaniu odległych obiektów. Jeden z nich podszedł do tematu od strony obserwacji, a drugi od strony czysto teoretycznej, od strony dynamiki. Te zasadniczo różne podejścia umożliwiły tworzenie różnych teorii z jednego punktu widzenia i konsultowanie ich z drugim punktem widzenia. Stosunkowo szybko Batygin i Brown uświadomili sobie, że sześć najodleglejszych obiektów z oryginalnego zbioru analizowanego przez Trujillo i Shepherda porusza się po eliptycznych orbitach skierowanych w tą samą stronę w przestrzeni. To szczególnie zaskakujące zważając na fakt, że najodleglejsze punkty ich orbit poruszają się wokół centrum Układu Słonecznego i to w różnym tempie. "To prawie tak jakby mieć sześć wskazówek na zegarku poruszających się każda w innym tempie - w pewnym momencie spoglądasz i wszystkie są dokładnie w tym samym miejscu," mówi Brown. Prawdopodobieństwo, że tak się zdarzy może wynosić 1 do 100. Jednak jakby tego było mało, orbity tych sześciu obiektów są nachylone także w ten sam sposób - skierowane są bowiem 30 stopni poniżej w tym samym kierunku w stosunku do płaszczyzny orbit ośmiu znanych planet. Prawdopodobieństwo, że takie ułożenie jest tylko zbiegiem okoliczności wynosi 0.007 procent. "Taki przypadek jest praktycznie niemożliwy. Dlatego też stwierdziliśmy, że coś musi odpowiadać za kształt tych orbit." Pierwsza przetestowana teoria to podejrzenie, że być może istnieje więcej odległych obiektów Pasa Kuipera - z których wiele wciąż nie zostało odkrytych, a które mogłyby oddziaływać grawitacyjnie tak, że część z nich ulegałaby takiemu zgrupowaniu. Naukowcy szybko odrzucili tą teorię, gdy okazało się, że aby oddziaływanie było wystarczająco silne, Pas Kuipera musiałby mieć masę stukrotnie większą od przyjmowanej obecnie. Brown i Batygin zostali więc z pomysłem, że to może być jednak planeta. Oboje podchodzili do tego faktu dosyć sceptycznie. Aby przetestować swoją hipotezę, przeprowadzili symulację - użyli do tego celu pakietu do symulacji N-ciał 'mastery6' który można znaleźć tutaj: https://github.com/smirik/mercury Czyniąc długą historię krótką, po serii prób okazało się, że faktycznie układ zaczyna pracować i tłumaczyć płaszczyzny orbit odległych obiektów Pasa Kuipera: Ale teoria nie może być kompletna jeśli jest tylko 'dostosowana' do obserwacji, musi także zaskakiwać i uzupełniać się tam gdzie się tego nie spodziewaliśmy, lub w miejscach które nie brały udziału w 'dopasowaniu'. I faktycznie wydaje się, iż taka hipotetyczna planeta tłumaczy również orbity obiektów Sedna oraz 2012 VP1113. Problem z ich orbitami był mianowicie taki, że standardowe obiekty pasu Kuipera, które zbliżyły sie do Neptuna, zostały grawitacyjnie wyrzucone a następnie oczywiście ich orbity wróciły w pobliże Neptuna. Tymczasem ani Sedna ani 2012 VP1113 nigdy nie zbliżyły się zbyt blisko Neptuna! Dziewiąta Planeta tłumaczyłaby oddalanie się orbit takich obiektów typu Sedna z dala od Neptuna. Ale to nie wszystko, symulacje Browna i Batygina wskazywały również na obecność obiektów w Pasie Kuipera, których orbity będą pochylone prostopadle do planety. Brown szybko stwierdził, iż faktycznie takie obiekty w ostatnich latach były obserwowane, po naniesieniu danych czterech ostatnio odkrytych, Brown i Batygin wiedzieli już, że coś jest na rzeczy, wszystko pasowało do ich symulacji! : Ciekawostką którą tutaj warto przytoczyć jest to co wiemy o układach planatarnych, a raczej to czego brakuje w naszym układzie, mianowicie: Ten wykres daje do myślenia, szczególnie w kontekscie ostatniej publikacji Browna i Batygina. Najciekawszą kwestią wydaje się, GDZIE ? Skoro owa planeta istnieje, to gdzie jej szukać ? Spójrzmy zatem na wykres Czerwone linie zarysowują kontury Drogi Mlecznej, to ważne gdyż dużo trudniej jest znaleźć szukany obiekt, kiedy tłem jest jasna galaktyka. Przykłady mieliśmy w przypadku misji New Horizons. Niebieska linia to ekliptyka. Jak widzimy pasmo nieba na którym obecnie może znajdować się planeta, jest dosyć szerokie. Aphelium orbity może wynosić nawet 1200AU, magnitudo między ~16 a ~26. Najciekawsze chyba z punktu widzenia detekcji.. prędkość.. Typowy obiekt w pasie Kuipera to około 3arcsec na godzinę. Najbardziej oddalony obiekt w układzie Słonecznym - Eris to około 1.5 arcsec na godzinę, prędkość ta jest tak mała, że za pierwszym razem gdy obiekt był obserwowany został pominięty! Większość przeglądów zewnętrznej części Układu Słonecznego nie było by w stanie wykryć planety dziewiątej, sklasyfikowały by ją jako zwykłą gwiazdę. Większość nie znaczy, że wszystkie! Otóż.. WISE - pracujący w zakresie podczerwieni, teleskop kosmiczny NASA ma takie możliwości. Część pracy została już wykonana, ale potrzebne są dalsze obserwacje. Metod i technik obserwacji jest więcej, natomiast największym problem okazać się może obecne położenie planety, z danych które zostały naniesione na możliwe orbity planety dziewiątej wychodzi, że może ona się właśnie znajdować w najmniej przyjaznym do zbadania obszarze.. w tle Drogi Mlecznej i co gorsza blisko swojego aphelium... UPDATE: Tomasz Andel oraz Radosław Kosarzycki Więcej informacji: http://www.sciencedaily.com/releases/2016/01/160120114539.htm?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter Oryginalny dokument: http://iopscience.iop.org/article/10.3847/0004-6256/151/2/22/pdf Źródło: sciencedaily / nature / new scientist

Sondy Van Allena rewolucjonizują nasze rozumienie pasów radiacyjnych

admin — Wed, 20 Jan 2016 05:17:42 +0000

Około 1000 kilometrów nad powierzchnią Ziemi napotykamy na pierwszy z dwóch łukowatych roków elektronów zwanych Pasami Van Allena lub pasami radiacyjnymi. Zrozumienie kształtu i rozmiaru tych pasów, które mogą się kurczyć i rozszerzać w odpowiedzi na docierające do Ziemi wiatry słoneczne, jest zagadnieniem kluczowym dla bezpieczeństwa naszych przyrządów pracujących w przestrzeni kosmicznej. Silne promieniowanie nie jest niczym dobrym dla zdrowia naszych satelitów, dlatego też naukowcy chcą się dowiedzieć na jakich orbitach sondy i satelity są najbardziej narażone na negatywne oddziaływanie pasów radiacyjnych. Od lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku gdy naukowcy po raz pierwszy zaczęli tworzyć obraz tych pierścieni energetycznych cząsteczek, nasze rozumienie ich kształtu niewiele się zmieniło - mały, wewnętrzny pas, w dużej mierze pusta przestrzeń za nim i dopiero później zewnętrzny pas zdominowany przez elektrony - ten pierścień jest większy i znacznie bardziej dynamiczny od pasa wewnętrznego. Jednak nowe pomiary dostarczone przez Sondy Van Allen Probes (NASA) wskazują na to, że nie jest to takie proste. "Kształt pasów znacznie się różni w zależności od tego na jakie elektrony patrzymy," mówi Geoff Reeves z Los Alamos National Laboratory oraz New Mexico Consortium w Los Alamos w Nowym Meksyku, główny autor artykułu opublikowanego 28 grudnia 2015 roku w czasopiśmie Journal of Geophysical Research. "Elektrony o różnych poziomach energii są rozłożone w różnych częściach pasów." Zamiast klasycznego obrazu pasów radiacyjnych - mały wewnętrzny pas, pusta przerwa i większy zewnętrzny pas - nowe analizy wskazują, że kształt pasów może się różnić: mogą występować pojedyncze, ciągłe pasy bez żadnej przerwy, a może też być duży wewnętrzny pasń i mały zewnętrzny, a może być tak, że w ogóle nie ma wewnętrznego pasa. Wiele z tych rodzajów widać gdy się rozpatruje pojedynczo elektrony na różnych poziomach energii. "To jest tak samo jak gdybyśmy słuchali różnych elementów tej samej piosenki," mówi Reeves. "Sekcja basowa brzmi inaczej od wokali, a wokale inaczej od bębnów, itd." Naukowcy odkryli, że wewnętrzny pas - mniejszy pas w klasycznym ujęciu pasów - jest dużo większy niż zewnętrzny gdy obserwujemy elektrony o niższej energii, podczas gdy zewnętrzny pas jest większy gdy obserwujemy elektrony o wyższych energiach. Przy najwyższych poziomach energii struktura zewnętrznego pasa praktycznie zanika. Tak więc w zależności od tego na czym się skupimy, pasy radiacyjne mogą znacznie się od siebie różnić. Te struktury ulegają kolejnym zmianom podczas występowania tzw. burz geomagnetycznych. Gdy szybko poruszająca się materia magnetyczna ze Słońca - w formie strumieni szybko poruszającego się wiatru słonecznego lub koronalnych wyrzutów masy - zderzają się z polem magnetycznym Ziemi, powodują jego oscylacje, co prowadzi do powstania burzy geomagnetycznej. Burze geomagnetyczne mogą tymczasowo zwiększać lub zmniejszać liczbę energetycznych elektronów w pasach radiacyjnych, a pasy po jakimś czasie wracają do swojej oryginalnej konfiguracji. Te napędzane burzą zwiększenia lub zmniejszenia ilości elektronów są jak na razie nie do przewidzenia. "Gdy patrzymy na szeroki zakres energii zaczynamy widzieć pewne wyraźne zależności w dynamice burzy," mówi Reeves. "Odpowiedź elektronu na różnych poziomach energii różni się szczegółami, jednak występuje też pewne wspólne zachowanie. Przykładowo, zaobserwowaliśmy, że elektrony wyskakują ze swoich regionów przerwy stosunkowo szybko po burzy geomagnetycznej, jednak położenie przerwy zależy od energii elektronu." Często zewnętrzny pas elektronów rozciąga się do wnętrza, w kierunku wewnętrznego pasa podczas burz geomagnetycznych, całkowicie wypełniając przerwę elektronami o niższej energii i tworząc jeden duży pas radiacyjny. W przypadku niższych energii przerwa tworzy się dalej od Ziemi, sprawiając, że wewnętrzny pas staje się większy niż zewnętrzny. Przy wyższych poziomach enerii przerwa powstaje bliżej Ziemi prowadząc do odwrócenia stosunku rozmiarów pasów. Dwa satelity Van Allen Probe poszerzają zakres energetycznych elektronów, które możemy zarejestrować. Oprócz badania ekstremalnie energetycznych elektronów - o energii milionów elektronowoltów - które badane były już wcześniej, sondy Van Allen Probe mogą rejestrować informacje o elektronach o niższej energii - rzędu kilku tysięcy elektronowoltów. Dodatkowo sonda może mierzyć energie elektronów z dużo większą rozdzielczością niż było to możliwe wcześniej. "Nasze poprzednie instrumenty pozwalały na mierzenie pięciu lub dziesięciu poziomów energii jednocześnie," mówi Reeves. "Jednak sondy Van Allena mogą mierzyć ich setki." Mierzenie strumienia elektronów na tych niższych poziomach energii okazywało się bardzo trudne w przeszłości z uwagi na obecność protonów w pasach radiacyjnych najbliższych Ziemi. Owe protony przenikają przez detektory cząsteczek tworząc szum, z którego trzeba wyciągać pomiary rzeczywistych elektronów. Jednak dane z sond Van Allena dowodzą, że elektrony o niższej energii krążą znacznie bliżej Ziemi niż się wcześniej wydawało. "Mimo szumu protonowego, sondy Van Allena mogą wyraźnie zidentyfikować energie mierzonych elektronów," mówi Reeves. Precyzyjne obserwacje tego typu, obejmujące setki poziomów energii zamiast kilku, pozwolą naukowcom stworzyć precyzyjniejszy i bardziej rygorystyczny model tego co dokładnie się dzieje w pasach radiacyjnych, zarówno podczas burz geomagnetycznych jak i w okresach spokoju. Źródło: Journal of Geophysical Research / phys.org

Gromady galaktyk odkrywają tajemnice ciemnej materii

admin — Tue, 26 Jan 2016 13:22:02 +0000

Ciemna materia to tajemnicze forma materii odpowiedzialna za 27 procent całej materii i energii we Wszechświecie. Choć ciemna materia otacza nas z każdej strony - nie możemy jej zobaczyć ani poczuć. Jednak naukowcy mogą dowieść obecności ciemnej materii przyglądając się zachowaniu normalnej materii ją otaczającej. Gromady galaktyk składające się z tysięcy galaktyk są bardzo ważnymi obiektami w badaniach nad ciemną materią, bowiem znajdują się w miejscach gdzie ciemna materia jest gęstsza niż gdzie indziej. Naukowcy uważają, że im masywniejsza jest gromada galaktyk, tym więcej ciemnej materii znajduje się w jej otoczeniu. Jednak nowe badania wskazują, że związek między masą gromady a ilością ciemnej materii jest dużo bardziej skomplikowany. "Gromady galaktyk są swego rodzaju dużymi metropoliami we Wszechświecie. Gdy spoglądamy w nocy na światła miasta z lecącego samolotu - możemy oszacować rozmiary tego miasta. Tak samo jest z gromadami galaktyk, które mówią nam o ilości ciemnej materii, której nie widzimy bezpośrednio," mówi Hironao Miyatake z NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Nowe badania, których wyniki opublikowano w Physical Review Letters, prowadzone przez Miyatake wskazują, że wewnętrzna struktura gromady galaktyk związana jest bezpośrednio z ciemną materią w jej otoczeniu. To pierwszy raz kiedy cecha gromady - poza jej masą - została w jakikolwiek sposób związana z ciemną materią. Badacze przeanalizowali około 9000 gromad galaktyk z katalogu Sloan Digital Sky Survey DR8 i podzielili je na dwie grupy w zależności od ich struktury wewnętrznej: jedna grupa to ta gdzie pojedyncze galaktyki w ramach gromady były rozprzestrzenione, a druga to ta gdzie galaktyki znajdują się bardzo blisko siebie. Korzystając z soczewkowania grawitacyjnego - patrząc jak grawitacja gromady zakrzywia światło pochodzące od innych obiektów - naukowcy potwierdzili, że obie grupy charakteryzują się podobnymi masami. Jednak porównując obie grupy odkryto istotne różnice w rozkładzie przestrzennym gromad galaktyk. Zazwyczaj gromady galaktyk oddalone są od siebie o ok. 100 milionów lat świetlnych. Jednak gromady, w których galaktyki znajdują się bliżej siebie, są gęściej "upakowane" mają dużo mniej innych gromad w swoim otoczeniu, niż galaktyki bardziej rozwlekłe. Innymi słowy, otaczająca gromady ciemna materia wpływa na to jak blisko siebie znajdują się galaktyki w gromadzie. "Różnice te wynikają z różnego rozkładu ciemnej materii w miejscach, w którym tworzyły się owe gromady galaktyk. Nasze wyniki wskazują, że związek między gromadą galaktyk a otaczającą ją ciemną materią nie ogranicza się tylko do masy gromady, ale także do historii jej powstawania," dodaje Miyatake. Współautor badania David Spergel, profesor astronomii w Princeton University w New Jersey dodaje: "Wcześniejsze badania obserwacyjne wskazywały, że masa gromady to najważniejszy czynnik określający jej właściwości globalne. Nasze prace wskazują jednak, że 'wiek też ma znaczenie': Młodsze gromady żyją w innym wielkoskalowym otoczeniu ciemnej materii niż ich starsze towarzyszki." Opublikowane wyniki są zgodne z przewidywaniami głównych teorii początków Wszechświata. Po etapie kosmicznej inflacji trwającym mniej niż jedna bilionowa część sekundy po Wielkim Wybuchu, pojawiły się niewielkie zmiany energii przestrzeni zwane fluktuacjami kwantowymi. Te zmiany odpowiadają za niejednorodną dystrybucję/rozkład materii we Wszechświecie. Naukowcy uważają, że gromady galaktyk obserwowane dzisiaj są wynikiem tych fluktuacji gęstości materii we wczesnym Wszechświecie. "Związek między wewnętrzną strukturą gromady galaktyk a rozkładem otaczającej je ciemnej materii jest konsekwencją natury początkowych fluktuacji gęstości powstałych w pierwszej sekundzie istnienia Wszechświata," mówi Miyatake. Naukowcy planują dalsze badania tego związku. "Gromady galaktyk są fascynującymi oknami na tajemnice Wszechświata. Badając je możemy dowiedzieć się więcej o ewolucji wielkoskalowej struktury Wszechświata i o jego początkach," powiedział Miyatake. Źródło: NASA

Bilion kilometrów dzieli tę planetę od gwiazdy macierzystej! 7000 razy dalej niż Słońce-Ziemia

admin — Tue, 26 Jan 2016 14:51:35 +0000

Zespół astronomów z Wielkiej Brytanii, USA i Australii odkrył samotną planetę, o której dotychczas uważano, że swobodnie porusza się w przestrzeni międzygwiezdnej. Okazuje się jednak, że obiekt oznaczony 2MASS J2126 to planeta oddalona o 1 bilion kilometrów (1 milion milionów) od swojej gwiazdy. To 7000 razy większa odległość niż między Słońcem a Ziemią. Naukowcy ogłosili swoje odkrycie w artykule opublikowanym w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. W ciągu ostatnich pięciu lat odkryto wiele swobodnie poruszających się planet. To potężne gazowe olbrzymy podobne do Jowisza, którym brakuje masy do rozpoczęcia reakcji jądrowych i dlatego nigdy nie zostały gwiazdami. Mierzenie temperatury takich obiektów jest stosunkowo proste, ale zależy od masy i wieku. Oznacza to, że astronomowie muszą znać wiek takiego obiektu, aby móc określić czy są to planety czy jednak cięższe 'nieudane gwiazdy' - tzn. brązowe karły. Naukowcy z USA odkryli 2MASS J2126 podczas przeglądu nieba w podczerwieni oznaczają ją jako młody obiekt o małej masie. W 2014 roku kanadyjscy naukowcy uznali 2MASS J2126 za możliwego członka grupy gwiazd i brązowych karłów (w wieku 45 milionów lat). Wtedy też uznano, że obiekt jest na tyle młody i ma na tyle niską masę, że należy go uznać za swobodnie przemieszczającą się planetę. W tym samym regionie nieba znajduje się TYC 9486-927-1 - gwiazda określana jako młoda, ale nie będąca członkiem żadnej grupy młodych gwiazd. Jak dotąd nikt jednak nie sugerował, że TYC 9486-927-1 i 2MASS J2126 mogą być w jakiś sposób ze sobą związane. Główny autor badań dr Niall Deacon z University of Hertfordshire przez ostatnie lata poszukiwał młodych gwiazd z towarzyszami na dużych orbitach. W ramach swoich prac jego zespół przyglądał się listom znanych młodych gwiazd, brązowych karłów i swobodnie poruszających się planet - sprawdzając czy któreś z nich nie są ze sobą zwiazane. Okazało się, że TYC 9486-927-1 oraz 2MASS J2126 synchronicznie przemierzają przestrzeń kosmiczną i znajdują się w tej samej odległości 104 lat świetlnych od Ziemi. To była wskazówka, że mogą być ze sobą związane. "To najrozleglejszy układ planetarny dotąd odkryty i oba elementy tego układu znane są już od ośmiu lat," mówi Deacon, " jednak nikt nie wpadł na to, aby te obiekty ze sobą połączyć. Okazuje się, że ta planeta nie jest aż tak samotna, choć faktycznie jest to związek na odległość." Po dokładnym przyjrzeniu się tej parze, zespół nie był w stanie potwierdzić czy TYC 9486-927-1 oraz 2MASS J2126 należą do jakiejkolwiek znanej grupy młodych gwiazd. "Przynależność do grupy młodych gwiazd znacznie ułatwia ustalenie wieku tego typu obiektów," powiedział współautor badania Josh Schlieder z NASA Ames Research Center, "Jednak gdy nie możemy z tego skorzystać, musimy poszukać innych metod." Z uwagi na powyższe, zespół przyjrzał się widmu gwiazdy, badając w ten sposób zawartość litu. Pierwiastek ten ulega zniszczeniu na początkowych etapach życia gwiazdy, dlatego też im więcej litu, tym młodsza gwiazda. TYC 9486-927-1 wykazuje silniejszą sygnaturę litu niż pobliska grupa gwiazd, której wiek oszacowano na 45 milionów lat, jednak słabszą niż grupa gwiazd w wieku 10 milionów lat. Oznacza to, że wiek gwiazdy mieści się między 10 a 45 milionów lat. W oparciu o uzyskany w ten sposób wiek możliwe było oszacowanie masy 2MASS J2126 - okazało się, że jest to obiekt o masie między 11.6 a 15 mas Jowisza. Tym samym obiekt ten znajduje się na granicy między planetą a brązowym karłem. Oznacza to, że 2MASS J2126 ma podobną masę, wiek i temperaturę co jedna z pierwszych bezpośrednio obserwowanych planet przy innej gwieździe - beta Pictoris b. "W porównaniu do beta Pictoris b, 2MASS J2126 znajduje się 700 razy dalej od swojej gwiazdy macierzystej," mówi dr Simon Murphy z Australian National University - także współautor badań, "jednak w jaki sposób powstają tak rozległe układy planetarne wciąż pozostaje tajemnicą." 2MASS J2126 znajduje się 7000 razy dalej od swojej gwiazdy, niż Ziemia od Słońca - tym samym jest to najbardziej oddalona od swojej gwiazdy macierzystej planeta. W tej odległości wykonanie jednego obiegu wokół gwiazdy zajmuje około 900 000 lat, oznacza to, że od powstania planeta okrążyła swoją gwiazdę dopiero niecałe 50 razy. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://www.ras.org.uk/images/stories/press/Exoplanets/young_planet_paper.v2.pdf

Źródło: MNRAS

Sonda Cassini wspina się na coraz wyższą orbitę

admin — Tue, 26 Jan 2016 17:01:46 +0000

Sonda Cassini rozpoczyna kolejny etap swojej pracy stopniowo zwiększając nachylenie swojej orbity w stosunku do płaszczyzny pierścieni Saturna. Drugi z pięciu dużych manewrów w tej kampanii miał miejsce w sobotę 23 stycznia. Każdy manewr w tej serii ustawia sondę do przelotu w pobliżu masywnego Tytana - gdzie sonda wykorzystuje asystę grawitacyjną do zwiększenia nachylenia orbity względem równika planety. 35-sekundowe odpalenie silników rozpoczęło się o 14:47 PST w sobotę 23 stycznia i pozwoliło na zmianę prędkości na orbicie o 6.8 m/s. Dla porównania zbliżenie do Tytana do którego dojdzie 1 lutego (właśnie dzięki temu sobotniemu manewrowi) pozwoli na zmianę prędkości o 774 m/s. "Tytan wykonuje tutaj najcięższą pracę," mówi Earl Maize, menedżer projektu Cassini w NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. "Naszym zadaniem jest tylko dostarczenie sondy na precyzyjnie określoną wysokość i szerokość nad Tytanem w określonym czasie - do tego właśnie niezbędne są te manewry." Sonda Cassini nie powróci już na orbitę w pobliżu płaszczyzny pierścieni. Inżynierowie stopniowo zwiększają nachylenie orbity sondy w stosunku do równika Saturna przygotowując ją do ostatniego, dramatycznego roku pracy. Pod koniec listopada br. orbita sondy będzie przebiegała wysoko nad biegunami Saturna i tuż za zewnętrzną krawędzią pierścieni - rozpocznie się wtedy okres nazywany "orbitami pierścienia F". Po wykonaniu 20 obiegów planety sonda Cassini rozpocznie swój wielki finał, kiedy to 22 razy przeleci między pierścieniami a planetą i zakończy swoją misję wejściem w atmosferę Saturna 15 września 2017 roku. Sonda Cassini znajduje się na orbicie równikowej wokół Saturna od wiosny 2015 roku, kiedy to rozpoczęła się ostatnia kampania bliskich przelotów w pobliżu lodowych księżyców. W ramach tej kampanii po raz ostatni sonda przeleciała w pobliżu Hyperiona, Dione i Enceladusa. Sonda rozpoczęła zwiększanie nachylenia orbity manewrem do którego doszło 30 grudnia, a który pozwolił na zmianę prędkości o 3 m/s i przygotowanie do przelotu w pobliżu Tytana (do którego doszło 15 stycznia). Kolejny duży manewr orbitalny zaplanowano na 25 marca (zmiana prędkości o 7.95 m/s), a przelot w pobliżu Tytana - na 4 kwietnia. "Zaplanowaliśmy już ekscytujący rok badania Saturna podczas stopniowego zwiększenia nachylenia orbity. Z pewnością widoki będą spektakularne," powiedziała Linda Spilker, naukowiec projektu Cassini w JPL. Źródło: NASA

Łazik Opportunity nie próżnuje zimą. Nie tym razem.

admin — Wed, 27 Jan 2016 06:00:59 +0000

Sędziwy łazik marsjański Opportunity ciężko pracował podczas swojej siódmej marsjańskiej zimy, kiedy to dostawy energii słonecznej były stosunkowo skąpe. Niemniej jednak w tym czasie łazik wykorzystywał swoje instrumenty i narzędzia badając historię Czerwonej Planety. Współczesna pogoda na Marsie nieznacznie pomogła łazikowi w pracy dostarczając wiatru, który usunął część pyłu nagromadzonego na panelach słonecznych łazika w tygodniach przed i po przesileniu, które miało miejsce 2 stycznia br. "Łazik Opportunity był bardzo aktywny tej zimy. Po części było to możliwe dzięki dużo czystszym panelom słonecznym niż w poprzednich latach," powiedział menedżer projektu MER John Callas z NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Z uwagi na fakt, że zimowe przesilenie jest już za nami, ilość promieniowania słonecznego dostępnego dla łazika Opportunity będzie teraz rosła przez znaczną część roku. Łazik Opportunity właśnie świętował 12. rocznicę swojego lądowania na Marsie. Do lądowania na powierzchni Czerwonej Planety doszło 24 stycznia 2004 roku (w naszej strefie czasowej był już 25 stycznia). Po tym jak chroniony przez poduszki powietrzne pojazd zatrzymał się w kraterze Eagle (o średnicy 22 metrów), otworzył się uwalniając tym samym Opportunity. Analiza skał wypełniających krater Eagle podczas planowanej na trzy miesiące misji pozwoliła zebrać dowody na istnienie wilgotnego klimatu w historii Marsa. W kolejnych latach badacze wykorzystali łazik Opportunity do zbadania kilku większych i odleglejszych kraterów w celu przeanalizowania głębszych i starszych warstw historii Marsa. Każdy marsjański rok trwa 1.9 roku na Ziemi. Z uwagi na fakt, że Mars znajduje się dalej od Słońca niż Ziemia, potrzebuje więcej czasu, aby je okrążyć. Oś obrotu Marsa jest nachylona podobnie do ziemskiej - dlatego też na Marsie mamy do czynienia z porami roku. Są one średnio dwa razy dłuższe niż na Ziemi. Dlatego też po 12 latach na Ziemi łazik doświadczył dopiero siedmiu okresów zimowych. Od 2011 roku Opportunity bada zachodnią krawędź krateru Endevour (o średnicy 22 km). Tej zimy łazik bada skały w południowej części Marathon Valley - doliny, która przecina krater Endevour na linii wschód-zachód. To miejsce, w którym według danych dostarczonych przez sondę Mars Reconnaissance Orbiter, znajdują się minerały, które mogły powstać w wilgotnych, niezakwaszonych warunkach. Obszar na którym łazik wykonuje swoje zimowe zadania pozwala na ustawienie paneli słonecznych w kierunku Słońca przemierzającego północne niebo. Oczyszczanie paneli słonecznych łazika i wybór zboczy nachylonych ku północy do prac zimowych to dwa kluczowe czynniki, które pozwoliły na 48-krotne wydłużenie misji łazika, która przecież planowana była na zaledwie trzy miesiące po lądowaniu. Panele słoneczne aktualnie generują ponad 460 watogodzin dziennie. To 40 % więcej niż na początku tej zimy na Marsie. Dla porównania, podczas pierwszej marsjańskiej zimy łazika Opportunity przez ponad dwa miesiące panele generowały poniżej 300 watogodzin dziennie - wtedy trzeba było przerwać jazdę i analizę skał na ponad cztery miesiące. "Dzięki dobrym zapasom energii oczekujemy zakończenia prac w Marathon Valley w tym roku i dalszych badań prowadzonych za pomocą łazika Opportunity," mówi Callas. Źródło: NASA

Krystalicznie czysty galaktyczny sąsiad Drogi Mlecznej

admin — Wed, 27 Jan 2016 11:00:12 +0000

[caption id="attachment_5513" align="aligncenter" width="1000"] Galaktyka karłowata IC 1613[/caption] Wiele galaktyk wypełnia pył, w innych znowu można dostrzec pasma nieprzejrzystej kosmicznej materii oplatające gaz i gwiazdy. Jednak głównym bohaterem tego nowego zdjęcia wykonanego za pomocą kamery OmegaCAM zainstalowanej na teleskopie VLT Survey Telescope w Chile jest nietypowa, mała galaktyka znana jako IC 1613 - krystalicznie czysty odmieniec! IC 1613 charakteryzuje się bardzo małą ilością kosmicznego pyłu - dzięki temu astronomowie mogą badać jej zawartość z rewelacyjną dokładnością. To nie tylko kwestia wyglądu - czystość tej galaktyki jest istotna dla naszego rozumienia naszego kosmicznego otoczenia. IC 1613 to galaktyka karłowata znajdująca się w gwiazdozbiorze Wieloryba (Cetus). Zdjęcie wykonane za pomocą VST wyjątkowo dokładnie przedstawia niespotykane piękno tego obiektu, rozproszone gwiazdy i jasnoróżowy gaz. Niemiecki astronom Max Wolf odkrył delikatną poświatę IC 1613 w 1906 roku. W 1928 Walter Baade za pomocą 2.5-metrowego teleskopu w Obserwatorium Mount Wilson w Kalifornii skutecznie rozdzielił pojedyncze gwiazdy tej galaktyki. Dzięki tym obserwacjom astronomowie wywnioskowali, że galaktyka musi się znajdować stosunkowo blisko Drogi Mlecznej, bowiem tylko w najbliższych nam galaktykach można obserwować pojedyncze gwiazdy. Od tego czasu astronomowie faktycznie potwierdzili, że IC 1613 należy do Lokalnej Grupy - zbioru ponad 50 najbliższych galaktyk (w tym Drogi Mlecznej). IC 1613 znajduje się zaledwie 2.3 miliony lat świetlnych od Ziemi. Ze względu na woją bliskość do Ziemi jest to stosunkowo dobrze zbadany obiekt - astronomowie określają go jako nieregularną galaktykę karłowatą pozbawioną wielu cech takich jak chociażby dysk gwiazd, który charakteryzuje wiele innych małych galaktyk. Niemniej jednak braki formy IC 1613 nadrabia czystością. Znamy odległość do IC 1613 z niespotykaną dokładnością - po części dzięki nietypowo niskiemu poziomowi pyłu w samej galaktyce jak i na linii wzroku między nami a IC 1613. Drugim powodem dzięki któremu tak dobrze znamy odległość do IC 1613 jest fakt, że w galaktyce znajdują się gwiazdy zmienne typu RR Lyrae oraz cefeidy. Tego rodzju gwiazdy rytmicznie pulsują, powiększając swoje rozmiary i jasność w określonych odstępach czasu. Jak wiemy z naszego codziennego doświadczenia obiekty świecące takie jak chociażby żarówki czy płomienie świecy wydają nam się tym słabsze im dalej od nas się znajdują. Astronomowie wykorzystują tą prostą zależność do pomiaru odległości w przestrzeni kosmicznej - oczywiście tylko wtedy kiedy wiedzą jaka jest prawdziwa jasność obiektu, tzw. jasność absolutna. Gwiazdy zmienne typu RR Lyrae i cefeidy mają tą szczególną własność, że okres zmian ich jasności jest bezpośrednio związany z ich jasnością absolutną. Dzięki temu pomiar okresu zmian ich jasności pozwala astronomom na określenie ich jasności absolutnych. Następnie tą wartość porównuje się w jasnością obserwowaną - w ten sposób można określić jak daleko gwiazda musi się znajdować, aby świeciła z taką jasnością jaką obserwujemy. Gwiazdy o znanej jasności absolutnej mogą być wykorzystywane jako tzw. świece standardowe pozwalające określić jak daleko musiałby znajdować się obiekt o znanej jasności absolutnej, aby dla nas świecił z jasnością obserwowaną. https://www.youtube.com/watch?v=TcRXEnKlr1c Wykorzystując świece standardowe - takie jak gwiazdy zmienne w IC 1613 czy rzadziej występujące eksplozje supernowe typu Ia, które mogą być obserwowane z dużo większych odległości - astronomowie byli w stanie ułożyć drabinę odległości w kosmosie. Kilkadziesiąt lat temu IC 1613 pomogła astronomom określić w jaki sposób można wykorzystać gwiazdy zmienne do zbadania odległości w przestrzeni kosmicznej. Całkiem nieźle jak na małą, bezkształtną galaktykę. Uwagi

OmegaCAM to składająca się z 32 kości CCD kamera o rozdzielczości 256 milionów pikseli zamontowana na teleskopie VLT Survey Telescope o średnicy lustra 2.6 metra (Obserwatorium Paranal w Chile).
Pył kosmiczny składa się z różnych cięższych pierwiastków takich jak węgiel czy żelazo, oraz z większych, ziarnistych molekuł. Sam pył nie tylko blokuje promieniowanie przez co osłonięte pyłem obiekty są trudniejsze w obserwacji, lecz także rozprasza niebieskie światło. W wyniku tego kosmiczny pył sprawia, że obserwowane obiekty wydają się czerwieńsze niż są w rzeczywistości. Astronomowie mogą oczywiście uwzględnić to poczerwienienie badając różne obiekty - nie zmienia to faktu, że mniej poczerwienienia oznacza dokładniejsze pomiary.
Poza dwoma obłokami Magellana, IC 1613 to jedyna nieregularna galaktyka karłowata w Lokalnej Grupie, w której udało się zidentyfikować gwiazdy zmienne typu RR Lyrae.

Źródło: ESO

Betonowa kapsuła kosmiczna wylądowała nieopodal Winganon w Oklahomie

admin — Wed, 27 Jan 2016 09:19:05 +0000

Tuż przy drodze łączącej niewielkie wioski Talala i Winganon w stanie Oklahoma leży coś, co przypomina porzuconą kapsułę kosmiczną. Napisy 'NASA' oraz 'United States of America' wraz z amerykańską flagą są widoczne już z daleka. Jednak z bliska od razu widać, że owa kapsuła załogowa to w rzeczywistości gruszka betoniarki samochodowej. Nietypowy obiekt pojawił się przy drodze wskutek wypadku wyładowanej cementem betoniarki, która podążała na budowę mostu stawianego nad jeziorem Oologah w 1959 roku. Zanim na miejsce wypadku dotarł cięższy sprzęt cement w gruszce zastygł. Ze względu na ograniczenia udźwigu załoga pomocy drogowej zdecydowała się najpierw usunąć ciężarówkę, a po gruszkę wrócić później. Nikt jednak po nią się już nie pofatygował. Gdy okoliczni mieszkańcy zauważyli gruszkę - szybko stała się ona łatwym celem dla miłośników graffiti. Przez ostatnie pół wieku liczni miłośnicy farby w sprayu wylali na gruszkę niezliczone litry farby. We wrześniu 2011 roku lokalni artyści Barry i Heather Thomas zdecydowali się zamienić gruszkę w kosmiczną kapsułę, świętując tym samym piątą rocznicę swojego ślubu. Kosmiczna kapsuła z Winganon stanowi teraz popularną atrakcję turystyczną. Heather Thomas ma nadzieję, że nowe malowanie gruszki zniechęci kolejnych amatorów graffiti. Jak dotąd malowanie przetrwało, choć zniknęły "dysze wylotowe", które małżeństwo przymocowało na spodzie kapsuły. Źródło: amusingplanet

Gromady kuliste tworzą nowe gwiazdy zasysając gaz ze swojego otoczenia

admin — Thu, 28 Jan 2016 09:20:18 +0000

Pośród najbardziej zachwycających obiektów wszechświata jedno z czołowych miejsc zajmują połyskujące, gęste skupiska gwiazd, które znamy jako gromady kuliste. Astronomowie od dawna uważali, że miliony gwiazd w gromadzie kulistej powstawały mniej więcej w tym samym czasie, i że gwiazdy danej gromady są mniej więcej w tym samym wieku niczym gwiezdne bliźnięta. Jednak najnowsze przypadki odkrywania młodych gwiazd w starych gromadach kulistych mocno zaburzyły ten obraz.

Zamiast tworzyć wszystkie gwiazdy w tym samym wieku, gromady kuliste mogą w jakiś sposób tworzyć drugie, a nawet trzecie pokolenia składające się z tysięcy gwiazd w innym wieku. Najnowsze badania prowadzone przez badaczy z Kavli Institute for Astronomy and Astrophysics (KIAA) na Uniwersytecie Pekińskim, w których brali także udział astronomowie z Northwestern University, Adler Planetarium oraz Narodowego Obserwatorium Astronomicznego Chińskiej Akademii Nauk (NAOC), mogą doprowadzić do rozwiązania zagadki wtórnych pokoleń gwiazd. Korzystając z obserwacji przeprowadzonych za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a zespół badawczy po raz pierwszy odkrył młode generacje gwiazd w gromadach kulistych, które powstały dzięki gazowi zasysanemu z otoczenia gromady kulistej. Ta metoda stoi w sprzeczności z powszechnie przyjętą konwencją w ramach której pierwsze gwiazdy gromady wywiewają z wiekiem gaz, który potem pobudza kolejne procesy gwiazdotwórcze. Wyniki badań zostały dzisiaj opublikowane w periodyku Nature. "Te nowe badania oferują wytłumaczenie problemu wielu generacji gwiazd w gromadach kulistych," mówi główny autor opracowania Chengyuan Li, astronom z KIAA i NAOC, który także pracuje w Purple Mountain Observatory. "Nasze badania wskazują, że paliwo do procesów gwiazdotwórczych prowadzących do powstania nowych populacji gwiazd znajduje się na zewnątrz gromady, a nie w jej wnętrzu." "Nasze wytłumaczenie mówiące o tym, że wtórne populacje gwiazd powstają z gazu przyciągniętego z otoczenia gromady jest jak dotąd najlepiej udokumentowanym," mówi Richard de Grijs, astronom w KIAA. "Gromady kuliste okazały się zatem dużo bardziej złożone niż nam się wydawało." Gromady kuliste to sferyczne, gęsto upakowane grupy gwiazd krążące wokół galaktyk. Wokół naszej galaktyki - Drogi Mlecznej - krąży kilkaset gromad kulustych. Większość tych lokalnych, masywnych gromad kulistych składa się ze starych gwiazd, jednak zespół naukowców z KIAA skupił się na młodych gromadach krążących wokół dwóch pobliskich galaktyk karłowatych - Obłoków Magellana. W szczególności naukowcy skupili się na obserwowanych przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a gromadach kulistych NGC 1783 i NGC 1696 w Wielkim Obłoku Magellana oraz NGC 411 w pobliżu Małego Obłoku Magellana. Naukowcy zazwyczaj badają wiek gwiazd przyglądając się ich barwie i jasności. W gromadzie NGC 1783 Li, de Grijs wraz ze współpracownikami zaobserwowali początkową populację gwiazd w wieku 1.4 miliarda lat oraz dwie młodsze populacje, które powstały 890 milionów i 450 milionów lat temu. Jakie jest najprostsze wytłumaczenie istnienia tych różnych populacji gwiazd w gromadzie? Niektóre gromady kuliste mogą zachowywać wystarczającą ilość gazu, aby tworzyć wiele pokoleń gwiazd - jest to jednak mało prawdopodobne, twierdzi współautor opracowania Aaron M. Geller z Northwestern University oraz Adler Planetarium w Chicago. "Po powstaniu najmasywniejszych gwiazd są one niczym tykające bomby, których życie skończy się w ciągu zaledwie 10 milionów lat potężnym wybuchem supernowej i doprowadzi do usunięcia pozostającego w otoczeniu gazu i pyłu," mówi Geller. "Dopiero potem mniej masywne gwiazdy, których czas życia jest dłuższy, a jego koniec mniej gwałtowny, może pozwolić na powstanie nowych zapasów gazu i pyłu." Zespół badaczy z KIAA zaproponował jednak alternatywną teorię, w ramach której gromady kuliste mogą zasysać gaz i pył ze swojego otoczenia podczas podróży wokół galaktyki macierzystej. Teoria nowych gwiazd powstających w gromadach, które zasysają gaz z otoczenia pojawiła się już w artykule naukowym opublikowanym w 1952 roku. Ponad pół wieku później, ten sam pomysł doczekał się dowodów obserwacyjnych. W ramach badań, naukowcy z KIAA przeanalizowali obserwacje tych gromad gwiazd przeprowadzone za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, a następnie Geller i Claude-André Faucher-Giguère przeprowadzili obliczenia, które wskazują, że postulowana teoria może być prawdziwa w badanych gromadach kulistych. "Ostatecznie wykazaliśmy, że idea gromad tworzących nowe gwiazd z zassanego z otoczenia gromady gazu może faktycznie działać," powiedział de Grijs, "i to nie tylko w przypadku tych trzech gromad kulistych, ale prawdopodobnie dla wielu innych." Dalsze badania mają na celu sprawdzenie tej teorii na innych gromadach kulistych krążących wokół Obłoków Magellana i Drogi Mlecznej. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://nature.com/articles/doi:10.1038/nature16493

Źródło: Nature / phy.so

Marsjański labirynt na zdjęciach z europejskiej sondy Mars Express

admin — Thu, 28 Jan 2016 18:56:47 +0000

Ten fragment marsjańskiego obszaru pełen delikatnych wzorów, osuwisk i wydm, stanowi zaledwie niewielki wycinek rozległego labiryntu dolin, pęknięć i równin.

Region znany jako Noctis Labyrinthus - "labirynt nocy" - znajduje się przy zachodniej krawędzi Valles Marineris, największego kanionu w Układzie Słonecznym. Zdjęcie wykonano za pomocą sondy Mars Express (ESA) 15 lipca 2015 roku. Noctis Labyrinthus jest elementem złożonej struktury, której początki leżą w rozdęciu skorupy - do którego doszło pod wpływem aktywności tektonicznej i wulkanicznej w regionie Tharsis (który jest domem dla Olympus Mons i innych dużych wulkanów). Gdy skorupa w prowincji Tharsis wybrzuszała się, rozciąganiu ulegała jej powierzchnia. Tym samym powstawały pęknięcia o głębokości kilku kilometrów. Cała sieć rowów tektonicznych i pęknięć rozciąga się na blisko 1200 km. Prezentowane tu zdjęcia przedstawiają obszar o szerokości ok. 120 km, którego centralnym obiektem jest duży, płaski blok. Na zdjęciach doskonale widać osuwiska na zboczach oraz wzdłuż ścian doliny (najlepiej to widać na pierwszym zdjęciu w artykule). W niektórych miejscach, szczególnie wyraźnie w dolnym prawym rogu powyższego zdjęcia, widać jak wiatr uformował z pyłu ruchome wydmy rozciągające się na okoliczne równiny. Na wyższych terenach równinnnych (poniżej) także można zauważyć niemal proste smugi biegnące w różnych kierunkach - wskazują one na wiele epizodów aktywności tektonicznej w złożonej historii tego regionu. Źródło: ESA

Gigantyczny obłok gazu wraca do Drogi Mlecznej niczym boomerang

admin — Thu, 28 Jan 2016 23:46:18 +0000

Odkąd astronomowie odkryli Obłok Smitha, gigantyczny obłok gazu opadający w kierunku Drogi Mlecznej, nie udaje się określić jego składu, który mógłby pomóc w określeniu jego pochodzenia. Nicholas Lehner, astrofizyk z University of Notre Dame wraz ze współpracownikami określił, że pierwiastki tworzące obłok przypominają skład chemiczny Słońca, co oznacza, że sam obłok może pochodzić z zewnętrznych rejonów Drogi Mlecznej, a nie z przestrzeni międzygalaktycznej jak wcześniej spekulowano.

Obłok Smitha odkryty w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku to jedyny obłok charakteryzujący się dużą prędkością w naszej galaktyce dla którego udało się dobrze określić orbitę - dzięki badaniom prowadzonym za pomocą radioteleskopów takich jak Green Bank Telescope (GBT). Pozbawiony gwiazd obłok gazowy porusza się z prędkością ponad 100 000 km/h i zderzy się z dyskiem gwiazd Drogi Mlecznej za 30 milionów lat. Gdyby był widoczny, Obłok Smitha od czoła do końca ogona miałby na niebie długość równą trzydziestokrotności tarczy Księżyca w pełni.

Astronomowie od dawna uważali, że Obłok Smitha może być bezgwiezdną galaktyką lub gazem wpadającym do Drogi Mlecznej z przestrzeni międzygalaktycznej. Jeżeli tak by było, obłok składałby się głównie z wodoru i helu, a nie z cięższych pierwiastków będących produktem gwiazd. Zespół wykorzystał Kosmiczny Teleskop Hubble'a do określenia stosunku cięższych pierwiastków do wodoru w Obłoku Smitha. Za pomocą instrumentu Cosmic Origins Spectrograph badacze zaobserwowali ultrafioletowe promieniowanie z jasnych jąder trzech aktywnych galaktyk znajdujących się miliardy lat świetlnych za obłokiem. Obłok Smitha pochłania część tego promieniowania w bardzo wąskim zakresie. Mierząc spadek jasności galaktyk znajdujących się za obłokiem można ocenić skład chemiczny samego obłoku. Naukowcy szczególną uwagę zwrócili na absorpcję spowodowaną siarką, która stanowi stosunkowo dobry miernik ilości cięższych pierwiastków w obłoku. "Mierząc ilość siarki możemy sprawdzić jak dużo atomów siarki znajduje się w obłoku w porównaniu do Słońca," powiedział Andrew Fox, team leader z Space Telescope Science Institute w Baltimore. Następnie można było porównać pomiary ilości siarki (Kosmiczny Teleskop Hubble'a) z pomiarami ilości wodoru (Green Bank Telescope). Astronomowie odkryli, że Obłok Smitha ma taki sam stosunek siarki do wodoru co zewnętrzny dysk Drogi Mlecznej czyli region znajdujący się ok. 40 000 lat świetlnych od centrum galaktyki i 15 000 lat świetlnych dalej od środka niż Słońce. Oznacza to, że Obłok Smitha został zanieczyszczony materią pochodzącą z gwiazd. Byłoby to niemożliwe, gdyby obłok składał się z samego wodoru spoza galaktyki. Zamiast tego okazuje się, że obłok był w bardzo bliskich stosunkach z Drogą Mleczną, jednak w jakiś sposób został z niej wyrzucony ok. 70 milionów lat temu i teraz niczym boomerang wraca do jej dysku. Astronomowie szacują, że w Obłoku Smitha znajduje się wystarczająco dużo gazu do stworzenia dwóch milionów gwiazd, gdy już zderzy się on z Drogą Mleczną. "Odkryliśmy kilka masywnych obłoków gazu w halo naszej galaktyki, które to mogą posłużyć za materiał do tworzenia gwiazd w dysku, jednak nie wiemy nic o ich pochodzeniu. Obłok Smitha to jeden z najlepszych przykładów na to, że ponownie przyciągnięty gaz może odpowiadać za ważny mechanizm ewolucji galaktyk," mówi Lehner. Artykuł pt. "On the Metallicity and Origin of the Smith High-velocity Cloud," został opublikowany w tym miesiącu w periodyku Astrophysical Journal Letters. Fox, Lehner oraz Jay Lockman z National Radio Astronomy Observatory omówili wyniki swoich badań podczas Space Telescope Science Institute Hubble Hangout wczoraj wieczorem (28.01). Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.3847/2041-8205/816/1/L11

Źródło: Astrophysical Journal Letters / Astrophysical Journal / University of Notre Dame / Hubble Hangout

Nowa animacja lotu nad Ceres - tym razem w kolorze!

admin — Fri, 29 Jan 2016 21:15:17 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=nJiw2NxqoBU

Kolorowa nowa animacja przedstawia symulację lotu nad powierzchnią planety karłowatej Ceres stworzoną na podstawie zdjęć przesłanych przez sondę Dawn znajdującą się na orbicie wokół tego obiektu.

Film przedstawia Ceres w wersji kolorowej dzięki której możliwe było podkreślenie delikatnych różnic między materiałami tworzącymi powierzchnię tej planety karłowatej. Naukowcy uważają, że obszary przedstawione w różnych odcieniach błękitu zawierają młodszą, świeższą materię niż pozostałe. Film został stworzony przez członków zespołu analizującego zdjęcia pochodzące z sondy Dawn, który ma swoją siedzibę w Niemieckiej Agencji Kosmicznej DLR. Film stworzono w oparciu o zdjęcia z wysokiej orbity nad powierzchnią Ceres. Podczas wykonywania tych zdjęć - w okresie od sierpnia do października 2015 roku, sonda krążyła wokół Ceres na wysokości ok 1450 kilometrów. "Symulowany przelot nad powierzchnią Ceres przedstawia szeroką paletę kraterów, które napotkaliśmy na powierzchni Ceres. Widz może obejrzeć potężne ściany krateru Occator oraz dużo bardziej płaskie kratery Dantu i Yalode," mówi Ralf Jaumann, naukowiec misji Dawn z DLR. Dawn to pierwsza misja, której celem jest planeta karłowata Ceres - największy obiekt głównego pasa planetoid leżącego między orbitą Marsa a Jowisza. Po drodze do Ceres sonda Dawn przez 14 miesięcy badała także planetoidę Vesta, a do Ceres dotarła w marcu 2015 roku. Aktualnie sonda znajduje się na ostatecznej i zarazem najniższej orbicie zaledwie 385 kilometrów nad powierzchnią. Źródło: NASA/ JPL

Księżyc powstał wskutek czołowego zderzenia Ziemi z powstającą planetą

admin — Fri, 29 Jan 2016 21:33:41 +0000

Księżyc powstał wskutek gwałtownego, czołowego zderzenia młodej Ziemi z "planetarnym embrionem" zwanym Teia około 100 milionów lat po uformowaniu Ziemi - donoszą gemochemicy z UCLA.

Naukowcy wiedzieli już o tym zderzeniu, do którego doszło prawie 4.5 miliarda lat temu, jednak jak dotąd uważano, że Ziemia zderzyła się z Teią pod kątem co najmniej 45 stopni (tak jak w przedstawionej poniżej symulacji z 2012 roku). Nowe badania przedstawione dzisiaj, 29 stycznia w periodyku Science dowodzą jednak, że zderzenie między oboma ciałami było czołowe. Naukowcy przeanalizowali siedem skał przywiezionych na Ziemię z Księżyca w ramach misji Apollo 12, 15 i 17 oraz sześć skał wulkanicznych pochodzących z płaszcza Ziemi - pięć z Hawajów i jedną z Arizony. Klucz do odtworzenia gigantycznego zderzenia leżał w chemicznej sygnaturze skrywanej w atomach tlenu stanowiących element skał. (Tlen odpowiada za 90% objętości skały i 50 procent jej masy). Ponad 99.9% tlenu na Ziemi to O-16 - zwany tak bowiem każdy atom zawiera osiem protonów i osiem neutronów. Jednak występują tu także niewielkie ilości cięższych izotopów tlenu: O-17 - z jednym dodatkowym neutronem i O-18 - z dwoma dodatkowymi neutronami. Ziemia, Mars i inne planety naszego Układu Słonecznego mają unikalne stosunki ilości O-17 do O-16 - taki stosunek obfitości jest swego rodzaju odciskiem palca danej planety. https://www.youtube.com/watch?v=Fwl_JBQtH9o W 2014 roku zespół niemieckich naukowców ogłosił w periodyku Science, że Księżyc także ma swój własny charakterystyczny stosunek ilości izotopów tlenu, różny od ziemskiego. Nowe badania jednak wskazują, że jest inaczej. "Nie widzimy żadnych różnic między izotopami tlenu na Ziemi i na Księżycu, są one praktycznie nieodróżnialne,"mówi Edward Young, główny autor nowego badania i profesor geochemii i kosmochemii na UCLA. Zespół badawczy Younga wykorzystał najnowsze technologie i techniki do wykonania wyjątkowo precyzyjnych i dokładnych pomiarów, a następnie potwierdził je za pomocą nowego w UCLA spektrometru mas. Sam fakt potwierdzenia identyczności tlenu w skałach ziemskich i księżycowych mówi bardzo wiele. Gdyby Ziemia i Teia zderzyły się ze sobą tylko częściowa to znacza część Księżyca ciągle składałaby się w dużej mierze z Tei, a tym samym i Ziemia i Księżyc miałyby własne, unikalne izotopy tlenu. Jednak zderzenie czołowe mogło spowodować powstanie jednorodnego składu chemicznego zarówno na Ziemi jak i na Księżycu. "Teia została wmieszana zarówno w skład Ziemi i Księżyca, równomiernie się między nimi rozkładając," mówi Young. "To doskonale tłumaczy dlaczego nie widzimy innych sygnatur na Ziemi i Księżycu." Teia, która nie przetrwała kolizji (poza faktem, że stanowi sporą część masy obu ciał niebieskich) znajdowała się w okresie wzrost i prawdopodobnie stałaby się kolejną planetą gdyby nie doszło do zderzenia. Young i część naukowców uważają, że planeta była rozmiaru Ziemi. Inni naukowcy uważają jednak, że Teia mogła być obiektem mniejszym od Ziemi, rozmiarem przypominając Marsa. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1126/science.aad0525

Źródło: Science / UCLA / phy.so

Znaczniej więcej lodu wodnego na powierzchni Plutona

admin — Sat, 30 Jan 2016 07:00:13 +0000

Dane przesłane na Ziemię przez sondę New Horizons wskazują na dużo większe ilości wody w stanie stałym na powierzchni Plutona niż wcześniej przypuszczano. Powyższe zdjęcie w fałszywych barwach będące wynikiem analizy obserwacji w zakresie podczerwonym przeprowadzonych za pomocą instrumentu Ralph/Linear Etalon Imaging Spectral Array (LEISA), wskazują gdzie widmowa charakterystyka lodu wodnego została zaobserwowana na powierzchni Plutona. Zdjęcie opiera się na dwóch skanach w podczerwieni przeprowadzonych 14 lipca 2015 roku z odległości około 108 000 kilometrów. Skany wykonane w odstępie około 15 minut zostały następie połączone w jedno zdjęcie obejmujące cały dysk Plutona widziany przez instrumenty sondy New Horizons podczas zbliżenia do planety. Woda w stanie stałym stanowi swego rodzaju podłoże na którym bardziej lotne lody zarysowują swoje zmieniające się wraz z porami roku kształty. Wstępne mapy tego podłoża przesłane przez sondę New Horizons zostały wstępnie porównane z widmem czystego lodu wodnego. W ten sposób powstała mapa przedstawiona po lewej stronie. Wadą tej techniki jest fakt, że widmowa sygnatura wody w stanie stałym jest z łatwością maskowana przez metan w stanie stałym. Z tego też powodu na mapie zaznaczone zostały tylko obszary na których występował niemal czysty lód wodny lub na których było wyjątkowo mało metanu. Dużo dokładniejszą metodą wykorzystaną do stworzenia mapy po prawej stronie jest modelowanie uwzględniające wkład pochodzący z wielu innych występujących na Plutonie lodów. Owa metoda także ma swoje ograniczenia - pozwala bowiem na stworzenie mapy lodów uwzględnionych w modelu - dlatego też zespół naukowców stale dodaje nowe dane i udoskonala model. Nowa mapa wskazuje obszary odkrytego lodu wodnego - okazuje się bowiem, że są one dużo rozleglejsze niż wcześniej uważano - to bardzo ważne odkrycie. Niemniej jednak mimo dużo większej czułości metody, mapa wciąć wykazuje bardzo małe ilości lodu wodnego na obszarach nieformalnie nazywanych Sputnik Planum oraz Lowell Regio. To wskazuje na fakt, że przynajmniej w tych regionach lodowe podłoże Plutona jest dobrze ukryte pod grubą warstwą innych lodów - takich jak metan, azot czy tlenek węgla. Źródło: NASA

Hubble odkrywa niepoprawną galaktykę spiralną

admin — Sat, 30 Jan 2016 08:00:16 +0000

Mimo niepozornego wyglądu, widzina od strony krawędzi galaktyka spiralna przedstawiona po lewej stronie tego zdjęcia wykonanego za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, jest w rzeczywistości bardzo ciekawa. Znajdująca się około miliarda lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Erydanu, ta osobliwa galaktyka znana pod oznaczeniem LO95 0313-192 - charakteryzuje się kształtem bardzo przypominającym naszą galaktykę, Drogę Mleczną. Tak samo jak ona posiada duże zgrubienie centralne, ramiona pełne jasno świecącego gazu przepasanego ciemnymi włoknami ciemnego pyłu. Towarzysząca jej w prawej części kadru galaktyka znana jest natomiast pod mało romantyczną nazwą [LOY2001] J031549.8-190623. Dżety, rozbłyski supergorącego gazu poruszającego się z prędkością bliską prędkości światła zazwyczaj kojarzone są z jądrami gigantycznych galaktyk eliptycznych oraz galaktyk, które właśnie przechodzą proces łączenia/zderzenia z inną galaktyką. Jednak - w ramach nieoczekiwanego odkrycia - astronomowie odkryli, że LO95 0313-192 - mimo, że jest galaktyką spiralną - charakteryzuje się intensywnymi dżetami radiowymi emitowanymi z jej centrum. Galaktyka ma ponadto dwa inne regiony, które także silnie emitują promieniowanie radiowe w tym zakresie widma - co sprawia, że to jeszcze rzadszy przypadek. Odkrycie tych gigantycznych dżetów w 2003 roku, niewidocznych na powyższym zdjęciu spowodowało w ostatnich latach odkrycie kolejnych trzech galaktyk spiralnych, w których także dostrzeżono dżety radiowe. Rosnąca klasa nietypowych galaktyk spiralnych wciąż rośnie i wciąż każe zadawać nowe pytania o pochodzenie tych dżetów. Źródło: ESA/Hubble & NASA, Judy Smith

Z cyklu: A tymczasem na Marsie (29.01.2016)

admin — Sat, 30 Jan 2016 09:00:26 +0000

Łazik Opportunity na krawędzi krateru Endevour. Zdjęcie wykonane 29 stycznia 2016 roku o godzinie 22:15. Źródło: rwr

Magnetyczne Słońce

admin — Mon, 01 Feb 2016 09:05:53 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=2g1epPppIOM Powierzchnia Słońca wije się i tańczy. Zdecydowanie nie przypominając biało-żółtego dysku widocznego z Ziemi, Słońce charakteryzuje się wijącymi się, potężnymi pętlami i wirującymi cyklonami, które sięgają górnych warstw atmosfery Słońca - korony, której temperaturę liczy się w milionach stopni. Niestety nie widać ich w zakresie promieniowania widzialnego. W latach pięćdziesiątych XX wieku po raz pierwszy mogliśmy ujrzeć ten swoisty balet słoneczny, który emituje promieniowanie tylko w zakresie niewidocznym dla naszych oczu. Gdy już udało się zaobserwować ten dynamiczny system następnym krokiem było zrozumienie procesów prowadzących do jego powstania. Do tego naukowcy wykorzystali połączenie obserwacji w czasie rzeczywistym z symulacjami komputerowymi - starając się przeanalizować w jaki sposób materia przemieszcza się w koronie. Wiemy, że odpowiedzi skryte są w fakcie, że Słońce jest gwiazdą magnetyczną, w której materia porusza się zgodnie z prawami elektromagnetyzmu. "Wciąż nie jesteśmy pewni gdzie w Słońcu powstaje pole magnetyczne," powiedział Dean Pesnell, naukowiec z NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt w stanie Maryland. "Może to być blisko powierzchni lub głęboko we wnętrzu Słońca - a być może na róznych głębokościach." Zrozumienie procesów napędzających system magnetyczny jest zagadnieniem kluczowym do zrozumienia natury przestrzeni w Układzie Słonecznym: pole magnetyczne Słońca odpowiedzialne jest zarówno za koronalne wyrzuty masy, które napędzają pogodę kosmiczną na Ziemi (np. zorze polarne) jak i za międzyplanetarne pole magnetyczne i promieniowanie w otoczeniu którego przemieszczają się wszystkie sondy wysłane z Ziemi w otchłań Układu Słonecznego. W jaki zatem sposób obserwujemy to niewidoczne pole? Przede wszystkim najpierw obserwujemy materię na Słońcu. Słońce składa się z plazmy, materii w stanie gazowym, w której elektrony i jony oddzieliły się od siebie tworząc super-gorącą mieszaninę naładowanych cząsteczek. Gdy naładowane cząsteczki poruszają się, tworzą wokół siebie pole magnetyczne, które zwrotnie wpływa na to jak cząsteczki się poruszają. Plazma w Słońcu prowadzi zatem do powstania skomplikowanego systemu przyczynowo-skutkowego regulującego ruch plazmy we wnętrzu gwiazdy - wzbudzona przez niewyobrażalną energię produkowaną w procesach fuzji jądrowej we wnętrzu Słońca - tworzy pole magnetyczne Słońca. Ten system zwany jest słonecznym dynamo. Kształt pola magnetycznego nad powierzchnią Słońca możemy obserwować pośrednio, bowiem pole magnetyczne reguluje ruch plazmy - pętle i wieże materii w koronie jasno świecą na zdjęciach wykonanych w zakresie ultrafioletowym. Oprócz tego miejsca styku tych pętli z powierzchnią Słońca lub fotosferą mogą być precyzyjnie zmierzone za pomocą instrumentu zwanego magnetografem - mierzącego siłę i kierunek pola magnetycznego. Następnie naukowcy zwracają się ku modelom. Łączą swoje obserwacje - pomiary siły i kierunku pola magnetycznego na powierzchni Słońca - z wiedzą o ruchu i magnetyzmie materii słonecznej, która to wiedza wypełnia luki w obserwacjach. Symulacje takie jak model Potential Field Source Surface (PFSS) - przedstawione w powyższym filmie - mogą pomóc w ilustrowaniu jak dokładnie pola magnetyczne poruszają się na Słońcu. Modele takie jak PFSS mogą przybliżyć nam jak słoneczne pole magnetyczne zmienia się w koronie Słońca, a nawet po jego niewidocznej stronie. Pełne zrozumienie pola magnetycznego Słońca - włącznie z wiedzą o tym w jaki sposób jest generowane oraz o jego strukturze we wnętrzu Słońca - jeszcze przed nami. Jednak już teraz astronomowie wiedzą dość sporo. [caption id="attachment_7276" align="aligncenter" width="985"] Porównanie minimum i maksimum słonecznej aktywności magnetycznej[/caption] Zwróćmy też uwagę na porównanie w jaki sposób pole magnetyczne zmieniało się, rosło i uspokajało między styczniem 2011 roku a lipcem 2014 roku. Na poniższym zdjęciu wyraźnie widać, że pole magnetyczne skupione jest głównie w obszarach biegunowych w 2011 roku, trzy lata po minimum słonecznym. W 2013 roku pole magnetyczne dużo bardziej się skomplikowało i wydaje się dużo bardziej chaotyczne - to warunki bardzo dobre do powstawania słonecznych erupcji, rozbłysków czy koronalnych wyrzutów masy.

Niebieska atmosfera Plutona w podczerwieni

admin — Mon, 01 Feb 2016 09:39:03 +0000

[caption id="attachment_7280" align="aligncenter" width="1000"] Niebieska atmosfera Plutona w podczerwieni[/caption] Powyższe zdjęcie wykonane przez sondę New Horizons przedstawia pierwsze spojrzenie na atmosferę Plutona w podczerwieni. Jest to także pierwsze zdjęcie atmosfery tej planety wykonane na podstawie danych zebranych przez instrument Ralph/Linear Etalon Imaging Spectral Array (LEISA). Na powyższym zdjęciu promieniowanie słoneczne przenika znad i zza Plutona. Zdjęcie zostało wykonane 14 lipca 2015 roku, gdy sonda New Horizons znajdowała się 180 000 kilometrów za Plutonem. Na zdjęciu przedstawiono dane zebrane w pełnym zakresie promieniowania rejestrowanym przez LEISA (1.25 do 2.5 mikrona), podzielonym na trzy. Najkrótsza jedna trzecia pasma została przedstawiona na niebiesko, środkowa na zielono, a najdłuższa na czerwono. Północ na Plutonie na tym zdjęciu znajduje się na godzinie 10. Niebieski pierścień wokół Plutona powstaje wskutek rozpraszania światła słonecznego przechodzącego przez cząsteczki tworzące mgły w atmosferze Plutona; naukowcy uważają, że mgły są swego rodzaju fotochemicznym smogiem powstałym wskutek oddziaływania promieniowania słonecznego z metanem i innymi cząsteczkami - w ten sposób powstaje złożona mieszanina węglowodorów takich jak acetylen i etylen. Owe węglowodory łączą się w małe cząsteczki - o rozmiarach rzędu ułamka mikrometra - które rozpraszają światło słoneczne i prowadzą do powstania niebieskiej mgły. Nowe zdjęcia w podczerwieni, połączone z wcześniejszymi zdjęciami wykonanymi w zakresie widzialnym stanowią dla naukowców nowe wskazówki dotyczące rozkładu cząsteczek w atmosferze w zależności od ich rozmiaru. Białawe obszary widoczne gdzie nie gdzie wzdłuż niebieskiego pierścienia to promieniowanie słoneczne odbijające się od gładszych obszarów powierzchni Plutona - największa z białych plam to światło słoneczne odbite od zachodnich obszarów regionu zwanego nieformalnie Cthulhu Regio. Obserwacje wykonane za pomocą LEISA nieco później uzupełnią to zdjęcie o brakujący dolny fragment pierścienia. Źródło: NASA

Zdjęcia z Księżyca wykonane przez chiński lądownik i łazik

admin — Mon, 01 Feb 2016 12:17:29 +0000

[caption id="attachment_7293" align="aligncenter" width="840"] Widok Pyramid Rock (chiń. Long Yan) z łazika Yutu.[/caption] Kilka dni temu w sieci pojawiły się informacje o chińskiej wersji systemu danych planetarnych, w którym publicznie dostępne są dane przesłane przez chiński lądownik Chang'e 3. Wszystkie dane z dwóch kamer zamontowanych na pokładzie łazika Yutu to.... 35 GB danych. Bez dalszego wstępu - miłośnicy Księżyca - poniżej zaledwie kilka ciekawszych ujęć uchwyconych w ramach chińskich misji księżycowych. [caption id="attachment_7286" align="aligncenter" width="840"] Łazik Yutu w drodze[/caption] [caption id="attachment_7287" align="aligncenter" width="537"] GIF przedstawiający rozglądający się łazik Yutu[/caption] [caption id="attachment_7288" align="aligncenter" width="840"] Cień łazika Yutu uchwycony z jego kamery[/caption] [caption id="attachment_7293" align="aligncenter" width="840"] Widok Pyramid Rock (chiń. Long Yan) z łazika Yutu.[/caption] [caption id="attachment_7294" align="aligncenter" width="840"] Lądownik Chang'e 3 widziany przez łazik Yutu[/caption] Pozostałe dane z łazików zostały zebrane na dwóch stronach przez Emily Lakdawalla z Planetary Society i dostępne są tutaj:

Warto zauważyć, że to nie jedyne dane dostępne na stronie chińskiego programu kosmicznego. Oprócz powyższych danych dostępne są tam także dane z podejścia do lądowania oraz dane wykonane za pomocą teleskopu ultrafioletowego. Źródło: planetary.org

ESOcast - tym razem o czerwonych duszkach słów kilka

admin — Mon, 01 Feb 2016 18:29:42 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=ooKNYQ97puI Zapraszamy do obejrzenia kolejnego odcinka serii ESOcast Europejskiego Obserwatorium Południowego. Tym razem tematem odcinka są czerwone duszki/chochliki, które są dość unikalnymi zjawiskami atmosferycznymi. Dzięki polskiemu przedstawicielstwu ESO film można obejrzeć z polskimi napisami. Źródło: ESO / YouTube

Bladoniebieska kropka, bladoczerwona kropka, bladozielona kropka....

admin — Tue, 02 Feb 2016 07:00:33 +0000

[caption id="attachment_7325" align="aligncenter" width="600"] Dr Alan Boss tłumaczy wyniki naukowe podczas spotkania NASA. Wtorek, 22 marca 2005 roku. Źródło: “NASA/Bill Ingalls”[/caption] Autor: Alan Boss, Carnegie Institution for Science Nawet Carl Sagan byłby zaskoczony tym co osiągnęliśmy w ciągu 20 lat od uzyskania pierwszych dowodów istnienia olbrzymiej planety krążącej wokół gwiazdy podobnej do Słońca, w październiku 1995 roku. Ogłoszenie odkrycia gigantycznej planety znajdującej się na orbicie wokół podobnej do Słońca gwiazdy 51 Pegasus przez Michela Mayora oraz Didier Queloz, oraz potwierdzenie jej istnienia zaledwie kilka tygodni później przez Geoffa Marcy oraz Paula Butlera, było całkowicie nieoczekiwane, nie dlatego, że 51 Peg b charakteryzuje się masą równą połowie masy Jowisza, czy też kołową orbitą, a dlatego, że 51 Peg b krąży wokół swojej gwiazdy w odległości 100-krotnie mniejszej od odległości Słońce-Jowisz, 20-krotnie mniejszej od odległości Słońce-Ziemia. Teoretycy, tacy jak ja, nie mogli sobie wyobrazić formowania się gazowego olbrzyma tak blisko gwiazdy macierzystej, w przestrzeni pozbawionej surowców niezbędnych do powstania gazowej planety. Obawialiśmy się także, że jeżeli gazowy olbrzym powstał w nieco bardziej rozsądnej odległości, podobnej do obecnej odległości Jowisza od Słońca, oddziaływania grawitacyjne między gazową planetą a dyskiem protoplanetarnym składającym się z pyłu i gazu mogły doprowadzić do swego rodzaju orbitalnej migracji do wnętrza układu planetarnego, gdzie taka planeta zostałaby w końcu pochłonięta przez rosnącą centralną protogwiazdę. Jednak 51 Peg b dowiodła, że teoretycy zajmujący się formowaniem planet są w błędzie. Od tego czasu nadrabiamy nasze braki w wiedzy. [caption id="attachment_7322" align="aligncenter" width="600"] Zmiany prędkości gwiazdy podobnej do Słońca 51 Peg zostały wykorzystane przez M. Mayor oraz D. Queloz do odkrycia obecności planet o bardzo krótkim okresie obiegu wokół gwiazdy. Źródło: arXiv:astro-ph/0310261[/caption] Dwa miesiące po ogłoszeniu odkrycia 51 Peg b, Carl Sagan wysłał list do George’a Wetherilla i do mnie, w których napisał, że przewidział teoretyczną możliwość formowania się planet podobnych do 51 Peg b. Sagan opublikował w 1977 roku artykuł, w którym wykorzystał prosty model procesu formowania planet do stwierdzenia, że jeżeli dysk protoplanetarny większą część swojej masy ma skoncentrowaną blisko protogwiazdy, wtedy pojedyncze, masywne planety mogą powstawać w odległości 10 razy większej niż odległość 51 Peg b. W podsumowaniu artykułu autorzy jednak zaznaczyli, że taki proces formowania planet jest “wysoce wątpliwy”. Wraz z odkryciem 51 Peg b, Sagan był gotów pominąć określenie “wysoce wątpliwy” i stwierdzić, że jako pierwszy teoretycznie przewidział istnienie planety pozasłonecznej. Wraz Wetherillem przedyskutowaliśmy sugestię Sagana, jednak mieliśmy własne zastrzeżenia: po pierwsze – czy warunki początkowe założone dla dysku przez Sagana były w ogóle możliwe, a po drugie – czy tak prosty model z jakiego korzystał Sagan był w stanie doprowadzić do przewidzenia tej planety. Szczegółowe modele obliczeniowe formowania planet stanowiły specjalność Wetherhilla, opierając się na twardych podstawach analitycznych stworzonych przez Victora Safronova i jego współpracowników. Wetherhill uważał prosty model wykorzystany w 1977 roku za bliższy numerologii niż właściwej fizyce. Dlatego też uprzejmie odmówiliśmy Saganowi uznania się za osobę, która teoretycznie odkryła istnienie 51 Peg b. Rok później Carl Sagan zmarł w wieku 62 lat na rzadką chorobę szpiku kostnego – to było szokiem dla nas wszystkich, którzy go znaliśmy jako człowieka, który zapoczątkował poszukiwania życia pozaziemskiego. Tak samo jak pamiętam zajęcia w siódmej klasie szkoły podstawowej, podczas których po raz pierwszy usłyszałem o śmierci prezydenta Kennedy’ego w 1963 roku, tak samo pamiętam światła na których stałem gdy usłyszałem w radiu o śmierci Carla. W momencie jego śmierci spis planet pozasłonecznych odkrytych za pomocą spektroskopii dopplerowskiej (patrzhttp://home.dtm.ciw.edu/users/boss/planets.html/) urósł z jednej do siedmiu, z których pięć odkryli Butler i Marcy. Lista potencjalnych egzoplanet rosła w tempie jednej planety miesięcznie. Carl był wizjonerem, który żył wystarczająco długo, aby uchwycić początek odkrywania Ziemi Obiecanej poza Ziemią, lecz nie wystarczająco długo, aby w pełni zrozumieć powszechność planet pozasłonecznych. 51 Peg b nie była w żaden sposób pierwszą odkrytą egzoplanetą. Wcześniej najsławniejszą planetą pozasłoneczną był gazowy olbrzym krążący wokół Gwiazdy Barnarda, czerwonego karła podobnego do Proxima Centauri – najbliższej nam gwiazdy, będącej częścią układu potrójnego Alpha Centauri AB/Proxima Centauri. Peter van de Kamp ogłosił odkrycie tej planety w 1963 roku. Planeta była o 60% masywniejsza od Jowisza i okrążała swoją gwiazdę macierzystą dwukrotnie dłużej od Jowisza. Ta planeta była dużo bardziej sensowna dla teoretyków niż 51 Peg b i została uznana za rzeczywiste odkrycie. Van de Kamp wykorzystywał metodę astrometryczną do poszukiwania wahań gwiazdy centralnej spowodowanych przez niewidoczną planetę, widocznych na zdjęciach wykonywanych przez dekadę lub dłużej. Dziesięć lat później, w 1973 roku George Gatewood opublikował niezależny zestaw płyt astronomicznych, które wskazywały, że wahania, które van de Kamp uważał za spowodowane przez planetę krążącą wokół Gwiazdy Barnarda były spowodowane przez zmiany w 24-calowym refraktorze wykorzystywanym przez van de Kampa i przez emulsje fotograficzne wykorzystywane do wykonywania ekspozycji. Zatem w 1973 roku nie było ani jednego dobrego przykładu planety poza Układem Słonecznym – przez co teoretycy musieli ponownie skupić się wyłącznie na zagadkach związanych z formowaniem się naszego własnego zestawu planet skalistych, gazowych i lodowych. W ciągu dwudziestu lat dzielących rok 1973 i 1995 pojawiały się także inne informacje o odkryciach planet pozasłonecznych. Gordon Walker i Bruce Campbell w 1983 roku rozpoczęli jedno z pierwszych poszukiwań planet pozasłonecznych metodą spektroskopii dopplerowskiej. Po dwunastu latach obserwacji, na początku 1995 roku opublikowali swój końcowy artykuł, w którym stwierdzili, że nie znaleźli żadnych dowodów na istnienie planet o masie większej od masy Jowisza. W 1988 roku myśleli, że udało im się odkryć dowód istnienia Jowisza krążącego wokół Gamma Cephei, jednak po zebraniu większej ilości danych w 1992 roku wycofali się z tego twierdzenia. Przypadek istnienia planety wokół Gamma Cephei pozostaje wciąż tematem dyskusji (patrzhttp://exoplanet.eu/catalog/gamma_cephei_b/). W 1988 roku pojawiła się kolejna detekcja dopplerowska obiektu krążącego wokół gwiazdy HD114762. Za tym odkryciem stali David Latham oraz Michel Mayor. Jednak ten obiekt charakteryzował się masą minimum 11 mas Jowisza, niebezpiecznie blisko krytycznej wartości 13.5 masy Jowisza, która to oddziela brązowe karły od planet typu Jowisz. Brązowe karły są na tyle masywne aby spalać deuter na początkowych etapach swojej ewolucji, podczas gdy planety nie mogą cieszyć się energią generowaną przez reakcje fuzji wodoru (see http://home.dtm.ciw.edu/users/boss/definition.html/).Aleksander Wolszczan oraz Dale Frail skorzystali z najbardziej egzotycznej metody odkrywania obiektów o masie planety: w 1992 roku opublikowali dowody opierające się na precyzyjnych pomiarach radiowych pulsów emitowanych przez pulsar PSR1257+12 dowodzące istnienia nie jednej a dwóch planet o masie równej kilku masom Ziemi. Fakt, że te obiekty znajdują się w zabójczym polu promieniowania gwiazdy neutronowej, która prawdopodobnie powstała wskutek eksplozji supernowej sprawiał, że było to wyjątkowo ciekawe odkrycie, jednak mało interesujące dla tych, których celem było poszukiwanie potencjalnie przyjaznych dla życia planet o masie bliskiej masie Ziemi krążącej wokół gwiazdy podobnej do Słońca. [caption id="attachment_7323" align="aligncenter" width="1000"] Wizja artystyczna planety pozasłonecznej krążącej wokół pulsara PSR B1257+12.
NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (SSC) – http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA08042[/caption] W 2004 roku Butler wraz ze współpracownikami ogłosił odkrycie pierwszej planety pozasłonecznej nowej klasy: super-Ziemi. Zespół wykazał, że karzeł M o nazwie Gliese 436 ma towarzysza w postaci planety o masie zaledwie 21-krotnie większej od Ziemi, masie która wskazywała, że planeta nie była gazowa, a skalista. Przeglądy wykonywane za pomocą spektroskopii dopplerowskiej umożliwiły odkrycie setek planet pozasłonecznych i super-Ziem w kolejnych latach. De facto było ich na tyle dużo, że w 2009 roku uznano, że około 1/3 wszystkich karłów M posiadała w swoim otoczeniu super-Ziemie. Karły M charakteryzują się masą sięgającą 1/2 masy Słońca, dużo niższą mocą promieniowania przez co ekostrefa znajduje się dużo bliżej gwiazdy niż w przypadku Słońca. Jednocześnie te wyjątkowo wysokie szacunki liczby planet krążących wokół karłów M dawały nadzieję, że tak samo dużo planet może krążyć wokół karłów G takich jak Słońce. Dowiedzenie tego przypadło pierwszemu teleskopowi kosmicznemu zaprojektowanemu przez NASA specjalnie do wykrywania planet pozasłonecznych – Kosmicznemu Teleskopowi Kepler (patrz: http://kepler.nasa.gov/). Kepler był swego rodzaju dzieckiem Williama Boruckiego, który przez dekady starał się przekonać kolegów (i NASA) o niesamowitej mocy kosmicznego teleskopu przeznaczonego do odkrywania planet pozasłonecznych metodą fotometrii tranzytowej. Wysłany w przestrzeń kosmiczną w marcu 2009 roku teleskop Kepler postokroć wynagrodził swój koszt amerykańskim podatnikom, którzy ufundowali jego rozwój i misję – odkrywając prawie 5000 kandydatów na planety pozasłoneczne (koszt wykrycia każdej z nich to około 100 000 USD) i 1000 już potwierdzonych planet. Kepler dowiódł, że planety pozasłoneczne są wszędzie, także wokół gwiazd takich jak karły G, i to w ogromnych ilościach. Szacunki wskazują, że w naszej galaktyce może przypadać nawet jedna planeta podobna do Ziemi na każdą gwiazdę. [caption id="attachment_7324" align="aligncenter" width="1000"] Obiekty odkryte przez teleskop Kepler (wiele z nich to najprawdopodobniej planety) na dzień 23 lipca 2015 roku. Źródło: NASA Ames/W. Stenzel – Licensed under Public Domain via Commons[/caption] Jako osoba, która przeżyła wzloty i upadki historii odkrywania planet pozasłonecznych, zawsze jestem poruszony tym odkryciem, często zachwyt nim odbiera mi głos podczas publicznych wykładów. Nie mogę sobie wyobrazić, aby Carl Sagan nie czuł się tak samo, gdyby dożył naszych czasów i poznał obfitość kosmicznej Ziemi Obiecanej. Teraz nie marzymy już tylko o bladoniebieskich kropkach (pale blue dot), lecz także o bladozielonych kropkach wskazujących na chlorofil na ich powierzchni, o nieodległych w czasie przyszłych teleskopach kosmicznych zdolnych bezpośrednio obserwować pobliskie planety pozasłoneczne, teleskopach wystarczająco silnych, aby badać skład chemiczny atmosfer tych planet w poszukiwaniu molekuł związanych z planetami przyjaznymi dla życia czy nawet zamieszkałymi. Proxima Centauri to fantastyczny przykład takiej pobliskiej gwiazdy, którą będziemy dokładnie badać w nadchodzących latach. Carl Sagan żył w czasach, kiedy optymiści pośród nas mieli nadzieję, że może jedna na sto gwiazd może mieć w swoim otoczeniu jakąkolwiek planetę. Jego słynne określenie Ziemi jako bladoniebieskiej kropki wskazywało na delikatność życia w Drodze Mlecznej, życia być może przykutego do niewielkiego obszaru w potężnej pustce niezainteresowanego wszechświata. Teraz wiemy, że prawie każda gwiazda, którą widzimy na nocnym niebie ma w swoim otoczeniu przynajmniej jedną planetę, i że spora część tych planet to planety skaliste krążące wystarczająco blisko swojej macierzystej gwiazdy, aby były na nich warunki sprzyjające rozwijaniu się życia. Poszukiwanie planety w ekosferze wokół Proxima Centauri jest naturalnym skutkiem swoistej eksplozji wiedzy o planetach pozasłonecznych, którą ludzie posiedli w ciągu ostatnich zaledwie dwudziestu lat z miliona lat naszego istnienia jako gatunku na Ziemi. Jeżeli bladoczerwone kropki znajdują się na orbicie wokół Proximy – z pewnością je znajdziemy, niezależnie czy znajdują się w ekosferze czy nie. [caption id="attachment_7325" align="aligncenter" width="600"] Dr Alan Boss tłumaczy wyniki naukowe podczas spotkania NASA. Wtorek, 22 marca 2005 roku. Źródło: “NASA/Bill Ingalls”[/caption] O autorze. Dr Alan Boss jest badaczem w Carnegie Institution for Science’s Department of Terrestrial Magnetism. To międzynarodowej sławy astrofizyk teoretyczny, którego główne zainteresowania zawodowe skupiają się na procesach formowania gwiazd, ewolucji mgławicy słonecznej i innych dysków protoplanetarnych, Opublikował dwie książki traktujące o poszukiwaniu planet pozasłonecznych: “Looking for Earths: The Race to Find New Solar Systems” w 1998 roku oraz “The Crowded Universe: The Search for Living Planets” w 2009 roku. Boss aktualnie jest Dyrektorem NASA Exoplanet Exploration Program Analysis Group, oraz Dyrektorem NASA Exoplanet Technology Assessment Committee oraz WFIRST/AFTA Coronagraph and Infrared Detectors Technology Assessment Committees. Tłumaczenie: Puls Kosmosu Link do oryginału: http://palereddot.org/pl/pale-blue-dot-pale-red-dot-pale-green-dot/ Puls Kosmosu odpowiada za polską wersję strony projektu Pale Red Dot - programu poszukiwań skalistej planety wokół najbliższej nam gwiazdy Proxima Centauri.

Dlaczego naukowcy obserwują Słońce na różnych długościach fali

admin — Tue, 02 Feb 2016 13:15:51 +0000

Wykonanie zdjęcia Słońca zwykłym aparatem dostarczy nam znajomego widoku: żółtawy dysk pozbawiony szczegółów, być może trochę zaczerwieniony jeżeli Słońce znajduje się blisko horyzontu - wszak promieniowanie musi przebyć dłuższą drogę w ziemskiej atmosferze po drodze tracąc część promieniowania. Słońce emituje promieniowanie we wszystkich barwach - jednak z uwagi na fakt, że najjaśniej Słońce świeci w zakresie fali odpowiadającym za barwę żółtą - widzimy je właśnie w takim kolorze. Po zsumowaniu wszystkich barw zakresu widzialnego otrzymujemy "światło białe." Jednak wyspecjalizowane instrumenty, czy to naziemne czy kosmiczne mogą rejestrować promieniowanie daleko wykraczające poza zakres promieniowania widzialnego dla naszego oka. Różne długości fali przekazują nam informacje o różnych elementach powierzchni i atmosfery Słońca, dlatego też naukowcy wykorzystują je do stworzenia pełnego obrazu bezustannie zmieniającego się Słońca. Żółto-zielone promieniowanie o długości 5500 Å (550 nm) emitowane jest przez materię o temperaturze ok. 5700 stopni Celsjusza, która reprezentuje powierzchnię Słońca. Promieniowanie w dalekim ultrafiolecie o długości 94 Å emitowane jest przez atomy o temperaturze ok. 6 300 000 stopni Celsjusza - to doskonały zakres do obserwowania rozbłysków słonecznych, które mogą osiągać tak wysokie temperatury. Obserwując zdjęcia Słońca w różnych zakresach długości fali - tak jak to robią takie teleskopy jak Solar Dynamics Observatory (SDO), Solar Terrestrial Relations Observatory (STEREO) oraz Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) - naukowcy mogą śledzić ruch cząsteczek i zmiany temperatury w słonecznej atmosferze. Promieniowanie w zakresie widzialnym widzimy ponieważ Słońce składa się z gorącego gazu - a ciepło emituje światło - tak samo jak to ma miejsce w żarówkach. Natomiast jeżeli chodzi o promieniowanie ultrafioletowe i rentgenowskie - Słońce emituje w tych zakresach ponieważ wypełnione jest wieloma różnymi rodzajami atomów, które emitują światło o określonej długości fali gdy osiągną określoną temperaturę. Słońce nie tylko zawiera wiele różnych atomów - np. hel, wodór, żelazo - lecz także różne rodzaje każdego z nich, charakteryzujące się różnymi ładunkami elektrycznymi - jony. Każdy jon może emitować promieniowanie o określonej długości fali gdy osiąga określoną temperaturę. Od początku XX wieku naukowcy starają się stworzyć katalog atomów, ich stanów i odpowiadających im zakresów promieniowania. Teleskopy słoneczne wykorzystują te długości fali na dwa sposoby. Po pierwsze, instrumenty zwane spektrometrami obserwują jednocześnie wiele długości fali i mierzą ile promieniowania dociera do Ziemi na poszczególnych długościach fali. To pozwala określić jakie zakresy temperatur przyjmuje materia wokół Słońca. Spektrografy nie przypominają typowych zdjęć lecz wykresy kategoryzujące ilość promieniowania w poszczególnych zakresach. Po drugie, instrumenty, które wykonują konwencjonalne zdjęcia Słońca skupiają się wyłącznie na promieniowaniu na (wokół) jednej określonej długości fali, często takiej, która jest niewidoczna dla ludzkiego oka. Naukowcy misji SDO wybrali 10 różnych długości fali, które teraz obserwowane są przez instrument AIA (Atmospheric Imaging Assembly). Za każdą z tych długości fali odpowiada jeden lub dwa typy jonów - choć na obrazie siłą rzeczy znajdują się czasami także inne jony, których długość fali jest nieznacznie krótsza lub dłuższa. Każda długość fali została wybrana dla podkreślenia określonego elementu atmosfery słonecznej. Patrząc od powierzchni Słońca na zewnątrz, długości fali obserwowane przez SDO, mierzone w Å to:

4500: przedstawia powierzchnię Słońca - fotosferę,
1700: przedstawia powierzchnię Słońca jak również warstwę atmosfery zwaną chromosferą - znajduje się ona tuża nad fotosferą. To miejsce w którym temperatura zaczyna rosnąć,
1600: przedstawia mieszaninę górnej fotosfery oraz obszar przejściowy pomiędzy chromosferą i górną warstwą atmosfery słonecznej zwaną koroną. To właśnie w obszarze przejściowym między nimi dochodzi do gwałtownego wzrostu temperatury,
304: promieniowanie emitowane przez chromosferę i obszar przejściowy
171: Ta długość fali przedstawia atmosferę słoneczną - koronę - gdy jest spokojna. W tym zakresie widać także gigantyczne łuki magnetyczne znane jaki pętle koronalne,
193: przedstawia nieznacznie gorętszy region korony oraz dużo gorętszą materię rozbłysków słonecznych,
211: przedstawia gorętsze, magnetycznie aktywne regiony korony słonecznej,
335: także przedstawia gorętsze, magnetycznie aktywne regiony korony,
94: podkreśla regiony korony, w których dochodzi do rozbłysków słonecznych,
131: najgorętsza materia rozbłysku.

Źródło: NASA/SDO/GSFC

Strumień promieniowania rentgenowskiego z odległej galaktyki

admin — Tue, 02 Feb 2016 18:30:12 +0000

W filmach serii Gwiezdne Wojny mogliśmy oglądać fikcyjną "Gwiazdę Śmierci", która może strzelać potężnymi strumieniami silnego promieniowania. Wszechświat jednak często posiada w swoim arsenale zjawiska, które znacznie przekraczają wyobraźnię twórców gatunku sci-fi. Galaktyka Pictor A to jest jeden z takich niesamowitych obiektów. Owa galaktyka, znajdująca się prawie 500 milionów lat świetlnych od Ziemi, zawiera w swoim wnętrzu supermasywną czarną dziurę. Potężna ilość energii grawitacyjnej uwalniana jest przez materię spiralnie opadającą w kierunku horyzontu zdarzeń, punktu bez powrotu dla opadającej materii. Owa energia uwalniana jest w postaci potężnych promieni - dżetów cząsteczek emitowanych z prędkością bliską prędkości światła w przestrzeń międzygalaktyczną. Do stworzenia zdjęć tego dżetu naukowcy wykorzystali Obserwatorium Rentgenowskie Chandra zwracając jego instrumenty w kierunku Pictor A kilkukrotnie w ciągu 15 lat obserwacji. Dane rentgenowskie z Chandry (kolor niebieski) zostały połączone z danymi radiowymi zarejestrowanymi za pomocą Australia Telescope Compact Array (kolor czerwony) - w ten sposób powstało powyższe zdjęcie. Badając szczegóły struktury widzianej powyżej w zakresie rentgenowskim i radiowym astronomowie próbują lepiej zrozumieć te potężne, skolimowane strumienie promieniowania. Dżet (po prawej) w galaktyce Pictor A to najbliższy znany nam obiekt tego typu. Widać w nim ciągły strumień emisji rentgenowskiej rozciągający się na ponad 300 000 lat świetlnych. Dla porównania, średnica Drogi Mlecznej, naszej galaktyki to "zaledwie" 100 000 lat świetlnych. Dzięki niewielkiej odległości i zdolności Chandry do wykonywania bardzo szczegółowych obrazów w zakresie rentgenowskim naukowcy mogli dokładnie przyjrzeć się dżetom i ich budowie, a następnie spróbować zrozumieć mechanizmy odpowiadające za ich powstawanie. Oprócz wyraźnego dżetu skierowanego w prawo na zdjęciu, naukowcy dostrzegli także dowody na istnienie drugiego dżetu emitowanego w przeciwnym kierunku, tzw. kontradżetu. Mimo, że już wcześniej podejrzewano istnienie tego dżetu, nowe dane z obserwatorium Chandra potwierdzają jego istnienie. Kontradżet skierowany jest w przeciwną stronę, w kierunku "od Ziemi" dlatego na zdjęciu jest dużo słabszy. Zdjęcie z opisem przedstawia położenie supermasywnej czarnej dziury, dżetu i kontradżetu. Oprócz tego na zdjęciu zaznaczono "płaty radiowe", w miejscach gdzie dżet zderza się z gazem międzygalaktycznym oraz "gorące plamy" (hotspot) spowodowane przez powstającą przed dżetem falę uderzeniową - podobną do fali uderzeniowej powstającej za samolotem lecącym z prędkością naddźwiękową - tuż przed dżetem. Właściwości dżetu i kontradżetu obserwowanych przez obserwatorium Chandra wskazują, że emisja rentgenowska prawdopodobnie spowodowana jest przez elektrony spiralnie poruszające się wokół linii pola magnetycznego, w procesie zwanym emisją synchrotronową. W tym przypadku elektrony muszą być stale przyspieszane poruszając się wzdłuż dżetu. Jaki mechanizm za to odpowiada na razie nie wiadomo. W tym przypadku naukowcy wykluczyli inny mechanizm powstawania emisji rentgenowskiej w dżecie. Mowa o mechanizmie, w którym elektrony uciekające z czarnej dziury z prędkością bliską prędkości światła poruszają się w morzu kosmicznego promieniowania tła (CMB) będącego pozostałością po gorącej wczesnej fazie ewolucji Wszechświata tuż po Wielkim Wybuchu. Gdy szybko poruszający się elektron zderza się z fotonem CMB, może zwiększyć jego energię przesuwając jego promieniowanie w zakres rentgenowski. Jasność rentgenowska dżetu zależy od mocy strumienia elektronów i intensywności promieniowania tła. Stosunkowa jasność promieniowania rentgenowskiego pochodzącego z dżetu i kontradżetu w Pictor A nie zgadza się ze stosunkiem przewidywanym w procesie obejmującym CMB tym samym eliminując CMB jako źródło promieniowania rentgenowskiego w przypadku tego dżetu. Artykuł naukowy opisujący te wyniki został opublikowany w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society i jest dostępny online. Autorami artykułu są Martin Hardcastle z University of Hertfordshire w Wielkiej Brytanii, Emil Lenc z University of Sydney w Australii, Mark Birkinshaw z University of Bristol w Wielkiej Brytanii, Judith Croston z University of Southampton w Wielkiej Brytanii, Joanna Goodger z University of Hertfordshire, Herman Marshall z MIT w Camrbidge, Eric Perlman z Florida Institute of Technology, Aneta Siemiginowska z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics w Cambridge, Łukasz Stawarz z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz Diana Worrall z University of Bristol. Źródło: NASA

Pierścienie Saturna igrają z naszą intuicją

admin — Wed, 03 Feb 2016 08:00:32 +0000

Intuicja nam mówi, że materia nieprzezroczysta powinna być gęstsza niż materia przezroczysta. Wszak brudna woda ma w sobie więcej cząsteczek pyłu i piasku niż czystsza woda. Podobnie - można by pomyśleć - w pierścieniach Saturna bardziej nieprzezroczyste obszary muszą zawierać większe nagromadzenie materii niż miejsca, w których pierścienie są bardziej przezroczyste. Niestety intuicja nie zawsze się sprawdza - dowodzą najnowsze badania wykonane za pomocą instrumentów zainstalowanych na pokładzie sondy Cassini. W swoich badaniach naukowcy znaleźli bardzo słaby związek między pozorną gęstością pierścienia - implikowaną przez jego nieprzezroczystość i współczynnik odbicia światła - a ilością materii w nim zawartej. Nowe wyniki skupiają się na pierścieniu B, najjaśniejszym i najmniej przezroczystym z wszystkich pierścieni Saturna - okazuje się, że wyniki są zgodne z tymi otrzymanymi dla pozostałych głównych pierścieni Saturna. [caption id="attachment_7373" align="aligncenter" width="1000"] To zdjęcie zostało wycięte z panoramicznego zdjęcia pierścieni Saturna. Na zdjęciu zaznaczono nazwy głównych elementów pierścieni[/caption] Naukowcom udało się ustalić, że choć nieprzezroczystość pierścienia B była zróżnicowana w jego przekroju poprzecznym, to masa - lub ilość materii - nie wykazywała znacznych różnic w takim samym przekroju. Po raz pierwszy udało się "zważyć" niemal nieprzezroczysty środek pierścienia B - czyli technicznie określono gęstość masy w kilku miejscach -analizując spiralne fale gęstości. To delikatne struktury powstające we wnętrzu pierścieni wskutek oddziaływania grawitacyjnego z jakim na cząsteczki działają księżyce Saturna i sama planeta. Struktura każdej fali zależy bezpośrednio od masy tej części pierścienia, w której powstaje. "Aktualnie nie wiemy jaki mechanizm sprawia, że obszary z tą samą ilością masy mogą wykazywać tak różny stopień przezroczystości. Może mieć to związek z rozmiarem i gęstością pojedynczych cząstek, a może z samą strukturą pierścieni," mówi Matthew Hedman, główny autor badania i członek zespołu Cassini z University of Idaho w Moscow. Współpracownikiem Hedmana w badaniach był Phil Nicholson z Cornell University w Ithaca. [caption id="attachment_7374" align="aligncenter" width="896"] Niektóry fragmenty pierścienia B są 10-krotnie mniej przezroczyste niż sąsiadujący z nim pierścień A mimo, że jego masa jest tylko 2-3 razy większa.[/caption] "Wygląd może być mylący," mówi Nicholson. "Doskonałym przykładem może być gęsta mgła, która staje się nieprzezroczysta, dużo mniej przezroczysta od wody w basenie, choć w basenie przecież jest dużo więcej wody charakteryzującej się większą gęstością niż mgła." Badania nad masą pierścieni Saturna są ważne także w przypadku chęci określenia ich wieku. Mniej masywny pierścień ewoluuje szybciej niż pierścień zawierający więcej materii, szybciej ciemniejąc wskutek przesłonięcia pyłem z meteorytów i innych kosmicznych źródeł. Tym samym im mniej masywny jest pierścień B, tym młodszy może być - jego wiek może być rzędu kilkuset milionów zamiast kilku miliardów lat. "Pomiar masy środka pierścienia B to istotny krok na drodze do zrozumienia wieku i pochodzenia pierścieni Saturna," mówi Linda Spilker, badacz z zespołu Cassini z Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. Choć wszystkie gazowe olbrzymy naszego Układu Słonecznego (Jowisz, Saturn, Uran i Neptun) posiadają własne pierścienie, to pierścienie Saturna istotnie się wyróżniają. Wytłumaczenie dlaczego pierścienie Saturna są tak jasne i rozległe stanowi jedno z wyzwań niezbędnych do zrozumienia w jaki sposób i kiedy powstały. Dla naukowców znajomość gęstości materii w poszczególnych fragmentach pierścieni to wiedza pozwalająca na przypisanie odpowiedniego procesu fizycznego, który może odpowiadać za ich powstanie. Już wcześniejsze badania prowadzone za pomocą spektrometru pracującego w podczerwieni wskazywały, że w pierścieniu B może być mniej materii niż się to powszechnie uważało. Nowe badania, które po raz pierwszy pozwoliły na pomiar gęstości masy pierścienia, potwierdzają te przypuszczenia. Hedman i Nicholson wykorzystali do analizy dane zebrane w trakcie serii obserwacji za pomocą spektrometru VIMS, który patrząc przez dysk obserwował odległą jasną gwiazdę tła. Po połączeniu wielu obserwacji możliwe stało się zidentyfikowanie spiralnych fal gęstości w pierścieniu, które są nie do zaobserwowania w pojedynczych pomiarach. W toku badań okazało się także, że całkowita masa pierścienia B jest zaskakująco niska. To nieoczekiwane, bowiem niektóre fragmenty pierścienia B są nawet 10-krotnie bardziej nieprzezroczyste niż sąsiadujący z nim pierścień A, choć pierścień B może mieć zaledwie 2-3 razy więcej masy niż A. Mimo nieoczekiwanie niskiej masy, pierścień B wciąż zawiera większość materii całego systemu pierścieni. Choć pomiar masy wykonany przez Hedmana i Nicholsona wciąż obarczony jest pewną niepewnością, to dużo dokładniejszy pomiar całkowitej masy pierścieni Saturna jeszcze przed nami. Jakiś czas temu sonda Cassini mierzyła pole grawitacyjne Saturna, które pozwoliło naukowcom określić całkowitą masę Saturna i jego pierścieni. W 2017 roku sonda Cassini określi masę samego Saturna zbliżając się do planety na tyle, że znajdzie się między pierścieniami a planetą. Różnica między tymi dwoma pomiarami ostatecznie pozwoli na ustalenie prawdziwej masy pierścieni. Wyniki powyższych badań zostały opublikowane online w periodyku Icarus. Źródło: NASA/JPL-Caltech

A tymczasem... na komecie 67P

admin — Wed, 03 Feb 2016 10:10:16 +0000

Fragment jądra komety 67P/Czuriumow-Gerasimienko sfotografowany 30 stycznia 2016 roku o 10:43:12 UTC z odległości 62 km. Aktualnie sonda Rosetta znajduje się w odległości 336 113 920 km od Słońca i 225 517 360 km od Ziemi. Źródło: mps.mpg.de

Misja lądownika Philae zakończy się w tym tygodniu

admin — Wed, 03 Feb 2016 11:50:21 +0000

W ciemnym zaułku chłodnek komety 67P/Czuriumow-Gerasimienko lądownik Philae rozpoczyna swoją samotną i milczącą wartę. Po tym jak 12 listopada 2014 roku niezbyt łagodnie wylądował na powierzchni jądra komety, Philae pracował zaledwie przez niecałe trzy dni - taka de facto była planowana długość misji podstawowej lądownika - po czym zużył całe zapasy energii i przeszedł w stan hibernacji. Wraz ze zbliżaniem się do Słońca w 2015 roku, zasilany panelami słonecznymi lądownik zdołał się ogrzać i naładować akumulatory. 13 czerwca 2015 roku Europejska Agencja Kosmiczna ponownie nawiązała kontakt z lądownikiem. Jednak tym razem wiadomości były sporadyczne i kontakt został ponownie zerwany 9 lipca. Po wielu kolejnych próbach ponownego nawiązania kontaktu z pierwszym lądownikiem, któremu udało się wylądować na powierzchni jądra komety, ESA w tym tygodniu oficjalnie zakończy misję lądownika Philae. Rosetta - sonda, na pokładzie której Philae dotarł do komety, wciąż krąży wokół jej jądra i nadal będzie zbierała dane naukowe. Utrata kontaktu z sondą czy lądownikiem, w którym wyczerpane zostały zapasy energii, czy też który został celowo rozbity o powierzchnię ciała niebieskiego - zawsze jest gorzkim - choć nieuniknionym - momentem dla ludzi, którzy go zbudowali i nim sterowali. "Już podczas planowania misji każdy jest świadom faktu, że na zebranie danych naukowych jest pewien okreśony czas," mówi Stephan Ulamec, menedżer projektu lądownika Philae w ramach misji Rosetta. Philae miał burzliwe życie na komecie 67P. Samo planowanie lądowania na komecie było wyjątkowo trudne. W przeciwieństwie do lądowników, których celem jest Mars czy Księżyc, zespół pracujący pod kierownictwem Stephana nie wiedział jak będzie wyglądało miejsce lądowania, de facto nie wiedział prawie nic o samej komecie - wszak żadna inna sonda nigdy nie zbliżyła się do tego obiektu. Osoby odpowiadające za planowanie misji musiały poczekać do momentu, gdy sonda Rosetta dotrze do komety i prześle na Ziemię zdjęcia powierzchni - dopiero wtedy było można wybrać odpowiednie miejsce lądowania. Z tego też powodu zamiast projektować lądownik przystosowany do jakiegoś konkretnego miejsca lądowania, naukowcy musieli zbudować jak najbardziej wszechstronny lądownik wyposażony w systemy redundantne, który będzie w stanie wylądować na każdego rodzaju powierzchni. [caption id="attachment_7382" align="aligncenter" width="590"] Nieczynne sondy wysyłane przez dziesięciolecia zaśmiecają dziś Układ Słoneczny . Niektóre z nich to lądowniki i impaktory, które badały powierzchnie innych ciał niebieskich, a następnie straciły kontakt z Ziemią. Inne to znowu orbitery wysłane do badania różnych ciał niebieskich, które po zakończeniu misji zostały celowo rozbite. Powyższe zdjęcie przedstawia ostateczne miejsca spoczynku kilku z tych obiektów ziemskiego pochodzenia. Źródło: Amanda Montanez/Scientific American[/caption] Owe systemy redundantne okazały się kluczowe po tym jak Philae odbił się od powierzchni komety 67P i wylądował w niesprzyjającym regionie komety nazwanym Abydos. Bez promieniowania słonecznego panele nie były w stanie akumulować energii niezbędnej do napędzania lądownika. Na szczęście był on w stanie skorzystać z zapasowego akumulatora, który umożliwił mu kilka dni pracy. W ciągu trzech dni Philae wykonał pomiary składu chemicznego, twardości powierzchni i właściwości magnetycznych komety w międzyczasie wykonując zdjęcia powierzchni i skanując wewnętrzne właściwości komety. Koniec końców -lądownik był w stanie wykonać około 80% planowanej misji. Gdyby lądownik Philae wylądował w pierwotnie wybranym dla niego miejscu - miał potencjał na kontakt z Ziemią i pracę przez kilka miesięcy, a nie dni. Niestety nie udało się przymocować do komety podczas pierwszego uderzenia w powierzchnię. Zarówno harpuny jak i silniczki, które miały pozwolić na "zacumowanie do komety" zawiodły i lądownik odbił się od niej lądując chwilę później w dużo mniej przyjaznym zacienionym otoczeniu, w którym nie był w stanie korzystać ze swoich paneli słonecznych. Nieoczekiwanie to odbicie pozwoliło na uzyskanie informacji o powierzchni komety, którą wstępnie uważano za stosunkowo miękką. "Wiele osób ostrzegało nas, że możemy zapaść się w materii znajdującej się na powierzchni tak jak kamień wpadający w świeży śnieg," mówi Ulamec. Okazało się, że powierzchnia komety jest niesamowicie twarda. Utrata kontaktu z lądownikiem nie jest jednak porażką zważając na wyzwania stojące przed naukowcami w tej misji i ilość informacji zebranych przez lądownik mimo niesprzyjających warunków. "Jedynie odzyskanie kontaktu w czerwcu zeszłego roku i poczucie, że jest nadzieja na zebranie dodatkowych danych - to było dla nas swego rodzaju rozczarowaniem," mówi Ulamec. Jednak pożegnanie z lądownikiem zawsze było w planach. "Sam fakt, że mamy ograniczony czas - to cecha charakterystyczna takich misji." Wielokrotnie ten ograniczony czas okazuje się dłuższy niż planowano. Łazik Opportunity bada Marsa już od 12 lat, choć wstępnie planowano misję na 90 dni. "Króliczek Energizer nie wytrzymałby ani jednego dnia na Marsie, a Opportunity działa już od ponad 4000 dni i wciąż pracuje," mówi John Callas, menedżer projektu MER (obejmującego łaziki Spirit i Opportunity). "To tak jakby Twoja 95-letnia babcia dzień w dzień grała w tenisa." Bliźniak łazika Opportunity - Spirit także bardzo długo pracował na Marsie w porównaniu do Philae, jednak jego koniec bardzo przypomina koniec misji lądownika Philae. Spirit zakopał się w piasku i nie mógł ustawić swoich paneli słonecznych w kierunku Słońca, aby zebrać wystarczającą ilość energii, aby ogrzać się w trakcie marsjańskiej zimy. Po kilkudziesięciu latach wysyłania sond kosmicznych przez NASA, ESA i inne międzynarodowe agencje kosmiczne, niedziałające sondy przemierzają Układ Słoneczny dryfując w przestrzeni, orbitując czy leżąc na powierzchni planet, planetoid, komet i księżyców. "To nasze znaczniki eksploracji. Wysyłamy je w te nieprzyjazne warunki z biletem w jedną stronę," mówi Callas. Te pojazdy kosmiczne pozwalają na zgłębianie wiedzy o Układzie Słonecznym podążając tam, gdzie ludzie nie mogą. Choć przykro jest się z nimi żegnać, to co odkryją pozostaje na zawsze i napędza kolejne misje. W międzyczasie sonda Rosetta wciąż pracuje i jeżeli wszystko pójdzie zgodnie z planem za kilka miesięcy wejdzie na niską orbitę wokół komety. Wtedy też istnieje możliwość, że uda się wizualnie potwierdzić położenie lądownika na komecie. Dlatego też mimo, że już się z nim nie połączymy, to być może jeszcze go zobaczymy. Źródło: Jennifer Hackett / Scientific American

Zamrożony Latający Spodek w Mgławicy ro Ophiuchi

admin — Wed, 03 Feb 2016 15:43:18 +0000

Astronomowie wykorzystali teleskopy ALMA oraz IRAM do wykonania pierwszego bezpośredniego pomiaru temperatury dużych ziaren pyłu w zewnętrznych rejonach dysku protoplanetarnego wokół młodej gwiazdy. Stosując nowatorską technikę do obserwacji obiektu zwanego Latającym Spodkiem odkryli, że ziarna pyłu są dużo chłodniejsze niż oczekiwali - -266 stopni Celsjusza. Ten zaskakujący wynik sugeruje, że modele tych dysków muszą ulec aktualizacji. Międzynarodowy zespół pracujący pod kierownictwem Stephanie Guilloteau z Laboratoire d'Astrophysique de Bordeaux we Francji zmierzył temperaturę dużych ziaren pyłu wokół młodej gwiazdy 2MASS J16281370-2431391 znajdującej się w spektakularnym regionie gwiazdotwórczym Rho Ophiuchi zlokalizowanym ok. 400 lat świetlnych od Ziemi. Owa gwiazd otoczona jest przez dysk gazu i pyłu - takie dyski zwane są dyskami protoplanetarnymi, bowiem jest to początkowe stadium powstawania układów planetarnych. Ten konkretny dysk obserwujemy dokładnie od strony krawędzi - dlatego jego wygląd w zakresie promieniowania widzialnego stoi za jego przezwiskiem - Latający Spodek. Astronomowie wykorzystali sieć teleskopów Atamacama Large Milimeter/submilimeter Array (ALMA) do obserwowania blasku pochodzącego od molekuł tlenku węgla znajdujących się w dysku wokół 2MASS J16281370-2431391. Udało się wykonać bardzo wyraźne zdjęcia tego dysku, a na nich zaobserwowano coś bardzo dziwnego - w niektórych przypadkach rejestrowano ujemny sygnał! Zazwyczaj ujemny sygnał jest fizycznie niemożliwy, jednak w tym przypadku istnieje wytłumaczenie, które prowadzi do zaskakującego wniosku. Główny autor opracowania Stephane Guilloteau mówi: "Tego dysku nie obserwujemy na czarnym czy pustym tle. Zamiast tego obserwujemy go na tle blasku Mgławicy Rho Ophiuchi. Ten rozproszony blask jest zbyt rozległy, aby mogła go zarejestrować ALMA, ale dysk go pochłania. Powstający w ten sposób ujemny sygnał oznacza, że niektóre fragmenty dysku są chłodniejsze od tła. Ziemia jest dosłownie w cieniu Latającego Spodka!" Zespół połączył pomiary dysku wykonane za pomocą ALMA z obserwacjami blasku tła wykonanymi za pomocą 30-metrowego teleskopu IRAM w Hiszpanii. W ten sposób uzyskano temperaturę ziaren pyłu tworzącego dysk. Ziarna mają temperaturę -266 stopni Celsjusza (zaledwie 8 stopni ponad absolutnym zerem, 7K) w odległości 15 miliardów kilometrów od gwiazdy centralnej. To pierwszy bezpośredni pomiar temperatury dużych ziaren pyłu (o rozmiarach rzędu 1 milimetra) tworzących tego typu obiekty. Ta temperatura jest dużo niższa niż -258 do -253 stopni Celsjusza (15-20K) przewidywane przez większość obecnych modeli. Wytłumaczeniem różnicy muszą być inne niż zakładane właściwości dużych ziaren pyłu, które mogłyby pozwolić na wychłodzenie ich do tak niskich temperatur. "Aby zrozumieć wpływ tego odkrycia na strukturę dysku musimy znaleźć możliwe właściwości dysku, które mogą doprowadzić do tak niskich temperatur. Mamy kilka pomysłów - temperatura może zależeć od rozmiaru ziaren, gdzie duże ziarna są chłodniejsze niż małe. Jednak za wcześnie, aby o tym mówić," dodaje współautor Emmanuel di Folco (Laboratoire d'Astrophysique de Bordeaux). https://www.youtube.com/watch?v=BTIVNB4RVHI Jeżeli tak niskie temperatury pyłu okażą się normalną cechą dysków protoplanetarnych - może to nieść wiele konsekwencji dla naszego rozumienia ich powstawania i ewolucji. Inne właściwości pyłu mogą wpływać na to co się dzieje podczas zderzeń do których dochodzi między ziarnami, a tym samym mogą wpływać na ich rolę jako ziaren odpowiadających za powstawanie planet. Niskie temperatury pyłu mogą także mieć duży wpływ na mniejsze dyski pyłowe, o których istnieniu już wiemy. Jeżeli te dyski składają się w większości z większych lecz chłodniejszych ziaren niż dotąd uważaliśmy, oznacza to, że wciąż mogą być masywne i mogą w nich powstawać gazowe olbrzymy blisko gwiazdy centralnej. Niezbędne są dalsze obserwacje lecz już teraz wydaje się, że zimny pył odkryty przez ALMA może mieć istotne konsekwencje dla naszej wiedzy o dyskach protoplanetarnych. Źródło: ESO

Rozbłyski gamma w centrum Drogi Mlecznej to nie ciemna materia

admin — Wed, 03 Feb 2016 22:39:39 +0000

Rozbłyski promieniowania gamma z środka naszej galaktyki najprawdopodobniej nie są oznakami ciemnej materii lecz odpowiadają za nie inne zjawiska astrofizyczne, np. szybko obracające się gwiazdy - pulsary milisekundowe - tak przynajmniej wskazują wyniki badań prowadzonych przez dwa niezależne zespoły - jeden z Princeton University oraz Massachusetts Institute of Technology, a drugi z Holandii. Wcześniejsze badania wskazywały, że promieniowanie gamma pochodzące z gęstego obszaru przestrzeni w centrum Drogi Mlecznej może być spowodowane przez zderzenia cząstek niewidzialnej ciemnej materii. Jednak korzystając z nowych metod analizy statystycznej dwa zespoły badawcze niezależnie wykazały, że sygnały gamma nie odpowiadają charakterystyce sygnałów, które mogłyby pochodzić od ciemnej materii. Oba zespoły ogłosiły wyniki swoich badań w tym tygodniu na łamach periodyku Physical Review Letters. "Nasza analiza wskazuje, że to co widzimy to dowód nowego astrofizycznego źródła promieniowania gamma w centrum galaktyki," mówi Mariangela Lisanti, profesor fizyki z Princeton. "To bardzo skomplikowany obszar nieba w którym występują także inne sygnały astrofizyczne, które można pomylić z sygnałami ciemnej materii." Uważa się, że centrum Drogi Mlecznej zawiera duże ilości ciemnej materii, bowiem znajduje się tam duże nagromadzenie masy, w tym gęste gromady gwiazd i czarna dziura. Ostateczne odkrycie zderzeń ciemnej materii w centrum galaktyki stanowiłoby istotny krok w potwierdzeniu naszej wiedzy o Wszechświecie. "Znalezienie bezpośredniego dowodu tych zderzeń byłoby interesujące ponieważ pomogłoby nam zrozumieć związek między ciemną materią i zwykłą materią," mówi Benjamin Safdi, badacz z MIT. Aby sprawdzić czy sygnały pochodzą od ciemnej materii czy innych źródeł, zespół badawczy z Princeton/MIT zastosował techniki obróbki zdjęć. Naukowcy sprawdzili jak powinny wyglądać promienie gamma jeżeli pochodziłyby od zderzeń hipotetycznych cząstek ciemnej materii znanych jako WIMP (weakly interacting massive particles). W ramach analizy Lisanti, Safdi, Samuel Lee, Wei Xue i Tracy Slatyer badali zdjęcia promieni gamma wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Fermi, który śledzi promieniowanie gamma od 2008 roku. Uważa się, że cząsteczki ciemnej materii odpowiadają za 85% masy Wszechświata choć nigdy nie zostały bezpośrednio zaobserwowane. Zderzenie dwóch cząstek WIMP według ogólnie przyjętego modelu ciemnej materii powoduje ich annihilację, w trakcie której wyemitowane zostaje promieniowanie gamma, które jest najbardziej energetyczną formą promieniowania we Wszechświecie. Zgodnie z tym modelem energetyczne fotony powinny być równomiernie rozmieszczone na wielu pikselach zdjęć wykonanych za pomocą teleskopu Fermi. Z drugiej strony, inne źródła, takie jak chociażby szybko obracające się gwiazdy - pulsary emitują rozbłyski promieniowania w wyizolowanych, jasnych, pojedynczych pikselach. Naukowcy zastosowali swoją metodę analizy statystycznej do zdjęć zarejestrowanych za pomocą teleskopu Fermi i odkryli, że rozkład fotonów jest zlokalizowany miejscowo, a nie gładki i równomierny, co wskazuje na to, że promienie gamma najprawdopodobniej nie pochodzą od zderzeń cząstek ciemnej materii. Jak na razie nie wiadomo co jest źródłem tego promieniowania, mówi Lisanti, lecz jedną z możliwości mogą być bardzo stare pulsary milisekundowe. Zbadanie źródła tego promieniowania może być możliwe przy wykorzystaniu innych typów przeglądów nieba - np. za pomocą teleskopów rejestrujących promieniowanie w zakresie radiowym. Douglas Finkbeiner, profesor astronomii i fizyki na Harvardzie, który nie jest bezpośrednio związany z powyższymi badaniami wskazuje, że choć wyniki komplikują poszukiwanie ciemnej materii, to prowadzą do innych odkryć. "Naszym zadaniem jako astrofizyków jest scharakteryzowanie tego co widzimy we Wszechświecie, a nie potwierdzanie jakiegoś wcześniej ustalonego, wymarzonego wyniku. Oczywiście doskonale byłoby odkryć ciemną materię, ale samo rozszyfrowanie co tam się dzieje tak naprawdę jest równie ekscytujące." Według Christopha Wenigera z University of Amsterdam, głównego autora badań prowadzonych w Holandii, uzyskane wyniki także stanowią rewelacyjną wiadomość. "Albo w ciągu najbliższej dekady znajdziemy setki i tysiące pulsarów milisekundowych - co rzuciłoby nowe światło na historię Drogi Mlecznej, albo nie znajdziemy nic. W tym drugim przypadku ciemna materia znów stanie się silnym kandydatem do wytłumaczenia nadwyżki promieniowania gamma." Źródło: Physical Review Letters / Princeton University / phy.so

Czy Ziemia też jest przyjazna dla życia?

admin — Thu, 04 Feb 2016 09:03:19 +0000

Wiemy, że Ziemia jest przyjazna dla życia - wszak na niej mieszkamy. Ale czy spoglądając na nią z odległości kilkuset lat świetlnych też byśmy uznali, że jest doskonałym kandydatem na planetę przyjazną dla życia? Dobrą - tak, ale nie doskonałą - tak uważa astronom Rory Barnes z mieszczącego się na University of Washington Virtual Planetary Laboratory. Na powyższe pytanie, pośród innych, starał się wraz ze współpracownikami odpowiedzieć w najnowszym artykule naukowym. Barnes, który jest profesorem astronomii na UoW, wraz ze współpracownikami opracowuje "indeks przyjazności dla życia planet tranzytujących", którego zadaniem jest określanie, które z odkrytych egzoplanet mają większą lub mniejszą szansę na warunki przyjazne dla życia. Astronomowie odkrywają możliwe egzoplanety nie bezpośrednio, a obserwując spadki jasności promieniowania gwiazd, do których dochodzi gdy planeta przechodzi na tle ich tarczy blokując część promieniowania gwiazdy. Do określenia warunków na planecie trzeba uwzględnić wiele czynników takich jak ilość energii otrzymywanej od gwiazdy, odległość i promień orbity oraz zachowanie innych pobliskich planet. Spektrometria pozwala na oszacowanie masy i promienia gwiazdy macierzystej - dzięki tym danym astronomowie mogą oszacować rozmiar samej planety. Zebrane w ten sposób informacje pozwalają na stworzenie modelu planety, który następnie porównywalny jest z informacjami o innych planetach. "I wtedy staramy się określić, czy na tej planecie mogą istnieć warunki przyjazne do powstania życia." Jednak potwierdzanie istnienia planet to metodyczna i czasochłonna praca, a dostęp do dużych teleskopów jest bardzo kosztowny. Indeks przyjazności dla życia (habitability index) pomaga astronomom zdecydować, którym planetom warto przyjrzeć się dokładniej. Po uwzględnieniu niezliczonych obliczeń, indeks dla Ziemi obserwowanej z odległości w jakich obserwujemy egzoplanety, wynosi 82%. Ale zaraz... - tylko 82 procent? Dlaczego Ziemia - jedyny i doskonały przykład planety kipiącej życiem - nie otrzymała oceny 100%? "Tracimy trochę punktów, bowiem znajdujemy się troszeczkę za blisko gwiazdy," mówi Barnes. "W rzeczywistości znajdujemy się blisko wewnętrznej krawędzi ekostrefy. Gdybyśmy zaobserwowali Ziemię za pomocą aktualnie wykorzystywanych technik - moglibyśmy uznać, że znajduje się za blisko Słońca, aby było na niej życie." Ekostrefa to przedział odległości od gwiazdy, w którym na powierzchni skalistej planety może istnieć woda w stanie ciekłym, która jest jednym z czynników niezbędnych dla życia takiego, jakie znamy. Jednak odległość od gwiazdy macierzystej jest tylko jednym z wielu czynników uwzględnianych przez Barnes i współpracowników przy ustalaniu indeksu przyjazności dla życia. Inne to skład chemiczny planety, szczegóły jej orbity oraz zachowanie pobliskich planet. W swoim artykule Barnes wraz z współautorami uważa, że potencjalna przyjazność dla życia zależy także od "kwestii chłodzenia." Wiemy, że w pewnej odległości od gwiazdy występuje ekostrefa, ale istotne też jest jak skutecznie planeta re-emituje energię - od tego uzależnione jest występowanie odpowiednich warunków do istnienia ciekłej wody na jej powierzchni. Dlaczego zatem nasza obecność na Ziemi nie gwarantuje wyniku 100%? Ponieważ astronomowie obserwujący Ziemię z odległości setek czy tysięcy lat świetlnych nie wiedzieliby o naszym istnieniu. "Musimy pamiętać, że naukowcy obserwujący Ziemię z takiej odległości nie wiedzieliby o niej absolutnie nic," mówi Barnes. "Nie wiedzieliby o istnieniu oceanów, wielorybów i życia - widzieliby jedynie punkt, który powoduje spadek jasności gwiazdy, którą ten punkt okrąża." Tu powstają dodatkowe pytania. Ludzie z pewnością byliby podekscytowani gdyby astronomowie odkryli dokładną bliźniaczkę Ziemi krążącą wokół dokładnej bliźniaczki Słońca. Jednak jeżeli mielibyśmy zdecydować czy poświęcić środki i czas na badanie takiej bliźniaczki - znajdującej się blisko super-gorącej wewnętrznej krawędzi ekostrefy - czy na badanie innej planety, której przyznano wyższy indeks przyjazności dla życia - co byśmy wybrali? Bliźniaczka Ziemi nie byłaby zadowolona z naszego wyboru. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/abs/1509.08922

Źródło: University of Washington

We wnętrzu komety 67P nie ma...

admin — Thu, 04 Feb 2016 11:13:59 +0000

We wnętrzu jądra komety 67P/Czuriumow-Gerasimienko nie ma żadnych dużych luk/jam. Sonda Rosetta wykonała pomiary, które jasno potwierdzają, że jądro komety nie ma struktury porowatej. Komety to lodowe pozostałości po okresie formowania planet 4.6 miliardów lat temu. Jak dotąd sondy odwiedziły osiem komet i dzięki ich misjom udało nam się stworzyć swego rodzaju obraz podstawowych właściwości tych kosmicznych kapsuł czasu. Na niektóre pytania udało się odpowiedzieć, a niektóre pytania dopiero powstały. Komety stanowią mieszaninę pyłu i lodu. Jeżeli byłyby pełne, to byłyby cięższe od wody. Niemniej jednak dotychczasowe pomiary wskazywały, że niektóre z nich mają bardzo niską gęstość, dużo niższą od lodu wodnego. Niska gęstość wskazuje na to, że komety muszą mieć strukturę porowatą. Jednak czy ta porowatość wynika z istnienia potężnych pustych jam we wnętrzu komety czy bardziej równomiernie rozłożonej budowy o niskiej gęstości? W nowym artykule opublikowanym w tym tygodniu w periodyku Nature, zespół naukowców pracujący pod kierownictwem Martina Patzolda z Rheinische Institut fur Unweltforschung an der Universitat zu Koln w Niemczech wykazał, że kometa 67P/Czuriumow-Gerasimienko także charakteryzuje się niską gęstością - tym razem jednak udało się wykluczyć istnienie dużych jam we wnętrzu jądra komety. Wyniki te zgadzają się ze wcześniejszymi wynikami pomiarów radarowych za pomocą instrumentu CONSERT zainstalowanego na pokładzie sondy Rosetta, które wykazały, że jądro komety ma równomierną gęstość przy rozdzielczości rzędu kilkudziesięciu metrów. Najprostsze wytłumaczenie mówi, że porowatość komety musi być związana z podstawowymi cechami ziaren pyłu zawartych w lodzie tworzącym wnętrze komety. De facto wcześniejsze pomiary wykazały, że ziarna pyłu na komecie nie są jednolite, a są "puszystym" agregatem drobinek - przez co ziarna pyłu wykazują dużą porowatość i niską gęstość. Instrumenty COSIMA i GIADA na pokładzie sondy Rosetta wykazały, że takie same ziarna znajdują się także na powierzchni komety 67P. Zespół Patzolda dokonał swojego odkrycia wykorzystując Radio Science Experiment (RSI) do zbadania w jaki sposób sonda Rosetta jest przyciągana przez grawitację komety, która przecież bezpośrednio związana jest z jej masą. Wpływ grawitacji na ruch sondy Rosetta mierzony jest przez zmiany częstotliwości sygnału pochodzącego od sondy docierającego na Ziemię. W tym przypadku sonda Rosetta była przyciągana grawitacyjnie przez kometę co powodowało zmianę częstotliwości sygnału radiowego docierającego do Ziemi. Należąca do ESA 35-metrowej średnicy antena w stacji naziemnej New Norcia w Australii wykorzystywana jest do komunikacji z kometą podczas wykonywania rutynowych operacji. Wariacje odbieranego sygnału po przeanalizowaniu pozwoliły na stworzenie obrazu pola grawitacyjnego komety. Jeżeli we wnętrzu komety występowałyby duże wewnętrzne luki - w ruchu komety można byłoby zauważyć spadki przyciągania ze strony komety. Sonda Rosetta to pierwsza sonda, która przeprowadziła te skomplikowane pomiary dla komety. "Prawo grawitacji Newtona mówi nam, że sonda Rosetta jest przyciągana przez praktycznie wszystko," mówi Martin Ptzold, główny badacz eksperymentu RSI. "W rzeczywistości oznacza to, że musieliśmy uwzględnić i usunąć wpływ grawitacyjny Słońca, wszystkich planet - od olbrzymiego Jowisza po planety karłowate - jak również większych planetoid we wnętrzu Pasa Planetoid na ruch Rosetty tak, aby pozostał nam sam wpływ komety. Na szczęście wszystkie te efekty są dobrze znane i w dzisiejszych misjach międzyplanetarnych to standardowa procedura." Następnie należało odjąć ciśnienie promieniowania słonecznego oraz ogona gazowego uciekającego z komety. Te dwa czynniki także spychają sondę z kursu. W tym przypadku bardzo pomocny okazał się instrument ROSINA, który mierzy gaz opływający sondę. Dzięki temu Patzold i jego koledzy mogli usunąć także te efekty. Cały pozostały ruch spowodowany jest masą komety. W przypadku komety 67P mówimy o masie niecałych 10 miliardów ton. Zdjęcia wykonane za pomocą kamery OSIRIS pozwoliły na stworzenie modelu kształtu komety i oszacowania jej objętości - 18.7 km3. Oznacza to, że gęstość jądra komety to 533 kg/m3. Naukowcy mieli sporo szczęścia, że w ogóle możliwe było uzyskanie szczegółowych informacji o wnętrzu komety. Z uwagi na brak informacji o aktywności komety zaprojektowano bardzo ostrożną i konserwatywną trajektorię podejścia do komety - tak aby zapewnić bezpieczeństwo sondy. Nawet w najlepszym przypadku taka trajektoria nie pozwoliłaby sondzie na zbliżenie się bardziej niż na 10 km do komety. Niestety przed 2014 rokiem zespół RSI przewidywał, że musiałby zbliżyć się bardziej niż na 10 km, aby móc zmierzyć rozkład materii we wnętrzu komety. Takie wnioski wyciągali w oparciu o obserwacje prowadzone z Ziemi, które wskazywały, że kometa jest okrągła. W tym przypadku z wysokości 10 km można by było zmierzyć tylko masę całkowitą komety. Dopiero podczas podejścia do komety okazało się, że jej kształt jest zupełnie inny. Na szczęście dla zespołu RSI taka budowa jądra komety oznaczała, że różnice w polu grawitacyjnym będą dużo wyraźniejsze, a tym samym łatwiejsze w pomiarach z daleka. "Zmiany pola grawitacyjnego odczuwaliśmy już z odległości 30 km," mówi Patzold. Gdy sonda Rosetta osiągnęła orbitę w odległości 10 km, zespół RSI był w stanie wykonać bardzo szczegółowe pomiary. Stąd też duża pewność wyników. A może być jeszcze lepiej... We wrześniu br. sonda Rosetta zacznie obniżać orbitę i zakończy swoją misję kontrolowanym uderzeniem w powierzchnię komety. Ten manewr będzie wyjątkowym wyzwaniem dla specjalistów od dynamiki lotu w European Space Operations Centre (ESOC) w Darmstadt w Niemczech. Wraz ze zbliżaniem się do komety, co raz bardziej złożone pole grawitacyjne komety będzie co raz bardziej utrudniało nawigację. Jednak dla zespołu RSI będzie to oznaczało zwiększenie precyzji pomiarów. W ten sposób możliwe, że uda się wykryć mniejsze luki/jamy o rozmiarach rzędu kilkuset metrów. Źródło: ESA

Z pamiętnika łazika.... [Curiosity] 4 lutego 2016 r.

admin — Thu, 04 Feb 2016 12:00:57 +0000

W dniu dzisiejszym łazik Curiosity przejechał 4.1 m w kierunku SSE (168 stopni). Poniższe zdjęcia wykonane zostały dzisiaj w godzinach 9:07 - 9:48 naszego czasu. Zdjęcia pozostawiam bez komentarza, bo mówią same za siebie i nie potrzebują upiększania.

Gwałtowny superwiatr wyrzucony z galaktyki odkrywa jej historię

admin — Thu, 04 Feb 2016 19:57:59 +0000

Międzynarodowy zespół pracujący pod kierownictwem badacza z Hiroshima University odkrył szczegółową strukturę masywnego obłoku zjonizowanego gazu wypływającego z galaktyki gwiazdotwórczej NGC 6240. W swoich badaniach zespół wykorzystał kamerę Suprime-Cam zainstalowaną na 8.2-metrowej średnicy Teleskopie Subaru na Maunakea na Hawajach. Obserwowany przez astronomów zjonizowany gaz rozciąga się na 300 000 lat świetlnych. Cały obłok został wywiany z galaktyki przez silne wiatry. Wiatr ten jest napędzany przez intensywne procesy gwiazdotwórcze w centrum galaktyki. Zdolność zbierania światła i wysoka rozdzielczość przestrzenna Teleskopu Subaru umożliwiły po raz pierwszy zbadanie struktury jednego z największych superwiatrów napędzanych przez intensywne narodziny i śmierć gwiazd. Określenie "gwiazdotwórcza" wskazuje na wielkoskalowe, intensywne procesy formowania nowych gwiazd, stąd "galaktyka gwiazdotwórcza" to galaktyka, w której intensywnie powstają nowe gwiazdy. Tempo powstawania gwiazd (SFR - star formation rate) w Drodze Mlecznej to średnio 1 masa Słońca rocznie. Dla porównania SFR galaktyk gwiazdotwórczych wynosi 10, 100 a nawet 1000 mas Słońca rocznie. Aktywność gwiazdotwórcza jest bardzo istotnym elementem ewolucji galaktyk. Gdy dochodzi do wzrostu aktywności gwiazdotwórczej procesy te w szybkim tempie zużywają znajdujący się w galaktyce gaz międzygwiezdny. Dodatkowo promieniowanie ultrafioletowe emitowane przez nowe masywne gwiazdy oraz przez ciepło i ciśnienie fali uderzeniowej po wybuchu supernowej wywiewają większą część gazu w galaktyce w przestrzeń międzygalaktyczną. Ten energetyczny wiatr na galaktyczną skalę nazywany jest wiatrem galaktycznym lub superwiatrem. Jego oddziaływanie bardzo skutecznie wypycha gaz międzygwiezdny z galaktyki przyspieszając tempo utraty gazu przez galaktykę. To z kolei dławi procesy gwiazdotwórcze. Bogaty w metale gaz wypchnięty z dysku galaktyki zanieczyszcza jej halo i przestrzeń międzygalaktyczną. Dlatego też galaktyki gwiazdotwórcze i superwiatry napędzane przez procesy gwiazdotwórcze istotnie wpływają na ewolucję galaktyki i gazu ją otaczającego. Jednym z mechanizmów, które mogą prowokować wielkoskalową aktywność gwiazdotwórczą są zderzenia i mergery galaktyk. Gdy dwie bogate w gaz gigantyczne galaktyki spiralne łączą się ze sobą, zaburzenia grawitacyjne spowodowane przez proces łączenia zaburzają orbity gwiazd. W tym samym czasie gaz w dysku galaktyki traci swój moment pędu wskutek procesów związanych z mieszaniem gazu i opada w kierunku grawitacyjnego centrum mergeru. To prowadzi do powstania obszernego zagęszczenia gazu, który zmienia się w węzeł gwiazdotwórczy. Intensywne procesy gwiazdotwórcze produkują duże ilości pyłu, który emituje silne promieniowanie podczerwone pochłaniając promieniowanie ultrafioletowe z nowopowstałych masywnych gwiazd. NGC 6240 to galaktyka gwiazdotwórcza znajdująca się stosunkowo blisko Drogi Mlecznej - w odległości ok. 350 milionów lat świetlnych. Jej SFR ocenia się na 25-80 razy większy od naszej galaktyki. Charakteryzuje się osobliwą, zaburzoną morfologią, która wskazuje na łączenie się dwóch galaktyk spiralnych. Z uwagi na intensywne procesy gwiazdotwórcze w jej centrum, NGC 6240 jest bardzo jasna w podczerwieni emitowanej przez rozgrzany pył. Całkowita moc promieniowania w podczerwieni jest około biliona (tysiąca miliardów) razy większa od Słońca. NGC 6240 to ważny obiekt badań dla naukowców badających fizyczny i ewolucyjny związek między procesami łączenia galaktyk, aktywności gwiazdotwórczej i zjawiska aktywnych jąder galaktyk. Dlatego też jest to jedna z najlepiej zbadanych galaktyk gwiazdotwórczych w pobliskim wszechświecie. Zespół badawczy potrzebował szerokokątnego spojrzenia na NGC 6240. Kamera Suprime-Cam zainstalowana na Teleskopie Subaru skupiła się na szczegółowej budowie superwiatru wywiewanego z galaktyki. Dodatkowo zespół szukał wskazówek, które pomogłyby zrozumieć historię procesów gwiazdotwórczych w tej galaktyce. Galaktykę obserwowano przy wykorzystaniu specjalnego filtra, który przepuszcza promieniowanie wokół linii emisyjnej za którą odpowiedzialny jest zjonizowany wodór (tzw. linia H-alfa). Dzięki temu możliwe było zbadanie struktury zjonizowanego gazu związanego z superwiatrem. Ich niespotykanie dokładne obserwacje (długie czasy ekspozycji) odkryły złożoną, gigantyczną mgławicę zjonizowanego gazu (zwaną "mgławicą H-alfa") otaczającą NGC 6240. Mgławica ta rozciąga się na 300 000 lat świetlnych i zawiera złożone struktury włókien, pętli i zagęszczeń. Astronomowie wiedzieli, że taka duża mgławica zjonizowanego gazu otacza NGC 6240, lecz głębia obrazu znacznie przerasta jakiekolwiek wcześniejsze badania i umożliwiła zespołowi z Hiroszimy zbadanie najsłabszych, najdelikatniejszych włókien mgławicy. Zespół badawczy szczegółowo przeanalizował dane i odkrył, że NGC 6240 doświadczyła co najmniej trzech gwałtownych okresów gwiazdotwórczych w przeszłości, i każdy z nich napędzał energetyczny superwiatr. Właśnie te superwiatry odpowiadają za powstanie złożonej struktury mgławicy H-alfa. Najstarszy okres gwiazdotwórczy rozpoczął się ok. 80 milionów lat temu. Astronomowie uważają, że proces łączenia galaktyk rozpoczął się około miliarda lat temu co wskazuje, że dopiero późniejsze stadia procesu łączenia prowadzą do rozpoczęcia intensywnych procesów gwiazdotwórczych, w następstwie których powstają superwiatry. Źródło: Subaru Telescope / phy.so

Ujawniamy: Rosyjski załogowy lądownik księżycowy

admin — Fri, 05 Feb 2016 07:00:20 +0000

Mimo, że do jakiejkolwiek załogowej misji na Księżyc nie dojdzie przez co najmniej 10 najbliższych lat, za kulisami na tablicach pojawiły się już pierwsze informacje o następnej generacji lądowniku księżycowym. No dobra, nie na tablicach, a na ekranach komputerowych. Plany zakładają, że wsparta na czterech nogach maszyna będzie w stanie zabrać na pokład co najmniej dwóch kosmonautów, których przetransportuje z orbity wokół Księżyca na jego powierzchnię. Projekt rozwijany jest w celu realizacji rosyjskich strategicznych celów w zakresie załogowych lotów kosmicznych, jednak jeżeli klimat polityczny pozwoli możliwa jest także współpraca międzynarodowa. Prawie 20-tonowy pojazd na pierwszy rzut oka przypomina słynny lądownik Eagle, który dostarczył na Księżyc Neala Armstronga i Buzza Aldrina. Jednak nowy rosyjski projekt przystosowany jest do mniejszych, tańszych rakiet Angara-5V zamiast gigantycznych rakiet księżycowych takich jak Saturn V z ery misji Apollo. Rosyjscy inżynierowie liczą, że para rakiet Angara-5V dostarczy lądownik bez załogi na orbitę okołoksiężycową. Dwie kolejne rakiety tego typu wyniosą pojazd transportowy z czterema kosmonautami z Ziemi na orbitę wokół księżyca, gdzie pojazd połączy się z lądownikiem. Dwóch członków załogi następnie przejdzie do modułu księżycowego, odłączy się od pojazdu transportowego i wyląduje na powierzchni Księżyca. Według najnowszych planów do pierwszego rosyjskiego lądowania na Księżycu może dojść pod koniec lat dwudziestych. Niestety rosyjski program kosmiczny drastycznie zwolnił w ostatnich latach z powodu problemów ekonomicznych kraju. Niemniej jednak jest nadzieja, że czołowe agencje kosmiczne podejmą się realizacji kolejnego wielkoskalowego projektu kosmicznego po tym jak zakończy się misja Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w drugiej połowie lat dwudziestych. Mimo, że ambicją NASA jest wyruszenie prosto na Marsa, co raz bardziej widać, że jej partnerzy - głównie Rosja i Europa - uważają, że lepiej byłoby zacząć od Księżyca. Jeżeli USA zmienią kurs i dołączą do realizacji wspólnego programu księżycowego, rosyjski lądownik mógłby się okazać bardzo przydatny - chociażby dlatego, że NASA już dawno porzuciła prace nad własnym lądownikiem Altair ze względów oszczędnościowych. Jednocześnie NASA skupia się na realizacji projektu SLS, rakiety doskonale przygotowanej do misji księżycowych. Tak samo z resztą jest w przypadku statku kosmicznego Orion, który mógłby dostarczyć załogę na orbitę, zaledwie kilkaset kilometrów nad powierzchnią Księżyca. Czego zatem brakuje do wyprawy na Księżyc? Pojazdu, który przetransportuje astronautów na powierzchnię. Według rosyjskich inżynierów lądownik przystosowany do misji załogowych składałby się z 11-tonowego członu lądującego wyposażonego w podwozie i napęd odpowiedzialny za kontrolowane opadanie z orbity na powierzchnię. Natomiast 8,5-tonowy człon powrotny będzie obejmował kabinę załogi z całym wyposażeniem podtrzymującym życie i silnikiem niezbędnym do wystrzelenia modułu z powierzchni i powrotu na orbitę. Kabina wyposażona będzie w dwa włazy - jeden z przodu modułu prowadzący do drabinki, a drugi jako port zlokalizowany na górze modułu - do transportu załogi między modułem księżycowym a statkiem transportowym. Jak dotąd rosyjscy inżynierowie rozważali różnego rodzaju potencjalnie możliwe konstrukcje kabiny załogi, w tym stożkowe oraz sferyczne. Wygrał jednak klasyczny kształt cylindryczny. Rosyjski program kosmiczny ma w swoim dorobku bogatą spuściznę po poprzednich misjach księżycowych szczególnie z czasów pamiętnego wyścigu na Księżyc. Związek Radziecki z sukcesem umieszczał lądowniki oraz łaziki księżycowe na naszym naturalnym satelicie. Trwały także prace nad lądownikiem, który miał zabrać na księżyc człowieka - jednoosobowy lądownik wykonał nawet trzy próby na orbicie ziemskiej, niestety nie zdążył polecieć w misji docelowej, gdyż w 1974 roku Związek Radziecki program księżycowy zamknęli. Obecnie rosyjscy inżynierowie pracują nad dwoma lądownikami (Luna-Glob), pierwszy z nich zgodnie z planem powinien wylądować w regionie południowego bieguna księżyca w 2019 roku - co ciekawe Rosjanie chcą wylądować na księżycowym lodzie wodnym. Jeśli rosyjski program eksploracji Księżyca pójdzie dalej do przodu to lądownik z 2019 roku będzie tylko prekursorem dla misji załogowych, a może i dla przyszłej bazy na Księżycu. Źródło: Anatolij Żak / Russianspaceweb

Nowe informacji o składzie chemicznym wczesnego Układu Słonecznego

admin — Fri, 05 Feb 2016 14:14:58 +0000

Korzystając z wyrafinowanych symulacji komputerowych międzynarodowy zespół badawczy odkrył nowe informacje o składzie chemicznym ziaren pyłu, z których powstał Układ Słoneczny 4.5 miliarda lat temu. Badacze z Swinburne University of Technology w Melbourne oraz University of Lyon we Francji stworzyli dwuwymiarową mapę składu chemicznego pyłu tworzącego mgławicę słoneczną, rzadki dysk pyłu otaczający młode Słońce, z którego uformowały się planety. Oczekiwano, że materia o wysokiej temperaturze będzie znajdowała się blisko młodego Słońca, a materia lotna (taka jak lody i związki siarki) będą daleko od Słońca, tam gdzie temperatury są niskie. Nowe mapy stworzone przez zespół badawczy odkryły złożony chemiczny rozkład pyłu, gdzie związki lotne znajdowały się blisko Słońca, a te któe powinny być w tym miejscu odkrywane były także z daleka od młodej gwiazdy. "Nowe obliczenia dwuwymiarowe dały nam wyraźniejszy obraz chemii układu słonecznego wkrótce po jego powstaniu," mówi główny badacz Francesco Pignatale. "Choć mgławica słoneczna jest rzadka to jest dwuwymiarowa. Dzięki temu możliwe jest odkrycie regionów o stosunkowo wysokiej temperaturze w większej odległości od Słońca na powierzchni dysku ogrzewanych bezpośrednio przez promieniowanie słoneczne. Z drugiej strony w wewnętrznej części dysku bliżej Słońca możemy znaleźć regiony chłodniejsze. Tutaj wysokie nagromadzenie pyłu uniemożliwia promieniowaniu słonecznemu wydajne ogrzewanie lokalnego otoczenia." Wyniki badań zostały opublikowane w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1093/mnras/stv3003

Źródło: Swinburne University of Technology

Gwiezdny kanibalizm: burzliwa przeszłość Słońca

admin — Fri, 05 Feb 2016 22:00:55 +0000

Gwiazdy powstają wewnątrz rotującego obłoku składającego się z międzygwiezdnego pyłu i gazu, który ulega kontrakcji do gwiezdnych gęstości pod wpływem własnej grawitacji. Zanim jednak stanie się częścią gwiazdy duża część obłoku tworzy dysk krążący wokół tworzącej się gwiazdy. Powstawanie takiego dysku związane jest z zasadą zachowania momentu pędu. Sposób w jaki materia jest transportowana wewnątrz dysku w kierunku gwiazdy - co powoduje wzrost masy gwiazdy - jest przedmiotem szeroko zakrojonych badań prowadzonych przez astrofizyków. Okazało się, że gwiazdy nie nabierają swojej ostatecznej masy równomiernie, a w serii gwałtownych zdarzeń, które powodują gwałtowne zwiększenie ich jasności. Młoda gwiazda w gwiazdozbiorze Oriona o nazwie FU Orionis to doskonały przykład - gwiazda gwałtownie zwiększyła swoją jasność o czynnik 250 w ciągu zaledwie roku i pozostaje na nowym poziomie jasności od ponad 100 lat. Jeden z mechanizmów, które mogą tłumaczyć takie rozjaśnienia został zaproponowany 10 lat temu przez Eduarda Worobiowa - aktualnie pracującego w Astrophysical Department of Vienna University pracującego z Shantanu Basu z University of Western Ontario w Kanadzie. Według ich teorii takie gwiezdne pojaśnienia mogą być powodowane przez fragmentacje spowodowane grawitacyjnymi niestabilnościami w masywnych dyskach gazowych otaczających młode gwiazdy, po których następuje migracja gęstych gazowych zagęszczeń w kierunku gwiazdy. Epizody "pożerania" tych zagęszczeń uwalniają nadmiar energii, który z kolei powoduje pojaśnienie gwiazdy o czynnik setek czy tysięcy. W każdym takim epizodzie gwiazda pochłania odpowiednik masy Ziemi w ciągu 10 dni. Gdy proces się zakończy, do następnego takiego zdarzenia może dojść nawet po kilku tysiącach lat. Eduard Worobiow opisuje proces powstawania zagęszczeń w dyskach wokółgwiezdnych i ich migrację w kierunku gwiazdy jako "kanibalizm zakrojony na astronomiczną skalę." Owe zagęszczenia mogłyby przeobrazić się w gazowe planety takie jak Jowisz - zamiast tego są pożerane przez gwiazdę macierzystą.Dzięki nowym, zaawansowanym instrumentom obserwacyjnym takim jak chociażby teleskop Subaru o średnicy lustra 8,2 metra, stojący na szczycie Mauna Kea na Hawajach po raz pierwszy pojawiły się możliwości przetestowania modeli teoretycznych. Wykorzystując wysokiej rozdzielczości optykę adaptacyjną w świetle spolaryzowanym międzynarodowa grupa astronomów pod kierownictwem Hauyu Liu z European Space Observatory (Garching, Niemcy) zweryfikowała obecność kluczowych elementów związanych z modelem fragmentacji dysku - wielkoskalowe ramiona i łuki otaczające cztery młode gwiazdy, które przechodzą intensywne zmiany jasności - wśród nich także FU Orionis. Wyniki ich badań zostały zaakceptowane do publikacji w periodyku Science Advances należącym do grupy wydawniczej Science. "To duży krok w stronę zrozumienia procesów formowania i ewolucji gwiazd i planet," mówi Worobiow, "jeżeli uda się dowieść, że większość gwiazd przechodzi przez takie procesy pojaśnienia spowodowane niestabilnościami grawitacyjnymi wewnątrz dysku, będzie to oznaczało, że nasze własne Słońce mogło doświadczać takich epizodów - co wskazywałoby, że nasze gazowe olbrzymy mogą być szczęściarzami, że udało im się przetrwać burzliwą przeszłość Słońca." Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://advances.sciencemag.org/content/2/2/e1500875

Źródło: University of Vienna / Science Advances

Zwierciadło główne Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba gotowe!

admin — Sat, 06 Feb 2016 10:00:27 +0000

Instalacja osiemnastego i ostatniego segmentu głównego zwierciadła przyszłego największego i najsilniejszego teleskopu kosmicznego została zakończona. Instalacja ostatniego lustra w ośrodku Goddard Space Flight Center w Greenbelt w stanie Maryland to istotny krok milowy w montażu Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba. "Naukowcy i inżynierowie spędzili ogromne ilości czasu na instalacji tych niesamowitych, niemal idealnych zwierciadeł, które będą skupiać światło pochodzące z dotąd ukrytych przed nami atmosfer planet pozasłonecznych, regionów formowania gwiazd i samych początków Wszechświata," powiedział John Grunsfeld, zastępca administratora Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. "Teraz kiedy zwierciadło jest już zainstalowane jesteśmy jeden krok bliżej niesamowitych obserwacji, które pozwolą nam na odkrycie wielu tajemnic Wszechświata." Każdy z sześciokątnych segmentów lustra ma średnicę 1.3 m i masę 40 kg. Po pełnym rozłożeniu teleskopu w przestrzeni kosmicznej, składające się z 18 takich segmentów lustro będzie działało jako jedno lustro o średnicy 6.5 m. "Zakończenie montażu zwierciadła głównego stanowi istotny krok milowy i kulminację ponaddziesięcioletniej pracy nad projektem, produkcją, testowaniem i montażem zwierciadła głównego," powiedział Lee Feinberg, menedżer projektu budowy optycznych elementów teleskopu. Mimo, że montaż zwierciadła głównego zakończył się, przed naukowcami jeszcze dużo pracy do zakończenia pełnej budowy obserwatorium kosmicznego. "Teraz po zakończeniu montażu zwierciadła zajmiemy się instalowaniem innych elementów optycznych i przeprowadzaniem testów wszystkich komponentów teleskopu tak, abyśmy mieli pewność, że teleskop przetrwa start na szczycie rakiety," mówi Bill Ochs, menedżer projektu Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba.

Gwiazdy!

admin — Sun, 07 Feb 2016 11:29:37 +0000

Autor: prof. Stefan Dreizler z Georg-August-Universität Göttingen – Institute for Astrophysics Gwiazda jest sferą bardzo gorącego gazu (tzw. plazmy) utrzymywaną przez własną grawitację. Nasze Słońce jest najbliższą nam gwiazdą – dlatego też astronomowie używają jej jako standardu, gwiazdy odniesienia. W porównaniu z Ziemią, Słońce jest 300 000 razy masywniejsze, a jego średnica jest stukrotnie większa. W przeciwieństwie do Ziemi i innych planet, takich jak chociażby Jowisz, gwiazdy wytwarzają energię w procesach fuzji nuklearnej, które prowadzą do emisji promieniowania w szerokim zakresie długości fal. Maksimum emisji w przypadku Słońca przypada na fragment widma widoczny dla naszych oczu, jednak Słońce także emituje znaczące ilości promieniowania ultrafioletowego i podczerwonego. Owe procesy nuklearne wymagają bardzo wysokich temperatur (milionów stopni) oraz bardzo wysokiego ciśnienia w centrum gwiazdy. Bezpośrednie szacunki wskazują, że minimalna masa niezbędna do osiągnięcia temperatur i ciśnienia pozwalających na rozpoczęcie stabilnych procesów fuzji jądrowej przez bardzo długi czas (w przypadku Słońca porównywalny z aktualnym wiekiem Wszechświata) wynosi 1/10 masy Słońca lub równowartość 80 mas Jowisza. Obiekty o masie mniejszej niż krytyczna masa 80 mas Jowisza nazywane są brązowymi karłami. Obiekty tego typu mogą doprowadzić do rozpoczęcia procesów jądrowych lecz utrzymują je przez krótki czas. Dlatego też często uważa się je za nieudane gwiazdy. Poniżej masy równej 13 masom Jowisza niemożliwe są nawet krótkotrwałe procesy jądrowe, obiekty o masie poniżej 13 mas Jowisza są planetami. Należy zauważyć, że rozróżnienie na planety i brązowe karły to tylko jedna z możliwości – używa się także innych. Jak powstają gwiazdy? Gwiazdy powstają z bardzo chłodnych obłoków gazu i pyłu zwanych obłokami molekularnymi, które wskutek zaburzeń grawitacyjnych zaczynają zapadać się pod swoją własną grawitacją. Powody zaburzeń/niestabilności mogą być różne począwszy od fal gęstości w Galaktyce, pobliskie wybuchy gwiazd a nawet zderzenia galaktyk! Owe obłoki molekularne charakteryzują się gazem o masie kilkudziesięciu tysięcy mas Słońca i rozmiarami rzędu dziesiątek lat świetlnych — czyli nawet kilkadziesiąt tysięcy razy większymi od naszego Układu Słonecznego. Podczas kolapsu grawitacyjnego obłok może także ulegać fragmentacji, tzn. z jednego obłoku powstaje duża liczba gwiazd – często są to setki tysięcy gwiazd. Powstałe w ten sposób gwiazdy bardzo często mogą pozostać ze sobą związane grawitacyjnie przez bardzo długi czas. Znajdujemy takie gromady gwiazd, zwane gromadami kulistymi, w naszej własnej Galaktyce jak i w innych galaktykach. Mniej liczne gromady gwiazd widoczne są dla nas jako gromady otwarte, których doskonałym przykładem są Plejady – jednak tego typu gromady stosunkowo szybko się rozpadają. Niemniej jednak, układy wielokrotne – zawierające dwie, trzy, a nawet więcej gwiazd – są bardzo powszechne. Proxima Centauri chociażby jest elementem układu potrójnego. Procesy fragmentacji i kontrakcji przechodzą przez kilka etapów do momentu gdy fragment – w tym momencie zwany już protogwiazdą – ma rozmiary niewiele większe od naszego Słońca. Kontrakcja prowadzi do ciągłej transformacji energii potencjalnej w kinetyczną, co z kolei prowadzi do znacznego ogrzewania gazu. Nowa gwiazda powstaje, gdy wnętrze jest na tyle gorące i gęste, że pozwala na utrzymanie fuzji jądrowej, która z kolei pozwala gwieździe utrzymać równowagę. W skalach astronomicznych proces formowania gwiazd jest krótki, tzn. rzędu milionów lat. Formowanie gwiazd ustaje samo, pierwsze gwiazdy powstałe w takim obłoku zaczynają ogrzewać obłok molekularny, co w krótkim czasie prowadzi do rozproszenia obłoku. Stosunkowo bliskim nam obszarem formowania gwiazd jest Mgławica w Orionie znajdująca się zaledwie 1300 lat świetlnych od Ziemi. Już za pomocą niewielkiego teleskopu można dostrzec cztery wyraźne gwiazdy, które zaczęły ogrzewać otaczający je gaz. Fragmenty pierwotnego chłodnego gazu tworzącego obłok molekularny widoczne są jako ciemne obłoki. Dokładniejsze badanie badania za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble’a pozwalają odkryć dużą liczbę nowo powstałych gwiazd. Skład chemiczny gwiazd odzwierciedla sklad chemiczny materii tworzącej nasz Wszechświat. Gdyby ująć go w liczby, wodór odpowiada za 90% atomów gazu, hel za prawie 10%. Wszystkie pozostałe pierwiastki, takie jak węgiel, tlen czy żelazo łącznie wypełniają mniej niż 1% atomów we Wszechświecie. Poniżej zobaczymy, że ilość tych pozostałych pierwiastków jest wskaźnikiem tego, do której populacji należy gwiazda, tzn. czy powstała na wczesnych etapach historii Galaktyki czy stosunkowo niedawno. Z uwagi na fakt, że ponad 99% materii tworzącej gwiazdę to wodór i hel w niemal identycznym składzie we wszystkich gwiazdach, właściwości nowo powstałych gwiazd określane są na postawie ich masy, która też może przyjmować różne wartości. Najmniejszymi powstającymi w ten sposób obiektami są brązowe karły;najmasywniejsze natomiast mogą mieć masę rzędu stu mas Słońca.Rozkład mas jest stosunkowo uniwersalny, przy czym gwiazdy o niskiej masie między 1/10 a 1/2 masy Słońca stanowią najliczniejszą grupę. Proxima Centauri należy do tej kategorii gwiazd o niskiej masie. Pod tym względem stanowi ona lepszy standard astronomiczny niż nasze Słońce. Ewolucja gwiazd i diagram Hertzsprunga–Russella Jak napisano powyżej gwiazdy wytwarzają energię w reakcjach jądrowych. Skoro wodór jest najobficiej występującym pierwiastkiem, a ilość energii na atom uzyskiwana w reakcji jądrowej jest największa, fuzja wodoru w hel jest zdecydowanie najdłużej wykorzystywanym przez gwiazdy źródłem energii. Nasze Słońce przykładowo może korzystać z tego procesu przez 10 miliardów lat – Słońce jest dopiero w połowie tego etapu swojej ewolucji. Gwiazdy o niskiej masie, takie jak Proxima Centauri mają mniej zapasów wodoru do fuzji jądrowej, jednak jednocześnie emitują mniej energii (promieniowania) na jednostkę masy i dlatego też mogą utrzymywać procesy fuzji wodoru (w slangu astronomów “spalanie”) przez dłuższy czas. Z kolei bardziej masywne gwiazdy takie jak Słońce charakteryzują się krótszym życiem z uwagi na fakt, że dużo wydajniej zużywają swoje zapasy wodoru. Ta obserwacja prowadzi nas do podstawowych właściwości obserwowanych w gwiazdach, ich mocy promieniowania, tj. całkowitej ilości emitowanego promieniowania na sekundę oraz temperatury powierzchni. Te dwie cechy bardzo często przedstawiane są na diagramie zwanym diagramem Hertzsprunga–Russella, który jest jednym z najważniejszych diagramów dotyczących gwiazd w astronomii. Gwiazdy znajdujące się na etapie spalania wodoru tworzą tak zwany ciąg główny. To sekwencja w której najmniej masywne mają niskie temperatury oraz niską moc promieniowania, a zarówno temperatura i moc promieniowania rosną wraz z masą. Temperatura powierzchni określa kolor gwiazdy; chłodniejsze gwiazdy wydają się czerwone, gorące gwiazdy natomiast niebieskie. Temperatura powierzchni określa także wygląd widma gwiazdy. Emitowane przez gwiazde promieniowanie nie jest równo rozłożone w całym zakresie długości fali tak jak w przypadku klasycznej żarówki. Widmo słoneczne (widmo wytwarzane przez Słońce) charakteryzuje się milionami linii absorpcyjnych wskazującymi na obecność pierwiastków chemicznych. Chłodniejsze gwiazdy takie jak Proxima Centauri charakteryzują się liniami absorpcyjnymi wielu molekuł. Te widma stanowią swego rodzaju odciski palców, dzięki którym astronomowie mogą poznać bardzo dużo informacji o właściwościach fizycznych gwiazd. W kontekście poszukiwania planet wokół innych gwiazd można dodać, że linie widmowe, a mówiąc dokładniej przesunięcie ich długości fali ku czerwieni lub błękitowi, mogą posłużyć do pomiaru prędkości gwiazd. Takie pomiary stanowią podstawę Metody prędkości radialnych, która będzie wykorzystywana w ramach projektu Pale Red Dot do wykrywania planet krążących wokół Proxima Centauri. Na przedstawionym tutaj diagramie Hertzsprunga–Russella przedstawiono główne właściwości gwiazd. Ze względów historycznych gwiazdy podzielono na tak zwane klasy widmowe oznaczane wielkimi literami na osi poziomej (OBAFGKM, gwiazdy klasy O są bardziej niebieskie, a klasy M bardziej czerwone). Pośród innych, położenie Proxima Centauri na diagramie Hertzsprunga-Russella w prawej dolnej części wykresu wskazuje, że jest to czerwona gwiazda o małej masie klasy widmowej M charakteryzująca się temperaturą powierzchni rzędu 3000 Kelvinów oraz mocą promieniowania równą 1/1000 mocy promieniowania Słońca. Na diagramie Hertzsprunga–Russella widoczne są także inne gałęzie gwiazd. Owe gałęzie wypełnione są gwiazdami, które zakończyły swoje fazy spalania wodoru. Ze względu na ograniczenia długości tego artykułu, większość szczegółów dalszych etapów ewolucji gwiazd zostało tutaj pomieniętych. Ogólnie rzecz biorąc gwiazdy powiększają się po ustaniu procesu spalania wodoru. Gwiazdy przechodzą wtedy w fazę olbrzymów. Większość gwiazd rozpoczyna wtedy drugą fazę procesów jądrowych, w której hel przekształcany jest w węgiel i tlen. Ten proces jest jednak mniej wydajny i trwa krócej. Dla większości gwiazd wyczerpanie zapasów helu oznacza koniec procesów jądrowych i gwiazda przechodzi w stadium białego karła. Gwiazdy o masach co najmniej dziesięciokrotnie większych od Słońca przechodzą przez kolejne procesy jądrowe, aż do momentu gdy znaczna część materii w gwieździe zostaje przekształcona w żelazo. Końcowym etapem ich ewolucji jest albo gwiazda neutronowa albo czarna dziura powstałę w gwałtownej eksplozji supernovej. Spokojny koniec życia gwiazdy Późne stadia ewolucji gwiazd są interesujące dla planet i układów planetarnych z dwóch względów. Po pierwsze, przejście Słońca w stadium olbrzyma zakończy jakiekolwiek życie na Ziemi. Zwiększanie promienia Słońca oraz zwiększona moc promieniowania podniesie średnią temperaturę na Ziemi znacznie ponad 100 stopni Celsjusza. Wewnętrzne planety Merkury i Wenus najprawdopodobniej zostaną wchłonięte przez powiększające się Słońce. Kiedy Słońce w końcu przejdzie w stadium białego karła, Ziemia znajdująca się na swojej obecnej orbicie będzie dużo za zimna, aby utrzymać na sobie jakąkolwiek formę życia. Co więcej, istnieją obserwacje wskazujące, że oserwujemy rozpadające się dawne układy planetarne wokół białych karłów, które zostały zdestabilizowane przez ewolucję swojej gwiazdy macierzystej. Po drugie, gwiazdy tracą dużą część swojej masy w późnych fazach ewolucji. Z uwagi na fakt, że materia w takiej gwieździe wzbogacona jest o cięższe pierwiastki takie jak węgiel, tlen, krzem, żelazo, itd. a kolejne generacje gwiazd i ich planety powstają z tej samej maerii, późniejsze generacje gwiazd mają więcej materii do formowania planet takich jak Ziemia, która składa się w dużej mierze z żelaza i krzemu, oraz życia, które oparte jest o węgiel i wodór. Gwiazdy i ich planety Planety stanowią naturalny produkt uboczny procesów formowania gwiazd. Kontrakcja fragmentów obłoku molekularnego, z którego powstaje gwiazda centralna, z uwagi na zasadę zachowania momentu pędu – fundamentalną zasadę natury, prowadzi do utworzenia dysku wokół młodej protogwiazdy. Tego typu dyski są miejscami narodzin planet, które tworzą się w procesach dół-góra poprzez łączenie ziaren pyłu w co raz to większe obiekty, które z czasem osiągają masę planetarną lub góra-dół, bezpośredni kolaps grawitacyjny dzielącego się dysku. Wiele szczegółów tych procesów wciąż jest tematem debat, jednak podstawowe zasady wydają się jasne. Choć powyższe wskazuje, że wszystkie gwiazdy powinny mieć własne planety, gwiazdy mogą tracić planety chociażby podczas bliskich spotkań z innymi gwiazdami. Właściwości gwiazdy określają odległość, w której planeta może utrzymywać warunki sprzyjające powstaniu życia na jej powierzchni, tj. temperaturę pozwalającą na występowanie wody w stanie ciekłym na powierzchni. Ta odległość zależy od mocy promieniowania gwiazdy, która bezpośrednio wpływa na średnią temperaturę na powierzchni planety. Gwiazda o mniejszej mocy promieniowania, taka jak Proxima Centauri posiada swoją ekosferę znacznie bliżej gwiazdy niż Słońce, przy której w ekosferze znajduje się Ziemia. Właściwości gwiazdy określają także jak trudno jest odkryć planety wokół niej. Wykrywanie planet wokół czerwonych karłów takich jak Proxima Centauri jest łatwiejsze niż wokół gwiazd podobnych do Słońca. Jest tak z uwagi na mniejszą masę czerwonych karłów (gwiazdy wykazują większe zmiany prędkości radialnej spowodowane obecnością planet), mniejszy rozmiar (większy spadek jasności gwiazdy gdy planeta przechodzi na tle ich tarczy) oraz niższą moc promieniowania (wyższy kontrast planeta-gwiazda). Ważnym aspektem dla życia na innych planetach jest także aktywność gwiazdy. Dzięki temu, że możemy badać nasze Słońce z bliska, wiemy, że nie jest ono jednorodnie świecącą sferą. Turbulentny ruch zewnętrznych warstw Słońca w połączeniu z jego polem magnetycznym prowadzi do zjawisk, które opisujemy jako aktywność słoneczną. Tak aktywność określa ilość wysokoenergetycznego promieniowania i cząsteczek, na które wystawione są planety. Nie tylko ma to bezpośredni wpływ na życie na planecie, lecz także na warunki panujące w jej atmosferze. Ogólnie rzecz biorąc możemy powiedzieć, że wiedza o planetach krążących wokół innych gwiazd jes tylko na tyle szczegółowa jak nasza wiedza o ich gwiazdach macierzystych przez co astrofizyka gwiazd jest kluczowym aspektem naszych poszukiwań innych światów. O autorze. Specjalnością Stefana Dreizlera jest fizyka gwiazd i spektroskopia obserwacyjna. Studiował fizykę i uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie w Kilonii (1992). Następnie pracował na University of Erlangen-Nurnberg w latach 1992-95. W późniejszych latach pracował także na Uniwersytecie w Tybindze (1997-2000). W końcu przeniósł się na Uniwersytet w Getyndze, gdzie dzisiaj jest profesorem astrofizyki. W latach 2007-09 był dziekanem Wydziału Fizyki oraz był zaangażowany w powstanie Multi Unit Spectroscopic Explorer (MUSE zainstalowanego na teleskopie VLT), którego część mechaniczna budowana była w Getyndze. Źródło: Artykuł pochodzi z projektu Pale Red Dot, Puls Kosmosu jest odpowiedzialny za polską wersję serwisu. https://www.youtube.com/watch?v=5wHldZgb7nI

Intensyfikacja poszukiwań planety przy Proxima Centauri

admin — Mon, 08 Feb 2016 10:05:42 +0000

Autor: Paul Gilster, autor Centauri Dreams Zawsze będzie jakaś ‘proxima’—gwiazda najbliższa naszej własnej—ale nie zawsze będzie to Proxima Centauri, która za kilkadziesiąt tysięcy lat bez wątpienia zmieni nazwę, być może na Alfa Centauri C lub coś w tym stylu. Żyjemy w bardzo dynamicznym wszechświecie, gdzie czerwony karzeł Ross 248 stanie się (za jakieś czterdzieści tysięcy lat) nową ‘proximą.’ Możemy także spodziewać się, że gwiazdy z czasem znajdą się znacznie bliżej nas niż aktualnie Proxima Centauri. Gdy wybierzemy się 1,4 miliona lat w przyszłość to GL 710 zbliży się na około 50 000 AU (jednostek astronomicznych – AU, równych odległości Ziemi od Słońca). Gdy wybierzemy się w podróż w czasie w przeciwnym kierunku, to trzy miliony lat temu jasny dzisiaj układ Alfa Centauri byłby niewidoczny gołym okiem. [caption id="attachment_7562" align="aligncenter" width="700"] Najbliższe nam gwiazdy w zakresie od 20,000 lat temu do 80,000 lat w przyszłości.[/caption] W tym bezustannym tańcu ciał niebieskich, najbliższa nam gwiazda zawsze będzie zwracała uwagę społeczeństw technologicznych szukających życia gdzie indziej, rozważających strategie wysyłania sond w przestrzeń międzygwiezdną. Najbliższa gwiazda szczególnie przyciąga poszukiwaczy planet pozasłonecznych – tak też jest w przypadku całego układu Alfa Centauri składającego się z Centauri A oraz B oraz – jeżeli rzeczywiście związana jest z nimi grawitacyjnie, a tak się wydaje – Proximy Centauri. Co za wspaniała wiadomość, że w ramach projektu Pale Red Dot planowana jest trwająca dwa miesiące kampania obserwacyjna mająca na celu poszukiwanie potencjalnych analogów Ziemi w pobliżu Proxima Centauri za pomocą spektrografu HARPS (High Accuracy Radial velocity Planet Searcher) zainstalowanego na 3.6-metrowej średnicy teleskopie ESO w La Silla. Nocny monitoring rozpocznie się 18 stycznia 2016 roku. Odkryta w 1915 roku przez szkockiego astronoma Roberta Innesa Proxima Centauri od samego początku pobudza naszą wyobraźnię. Dla pisarza science fiction Roberta Heinleina, owa gwiazda stała się celem statku kosmicznego Vanguard, który transportował załogi, które żyły i umierały na pokładzie statku w dwóch wydanych w latach czterdziestych XX wieku krótkich opowiadaniach, które tworzą jego powieść Orphans of the Sky. Murray Leinster już wcześniej nazwał tą gwiazdę naszym głównym celem w opowieści z 1935 roku pt. “Proxima Centauri.” I choć Centauri B ostatnio zwracała największą uwagę z racji odkrycia wciąż niepotwierdzonej, a ostatnio nawet poddawanej w wątpliwość planety Centauri Bb, to jednak Proxima Centauri skupia teraz najwięcej uwagi poszukiwaczy planet pozasłonecznych. Znaleźć tranzytującą planetę Znajdujący się w odległości 4,218 lat świetlnych od Słońca czerwony karzeł byłby ledwo widoczny nawet z planety krążącej wokół Centauri A lub B. Oddalona od nich o zaledwie 15 000 AU Proxima jest na tyle mała i słaba, że każdemu astronomowi z układu Alfa Centauri uświadomienie sobie jej bliskości mogłoby zająć sporo czasu, i doszłoby do tego tylko wtedy gdy Proxima akurat zbliżyłaby się i jej ruch własny zostałby zauważony. Byłby to co prawda obiekt dostrzegalny gołym okiem, ale przy jasności zaledwie 3,7 magnitudo z pewnością nie wyróżniałby się na niebie. Niemniej jednak mógłby wywierać istotny wpływ na dwie większe gwiazdy. Niedawno nawet Greg Laughlin oraz Jeremy Wertheimer (UCSanta Cruz) spekulowali, że Proxima mogłaby zaburzać komety z dysku wokół tego układu podwójnego, który może otaczać obie gwiazdy, dostarczając w ten sposób wodę na krążące wokół nich planety. Czy faktycznie w pobliżu Proximy istnieją planety pozostaje kwestią otwartą. Aby ją rozwiązać używa się różnych sposobów poszukiwania egzoplanet. Ostatnio używaną metodą było poszukiwanie tranzytów przez Davida Kippinga (CfA) za pomocą teleskopu kosmicznego MOST (Microvariability & Oscillations of STars) Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej. W ramach projektu, który rozpoczął się latem 2014 roku zebrano dane z 13 dni, a w 2015 roku z kolejnych 30 dni. Wyniki analizy zebranych danych zostaną ogłoszone latem 2016 roku. Niewielki i niedrogi instrument – MOST najbardziej znany jest jako teleskop, który odkrył tranzyt planety 55 Cancri e, która krąży wokół planety widocznej z Ziemi gołym okiem. To pierwsza gwiazda widoczna gołym okiem, przy której odkryto planetę za pomocą metody tranzytu. [caption id="attachment_7563" align="aligncenter" width="200"] Proxima Centauri[/caption] Odkrycie tranzytu, wyśledzenie spadku jasności podczas przejścia planety na tle tarczy gwiazdy macierzystej, widzianego przez MOST, umieściłoby ten teleskop kosmiczny w annałach historii. Badania tranzytów mają swoje zalety w przypadku małych gwiazd takich jak Proxima Centauri. Rozmiary Proximy to zaledwie 1/10 rozmiarów Słońca. Każda potencjalnie przyjazna życiu planeta powodowałaby stosunkowo głęboki spadek jasności gwiazdy, ponieważ rozmiar planety w stosunku do gwiazdy jest znaczący – zupełnie inaczej jest w przypadku niewielkich planet krążących wokół dużo większych gwiazd klasy G- lub F-. Planeta w soczewce grawitacyjnej Mikrosoczewkowanie grawitacyjne to kolejny ze sposobów, który może pomóc w szukaniu planet krążących wokół Proximy – stwierdził Kailash Sahu (Space Telescope Science Institute) w 2013 roku gdy zauważył, że gwiazda o tak dużej prędkości kątowej na niebie może często przesłaniać dużo dalsze obiekty kosmiczne. W przypadku mikrosoczewkowania bliższe obiekty powodują efekt soczewkowania źródła światła znajdującego się dalej, gdy jego promieniowanie zostaje zakrzywione przez czasoprzestrzeń – zjawisko przewidziane przez Einsteina. Przesłonięcie odległej gwiazdy przez Proximę może pozwolić na zauważenie jednej lub większej liczby planet, gdy stworzą one własne soczewki już po przejściu Proximy Centauri powodujące delikatne pojaśnienie obrazu gwiazdy tła. Sahu zaobserwował dwa zjawiska zakrycia, pierwsze było przejściem przed gwiazdą tła o jasności 20 magnitudo w październiku 2014 roku, drugie natomiast zasłonięciem gwiazdy o jasności 19.5 magnitudo w lutym 2016 roku. Przy wykorzystaniu obu przypadków powinno być możliwe zmierzenie masy Proximy z dokładnością do pięciu procent. Kosmiczny Teleskop Hubble’a, Bardzo Duży Teleskop (ESO VLT w Chile) oraz kosmiczny teleskop Gaia zdolne są do pomiarów z dokładnością do 0.2 milisekund łuku, podczas gdy zmiana położenia obu gwiazd tła spowodowana przez masę Proximy szacowana jest odpowiednio na 0.5 i 1.5 milisekundy łuku. Pomiary gwiezdnych ‘wahań’ Mikrosoczewkowanie grawitacyjne może ujawnić lub nie ujawnić obecność planety na orbicie wokół Proxima Centauri, jednak gwiazda ta była także przedmiotem kilku badań wykorzystujących analizę prędkości radialnych, w których analizuje się charakterystyczne zmiany ruchu gwiazdy. Taki sygnał objawia się niezmiernie małym przesunięciem dopplerowskim spowodowanym przez planetę krążącą wokół gwiazdy. Stąd gwiazda delikatnie przesuwa się raz w naszym kierunku, raz w przeciwnym. Możemy śledzić te ‘wahania’ ekstremalnie czułymi spektrografami – tego rodzaju pomiary dla Proxima Centauri zostały wykonane przez Michaela Endl (UTAustin) oraz Martina Kürster (MaxPlanckInstitut für Astronomie) przy użyciu danych obserwacyjnych obejmujących 7 lat obserwacji za pomocą spektrografu UVES zainstalowanego na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) w Paranal (Chile). [caption id="attachment_7564" align="aligncenter" width="537"] Górny limit masy planety, która może być wykryta w pobliżu Proxima Centauri w oparciu o obserwacje M. Endla i M. Kürstera. Ekostrefę zaznaczono kolorem zielonym. Zdjęcie: Endl & Kürster, A&A, 488, 1149.[/caption] Nie udało się wykryć żadnej planety, ale to jeszcze nie koniec badań, bowiem teraz wiemy jakiego rodzaju planet z pewnością nie ma wokół Proxima Centauri. Endl oraz Kürster nie znaleźli żadnej planety o masie Neptuna lub większej, w odległości do 1 AU od gwiazdy. Wiemy także co nieco o tzw. ‘super-Ziemiach’ – planetach skalistych masywniejszych od Ziemi – badacze nie znaleźli żadnej planety tego typu większej od 8,5 mas Ziemi krążącej po orbicie, krótszej niż 100 dni. Zatem wciąż nie wykluczamy istnienia planet, a jedynie zaczynamy określać czego jeszcze nie sprawdziliśmy. Naukowcy nazywają ekostrefą obszar wokół gwiazdy, gdzie na powierzchni planety może istnieć woda w stanie ciekłym. W przypadku Proxima Centauri taka strefa rozciąga się w zakresie odległości od 0.022 do 0.054 AU od gwiazdy, czyli na orbitach między 3,6 a 13,8 dni. W tym rejonie wokół Proxima jeszcze niczego nie znaleźliśmy. Możemy jedynie stwierdzić, że nie ma tam super-Ziemi o masie 23 mas Ziemi na orbitach kołowych. Mając te ograniczenia na uwadze warto zauważyć badania astrometryczne prowadzone przez G. Fritz Benedicta (McDonald Observatory) w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku przy wykorzystaniu teleskopu Hubble’a, których celem było precyzyjne określenie położenia Proxima Centauri na niebie. Po połączeniu tych badań z badaniami astrometrycznymi prowadzonymi w 2013 roku przez Lurie (Research Consortium on Nearby Stars), nie wykryto żadnych planet. Oznacza to, że wokół Proximy nie krążą żadne planety o masie większej od masy Jowisza na orbitach od 0.14 do 12.6 lat. Co można znaleźć w ramach projektu Pale Red Dot Badania prędkości radialnych w ramach kampanii obserwacyjnej Pale Red Dot skupiają się na celu, który może otworzyć pełną paletę możliwości. Jaka jest szansa na istnienie życia jeżeli uda nam się znaleźć planetę w ekostrefie wokół Proxima Centauri? Tutaj musimy wziąć pod uwagę dwie kwestie. Tak jak na wielu innych młodszych karłach typu M, na Proximie może dochodzić do nagłych, gwałtownych rozbłysków powodujących gwałtowne zmiany jasności zauważalne dla obserwatorów na Ziemi oraz kaskady cząsteczek zabójczych dla jakichkolwiek form życia występujących na potencjalnej planecie. To może (lub nie) prowadzić do powstania niszy ewolucyjnej jeżeli owe formy życia przystosują się do możliwych lawin energetycznych cząsteczek; w jaki sposób można się do nich przystosować – pozostaje w sferze spekulacji. Równie istotna jest możliwość znalezienia planety w ekostrefie na tyle blisko gwiazdy macierzystej, że planeta może pozostawać w rotacji synchronicznej, w której jedna strona planety zawsze zwrócona jest w stronę gwiazdy. Na planecie tego typu, gdzie gwiazda nie przesuwa się po niebie mamy do czynienia z ciągłą nocą na jednej – prawdopodobnie bardzo chłodnej – półkuli planety i ciągłym dniem na drugiej. Na szczęście modele opracowane przez Jérémy’ego Leconte (University of Toronto) i jego współpracowników wskazują, że obecność atmosfery może w dużej mierze pomóc w dystrybucji temperatur na całej planecie, tak aby po obu jej stronach występowały zbliżone, umiarkowane warunki atmosferyczne. Co więcej, trójwymiarowe symulacje pogody opracowane przez Jun Yanga and Doriana Abbota (obydwoje z University of Chicago) oraz Nicholasa Cowana (Northwestern University) wskazują, że po stronie stale zwróconej do gwiazdy powstałyby wysoce nieprzezroczyste chmury w rejonie nieba, na którym bezpośrednio znajdowałaby się gwiazda. Tego rodzaju chmury mogłyby ustabilizować atmosferę powodując efekt ochłodzenia w umiarkowanych rejonach półkuli dziennej. W najnowszych badaniach prowadzonych przez Xaviera Delfosse (IPAG, Grenoble) dopuszcza się także możliwość istnienia planet w ekostrefie, które znajdują się w rezonansie spin-orbitalnym, ale niekonieczne w rotacji synchronicznej. Możliwość istnienia życia na planetach krążących wokół czerwonych karłów jest zatem wciąż kwestią otwartą. Czerwone karły takie jak Proxima Centauri odpowiadają za nawet 80 procent gwiazd w naszej galaktyce, co oznacza możliwość istnienia dziesiątek miliardów planet, które mogą znajdować się w ekostrefie wokół swoich gwiazd macierzystych. Około 100 takich gwiazd znajduje się stosunkowo blisko Ziemi, jednak Proxima szczyci się tytułem najbliższej nam gwiazdy po Słońcu. Z uwagi na odległość – 4.2 lata świetlne, jest to miejsce do którego być może będziemy mogli kiedyś dotrzeć wykorzystując technologie takie jak żagle napędzane laserami lub mikrofalami, jednak nawet przy prędkościach rzędu 10% prędkości światła taka sonda potrzebowałaby czterech dekad, aby dotrzeć do Proxima Centauri. Tym co może nas skłonić do realizacji takiej misji może być odkrycie planety w ekostrefie wokół tej gwiazdy – to byłaby inicjatywa, której przyklasnęliby wszyscy naukowcy pracujący nad poszukiwaniem planet pozasłonecznych. Dodatkową zachętą do realizacji takiego przedsięwzięcia jest obecność gwiazdy typu K – Centauri B oraz podobnej do Słońca gwiazdy typu G – Centauri A zaledwie 15 000 AU dalej. O autorze: Paul Gilster prowadzi i pisze do Centauri Dreams (http://www.centauri-dreams.org), gdzie śledzi stały rozwój badań międzygwiezdnych – od napędów przez badania egzoplanet do SETI. Pisanie jest jego głównym zajęciem przez ostatnie trzydzieści pięć lat. W tym czasie napisał Centauri Dreams: Imagining and Planning for Interstellar Flight (Copernicus, 2004) oraz Digital Literacy (John Wiley & Sons, 1997). Jest także jednym z założycieli Tau Zero Foundation gdzie jest głównym dziennikarzem. Organizacja ta wyrosła z prac rozpoczętych w ramach programu NASA o nazwie Breakthrough Propulsion Physics i jej zadaniem jest poszukiwanie funduszy, które zostaną przeznaczone na badania nad zaawansowanymi koncepcjami napędu misji międzygwiezdnych. Gilster ma swój udział w licznych publikacjach technologicznych i biznesowych oraz publikował eseje, recenzje i fikcję zarówno ze świata przestrzeni kosmicznej i technologii. Źródło: Artykuł pochodzi z projektu Pale Red Dot, Puls Kosmosu jest odpowiedzialny za polską wersję serwisu. #palereddot Artykuł opublikowano pod adresem: https://palereddot.org/pl/intensifying-the-proxima-centauri-planet-hunt/ https://www.youtube.com/watch?v=5wHldZgb7nI

Tetyda na tle pierścieni

admin — Mon, 08 Feb 2016 15:51:04 +0000

Na powyższym zdjęciu Tetyda wydaje się znajdować między dwoma zestawami pierścieni, ale to tylko złudzenie. W rzeczywistości pierścienie znajdują się nad Tetydą, a poniżej jej widzimy jedynie cienie pierścieni widoczne na powierzchni Saturna. Tetyda (1062 km średnicy) to jeden ze średnich pod względem rozmiarów księżyców Saturna. W dużej części Tetyda składa się z lodu, podobnie z resztą do pierścieni Saturna. Lody rzadko występują w cieplejszych, wewnętrznych regionach Układu Słonecznego, jednak już w tak dużej odległości w jakiej znajduje się Saturn, temperatura jest na tyle niska, że lody zaczynają przypominać zachowaniem skały na Ziemi, i dlatego też stanowią większą część masy ciał niebieskich krążących w zewnętrznych rejonach Układu Słonecznego. Zdjęcie przedstawia odwróconą od Saturna półkulę Tetydy. Biegun północny Tetydy znajuje się u góry, odchylony o 1 stopień na lewo od pionu. Zdjęcie zostało wykonane 23 listopada 2015 roku w zakresie widzialnym za pomocą kamery szerokokątowej zainstalowanej na pokładzie sondy Cassini. Zdjęcie wykonano z odległości około 65 000 km od Tetydy. Skala wynosi 4 kilometry na piksel. Źródło: ciclops

Powstawanie gwiazd na obrzeżach galaktyki

admin — Mon, 08 Feb 2016 21:21:55 +0000

Obszary formowania gwiazd mogą być zasadniczo podzielone na trzy typy w zależności od gęstości gazu (lub dokładniej mówiąc gęstości powierzchniowej gazu, która jest łatwiejsza do określenia od konwencjonalnej gęstości objętościowej). W regionach o stosunkowo wysokiej gęstości, gdzie gaz występuje głównie w formie molekularnej a nie atomowej istnieje silna zależność między intensywnością procesów gwiazdotwórczych a gęstością. Ten wynik stanowi podstawę wniosku, że gwiazdy powstają z materii w formie molekularnej. W obszarach o bardzo dużej gęstości - jak te w łączących się i gwiazdotwórczych galaktykach - tempo powstawania gwiazd w porównaniu do całkowitej masy dostępnej materii jest jeszcze większe. W obszarach o niskiej gęstości nie ma prawie żadnego związku między całkowitą ilością gazu a aktywnością gwiazdotwórczą. Niemniej jednak obszary o niskiej gęstości są ważne: mogą one stanowić naprawdę duże regiony w zewnętrznych fragmentach galaktyk znacznie wykraczające poza rozmiary określone przez promieniowanie widoczne w zakresie widzialnym. Ostatnio w ramach bardzo dokładnych poszukiwań gazu molekularnego w tych zewnętrznych obszarach udało się stworzyć mapy tego komponentu. Przeglądy w zakresie ultrafioletowym zauważyły emisję w tym zakresie z miejsc oddalonych od centrum galaktyki nawet czterokrotnie dalej niż granica w zakresie optycznym. Z uwagi na fakt, że promieniowanie ultrafioletowe jest emitowane przez gorące, młode gwiazdy - można wywnioskować, że także tam tworzą się nowe gwiazdy. Czy procesy formowania gwiazd w tych zewnętrznych regionach galaktyk także zależą od gęstości gazu jak w gęstszych obszarach czy być może odbywają się tam w zupełnie inny sposób? Astronom Linda Watson (CfA) oraz jej pięcioro współpracowników próbowało odpowiedzieć na to pytanie. W tym celu przeanalizowali opublikowane obserwacje tlenku węgla (jasnego wskaźnika materii molekularnej) w piętnastu zewnętrznych obszarach galaktyki NGC 4625, w których zaobserwowano promieniowanie UV, ale bardzo niewiele promieniowania w zakresie widzialnym. Dzięki temu można było oszacować związek między intensywnością procesów gwiazdotwórczych i gęstością gazu. Okazało się, że ogólnie rzecz biorąc aktywność jest podobna do tej jaka zachodzi w jaśniejszych, wewnętrznych obszarach galaktyki - to wynik, który dobrze wróży teoretykom. Jednak udało się zauważyć także kilka zewnętrznych obszarów gdzie działo się zupełnie coś innego: gwiazdy powstawały w nich znacznie intensywniej, Gaz molekularny jest zgrubnym wyznacznikiem wieku (ponieważ do powstania gazu molekularnego z gazu atomowego potrzeba trochę czasu) - z tego można wywnioskować, że większość z obszarów uwzględnianych w badaniu jest w wieku od 1 do 7 milionów lat. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://adsabs.harvard.edu/abs/2016MNRAS.455.1807W

Źródło: MNRAS /CfA

Planety podobne do Ziemi mają podobną budowę wewnętrzną

admin — Tue, 09 Feb 2016 08:31:29 +0000

Każde dziecko w szkole uczy się o podstawowej budowie wewnętrznej Ziemi: cienka skorupa, gruby płaszcz i jądro o wielkości Marsa. Ale czy taka budowa jest uniwersalna? Czy wszystkie skaliste egzoplanety także będą miały tą samą budowę? Nowe badania wskazują, że tak - wnętrza planet skalistych będą bardzo podobne do wnętrza Ziemi. "Chcieliśmy sprawdzić z czego będą składać się takie planety skaliste. Okazuje się, że są one bardzo podobne do Ziemi," mówi główny autor Li Zeng z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA). Aby uzyskać taki wyniki Zeng wraz ze współpracownikami skorzystał z modelu komputerowego PREM (Preliminary Reference Earth Model), który stanowi standardowy model wnętrza Ziemi. Po uwzględnieniu w nim różnych mas i składów chemicznych zastosowano go do sześciu znanych egzoplanet skalistystych o dobrze zmierzonych masach i rozmiarach. Okazało się, że owe planety pomimo różnic między nimi a Ziemią, powinny charakteryzować się niklowo-żelaznym jądrem odpowiadającym za około 30 procent masy planety. Dla porównania - około 1/3 masy Ziemi znajduje się w jego jądrze. Pozostała część planety powinno stanowić płaszcz i skorupę - tak jak na Ziemi. "Dopiero co udało nam się zrozumieć budowę Ziemi w ciągu ostatnich 100 lat. Teraz możemy obliczać budowę planet krążących wokół innych gwiazd mimo, że nie możemy ich odwiedzić," dodaje Zeng. Nowe oprogramowanie może być stosowane także do mniejszych, bardziej lodowych globów takich jak księżyce czy planety karłowate w dalszych ostępach Układu Słonecznego. Przykładowo wstawiając do kodu masę i rozmiary Plutona, zespół uzyskał wyniki, które wskazują, że Pluton w jednej trzeciej składa się z lodu (głównie z lodu wodnego lecz także amoniaku i metanu). Model zakłada, że odległe egzoplanety mają skład chemiczny podobny do ziemskiego. To właściwe podejście zważając na stosunkowe obfitości kluczowych pierwiastków chemicznych takich jak żelazo, magnez, krzem i tlen w pobliskich układach planetarnych. Niemniej jednak planety powstające w mniej lub bardziej obfitych w metale regionach galaktyki mogą charakteryzować się inną budową wnętrza. Zespół Zanga ma nadzieję zająć się także tymi planetami w przyszłości. Artykuł przedstawiający szczegóły pracy zespołu autorstwa Li Zenga, Dimitara Sasselova i Steina Jacobsena (Harvard) został zaakceptowany do publikacji w periodyku Astrophysical Journal i jest dostępny online. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/abs/1512.08827

Źródło: ApJ/CfA

Nierówna praca pulsara Vela

admin — Tue, 09 Feb 2016 12:54:21 +0000

Zespół australijskich astronomów przeprowadził intensywną kampanię obserwacji ciekawego młodego pulsara. Obserwacje miały na celu zbadanie zmian w częstotliwości jego rotacji. Znajdujący się około 910 lat świetlnych od Ziemi pulsar Vela jest obiektem bardzo młodym w skali astronomicznej - jego wiek szacuje się na zaledwie 11 300 lat. Przykuwa on uwagę astronomów z uwagi na swoje nietypowe pulsacje. W artykule opublikowanym online 5 lutego br. na serwerze arXiv.org Jim Palfreyman z University of Tasmania wraz ze współpracownikami przedstawia więcej informacji dotyczących burzliwej natury tego pulsara. Astronomowie przeprowadzili długookresowe jak i dotyczące pojedynczych pulsów badania Vela przy wykorzystaniu 26-metrowej średnicy teleskopu Mount Pleasant Radio Observatory znajdującego się w pobliżu miejscowości Hobart w Australii. Kamapania obserwacyjna trwająca 18 miesięcy rozpoczęła się w marcu 2014 roku i w jej toku zebrano ponad 6 000 godzin danych obserwacyjnych pojedynczych pulsów. Łącznie zebrano ponad 1.5 petabajtów danych opisujących około 237 milionów pojedynczych pulsów. Z wcześniejszych badań wiemy, że Vela regularnie zwiększa częstotliwość rotacji średnio co trzy lata oraz doświadcza "mikro-przerw" kilka razy w roku. Nowe badania wskazują, że szerokość pulsu Veli także zmienia się z czasem - gwałtownie po mikro-przerwie oraz częstotliwość jasnych pulsów także zmienia się z mikro-przerwami. "To co zmienia szerokość pulsu zmienia także cały kształt pulsu. Nasze obserwacje wskazują, że po drugiej i większej mikro-przerwie, puls zmniejszył swoją szerokość," napisali astronomowie w artykule. Co zaciekawiło zespół Palfreymana to fakt, że pierwsza mikro-przerwa zbiegła się z gwałtownym wzrostem ilości jasnych pulsów, przy braku zmiany szerokości pulsu, podczas gdy druga mikro-przerwa zbiegła się z odwrotną sytuacją - znacznym spadkiem szerokości pulsu i brakiem zmiany ilości jasnych pulsów. "Nasze dane wskazują pewien schemat wzrostu szerokości pulsu, a następnie jej spadku po małej mikro-przerwie. Po dużo większej mikro-przerwie widzimy gwałtowny spadek szerokości pulsu, po którym następuje jej stabilny wzrost," zauważyli badacze. Wyjaśniając to zjawisko naukowcy wskazują, że strefy emisji pulsara mogą być matematycznie chaotyczne z natury i zauważają, że zmiany szerokości mogą być także spowodowane zmianą szerokości stożka emisji. Niemniej jednak ta teoria zakłada, że strefy emisji znajdują się w stożku, a przecież młode pulsary takie jak Vela powinny charakteryzować się emisją z jądra, a nie emisją stożkową. Astronomowie odkryli także, że zmiany w szerokości pulsu Veli mają trzy możliwe okresy cykliczne, które pasują do okresowości rentgenowskiej spiralnego dżetu - co może wskazywać na wolną precesję. Spiralny dżet rentgenowski emitowany z osi obrotu pulsaru - potencjalnie spowodowany precesją posiada okres 122, 73 i 91 dni - pisano o tym już we wcześniejszych artykułach naukowych. "Zauważamy trzy skończone okresy w danych dotyczącycych pulsów i ich zakresy zgadzają się zakresami 'dopuszczalnych' okresów," napisano w artykule. Naukowcy uważają, że ich badania stanowią kluczowy element na drodze do zrozumienia dziennej, zintegrowanej szerokości profilu pulsu Veli, która ulega powolnym zmianom i doświadcza zaburzeń po mikro-przerwie. Według najnowszych badań owe mikro-przerwy wpływają także na ilość jasnych pulsów lecz w niejednorodny sposób. Palfreyman wraz ze współpracownikami uważa, że uzyskane przez niego wyniki mogą rzucić nowe światło na emisję pulsarów i proces przerywania. Planowane są także kolejne artykuły naukowe opracowywane na podstawie dużego zestawu danych zebranych podczas osiemnastomiesięcznej kampanii obserwacyjnej. Źródło: phys.org / T. Nowakowski

Astronomowie zauważyli niewielką galaktykę zaczepiającą olbrzyma

admin — Tue, 09 Feb 2016 14:08:58 +0000

Międzynarodowy zespół badaczy pracujący pod kierownictwem Aarona Romanowsky'ego z San Jose State University wykorzystał Teleskop Subaru do zidentyfikowania słabej galaktyki karłowatej zaburzającej pobliską gigantyczną galaktykę spiralną. Obserwacje pozwalają przyjrzeć się procesowi, który jest ulotny, ale mający istotny wpływ na formowanie kształtu galaktyk. "Zewnętrzne regiony olbrzymich galaktyk takich jak chociażby Droga Mleczna wydają się być gruzem po setkach mniejszych galaktyk, które na nie opadły z czasem i zostały rozerwane na strzępy," mówi Romanowsky. "Owe galaktyki karłowate uważane są za budulec olbrzymich galaktyk, jednak dowodów na pochłanianie galaktyk karłowatych przez duże galaktyki jest bardzo mało. Teraz udało nam się odkryć parę galaktyk, która znajduje się w takim śmiertelnym uścisku." Dwoma obiektami badania są NGC 253, zwana także Galaktyką Rzeźbiarza lub Galaktyką Srebrna Moneta oraz nowo odkryta galaktyka karłowata NGC 253-dw2. Znajdują się one w południowym gwiazdozbiorze Rzeźbiarza w odległosci 11 milionów lat świetlnych od Ziemi. Oddalone są od siebie o 160 000 lat świetlnych. Galaktyka karłowata charakteryzuje się wydłużonym kształtem, co jest oznaką rozciągania za które odpowiedzialna jest grawitacja większej sąsiadki. "Galaktyka karłowata została złapana w pułapkę przez pobliską, olbrzymią galaktykę i już nie ma szans na wyjście z tego uścisku bez szwanku," mówi Nicolas Martin, członek zespołu badawczego z Obserwatorium w Strasbourgu. "Następnym razem, kiedy zbliży się do olbrzyma, może zostać rozerwana na strzępy. Niemniej jednak NGC 253 także może doznać pewnych uszkodzeń jeżeli okaże się, że galaktyka karłowata jest wystarczająco masywna." Oddziaływanie między dwoma galaktykami może rozwiązać tajemnicę NGC 253, bowiem gigantyczna galaktyka spiralna wygląda jakby była zaburzana przez galaktykę karłowatą. Wcześniej nie udało się odkryć żadnej galaktyki w sąsiedztwie i zakładano, że mogła już ulec zniszczeniu - teraz udało się jednak zlokalizować winowajcę. "To wygląda jak galaktyczny atak ze strony galaktyki niewidzialnej dla radarów," mówi Gustavo Morales z Heidelberg University. "Galaktyka karłowata zanurkowała z głębi przestrzeni kosmicznej i zaatakowała olbrzyma pozostając niezauważoną dzięki swej niskiej jasności." Odkrycie NGC 253-dw2 to ciekawa historia. Wszystko zaczęło się od zdjęcia galaktyki spiralnej wykonanego przez astrofotografa Michaela Sidonio z Australii za pomocą 12-calowego teleskopu amatorskiego. Członkowie międzynarodowego zespołu zauważyli delikatną mgiełkę na zdjęciu i skierowali w jej stronę 30-calowy teleskop amatorski w Chile. Tożsamość obiektu wciąż jednak była niejasna - dlatego też w grudniu 2014 roku w jego stronę skierowano 8-metrowy Teleskop Subaru stojący na szczycie Mauna Kea na Hawajach. "Na pierwszym zdjęciu wciąż nie byliśmy pewni czy faktycznie obserwujemy tam słabą galaktykę karłowatą czy być może jest to jakaś poświata," powiedział David Martinez-Delgado z Heidelberg University. "Dzięki wysokiej jakości zdjęciom wykonanym za pomocą instrumentu Suprime-Cam zainstalowanego na Teleskopie Subaru widzimy, że w owej "mgiełce" można wyróżnić pojedyncze gwiazdy, a więc faktycznie jest to galaktyka karłowata. To odkrycie to fantastyczny przykład owocnej współpracy między amatorami astronomii i astronomami." Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1093/mnrasl/slv207

Źródło: Subaru Telescope /MNRASL

Chwila sławy pewnej gwiazdy

admin — Wed, 10 Feb 2016 11:00:03 +0000

Nowo powstała gwiazda oświetla otaczający ją obłok na nowym zdjęciu wykonanym w Obserwatorium La Silla (ESO) w Chile. Ziarna pyłu tworzące rozległy obłok otaczający gwiazdę HD 97300 rozpraszają jej światło niczym światła samochodu w gęstej mgle - tworząc w ten sposób mgławicę IC 2631. Chociaż HD 97300 teraz znajduje się w blasku fleszy, pył, który sprawia, że ją tak dobrze widzimy zwiastuje narodziny kolejnych, potencjalnie jeszcze ciekawszych, przyszłych gwiazd. Świecący region przedstawiony na powyższym nowym zdjęciu wykonanym przez 2.2-metrowym teleskopie MPG/ESO to mgławica refleksyjna znana pod oznaczeniem IC 2631. Tego typu obiekty to obłoki kosmicznego pyłu, odbijającego światło pobliskiej gwiazdy w przestrzeń kosmiczną - tworząc tym samym wspaniały pokaz światła taki jak uchwycono powyżej. IC 2631 to najjaśniejsza mgławica w Kompleksie Kameleona, dużym obszarze obłoków pyłu i gazu, w którym skrywają się liczne nowopowstałe i wciąż formujące się gwiazdy. Kompleks ten znajduje się około 500 lat świetlnych od Ziemi w południowym gwiazdozbiorze Kameleona. IC 2631 oświetlana jest przez gwiazdę HD 97300, jedną z najmłodszych - jak również najmasywniejszych i najjaśniejszych - gwiazd otoczenia. Ten region pełen jest surowca do powstawania gwiazd co z resztą widać dzięki obecności ciemnych mgławic zauważalnych nad i pod IC 2631 na tym zdjęciu. Ciemne mgławice są tak gęste i wypełnione gazem i pyłem, że całkowicie przesłaniają promieniowanie gwiazd tła. Mimo swojej wyróżniającej się pozycji HD 97300 trzeba pamiętać, że to gwiazda typu T Tauri - najmłodszy, widoczny etap rozwoju stosunkowo niewielkich gwiazd. Dojrzewając gwiazdy tego typu tracą sporą część swojej masy i kurczą się. Jednak w fazie T Tauri gwiazdy te jeszcze nie zakończyły kontrakcji do mniejszych rozmiarów, które następnie będą utrzymywać przez miliardy lat jako gwiazdy ciągu głównego. Owe młodociane gwiazdy już na tym etapie charakteryzują się temperaturami powierzchni podobnymi do tych, jakie będą miały w fazie ciągu głównego, a ponieważ obiekty w fazie T Tauri są powiększonymi wersjami samych siebie z późniejszych etapów, w młodości są dużo jaśniejsze niż na późniejszych etapach rozwoju. Jeszcze nie rozpoczęła się w ich jądrach fuzja wodoru w hel - tak jak ma to miejsce w gwiazdach ciągu głównego - ale już zaczynają świecić generując ciepło z procesu kontrakcji. Mgławica refleksyjna taka jak ta oświetlona przez HD 97300 jedynie rozprasza promieniowanie gwiazdy z powrotem w przestrzeń kosmiczną. Bardziej energetyczne promieniowanie takie jak promieniowanie ultrafioletowe emitowane przez bardzo gorące młode gwiazdy może jonizować pobliski gaz, sprawiając, że zaczyna on emitować własne promieniowanie. Te emisyjne mgławice wskazują na obecność gorętszych i silniejszych gwiazd, które w swojej dorosłości będą widzialne z odległości tysięcy lat świetlnych. HD 97300 nie jest na tyle silna i jej blask z pewnością długo nie przetrwa. Źródło: ESO https://www.youtube.com/watch?v=Uvh2avqtiW0 https://www.youtube.com/watch?v=vpM_oou88eo

Naukowcy znaleźli setki nowych galaktyk za Drogą Mleczną

admin — Wed, 10 Feb 2016 07:45:29 +0000

Po raz pierwszy udało się zbadać setki pobliskich ukrytych galaktyk rzucając tym samym światło na tajemniczą anomalię grawitacyjną zwaną Wielkim Atraktorem. Mimo tego, że znajdują się zaledwie 250 milionów lat świetlnych od Ziemi - bardzo blisko w skali astronomicznej - nowe galaktyki były ukryte przed naszym wzrokiem przez naszą własną galaktykę - Drogę Mleczną. Korzystając z radioteleskopu Parkes (CSIRO) wyposażonego w innowacyjny odbiornik międzynarodowy zespół naukowców był w stanie przejrzeć przez gwiazdy i pył Drogi Mlecznej i zajrzeć we wcześniej niebadany region przestrzeni kosmicznej. Odkrycie może pozwolić wytłumaczyć region Wielkiego Atraktora, który wydaje się przyciągać Drogę Mleczną i setki tysięcy innych galaktyk z siłą przyciągania grawitacyjnego miliona miliardów mas Słońca. Główny autor artykułu naukowego prof. Lister Staveley-Smith z oddziału International Centre for Radio Astronomy Research (ICRAR) na University of Western Australia powiedział, że jego zespołowi udało się odnaleźć 883 galaktyki, z których aż jednej trzeciej wcześniej nie znaliśmy. "Droga Mleczna jest oczywiście piękną galaktyką, która jest bardzo interesująca do badania, jednak całkowicie blokuje dostęp do odleglejszych galaktyk znajdujących się za nią," powiedział Staveley-Smith. Prof. Staveley-Smith przypomina, że naukowcy próbowali rozwiązać zagadkę tajemniczego Wielkiego Atraktora od czasu odkrycia istotnych odchyleń od uniwersalnej ekspansji w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. "Nie wiemy co odpowiada za przyspieszenie grawitacyjne Drogi Mlecznej i skąd ono pochodzi," powiedział. "Wiemy, że w tym regionie nieba występuje kilka bardzo dużych zgromadzeń galaktyk, które nazywamy gromadami lub superrgomadami, i nasza cała Droga Mleczna porusza się w ich kierunku z prędkością dwóch milionów kilometrów na godzinę." Badania pozwoliły na zidentyfikowanie kilku nowych struktur, które pozwolą nam wytłumaczyć ruch Drogi Mlecznej - między innymi trzy zagęszczenia galaktyk (nazwane NW1, NW2 i NW3) oraz dwie nowe gromady (nazwane CW1 i CW2). https://www.youtube.com/watch?v=5VFbT8lKsUo Profesor Renee Kraan-Korteweg z University of Cape Town powiedziała, że astronomowie próbują stworzyć mapę rozkładu galaktyk ukrytych za Drogą Mleczną już od dziesięcioleci. "Wykorzystywaliśmy do tego wiele różnych technik, jednak dopiero obserwacje radiowe przyniosły właściwe rezultaty, pozwalając nam przejrzeć przez najgęstszą warstwę pyłu i gwiazd," powiedziała. "Przeciętna galaktyka składa się ze 100 miliardów gwiazd, tak więc znalezienie setek nowych galaktyk ukrytych za Drogą Mleczną wskazuje na ogromną masę, o której dotąd nie wiedzieliśmy." Dr Barbel Koribalski z CSIRO Astronomy and Space Science powiedziała, że innowacyjne technologie zastosowane na radioteleskopie Parkes umożliwiły wykonanie przeglądu dużych obszarów nieba w bardzo krótkim czasie. Powyższa wizualizacja przedstawia współrzędne nowych 'ukrytych galaktyk'. W centrum znajduje się Ziemia. Kolor niebieski przedstawia galaktyki odkryte w innych przeglądach, inne kolory przedstawiają położenie nowych galaktyk. Źródło: ICRAR "Dzięki odbiornikowi fali 21 cm zainstalowanemu na radioteleskopie Parkes byliśmy w stanie stworzyć mapę nieba 13 razy szybciej niż było to możliwe wcześniej - tym samym przyspieszając tempo nowych odkryć," przyznaje. W badaniach wzięli udział badacze z Australii, RPA, USA oraz Holandii. Wyniki zostały opublikowane wczoraj w periodyku Astronomical Journal. Źródło: AJ / ICRAR

Lądowanie na planetoidzie - MASCOT-2

admin — Wed, 10 Feb 2016 17:00:43 +0000

Powyższe zdjęcie przedstawia mikro-lądownik, który ESA planuje dostarczyć na powierzchnię planetoidy w ramach misji Asteroid Impact Mission. Docelowa planetoida ma średnicę zaledwie 170 metrów i stanowi mniejszy element układu podwójnego Didymos - jej rozmiary porównywalne są z rozmiarami Piramidy Cheopsa w Gizie. Planetoida krąży w odległości 1.2 km od większego, 800-metrowego elementu głównego w tym układzie (Na wizualizacji to obiekt znajdujący się w tle), okrążając go w 12 godzin. Mikro-lądownik o rozmiarach mikrofalówki byłby pierwszym lądownikiem ESA od czasów lądownika Philae, który wylądował na powierzchni komety 67P/Czuriumow-Gerasimienko w listopadzie 2014 roku. Planowany lądownik o nazwie Mobile Asteroid Surface Scout-2 (MASCOT-2) opracowywany jest przez German Aerospace Center DLR. MASCOT-1 to lądownik znajdujący się na pokładzie japońskiej sondy Hayabusa-2 wysłanej w przestrzeń kosmiczną 3 grudnia 2014 roku, a która dotrze do swojej planetoidy docelowej w 2018 roku. Podobnie do poprzednika MASCOT-2 miałby na swoim pokładzie kompaktową kamerę szerokokątną i radiometr do badania powierzchni planetoidy. Dodatkowo MASCOT-2 może być wyposażony w radar, który pomoże zbadać wnętrze planetoidy, na której się znajdzie. Akcelerometry będą miały za zadanie zebrać szczegółowe dane podczas uderzenia w powierzchnię, a panele słoneczne powinny zapewnić lądownikowi zapasy energii na co najmniej trzy miesiące pracy. Misja AIM, która aktualnie przechodzi szczegółowe prace konstrukcyjne w oczekiwaniu na decyzję 'go/no go', która ma zostać podjęta pod koniec roku, byłaby pierwszą misją ludzkości do podwójnego układu planetoid. Źródło: ESA

Fale grawitacyjne: powtórzenie wiedzy przed konferencją LIGO!

admin — Thu, 11 Feb 2016 10:14:17 +0000

Już niedługo, już bardzo niedługo. Dzisiaj, 11 lutego o godzinie 16:30 najprawdopodobniej dowiemy się z jednej z kilku konferencji prasowych - z National Press Club w Waszyngtonie, w Hannowerze czy w Pizie - że udało się po raz pierwszy bezpośrednio zmierzyć fale grawitacyjne. Oznaczałoby to pierwsze bezpośrednie wykrycie delikatnych zaburzeń czasoprzestrzeni, przemieszczających się z prędkością światła, a po raz pierwszy postulowanych przez Alberta Einsteina dokładnie 100 lat temu. Jeżeli jeszcze tego nie zrobiliście - czas powtórzyć wiedzę o falach grawitacyjnych. Poniższa wizualizacja może pomóc w zrozumieniu idei. Mówiąc słowami słynnego fizyka relatywistycznego Johna Wheelera: teorię ogólnej względności można sprowadzić do dwóch zdań: Materia mówi przestrzeni i czasowi jak się zakrzywiać. Zakrzywione czas i przestrzeń mówią materii jak się poruszać. Einstein opublikował ostateczną wersję swojej teorii w listopadzie 1915 roku. Już wiosną kolejnego roku zorientował się, że rezultatem zakrzywienia czasu i przestrzeni może być powstawanie fal grawitacyjncych będących rytmicznymi zaburzeniami czasoprzestrzeni poruszającymi się w przestrzeni kosmicznej z prędkością światła. Przez jakiś czas fizycy nie byli pewni czy owe fale grawitacyjne są prawdziwe czy są tylko matematycznym artefaktem teorii Einsteina. Jednak od lat osiemdziesiątych XX wieku zaczęły pojawiać się pośrednie dowody na istnienie fal grawitacyjnych (przynosząc swoim odkrywcom nagrodę Nobla w 1993 roku). Fale grawitacyjne emitowane są przez krążące wokół siebie ciała i określone inne przyspieszone masy. Aktualnie największe wysiłki skupiają się na próbach bezpośredniego zaobserwowania fal grawitacyjnych. Jeżeli to się uda naukowcy mają nadzieje wykorzystać fale do "przysłuchania się" najgwałtowniejszym procesom we Wszechświecie: łączeniu się czarnych dziur i/lub gwiazd neutronowych będących pozostałością po eksplozjach supernowej. Tak jak zwykła astronomia wykorzystuje światło i inne formy promieniowania elektromagnetycznego do zbierania informacji o odległych obiektach, tak astronomia fal grawitacyjnych będzie odszyfrowywała informacje zawarte w falach grawitacyjnych. I jak słyszymy już od kilku miesięcy - być może dzisiaj dowiemy się, że epoka astronomii fal grawitacyjnych zaczęła się w połowie września 2015 roku. Co robią fale grawitacyjne? No właśnie - co robią fale grawitacyjne? Przyjrzyjmy się uproszczonej, czysto hipotetycznej sytuacji. (Poniższe informacje to informacje i animacje pierwotnie opublikowane na portalu Einstein Online). Rozważmy cząsteczki w przestrzeni znajdujące się daleko od jakiegokolwiek źródła grawitacji. Wyobraźmy sobie, że cząsteczki (czerwone) ułożone są w okrąg wokół środka (zaznaczonego na czarno). Jeżeli przez ten obrazek przejdzie fala grawitacyjna zmierzająca bezpośrednio w Twoją stronę, odległości między tymi cząsteczkami zaczną się rytmicznie zmieniać - jak poniżej: Zauważcie tutaj charakterystyczny schemat: gdy okrąg rozciągany jest w pionie, to ściskany jest w poziomie. To typowe dla fal grawitacyjnych (zaburzenie kwadrupolowe). Ważne, abyście pamiętali, że ta animacja i wszelkie następne znacząco wyolbrzymiają efekt oddziaływania fal grawitacyjnych. Detektory fal grawitacyjnych takie jak LIGO mają nadzieję zmierzyć są dużo, dużo słabsze. Jeżeli nasz hipotetyczny okrąg cząsteczek były wielkości orbity Ziemi wokół Słońca (czyli jego średnica wynosiłaby 300 000 000 km), to fala grawitacyjna zniekształciłaby go o mniej niż średnicę atomu wodoru. Fale grawitacyjne poruszające się w przestrzeni Powyższa animacja przedstawiała tak zwaną oscylację grawitacyjną. Jednak aby dojrzeć całą falę, musimy do niej dodać trzeci wymiar. O fali mówimy gdy oscylacje propagują się w przestrzeni. Spójrzmy na falę na plaży. W każdym punkcie powierzchni widzimy oscylację, gdzie poziom wody rytmicznie opada i się wznosi. Jednak dopiero fakt propagacji tej oscylacji robi z niej falę. Tak samo jest z falami grawitacyjnymi. Aby się im przyjrzeć - zamiast patrzeć na pojedynczy okrąg swobodnie poruszających się cząsteczek, spójrzmy na cały szereg takich okręgów umieszczonych jeden za drugim w kształt cylindra: Na tym zdjęciu ciężko zorientować się, które punkty znajdują się na pierwszym, a które na dalszym planie. Połączmy zatem cząsteczki z ich najbliższymi sąsiadami niebieską linią i wypełnijmy obszary między powstałymi liniami - dzięki temu geometria cylindra będzie bardziej przejrzysta: Pamiętajmy przy tym, że ani linie, ani biaława powierzchnia między nimi nie są fizyczne - nadal mamy do czynienia ze swobodnie unoszącymi się cząsteczkami. Zobaczmy teraz jak na taki zestaw cząsteczek będą oddziaływały przechodzące fale grawitacyjne. Z tej perspektywy fala przechodząca od prawej strony z tyłu, ku lewej stronie z przodu: Jak widzimy fala propaguje/przemieszcza się w przestrzeni. Punkt, w którym odległość w pionie między cząsteczkami jest największa, przemieszcza się w kierunku obserwatora. Natura falowa jest jeszcze wyraźniejsza jeżeli spojrzymy na ten cylinder całkowicie z boku: Powyższe animacje przedstawiają tylko jeden rodzaj prostej fali grawitacyjnej ("spolaryzowanej liniowo"). Poniżej zatem inny rodzaj ("spolaryzowana kołowo"): To jest właśnie to czego poszukują poszukiwacze fal grawitacyjnych. Z jednym małym wyjątkiem - nie mają takich ładnych okręgów cząsteczek unoszących się swobodnie w przestrzeni. Zamiast tego detektory mają określoną masę (głównie potężne lustra) zawieszone tu na Ziemi oraz promień lasera, którego zadaniem jest wykrywanie delikatnych zmian odległości między lustrami spowodowanych falami grawitacyjnymi. Bardziej realistyczne sygnały fal grawitacyjnych zawierające informacje o łączących się czarnych dziurach lub ruchu materii wewnątrz eksplozji supernowej - są jeszcze bardziej skomplikowane, bowiem składają się z wielu pojedynczych fal o różnych częstotliwościach i amplitudzie fali, które będą się w charakterystyczny sposób zmieniały w czasie. Detektory fal grawitacyjnych: jak one działają? Pamiętacie jak delikatne są zmiany spowodowane przez fale grawitacyjne? Gdyby nasz hipotetyczny okrąg cząsteczek miał średnice 300 000 000 kilometrów, to fala grawitacyjna spłaszczyłaby/rozciągnęłaby go o.... mniej więcej średnicę atomu wodoru. Jak wykryć tak małe odkształcenia spowodowane przez fale grawitacyjne? Pierwsze nieudane próby wykrycia fal grawitacyjnych w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku starały się zmierzyć czy fale grawitacyjne nie wprowadzają aluminiowych cylindrów w wibracje, które sprawiają, że cylinder staje się bardzo cichym dzwonem. Fizyk stojący za tym eksperymentem był pewien, że odkrył fale grawitacyjne w ten sposób, jednak po gruntownej analizie społeczność naukowa ogłosiła, że odkrycia nie było. Następnie fizycy wpadli na inny pomysł. Wyobraźmy sobie, że w miejsce czarnego punktu po środku okręgu ustawiamy detektor, a w miejsce najbardziej w prawo oddalonej cząsteczki ustawiamy źródło światła laserowego. Teraz, wysyłamy pulsy laserowe (przedstawione poniżej za pomocą czerwonych kropek) ze źródła promieniowania do detektora. Zobaczmy zatem jak sytuacja wygląda bez udziału fali grawitacyjnej: Za każdym razem gdy puls dociera do detektora, błyska w nim żółta kontrolka. Pulsy wysyłane są w równych odstępach, podróżują z prędkością światła, dlatego docierają do detektora w równych odstępach czasu. Jeżeli jednak fala grawitacyjna przejdzie przez ten system, zmienią się odległości. Detektor pozostaje w tym samym miejscu, a kamera cały czas skierowana jest w jego stronę. Zmieniająca się odległość źródła światła oraz zmieniające się odległości między pulsami i zmiany odległości między pulsami a detektorem są skutkiem przejścia fal grawitacyjnych. Wyglądałoby to tak (oczywiście znacznie przesadzone): Zwróćcie uwagę na kontrolkę - okazuje się, że nie błyska już równomiernie. Czasami błyska częściej, czasami rzadziej. To bezpośredni efekt przejścia fali grawitacyjnej. Efekt, dzięki któremu możemy mieć nadzieję na odkrycie fali grawitacyjnej. My w tym zdaniu to radioastronomowie pracujący nad Pulsar Timing Arrays. Źródłem regularnych pulsów są... pulsary, rotujące gwiazdy neutronowe omiatające swoimi dżetami radiowymi nasze anteny niczym kosmiczne latarnie morskie. Detektorami są w tym przypadku radioteleskopy na Ziemi. Tego typu detekcja nie jest łatwa. Przy pojedynczym pulsarze trzeba by było śledzić odstępy przed dotarciem na Ziemię pulsu z dokładnością do kilku miliardowych części sekundy przez ponad pół roku i upewnić się czy nie zostaliśmy zmyleni przez inne źródła zakłóceń. Jak dotąd nie udało się odkryć w ten sposób żadnych fal grawitacyjnych, choć radioastronomowie wciąż podejmują próby. Aby zobaczyć w jaki sposób działają detektory fal takie jak LIGO, musimy trochę bardziej się wysilić. Interferometryczne detektory fal grawitacyjnych Oto podstawowy układ: dwa zwierciadła (M1 i M2), odbiornik (LD), źródło światła (LS) oraz rozszczepiacz wiązki (B): W tym wypadku światło jest przesyłane do detektora (LD) od źródła światła (laserowego) (LS) przez rozszczepiacz wiązki B, który zgodnie ze swoją nazwą wysyła część wiązki do lustra M1 a część do lustra M2. Oba lustra odbijają wiązkę z powrotem do B. Tam też światło docierające z M1 (lub M2) jest ponownie rozszczepiane - połowa wysyłana jest jest do detektora, a druga połowa do źródła światła. Zignorujemy tą drugą połowę i będziemy udawać, że całe światło wpadające do B z M1 lub M2 przesyłane jest do detektora LD. (Żeby się nie mylić - mówiąc o detektorze światła będę używał skrótu LD, a mówiąc "detektor" będę miał na myśli całe urządzenie). Swoją drogą to urządzenie to Interferometr Michelsona. Poniżej zobaczymy dlaczego to jest dobre urządzenie do wykrywania fal grawitacyjnych. Poniżej przyjmiemy, że lustra i rozszczepiacz wiązki, pokazane tutaj jako unoszące się w przestrzeni, reagują na fale grawitacyjne tak jak zareagowałyby swobodnie unoszące się cząsteczki. Kluczowe wydarzenia dzieją się między lustrami a rozszczepiaczem wiązki czyli w tzw. dwóch ramionach detektora. Długość ramienia jest ogromna w dzisiejszych detektorach - osiągając kilka kilometrów. Dla porównania źródło światła i detektor znajdują się bardzo blisko rozszczepiacza wiązki; zmiany odległości między nimi nie są istotne. Pulsy światła w detektorze fal grawitacyjnych Zobaczmy jak pulsy światła biegną w takim detektorze. Poniżej przedstawiono ten sam detektor, ale widziany z góry: Źródło światła (LS), dwa zwierciadła (M1, M2), rozszczepiacz wiązki (B) i detektor światła (LD) - wszyscy obecni i gotowi. Teraz, źródło światła zaczyna emitować pulsy. Dla większej jasności - uwzględnimy dwie sztuczne i nierealistyczne zmiany. Do detektora będziemy wysyłać pulsy czerwone i zielone, które odpowiednio wysyłane są do ramienia poziomego i pionowego. W rzeczywistości nie ma takiego rozróżnienia. Światło podążające do M1 będzie odchylone nieznacznie w lewo, a wracając od M1 w prawo - dla większej przejrzystości. Tak samo w przypadku M2. A więc... włączamy światło. Emisja rozpoczyna się w źródle światła po lewej. Światło opuszcza źródło jednocześnie, podróżuje jednocześnie (dlatego zielone i czerwone pulsy podróżują obok siebie), aż do rozszczepiacza wiązki. Rozszczepiacz następnie kieruje zielone pulsy w górę i przepuszcza czerwone pulsy do lustra po prawej. Wszystkie cząsteczki które docierają do rozszczepiacza wiązki po odbiciu od M1 i M2 kierowane są do detektora LD umieszczonego na dole. W naszym przypadku ramię poziome jest nieznacznie dłuższe od pionowego. Czerwone cząsteczki muszą pokonać nieznacznie większą odległość. Dlatego docierają do detektora nieco później i w LD otrzymujemy na przemian zielony, czerwony, zielony, czerwony puls w równych odstępach. To będzie ważne nieco później. Poniżej otrzymujemy diagram, swego rodzaju pasek zapisu przedstawiający czas dotarcia czerwonych i zielonych pulsów do LD. Wydruk jest wyraźny: czerwone i zielone pulsy w równej odległości, jeden po drugim. Włączmy falę grawitacyjną! Następnie włączamy naszą standardową falę grawitacyjną (przesadzoną, podróżującą w kierunku od ekranu do Ciebie). Wynik poniżej: Zakładamy, że skutecznie ustawiliśmy naszą kamerę na rozszczepiacz wiązki (w naszym przypadku rozszczepiacz się nie porusza), ignorujemy delikatne zmiany odległości między rozszczepiaczem a źródłem światła/detektorem światła. Zamiast tego skupiamy się na lustrach M1 i M2, których odległość od rozszczepiacza B istotnie się zmienia, tak jak byśmy tego oczekiwali. Spójrzmy zatem na pulsy docierające do naszego detektora LD: czasami czerwony i zielony docierają w tym samym czasie, czasami o różnym czasie. To efekt działania fali grawitacyjnej. Bez niej odległości między pulsami byłyby identyczne. No to znowu drukujemy pasek zapisu. I jak widać, od razu można zauważyć nieregularność pulsów. Strzałką zaznaczono pulsy docierające do detektora niemal jednocześnie. Jeżeli udałoby się zauważyć taką zmianę.... - odkryliśmy falę grawitacyjną. Rzeczywiste fale grawitacyjne, są oczywiście dużo bardziej skomplikowane. Nawet jeszcze nie zaczęliśmy mówić o wielu zaburzeniach, które naukowcy muszą uwzględniać. Jak bowiem zawiesić lustra tak (przynajmniej dla niektórych fal grawitacyjnych), aby można było je rozpatrywać jako swobodnie unoszące się cząsteczki? Jak wyeliminować szum sejsmiczny, wibracje spowodowane przez samochody czy pociągi w dalszej okolicy, które mogą przesunąć przecież lustra (czy to przez wibracje, czy przez własną grawitację)? A co z fluktuacjami światła laserowego? Poszukiwanie fal grawitacyjnych to w dużej mierze poszukiwanie szumu i sposobów jego eliminacji. Detektory fal grawitacyjnych LIGO i im podobne to bardzo skomplikowane maszyny wyposażone w setki obwodów kontrolnych, wyrafinowane sposoby zawieszenia luster, najbardziej stabilne lasery na świecie, technologia dostarczona przez grupy naukowców z całego świata. Więcej informacji o detektorach znajdziecie na ich stronach poniżej:

No to w takim razie... Co powoduje powstawanie fal grawitacyjnych? Najprostszym źródłem fal grawitacyjnych w przestrzeni kosmicznej są dwa (lub więcej) obiekty krążące wokół siebie wskutek wzajemnego oddziaływania grawitacyjnego. Fale, które generują wyglądają mniej więcej tak: Oczywiście to nie jest coś co da się zobaczyć. Fala przedstawiona powyżej przedstawia nasilenie delikatnych zmian odległości, które powstałyby wskutek fali grawitacyjnej. (Animacja: Sascha Husa z Universitat de les Illes Balears). Fale grawitacyjne emitowane przez okrążające się obiekty wysyłają w przestrzeń energię. Podstawowa fizyka mówi jednak, że jeżeli usuniemy energię z takiego układu, odległość między okrążającymi się obiektami zmaleje i będą one szybciej krążyć wokół siebie. De facto, fale grawitacyjne, które przyspieszały układ podwójny gwiazd neutronowych stanowią pierwszy dowód istnienia fal grawitacyjnych. Podwójny układ gwiazd neutronowych został odkryty prze Hulse i Taylora w 1974 roku, a przyspieszenie spowodowane przez fale grawitacyjne zostało opisane przez Taylora i Weisberga w 1984 roku, po dokładnej analizie danych zbieranych przez 7 lat. Hulse i Taylor otrzymali za to Nagrodę Nobla w fizyce w 1993 roku. Poniżej, na wykresie z artykułu Weisberga z 2010 roku przedstawiono dopasowanie między przewidywaniami ogólnej relatywistyki a obserwacjami w całej chwale (a przynajmniej w chwale trwającej do 2005 roku): Wraz z przyspieszaniem obu gwiazd neutronowych będą one co raz wcześniej przechodziły przez punkt największego zbliżenia. O ile wcześniej (w sekundach) zaznaczono na osi pionowej, rok pomiaru zaznaczono na osi poziomej. Dzisiejsze naziemne detektory fal grawitacyjnych nie mogą wykryć fal pochodzących od wszystkich rodzajów okrążających się obiektów. Obiekty te muszą być masywne, kompaktowe i co najważniejsze, wystarczająco szybko się wokół siebie okrążać. Dla ciał okrążających się wolniej niż kilka razy na sekundę (to bardzo szybko, bo przecież mówimy o ciałach astronomicznych!) częstotliwość powstałej fali grawitacyjnej będzie za niska dla detektorów naziemnych. W zakresie częstotliwości poniżej 10-100 Hz zakłócenia spowodowane przez ruch powierzchni Ziemi ("szum sejsmiczny") są dominujące i całkowicie zasłaniają delikatne efekty wywoływane przez fale grawitacyjne. Dlatego też w przypadku fal grawitacyjnych emitowanych przez supermasywne czarne dziury lub białe karły - musimy poczekać na przyszłe detektory fal grawitacyjnych umieszczone w przestrzeni kosmicznej. Gdy orbitujący układ emituje fale grawitacyjne, prędkość elementów układu zwiększa się. Gdy prędkość się zwiększa, układ emituje jeszcze więcej energii w postaci fal grawitacyjnych. Ten proces kończy się kolizją obu okrążających się obiektów. Końcowa faza tego orbitalnego tańca charakteryzuje się gwałtownym wzrostem prędkości obiektów, odpowiadającym zwiększeniu częstotliwości i intensywności fal grawitacyjnych. Sygnał fali grawitacyjnej w tym stadium końcowym wygląda tak: Wyraźnie widać jak częstotliwość i intensywność rosną aż do chwili "0", kiedy to dochodzi do zderzenia obu gwiazd neutronowych. W przypadku gwiezdnych czarnych dziur ( o masie od kilku do kilkudziesięciu mas Słońca) i gwiazd neutronowych (w dowolnej kombinacji) częstotliwości fal grawitacyjnych podobne są do częstotliwości słyszalnych fal dźwiękowych. Możecie sprawdzić jak brzmiałyby tego rodzaju fale sprawdzając na Twitterze hashtag #chirpForLIGO. Tego rodzaju sygnały od łączących się czarnych dziur lub gwiazd neutronowych to nasza największa szansa odkrycia fal grawitacyjnych przy użyciu obecnych detektorów - i sądząc po plotkach, być może właśnie to odkrył detektor LIGO. Końcowa część tego sygnału jest interesująca z jednego powodu: nie podąża ona za żadną prostą zasadą i może być tylko wymodelowana w złożonych symulacjach komputerowych - relatywistyka numeryczna. Jeżeli detektory z powodzeniem odkryją ten ostatni moment sygnału - będzie to doskonały test dla obecnych symulacji numerycznych ogólnej teorii względności! Innego rodzaju sygnał, który można by było odkryć jest periodyczny i może powstawać np. jeżeli gwałtownie rotująca gwiazda neutronowa nie jest idealnie gładka. Jak dotąd nie udało się. Kolejnymi źródłami fal grawitacyjnych mogłyby być mniej jak na razie zrozumiałe procesy zachodzące we wnętrzu supernowej. Gdy już naukowcy odkryją liczne sygnały i upewnią się, że ich detektory działają prawidłowo, może dojść do odkrycia całkowicie nieoczekiwanych sygnałów. Za każdym razem gdy astronomowie otwierali nowe okno na kosmos - czy to okno radiowe, czy podczerwone czy rentgenowskie - zawsze odkrywano coś nieoczekiwanego. Nikt nie jest w stanie powiedzieć czego dowiemy się o Wszechświecie otwierając okno Einsteina, okno fal grawitacyjnych... Konferencja zespołu LIGO już dzisiaj o godzinie 16:30. Stay tuned! Źródło: Universe Today

ASTROFAZA: Ciemna materia i ciemna energia

admin — Thu, 11 Feb 2016 12:38:55 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=zoM_bZYgwog Źródło: Astrofaza

Hubble: Śpiący gigant w centrum NGC 4889

admin — Thu, 11 Feb 2016 19:44:50 +0000

Łagodny wygląd NGC 4889 mógłby zmylić nic nie podejrzewającego obserwatora. Jednak eliptyczna galaktyka przedstawiona na powyższych zdjęciu wykonanym za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a skrywa ciemny sekret. W jej sercu czai się jedna z najmasywniejszych, kiedykolwiek odkrytych czarnych dziur. Znajdująca się około 300 milionów lat świetnych w Gromadzie Coma, gigantyczna galaktyka eliptyczna NGC 4889, najjaśniejsza i największa galaktyka na tym zdjęciu stanowi dom dla rekordowo-masywnej supermasywnej czarnej diury. Dwadzieścia jeden miliardów razy masywniejsza od Słońca czarna dziura ma horyzont zdarzeń o 15 razy większy od promienia orbity Neptuna. Dla porównania supermasywna czarna dziura znajdująca się w centrum naszej galaktyki Drogi Mlecznej ma masę około czterech milionów razy większą od masy Słońca i horyzont zdarzeń rozciągający się na zaledwie 20% promienia orbity Merkurego. Jednak dobre czasy gdy czarna dziura w NGC 4889 pożerała gwiazdy i pochłaniała pył już się skończyły. Astronomowie uważają, że gigantyczna czarna dziura przestała nabierać masy i aktualnie odpoczywa po sporej uczcie. Otoczenie we wnętrzu galaktyki jest tak spokojne, że z pozostałości gazu zaczęły powstawać nowe gwiazdy, które niezaburzone krążą wokół czarnej dziury. https://www.youtube.com/watch?v=kewAsI7Pgnw Gdy supermasywna czarna dziura we wnętrzu NGC 4889 była aktywna, była zasilana w procesie gorącej akrecji. Gdy materia galaktyki -- taka jak gaz, pył i inne -- powoli opadały w kierunku czarnej dziury, stopniowo tworzyły dysk akrecyjny wokół niej. Okrążając czarną dziurę ten dysk materii przyspieszany był przez potężne przyciąganie grawitacyjne czarnej dziury i podgrzewany do milionów stopni. Owa podgrzana materia powodowała powstawanie gigantycznych i bardzo energetycznych dżetów. W okresie aktywności astronomowie sklasyfikowaliby NGC 4889 jako kwazar, a dysk wokół czarnej dziury w tej galaktyce emitowałby tysiąc razy więcej energii niż cała Droga Mleczna. https://www.youtube.com/watch?v=XsV6xNfVcBQ Choć niemożliwym jest bezpośrednie obserwowanie czarnej dziury -- z uwagi na fakt, że światło nie może uciec przed jej przyciąganiem grawitacyjnym -- jej masa może być określona w sposób pośredni. Przy wykorzystaniu instrumentów zainstalowanych na teleskopach Keck II oraz Gemini North, astronomowie zmierzyli prędkości gwiazd poruszających się wokół centrum NGC 4889. Owe prędkości - zależne od masy obiektu, który okrążają - ujawniły potężną masę supermasywnej czarnej dziury. Źródło: NASA / ESA / Hubble

Model wskazuje, że CO2 może wspomagać utratę wody na planetach

admin — Fri, 12 Feb 2016 08:39:40 +0000

Troje naukowców z Max Planck Institute for Meteorology i Princeton University opracowało symulację komputerową, która wskazuje, że znaczny wzrost obfitości dwutlenku węgla w atmosferze może prowadzić do utraty wody na planecie równo łatwo co wzrost promieniowania gwiazdy wokół której krąży. Zespół opublikował szczegóły swojego modelu i uzyskanych wyników w periodyku Nature Communications. W poszukiwaniu życia na innych planetach naukowcy skupiają się na planetach znajdujących się w tzw. ekostrefach - gdzie wydaje się, że odległość od gwiazdy pozwala na istnienie na powierzchni planety wody w stanie ciekłym. Jednak dzięki najnowszym badaniom, być może naukowcy muszą także uwzględniać jeszcze jeden czynnik - "wilgotny efekt cieplarniany", skutkiem którego może być utrata wody w atmosferze spowodowana zwiększeniem obfitości gazów cieplarnianych w atmosferze. Naukowcy doszli do tego wniosku zaczynając od standardowego modelu klimatu globalnego uproszczonej planety podobnej pod pewnymi względami do Ziemi (takimi jak odległość od Słońca, tempo obrotu), i bardzo od niej różnej pod innymi względami (powierzchnia całkowicie pokryta wodą, orbita idealnie kołowa, nie nachylona w stosunku do płaszczyzny orbity. Ponadto na planecie nie było mas lądów, czap polarnych ani prądów oceanicznych, a głębokość oceany wynosiła 50 metrów. Naukowcy wprowadzili te ograniczenia, aby możliwie uprościć model planety i najlepiej wykorzystać zasoby komputerowe. Aby sprawdzić wpływ dwutlenku węgla na planetę naukowcy powoli zwiększali jego poziom w atmosferze - okazało się, że gdy obfitość osiągała 1520 cząstek na milion zaczęła wzrastać niestabilność - woda wyparowywała z oceanu do atmosfery, a temperatura powierzchni rosła do 57 stopni Celsjusza, co prowadziło do wilgotnego efektu cieplarnianego. Tym samym więcej promieniowania ultrafioletowego mogło uderzać w cząsteczki wody rozbijając je na wodór i tlen - tlen następnie ulegał rekombinacji, ale wodór uciekał w przestrzeń kosmiczną. W ciągu kilku milionów wirtualnych lat planeta utraciła całe swoje zasoby wody i stała się wyschniętym lądem. Według zespołu badaczy model wskazuje, że takie scenariusze powinny być brane pod uwagę przy dokonywaniu wyboru co do tego, które planety należy dokładniej badać w poszukiwaniu życia. Naukowcy zauważają także, że model nie przedstawia potencjalnej przyszłości naszej własnej planety ponieważ poziomy dwutlenku węgla niezbędne do rozpoczęcia takich procesów są zdecydowanie wyższe niż te, jakie kiedykolwiek ludzkość będzie w stanie spowodować. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1038/ncomms10627

Źródło: phys.org / Nature Communications

Fale grawitacyjne, LIGO, czarne dziury

admin — Fri, 12 Feb 2016 09:03:30 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=I_88S8DWbcU https://www.youtube.com/watch?v=y0orOwQgcCM https://www.youtube.com/watch?v=1agm33iEAuo Tego nie mogło u nas zabraknąć. Komentarz zbędny. Jeżeli wciąż nie wiecie co to są fale grawitacyjne - zapraszamy do naszego wczorajszego kompendium tutaj:

Saturn i Enceladus emitują tyle samo plazmy

admin — Fri, 12 Feb 2016 21:30:29 +0000

Naukowcy z UCL pracujący w zespole misji Cassini odkryli pierwsze dowody na to, że górne warstwy atmosfery Saturna mogą, wskutek oddziaływania z wiatrem słonecznym, emitować taką samą ilość masy na sekundę w kierunku magnetosfery jak jego księżyc Enceladus. Magnetosfera to obszary przestrzeni, na który silnie wpływa pole magnetyczne pobliskiej planety, i które mogą zawierać naładowane cząsteczki w formie plazmy pochodzące zarówno z zewnętrznych, jak i wewnętrznych źródeł. W przypadku Saturna, jego księżyc Enceladus emituje wodę zjonizowaną do H2O+, O+, OH+ z gejzerów tryskających z południowych obszarów biegunowych, która następnie transportowana jest do magnetosfery. W przypadku Jowisza, Io jest księżycem, który dostarcza plazmę ze swoich siarkowych wulkanów. Natomiast magnetosfera Ziemi jest w dużej mierze napędzana przez wiatr słoneczny i zasilana przez wiatr polarny z jonosfery - warstwy atmosfery zjonizowanej przez promieniowanie słoneczne i kosmiczne. W ramach misji Cassini udało się już ustalić istotność Enceladusa jako dominującego źródła masy w magnetosferze Saturna, jednak najnowsze odkrycia wskazują, że jonosfera Saturna także potrafi okresowo dostarczać taką samą ilość masy co Enceladus. Wyniki badań opublikowane w periodyku Journal of Geophysical Research donoszą o wydarzeniu zaobserwowanym przez sondę Cassini 21 sierpnia 2006 roku, kiedy to sonda trawersowała przez ogon magnetyczny - część magnetosfery sprężoną i ograniczoną przez wiatr słoneczny. To sprężenie powoduje powstawanie dosyć dynamicznych, istotnych zmian, które powodują powstanie zórz zawierających energetyczne jony i elektrony. W momencie wykonywania pomiaru magnetosfera Saturna była skompresowana przez silne ciśnienie dynamiczne wiatru słonecznego, a sonda Cassini zaobserwowała zorze powstające w pobliżu północnego bieguna Saturna. Skład cząsteczek zmierzonych przez sondę Cassini w ogonie magnetycznym także różnił się od normalnego. Jony z grupy wody zniknęły, a w ich miejscu sonda Cassini zaobserwowała jony H+, co jest zgodne z oczekiwaniami w przypadku wypływu jonosferycznego pochodzącego z górnych warstw atmosfery Saturna. Główna autorka artykułu Marianna Felici (doktorantka UCL Mullard Space Science Laboratory) mówi: "Poprzez zmierzenie strumienia cząsteczek w ogonie magnetycznym i nałożenie go na obszar wypływu obliczyliśmy, że całkowita masa emitowana w ciągu sekundy może dorównywać tej emitowanej przez Enceladusa. Nie wiadomo jak dużo tej masy pozostaje w magnetosferze, a ile ucieka wzdłuż ogona magnetycznego i łączy się z wiatrem słonecznym." To pierwsze pomiary, które pozwalają na zbadanie roli wypływu jonosferycznego w przypadku gazowych olbrzymów oraz dają nam dynamiczny obraz magnetosfery Saturna. Naukowcy doskonale wiedzą, że jonosfera odgrywa istotną rolę jako źródło masy magnetosfery na Ziemi w okresach intensywnej aktywności geomagnetycznej. Teraz mamy także pierwsze bezpośrednie pomiary źródła masy jonosferycznej na Saturnie. Profesor Andrew Coates, współautor artykułu oraz jeden z badaczy misji Cassini powiedział: "Cassini po prostu nie przestaje nas zadziwiać. Najpierw sonda odkryła, że gejzery Enceladusa są głównym źródłem bogatej w wodę magnetosfery, która z czasem ucieka od planety. Teraz okazuje się, że kompresja wiatru słonecznego pozwala na ucieczkę dużo lżejszych jonów wodoru z górnych warstw atmosfery Saturna." Misja sondy Cassini zbliża się do końca. Nowa konfiguracja orbitalna pozwoli na uzyskanie jeszcze dokładniejszych informacji o tym jak ważnym źródłem masy dla magnetosfery Saturna jest jej jonosfera. Wyniki z tej sondy będą stanowić uzupełnienie danych zebranych przez sondę Juno, której celem jest także badanie składu magnetosfery Jowisza. Sonda Juno dotrze do Jowisza w lipcu 2016 roku. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1002/2015JA021648

Źródło: Journal of Geophysical Research / University College London

Hubble obserwuje niebieskie skrzydła Hen 2-437

admin — Fri, 12 Feb 2016 15:37:49 +0000

Powyższe zdjęcie przedstawia spektakularnie symetryczne skrzydła Hen 2-437 w niesamowitej niebieskiej poświacie. Hen 2-437 to mgławica planetarna, jeden z 3000 znanych obiektów tego typu znajdujących się w Drodze Mlecznej. Znajdująca się w niezbyt jasnym gwiazdozbiorze Liska (Vulpecula) mgławica Hen 2-437 została po raz pierwszy zaobserwowana w 1946 roku przed Rudolpha Minkowskiego, który później odkrył słynną i równie piękną M2-9 (znaną także jako Twin Jet Nebula). Hen 2-437 została dodana do katalogu mgławic planetarnych ponad 20 lat później przez astronoma i astronautę Karla Gordona Henize. Mgławice planetarne takie jak Hen 2-437 powstają gdy starzejąca się gwiazda o niskiej masie - taka jak Słońce - osiąga ostatnie stadia swojego życia. Gwiazda tego typu puchnie przechodząc do stadium czerwonego olbrzyma, a następnie odrzuca swoje gazowe zewnętrzne warstwy w przestrzeń kosmiczną. Sama gwiazda następnie powoli się kurczy do stadium białego karła, podczas gdy odrzucony gaz wypychany jest na zewnątrz przez wiatry gwiazdowe emitowane przez białego karła. Jak przedstawiono na powyższym, przepięknym zdjęciu - Hen 2-437 to mgławica dwubiegunowa - materia odrzucona przez umierającą gwiazdę utworzyła dwa lodowo-niebieskie płaty, które widać na zdjęciu. Źródło: NASA

Dies Natalis Copernici 2016 - Kosmos z polskiej perspektywy

admin — Fri, 12 Feb 2016 17:54:39 +0000

Kosmos z polskiej perspektywy 19 lutego, o godz. 17:00, jak co roku, w Sali Mieszczańskiej Muzeum Okręgowego w Toruniu odbędzie się Dies Natalis Copernici, czyli obchody rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. W tym roku mija 543 lat od narodzin wielkiego astronoma. Podobnie jak w poprzednich edycjach tegoroczna uroczystość odbędzie się w nawiązaniu do tematyki kosmicznej, a ściślej rzecz ujmując tematyki kosmicznej widzianej z polskiej perspektywy. Chcielibyśmy promować sukcesy polskich odkryć i badań w tym zakresie, a także przypominać chwile chwalebne, które odznaczyły się istotnym piętnem na historii podboju kosmosu. Jedyny Polak w kosmosie Może nie wszyscy o tym wiedzą, ale Polska ma swój wkład w eksplorację kosmosu. Jedynym dotychczas polskim przedstawicielem, który odwiedził kosmos pozostaje gen. Mirosław Hermaszewski. Pan generał będzie gościem specjalnym tegorocznych obchodów Dies Natalis Copernici. Podczas spotkania z publicznością podzieli się swoimi wspomnieniami z podróży w kosmos z 1978 roku, dzierżąc wciąż miano jedynego Polaka w kosmosie. Łaziki, symulatory i satelity, czyli polski przemysł kosmiczny W ramach uroczystości odbędzie się także prezentacja osiągnięć polskiego przemysłu kosmicznego. Odbędzie się kilka pokazów, które zostaną poprzedzone krótkim omówieniem najnowszych dokonań polskich firm i instytutów badawczych z zakresu przygotowania technologii kosmicznych. W formie 10-15 min. wystąpienia odbędzie się prelekcja przygotowana przez inżynierów z firmy ABM Space Education p. Sebastiana Meszyńskiego i p. Oleksjia Sokołowa. Następnie prelegenci omówią i poprowadzą krótkie pokazy: a) pokaz techniki druku 3D elementów satelity badawczego wykonanych przez certyfikowaną przez ESA /Europejską Agencje Kosmiczną / firmę ABM Space Education – pokaz na urządzeniu ustawionym np. na końcu Sali mieszczańskiej z komentarzem osób obsługujących b) pokaz łazika marsjańskiego, pełnosprawnego robota wykorzystywanego w testach firm przemysłu kosmicznego, sterowany zdalnie (wymiary ok. 1,5 x 1 x 1 m ) z możliwością prezentacji urządzenia np. podczas imprezy (deklarowana przez gen M. Hermaszewskiego chęć podjęcia sterów urządzenia [urządzenie sterowane jest również za pomocą przygotowanego wcześniej mapy ścieżki podróży, można je tak zaprogramować żeby po wystąpieniu gen. Hermaszewskiego przebyło drogę ok. 5 m wykonując wcześniej przygotowane zadania, które opatrzone byłoby komentarzem osób odpowiedzialnych za łazika c) pokaz satelity PW Sat1 – satelita skonstruowany przez członków Studenckiego Koła Astronautycznego Politechniki Warszawskiej. Jest to egzemplarz, który po wykonaniu swojej misji został sprowadzony z orbity i stanowiłby gratkę pod hasłem: „urządzenie, które powróciło z wyprawy kosmicznej” d) pokaz The Remote Mars Yard (czyli aplikacji Zdalnego symulatora marsjańskiego) Gwiezdne wojny w Sali Mieszczańskiej Jako element towarzyszący spotkaniu odbędzie się krótki koncert kwartetu instrumentów dętych Copernicus Brass w wykonaniu muzyków toruńskiej orkiestry symfonicznej. Kwartet zaprezentuje 20 minutowy program muzyki filmowej z głównym akcentem położonym na film Gwiezdne Wojny. Kwartet istnieje od 1994 roku i składa się z muzyków – solistów Toruńskiej Orkiestry Symfonicznej. Obecnie jego skład tworzą: Jacek Wieczorek - I trąbka, solista - I trębacz TOS , Łukasz Ignac - II trąbka, solista trębacz TOS , Robert Józefowicz - waltornia, solista - I waltornista TOS , Grzegorz Radziejewski - puzon, solista – I puzonista TOS Sam zespół prowadzi szeroko zakrojoną działalność koncertową o różnorodnym charakterze. Począwszy od koncertów plenerowych uświetniających wydarzenia kulturalne Torunia i województwa kujawsko – pomorskiego (Śniadanie Na Trawie, Piknik Ekologiczny) , poprzez festiwale t. j. Tour de Carillon w Toruniu i w Gdańsku, Toruń – Muzyka i Architektura, a skończywszy na projekcie organizowanym przez Urząd Marszałkowski wraz z TOS - Ochrona Dziedzictwa Kulturowego Województwa Kujawsko-Pomorskiego (cykl kilkunastu koncertów na terenie całego województwa). W 2009 roku Kwartet koncertował w Chinach w ramach współpracy pomiędzy Toruniem a miastem partnerskim Guilin. Zespół uczestniczył w Międzynarodowym Festiwalu Kultury, Scenerii i Krajobrazu, podczas którego reprezentował nasze miasto obok pianisty Pawła Wakarecego. Zespół współpracuje z instytucjami takimi jak: Dwór Artusa w Toruniu, Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko Pomorskiego, Urząd Miasta Torunia. Źródło: Muzeum Okręgowe w Toruniu

BLOG: O falach grawitacyjnych - gościnnie na łamach Antyweb

admin — Fri, 12 Feb 2016 23:47:59 +0000

Ze względu na brak naukowców chętnych do komentowania przełomowego odkrycia fal grawitacyjnych, a może ze względu na nadmiar mediów aktualnie zainteresowanych tym tematem, zostałem poproszony wczoraj o napisanie dla czytelników portalu Antyweb.pl kilku słów o tym czym właściwie są fale grawitacyjne, z czym to się je, i dlaczego tak dobrze smakuje. Ku mojemu zdumieniu (porównywalnemu tylko ze zdumieniem odkrywców fal grawitacyjnych) artykuł chyba został dobrze odebrany, dlatego bez żadnego wstydu - zachęcam do lektury całości na portalu: http://antyweb.pl/mamy-je-fale-grawitacyjne-zaraz-co/

Astronomowie odkryli wyjątkowo rzadki układ podwójny w pobliskiej galaktyce

admin — Sat, 13 Feb 2016 19:42:27 +0000

Brenna Binder z University of Washington większość swojego dnia spędza na poszukiwaniu promieniowania rentgenowskiego. W najnowszym artykule opublikowanym 12 lutego 2016 r. w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society wraz ze współpracownikami, Brenna opisuje rozwiązanie pewnej zagadaki, w którą zaangażowane jest promieniowanie rentgenowskie - przypadek obecności promieni rentgenowskich tam gdzie ich nie powinno być. Główny bohater tej tajemnicy - gwiazda udająca supernową - doskonale ilustruje konieczność znalezienia się we właściwym miejscu, o właściwym czasie. Tak też było w maju 2010 roku kiedy to amator astronomii z RPA skierował swój teleskop w stronę NGC300, jednej z pobliskich galaktyk. Odkrył wtedy coś co wydawało się supernową - masywną gwiazdą kończącą swoje życie w blasku chwały. "Większość supernowych widoczna jest przez bardzo krótki czas, a następnie, w ciągu kilku tygodni powoli znika," powiedziała Binder. Gdy gwiazda wybucha jako supernowa zazwyczaj pozostawia po sobie czarną dziurę lub gwiazdę neutronową - zapadnięte, bardzo gęste jądro pozostałe po gwieździe. Jednak ani czarna dziura ani gwiazda neutronowa nie będą widoczne z Ziemi po kilku tygodniach od wybuchu. Jednak ta konkretna supernowa - SN 2010da - wciąż była widoczna. "SN 2010da to tzw. oszukana supernowa - obiekt, który na początku bierzemy za supernową w oparciu o jej wzrost jasności, a który później okazuje się masywną gwiazdą, która z jakiegoś powodu wskazuje tak niesamowity wzrost aktywności," mówi Binder. Wiele takich oszukanych supernowych okazuje się być masywnymi gwiazdami w układach podwójnych - w których jedna gwiazda okrąża drugą. Astrofizycy gwiazdowi uważają, że nieregularne rozbłyski jasności oszukanej supernowej mogą być spowodowane perturbacjami wywołanymi przez towarzysza gwiazdy. W przypadku SN 2010da wydawało się, że sprawa jest jasna do września 2010 roku - cztery miesiące po potwierdzeniu, że to nie supernowa a oszukana supernowa. Wtedy też Binder skierowała w stronę NGC300 Obserwatorium rentgenowskie Chandra.... i odkrył coś nieoczekiwanego. "Okazało się że z kierunku SN 2010da rejestrowaliśmy ogromne ilości promieniowania rentgenowskiego, które nie powinno być widoczne w przypadku oszukanej supernowej," mówi. Binder rozważała różne rozwiązania tej zagadki. Materia z korny gwiazdy mogła uderzać w pobliski obłok pyłowy. Jednak to nie doprowadziłoby do takiej ilości promieniowania rentgenowskiego. Intensywność tego promieniowania ze strony SN 2010da była zgodna z gwiazdą neutronową - gęstym, zapadniętym jądrem po gwieździe, która uległa wybuchowi. "Gwiazda neutronowa w tym miejscu byłaby bardzo zaskakująca," mówi Binder, "skoro byliśmy przekonani, że ta gwiazda to oszukana supernowa, a nie prawdziwa." W 2014 roku Binder wraz ze współpracownikami ponownie przyjrzała się tej gwieździe za pomocą Chandry oraz - po raz pierwszy - za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Ponownie udało się zlokalizować oszukaną supernową oraz tą zaskakującą emisję w zakresie rentgenowskim. W oparciu o nowe dane, zespół doszedł do wniosku, że podobnie jak wiele oszukanych nowych, także SN 2010da ma towarzysza. Jednak w przeciwieństwie do wszystkich innych układów tego typu odkrytych dotychczas, towarzyszem SN 2010da jest gwiazda neutronowa. "Jeżeli towarzysz tej gwiazdy to naprawdę gwiazda neutronowa, oznacz to, że gwiazda neutronowa była kiedyś olbrzymią, masywną gwiazdą, która także w przeszłości zakończyła życie w wybuchu supernowej," mówi Binder. "Sam fakt, że taki wybuch nie wyrzucił drugiej z gwiazd, która ma masę ok 20-25 razy większą od Słońca, sprawia, że jest to naprawdę rzadki przykład układu podwójnego." Aby zrozumieć w jaki sposób mógł powstać taki nietypowy układ podwójny Binder wraz ze współpracownikami zwróciła uwagę na wiek gwiazd w tym obszarze przestrzeni. Przyglądając się rozmiarom i jasności gwiazd, udało się odkryć, że najbliższe gwiazdy powstały w dwóch okresach, jeden 30 milionów lat temu, i drugi niecałe 5 milionów lat temu. Jednak ani SN 2010da ani towarzysząca jej gwiazda neutronowa nie mogły powstać w tym pierwszym okresie. "Większość gwiazd tak masywnych jak te żyje zaledwie 10 do 20 milionów lat, a nie 30 milionów," mówi Binder. "Najmasywniejsze, najgorętsze gwiazdy mogą powstać, nabrać masy, spuchnąć i eksplodować pozostawiając po sobie gwiazdę neutronową emitującą promieniowanie rentgenowskie w zaledwie 5 milionów lat." Przeglądy galaktyki wykonane w 2007 i 2008 roku nie zaobserwowały emisji rentgenowskiej z miejsca w którym znajduje się SN 2010da. Zamiast tego Binder uważa, że promieniowanie rentgenowskie zarejestrowane w 2010 roku pochodzi od gwiazdy neutronowej, "która właśnie się włącza" tuż po swoim powstaniu. Promieniowanie rentgenowskie najprawdopodobniej powstaje gdy materia z oszukanej supernowej przenoszona jest na gwiazdę neutronową. "Oznaczałoby to, że to jest naprawdę rzadki układ w bardzo wczesnej fazie powstawania," mówi Binder, "I dzięki niemu możemy dowiedzieć się bardzo dużo o tym jak masywne gwiazdy powstają i umierają." Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1093/mnras/stw119

Źródło: MNRAS / University of Washington

Protoplaneta rządzona przez dwóch władców

admin — Sun, 14 Feb 2016 10:00:06 +0000

W dniu dzisiejszym podczas dorocznego spotkania American Association for the Advancement of Science w Waszyngtonie jeden z badaczy Rice University będzie omawiał zdjęcia, które mogą przedstawiać powstawanie planety lub układu planetarnego wokół odległego układu podwójnego gwiazd. Andrea Isella, profesor fizyki i astronomii przedstawi zdjęcia układu podwójnego znanego jako HD 142527 wykonane za pomocą radioteleskopu ALMA (Atacama Large Milimeter/submilimeter Array) w Chile. Isella zaznacza, że od dawna wiadomo, że ten układ podwójny otoczony jest dyskiem pyłu i gazu, jednak zdjęcia wykonane za pomocą ALMA dostarczają dużo bardziej szczegółowego spojrzenia na ten układ i pozwalają na wykonanie dokładniejszej analizy składu i mechaniki tego układu. Isella zajmuje się formowaniem się układów planetarnych. W swojej prezentacji omówi istotność ich mapowania oraz wyjaśni dlaczego układy egzoplanetarne - czyli te znajdujące się poza Układem Słonecznym - "charakteryzują się taką różnorodnością właściwości." Rzeczony układ podwójny znajduje się około 450 lat świetlnych od Ziemi w gromadzie młodych gwiazd zawierającej obiekty podobne do HL Tau, jednego z pierwszych obiektów zobrazowanych w wysokiej rozdzielczości w ramach pierwszej kampanii obserwacyjnej ALMA rozpoczętej w 2014 roku. Zdjęcie HL Tau ukazały nam strukturę pierścieni pyłu i gazu wokół gwiazdy wskazującą na formowanie się układu planetarnego. Zdjęcia HD 142527 przedstawiają obszerny pierścień wokół układu podwójnego. Większość pierścienia stanowi gaz, w tym izotopologi tlenku węgla, jednak sporych rozmiarów łuk, obejmujący trzecią część pierścienia składa się głównie z pyłu i lodu. "Tam gdzie czerwień na zdjęciu jest najwyraźniejsza - tam mamy do czynienia z największą gęstością pyłu," mówi Isella. "Tam gdzie obserwujemy zagęszczenie pyłu, tam praktycznie nie ma cząsteczek tlenku węgla." Isella wraz ze współpracownikami podejrzewa, że molekuły gazu zamarzły w pył. "Temperatura jest na tyle niska, że gaz zamienia się w lód, który przykleja się do ziaren pyłu," mówi Isella. "To istotny etap formowania planet. Ziarna pyłu muszą się ze sobą łączyć prowadząc do powstania większych ciał, które z czasem zaczną grawitacyjnie przyciągać więcej skał i gazu." "Jeżeli rzucimy jednym kamieniem w drugi, raczej się ze sobą nie zlepią," mówi. "Jeżeli jednak delikatnie uderzysz jedną kulką śnieżną w drugą, to mogą się ze sobą zlepić. Dlatego też jeżeli wokół ziaren pyłu powstanie miękka otoczka z lodu, istnieje większe prawdopodobieństwo, że takie ziarna będą się ze sobą zlepiać." Jeszcze do niedawna astronomowie uważali, że powstawanie planet wokół układów podwójnych jest mało prawdopodobne. "Teoria mówiła, że dużo trudniej byłoby im znaleźć stabilne orbity. Większość planet albo zostałaby wyrzucona z takiego układu, albo opadłaby na gwiazdy. Wtedy jednak zaczęliśmy odkrywać planety krążące wokół układów podwójnych - dlatego niezbędne było dopracowanie teorii. Obserwacje układów takich jak HD 142527 to fantastyczna okazja badania procesów fizycznych, które regulują formowanie planet wokół układów podwójnych." HD 142527 będzie tematem nowego artykułu przygotowywanego przez post-doca Yann Boehler będącego członkiem grupy badawczej prowadzonej przez Isellę. Źródło: Rice University

Rozpoczyna się siódmy rok obserwacji Słońca za pomocą SDO

admin — Mon, 15 Feb 2016 09:00:33 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=8MImmQvqCSg Cztery dni temu (11.02) minęło 6 lat od wystrzelenia w przestrzeń kosmiczną na szczycie rakiety Atlas V obserwatorium Solar Dynamics Observatory, które od tego czasu bezustannie obserwuje w wysokiej rozdzielczości naszą gwiazdę macierzystą. SDO zapewnia nam niespotykane dotąd spojrzenie na bezustannie zmieniającą się atmosferę Słońca oraz na kosmiczną pogodę. Powyższy film stanowi kompilację zdjęć z SDO wykonanych za pomocą instrumentu Atmospheric Imaging Assembly (AIA) w 2015 roku, złożoną w jeden time-lapse. Każda klatka tego filmu przedstawia 2 godzinom w rzeczywistości - dzięki temu możemy wyraźnie zaobserwować aktywność magnetyczną i trwającą 25-30 dni rotację wokół własnej osi. Krótkie przerwy i przesunięcia obrazu spowodowane są przez fakt, że SDO od czasu do czasu przerywa obserwacje w celu wykonania ponownej kalibracji i poprawy położenia na orbicie. Pod koniec trzeciej minuty filmu heliofizyk z Goddard Space Flight Center opisuje niektóre cechy powierzchni obserwowane na Słońcu, więc zachęcamy co obejrzenia filmu w całości. (Film w jeszcze wyższej rozdzielczości można obejrzeć pod linkiem >>TUTAJ<<). Więcej informacji o misji SDO i najnowsze zdjęcia można obejrzeć >>TUTAJ<<. Czy filmy takie jak powyższy nie wywołują w Was zachwytu nad Słońcem? Osobiście za każdym razem jak widzę produkcje z SDO to heliofizyka wydaje mi się najlepszym działem astronomii - i jak to mawia mój znajomy z UWr - w ogóle bym nie wychodził poza koronę, bo tam zimno (@gronki) :) A Wy? Podzielcie się z nami swoimi uwagami i przemyśleniami w komentarzach poniżej :) Źródło: NASA/GSFC

Regiomontanus - astronom czasów przedkopernikańskich

admin — Mon, 15 Feb 2016 13:00:18 +0000

"Uczony z Królewskiej Góry" W roku 2016 przypada 580 rocznica urodzin i zarazem 540 rocznica śmierci Johannesa Müllera. Żył w latach 1436–1476 i znany był również jako Johannes Molitoris de Künigsperg, Johannes Germanus, Johannes Francus lub Joannes de Monte Regio, jednak najczęściej określany był jako Regiomontanus „uczony z Królewskiej Góry”. W przeddzień rewolucji Wystawa „Regiomontanus – astronom czasów przedkopernikańskich” jest ekspozycją, której celem jest prezentacja stanu wiedzy astronomicznej w przededniu rewolucji kopernikańskiej. Zaprezentowane na niej zostaną dawne druki związane z Johannesem Müllerem, zwanym Regiomontanusem, oraz prace prezentujące wykładnię o wszechświecie w ujęciu geocentrycznym. Regiomontanus za sprawą swoich dokonań na polu badań astronomicznych jest postacią najlepiej ilustrującą obraz wiedzy o wszechświecie w drugiej połowie XV w., a więc w czasach młodości Mikołaja Kopernika, późniejszego autora „De revolutionibus orbium coelestium” oraz sprawcy wspomnianej rewolucji. Almagest W sensie naukowym Regiomontanus tkwił głęboko w geocentryzmie, co raczej nie powinno dziwić, zważywszy, że jedną z głównych jego zasług było przywrócenie Europie filaru wykładni astronomicznej myśli starożytnych, to jest dzieła wielkiego Ptolemeusza - Almagestu. Związany był ze średniowiecznym Wiedniem, w którym współpracował z Georgiem Paurebachem – innym wpływowym uczonym ówczesnego czasu. Razem pracowali nad odtworzeniem oryginalnego tekstu Klaudiusza Ptolemeusza, co uwieńczyli wspólną pracą Epitoma in Almagestum Ptolemaei. Systematyka trygonometrii płaskiej i sferycznej Mikołaj Kopernik, co istotne z punktu widzenia przygotowywanej wystawy, posiadał w swoim księgozbiorze większość prac Regiomontanusa, w tym obok tłumaczonej na nowo edycji dzieła Ptolemeusza również De triangulis omnimodis libri quinque (O wszelkich trójkątach ksiąg pięć), w której Regiomontanus usystematyzował trygonometrię płaską i sferyczną. O bredzeniach na temat teorii planetarnych W roku 1461 astronom pojechał do Włoch, gdzie przebywał kilka lat, następnie udał się na Węgry, na zaproszenie króla Macieja Korwina. Wcześniej ten światły władca sprowadził na swój dwór innego uczonego z Polski – Marcina Bylicę z Olkusza. Obaj wspólnie opracowali tablice astronomiczne oraz Disputationes inter Viennensem et Cracoviensem super Cremonensia in planetarum theoriae deliramenta (Dialog miedzy Wiedeńczykiem i Krakowianinem o bredzeniach Gerarda z Kremony na temat teorii planetarnych) – krytykę przestarzałego podręcznika astronomii. Biskup i dżuma W 1471 roku Regiomontanus założył w Norymberdze obserwatorium, a nawet drukarnię przy finansowym wsparciu bogatego patrycjusza Bernharda Walthera. Cztery lata później na zaproszenie papieża Sykstusa IV udał się do Rzymu, by wziąć udział w pracach nad reformą kalendarza. W tym samym roku papież konsekrował go na biskupa Ratyzbony, lecz niestety rok później, najprawdopodobniej za sprawą dżumy, uczony zmarł nagłą śmiercią. Dom Mikołaja Kopernika Wystawa czynna: 20 lutego – 11 września Kurator: Michał Kłosiński

Pożegnanie z lądownikiem Philae na komecie 67P

admin — Mon, 15 Feb 2016 11:00:59 +0000

W piątek naukowcy zaprzestali prób skontaktowania się z lądownikiem Philae milcząco podróżującym na powierzchni jądra komety. Tym samym zakończony został ważny etap misji Rosetta. "Pora pożegnać sież Philae," ogłosiło German Aerospace Center DLR, "nie będziemy już wysyłać żadnych komend w stronę lądownika." Nowy dom lądownika Philae - jądro komety 67P z ogromną prędkością oddala się od Słońca i jego promieni, które mogły doładowywać jego baterie. Aktualnie "praktycznie nie ma już szans na uzyskanie jakiegokolwiek sygnału z lądownika," powiedział agencji AFP menedżer projektu Stephan Ulamec. Najprawdopodobniej panele słoneczne lądownika zostały pokryte pyłem emitowanym przez kometę w niefortunnym miejscu lądowania na powierzchni komety 67P/Czurumow-Gerasimienko. Sonda Rosetta krążąca wokół jądra komety będzie prowadziła nasłuch jeszcze przez miesiąc lub dwa - do momentu, kiedy będzie musiała rozpocząć oszczędzanie energii. Jednak Ulamec podkreśla: "szczerze i realistycznie mówiąc: Naprawdę prawdopodobieństwo usłyszenia czegokolwiek jest wyjątkowo małe." Przygody lądownika wielkości pralki przez kilka miesięcy przykuwały do ekranów tysiące widzów, zarówno naukowców jak i dzieci, które śledziły każdy krok małego lądownika i wstrzymywały oddech kiedy ten przestawał się odzywać. Philae wylądował na powierzchni komety 12 listopada 2014 roku po 10-letniej odysei podczas której przemierzył na pokładzie sondy Rosetta ponad 6.5 miliarda kilometrów w przestrzeni kosmicznej. Umieszczenie sondy na powierzchni 67P było przełomowym momentem misji, której głównym celem było zbadanie komety w poszukiwaniu odpowiedzi o początki powstawania Układu Słonecznego. W kolejnych miesiącach sonda Rosetta przynosiła wiele istotnych odkryć, a nawet emocji gdy lądownik Philae milkł na długie okresy po to, aby nagle nieoczekiwanie z powrotem zadzwonić do domu. W ramach misji edukacyjnej lądownik "tweetował" o swoich przygodach oraz pojawiał się w rysunkowych produkcjach gdzie w kasku i ciężkich butach dzielnie badał nieznany nowy ląd. Po raz ostatni lądownik Philae kontaktował się z sondą 9 lipca 2015 roku gdy sonda zbliżała się do peryhelium swojej orbity, które osiągnęła 13 sierpnia. Aktualnie sonda znajduje się jakieś 350 milionów kilometrów od Słońca, zdecydowanie w rejonie zbyt odległym i zbyt zimnym, aby lądownik miał szansę na doładowanie baterii i kontakt z sondą. Źródło: ESA

SMART-1 obserwuje gromadę księżycowych kraterów

admin — Mon, 15 Feb 2016 15:00:20 +0000

[caption id="attachment_7889" align="aligncenter" width="743"] Źródło: ESA/SMART-1/AMIE camera team/Space Exploration Institute[/caption] Powyższe zdjęcie przedstawia usiany kraterami obszar północno-wschodniej tarczy Księżyca. Ujęcie przedstawia kilka ciekawych tworów takich jak chociażby: po lewej stronie kadru mały krater Keldysh. Nieco pod nim i na prawo od niego widać niewielką depresję Hercules F, która znajduje się na lewo od mało wyraźnej, zerodowanej krawędzi krateru Atlas E. Największy i najwyraźniejszy w kadrze krater po prawej stronie to krater Atlas. Należy zauważyć, że Atlas ma głębokość kilku kilometrów i średnicę 90 kilometrów. Dno krateru usiane jest wzgórzami, pęknięciami i rowami otaczającymi wyraźnie widoczne wzniesienie centralne (wyraźnie widać jak rzuca cień). Niektóre z tych cech krateru powstały wskutek procesów wulkanicznych, szczególnie sieć głębokich szczelin i pęknięć rozciągających się we wnętrzu krateru znana pod nazwą Rimae Atlas. Tuż pod Atlasem (poza kadrem) leży krater Hercules, główny krater grupy do której należy Hercules F. Hercules F znany jest jako krater satelitarny. Większość kraterów na Księżycu to satelity; jeden główny obiekt otrzymuje własną nazwę, a wszelkie mniejsze kratery satelitarne otrzymują tą samą nazwę i dodatkową literę: Atlas, Atlas A, Atlas B itd. Krater Keldysh znajdujący się najbardziej na lewo na powyższym ujęciu swego czasu oznaczany był jako Hercules A. Dopiero na początku lat osiemdziesiątych Międzynarodowa Unia Astronomiczna zdecydowała się na zmianę jego nazwy. Praktyka badania, mapowania i nazywania cech powierzchni Księżyca to selenografia. Wszystkie obiekty powierzchni Księżyca nazywane są imionami postaci mitologicznych (tak jak chociażby Atlas i Hercules) lub na cześć nieżyjących już naukowców lub odkrywców (tak jak Keldysh - nazwany tak na cześć sowieckiego matematyka Mścisława Wsiewołodowicza Keldysza 1911-78, który był jedną z ważniejszych osób w sowieckim programie kosmicznym). Powyższe zdjęcie zostało wykonane za pomocą kamery zainstalowanej na pokładzie sondy SMART-1 3 lutego 2006 roku, kiedy sonda znajdowała się 2474 km nad powierzchnią Księżyca. Europejska sonda SMART-1 (skrót od Small Missions for Advanced Research and Technology-1) została wystrzelona w przestrzeń kosmiczną 27 września 2003 roku. Przez 14 miesięcy sonda poruszała się po spiralnej trajektorii wokół Ziemi w kierunku Księżyca testując nowe technologie takie jak chociażby elektryczny napęd słoneczny. Sonda znajdowała się na orbicie okołoksiężycowej od 15 listopada 2004 roku do 3 września 2006 roku, kiedy to celowo rozbiła się o powierzchnię Księżyca. Źródło: ESA

Powstawanie gwiazd w odległych gromadach galaktyk

admin — Mon, 15 Feb 2016 17:00:08 +0000

Pierwsze gwiazdy pojawiły się około 100 milionów lat po Wielkim Wybuchu i od tego czasu gwiazdy i procesy gwiazdotwórcze rozświetlają kosmos wytwarzając przy okazji cięższe pierwiastki, planety, czarne dziury i wszystkie inne, równie interesujące obiekty, które dzisiaj możemy obserwować we Wszechświecie. Gdy Wszechświat miał zaledwie 3 miliardy lat (aktualnie wiek Wszechświata szacowany jest na 13.8 miliardów lat) aktywność gwiazdotwórcza była dziesięciokrotnie intensywniejsza niż aktualnie. Dlaczego tak było i czy procesy fizyczne wtedy zachodzące różniły się od tych obserwowanych dzisiaj czy takie same ale bardziej aktywne (i dlaczego) - to jedne z najważniejszych pytań astronomii. To właśnie pytania tego typu napędzają budowę przyszłych olbrzymich teleskopów naziemnych i kosmicznych. Lokalne otoczenie galaktyczne odgrywa kluczową rolę w regulowaniu aktywności gwiazdotwórczej. Badania lokalnego Wszechświata wskazują na przykład, że w gęstych gromadach galaktyk (gromadach zawierających nawet tysiące galaktyk), procesy gwiazdotwórcze są tłumione, co zgadza się z ideą interakcji i innych mechanizmów, które wydzierają materię gwiazdotwórczą (gaz i pył) z galaktyk macierzystych i wyrzucają ją w przestrzeń międzygalaktyczną. W odległym wszechświecie jednak nie wszystko jest takie jasne, a niektóre badania wskazują nawet, że jest wręcz odwrotnie, tym samym - być może tłumacząc większą aktywność gwiazdotwórczą. Choć badania pojedynczych galaktyk wczesnego wszechświata postępują, dzieje się tak dlatego, że te galaktyki są ekstremalnie aktywne i jasne. W gromadach galaktyk jest już inaczej. W gromadzie może się znaleźć jedna czy dwie jasne galaktyki, ale większość z nich jest zwyczajna, bardzo słaba i trudna w badaniu. W rzeczywistości faktycznie trudno jest nawet w ogóle zidentyfikować gromady galaktyk. Astronomowie CfA: Matt Ashby, Tony Stark i zespół współpracowników bada procesy gwiazdotwórcze w bardzo gęstych gromadach galaktyk wczesnego Wszechświata z czasów kiedy wszechświat miał około sześciu miliardów lat. Badania mają na celu rozwiązanie kwestii procesów gwiazdotwórczych w gromadach. Swoją pracę zespół rozpoczął od próbki ultrajasnych galaktyk z wcześniejszej epoki ok. 3 miliardów lat po Wielkim Wybuchu (lub jeszcze wcześniejszej), odkrytej za pomocą South Pole Telescope. Te odleglejsze galaktyki zostały odkryte po części dzięki temu, że wyemitowane przez nie światło zostało grawitacyjnie zsoczewkowane przez bliższe nam gromady; to właśnie w ten sposób zespół był w stanie odkryć te galaktyki. Wiedząc w którą stronę patrzeć naukowcy zwrócili się w stronę danych w podczerwieni zarejestrowanych przez kosmiczne teleskopy Herschel oraz Planck (i inne) w celu zbadania słabych, podczerwonych sygnałów emitowanych przez te gromady. To promieniowanie najprawdopodobniej pochodzi właśnie z procesów gwiazdotwórczych - a tym samym pozwala naukowcom oszacować poziom aktywności i jej właściwości. Główne wnioski wskazują na to, że aktywność gwiazdotwórcza jest wzmagana a nie tłumiona w tych gromadach - powstaje w nich nawet kilka tysięcy więcej gwiazd rocznie niż normalnie się przyjmuje w tego typu grupach galaktyk. Co więcej, okazało się, że tego typu procesy gwiazdotwórcze są aktywne także na obrzeżach gromadach czyli w zakresie nawet piętnastu milionów lat świetlnych owo słabe promieniowanie w podczerwieni należy uwzględniać w badaniach początków tła kosmicznego. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1093/mnras/stv2302

Źródło: MNRAS / CfA

Największy radioteleskop na Ziemi wymaga przesiedlenia ludności

admin — Tue, 16 Feb 2016 09:00:42 +0000

Chiny zamierzają przenieść prawie 10 000 ludzi z okolic miejsca, w którym powstaje największy na świecie radioteleskop, który może pomóc ludzkości w poszukiwaniu obcych cywilizacji - poinformowały dzisiaj chińskie rządowe media. FAST (Aperture Spherical Radio Telescope) o średnicy 500 metrów, który umieszczono między wzgórzami w południowo-zachodniej prowincji Guizhou, ma rozpocząć obserwacje jeszcze w tym roku. Władze prowincji ogłosiły plan przeniesienia do września 9110 mieszkańców żyjących w promieniu pięciu kilometrów od radioteleskopu - poinformowała agencja informacyjna Xinhua. Relokacja zagwarantuje idealne warunki do prowadzenia obserwacji, powiedział Li Yuecheng, jeden z przedstawicieli władz prowincji. Przesiedlani mieszkańcy otrzymają po 1800 USD (12000 juanów) w subsydiach oraz pomoc w znalezieniu zakwaterowania. FAST wybudowany kosztem 1.2 miliarda juanów zabierze miano największego na świecie radioteleskopu teleskopowi Arecibo o średnicy 300 metrów znajdującego się w Portoryko. Agencja Xinhua zacytowała Wu Xiangpinga, dyrektora generalnego Chińskiego Towarzystwa Astronomicznego, który powiedział, że wysoki poziom czułości teleskopu "pomoże nam w poszukiwaniu inteligentnego życia poza naszą galaktyką." Chiny mają już doświadczenie w przesiedlaniu setek tysięcy ludzi w celu realizacji dużych projektów infrastrukturalnych takich jak budowa zapór czy kanałów. Wielu z przesiedlonych narzeka jednak na bardzo niskie odszkodowania. Obszar otaczający teleskop jest stosunkowo rzadko zamieszkany. Xinhua wcześniej informowała, że miejsce to zostało wybrane ze względu na brak dużych miast w pobliżu. Oprócz podnoszenia stawki w astronomii, Pekin przyspiesza także swój wielomiliardowy program eksploracji przestrzeni kosmicznej, w ramach którego planowane jest stworzenie stacji kosmicznej do 2020 roku oraz załogowa misja na Księżyc w kolejnej dekadzie. Źródło: AFP / Xinhua A jak Wy uważacie? Czy w tym wypadku cel uświęca środki? Czy nauka jest ważniejsza od losu tych 10 000 ludzi? Chętnie przeczytamy Wasze opinie w komentarzach poniżej.

Geologia Plutona na mapie

admin — Tue, 16 Feb 2016 11:00:51 +0000

Jak zrozumieć zaskakującą złożoność procesów geologicznych na Plutonie? Z pomocą pospieszyli naukowcy z zespołu misji New Horizons, którzy stworzyli geologiczne mapy, które pozwalają zrozumieć różnorodność form terenu i historię ewolucji powierzchni Plutona. Powyższa mapa obejmuje fragment powierzchni Plutona o wysokości 2070 km obejmujący rozległe równiny lodu azotowego nazwane nieformalnie Sputnik Planum oraz otaczające je obszary. Jak widać na legendzie opisującej mapę poniżej - na mapę nałożono barwy, które odpowiadają różnym formom geologicznym. Każdy rodzaj terenu został zdefiniowany na podstawie tekstury i morfologii, np. gładki, popękany, poprzecinany pasmami wzgórz. Dokładność określenia danego fragmentu zależy bezpośrednio od rozdzielczości zdjęć danego obszaru. Cały obszar przedstawiony na tej mapie został zobrazowany przez sondę w skali 320 metrów na piksel lub lepszej - dlatego też naukowcy mogli stosunkowo dokładnie określić poszczególne elementy tego obszaru. Różne niebieskie i zielonkawe fragmenty wypełniające środek mapy przedstawiają różne formy terenu widziane na Sputnik Planum, od komórkowych obszarów w centrum i na północy do gładkich równin na południu. Czarnymi liniami zaznaczono pęknięcia, które widoczne są między obszarami komórkowymi w lodzie azotowym. Kolorem fioletowym zaznaczono chaotyczne pasma górskie znajdujące się przy zachodnich granicach Sputnik Planum, a różowym - rozproszone, pływające wzgórza przy wschodniej krawędzi. Prawdopodobny kriowulkan nieformalnie zwany Wright Mons zaznaczony jest kolorem czerwonym w południowym rogu mapy. Poszarpane, chropowate wyżyny zwane Cthulhu Regio przedstawione są kolorem ciemnobrązowym przy zachodniej krawędzi, a znajdujące się w tym regionie żółte plamki oznaczają duże kratery impaktowe. Poprzez badanie w jaki sposób granice między poszczególnymi fragmentami oddziałują ze sobą naukowcy z zespołu misji New Horizons mogą spróbować określić, które warstwy nachodzą na które, co pozwoli na stworzenie chronologii powstawania poszczególnych fragmentów. Dla przykładu żółte kratery (po lewej stronie, przy zachodniej krawędzi mapy) musiały powstać po tym jak uformowały się otaczające je tereny. Tworzenie map tego rodzaju jest bardzo ważne przy próbach zrozumienia jakie procesy i kiedy zachodziły na powierzchni Plutona. Mapa stanowiąca podstawę tej powyższej mapy geologicznej oparta jest na 12 zdjęciach uzyskanych za pomocą instrumentu Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) w rozdzielczości 390 metrów na piksel. Mozaika została wykonana z odległości ok. 77 300 kilometrów od Plutona około 100 minut przed maksymalnym zbliżeniem sondy New Horizons do Plutona 14 lipca 2015 roku. Źródło: NASA Co Wam najbardziej podoba się na powierzchni Plutona? Podzielcie się swoimi spostrzeżeniami nt. misji New Horizons w komentarzach poniżej.

Sonda LISA Pathfinder uwolniła obie kostki ze złota i platyny

admin — Tue, 16 Feb 2016 15:15:49 +0000

Sonda LISA Pathfinder uwolniła obie kostki wykonane ze złota i platyny i niedługo rozpocznie swoją wymagającą misję naukową po umieszczeniu obu mas testowych w najczystszym stanie nieważkości kiedykolwiek osiągniętym, gdzie będzie testowała technologię obserwowania fal grawitacyjnych z przestrzeni kosmicznej. Wystrzelona 3 grudnia ubiegłego roku sonda LISA Pathfinder 22 stycznia osiągnęła cel swojej podróży znajdujący się 1,5 miliona kilometrów od Ziemi w kierunku Słońca. Mimo, że testy sondy i jej cennego ładunku wciąż trwają, w dniu dzisiejszym osiągnięto wykonano kolejny ważny krok w ramach misji. Po raz pierwszy, obie masy - para identycznych sześcianów ze złota i platyny o długości boku 46 mm - znajdujące się w sercu sondy znalazły się w stanie nieważkości, kilka milimetrów od ścian swojej obudowy. Obie kostki znajdują się 38 cm od siebie i łączy je jedynie promień lasera. W trakcie prac naziemnych, startu, uruchomień silników, które stopniowo podnosiły orbitę oraz sześciotygodniowej podróży do lokalizacji docelowej, każda kostka była unieruchomiona ośmioma 'palcami' naciskającymi na jej rogi. https://www.youtube.com/watch?v=Y-CT4wxEOBA 3 lutego palce zostały wycofane i otwarto zawory, które pozwoliły na usunięcie cząsteczek gazu, które mogły znajdować się jeszcze w pobliżu kostek. Każda kostka pozostała w centrum swojej obudowy delikatnie przytrzymywana przez dwa pręty naciskające na nią po obu stronach. Wczoraj także i te pręty uwolniły jedną masę testową, dzisiaj uwolniona została druga masa. Po raz pierwszy obie kostki unoszą się całkowicie w stanie nieważkości, nie dotykając żadnego elementu sondy. "Właśnie po to wysłaliśmy obie kostki testowe w przestrzeń kosmiczną: aby odtworzyć warunki, które niemożliwe są do osiągnięcia w polu grawitacyjnym naszej planety," powiedział Paul McNamara, naukowiec projektu w ESA. "Tylko w tych warunkach możliwe jest przetestowanie stanu nieważkości w najczystszej możliwej formie. Nie możemy się doczekać rozpoczęcia naszych eksperymentów w tym niesamowitym laboratorium grawitacyjnym." Minie jeszcze tydzień zanim obie kostki zostaną pozostawione całkowicie na łasce grawitacje, bez wpływu żadnych innych sił. Zanim to jednak nastąpi oddziałują na nie jeszcze mikroskopijne siły grawitacyjne tak, aby podążały za ruchem sondy, bowiem jej lot w przestrzeni jest nieco zaburzony przez zewnętrzne siły takie jak ciśnienie promieniowania słonecznego. 23 lutego br zespół przełączy sondę LISA Pathfinder w tryb naukowy, w którym role się odwrócą: kostki znajdą się w stanie nieważkości, a sonda rozpocznie pomiary ruchu w ich kierunku spowodowanego przez siły zewnętrzne. Mikrosilniki kierunkowe będą delikatnie sterowały sondą tak, aby była ona wycentrowana zawsze na jednej z kostek. Następnie naukowcy będą w stanie przez kilka miesięcy prowadzić eksperymenty, których celem jest określenie z jaką dokładnością można utrzymywać niezmienioną odległość między dwoma masami testowymi w stanie nieważkości. Pomiary będą wykonywane za pomocą lasera łączącego obie kostki. Oczekiwana i wymagana dokładność musi wynosić milionową część milionowej części metra. "Uwolnienie mas testowych było najbardziej krytycznym wydarzeniem w ramach tej misji, bowiem niemożliwe było przetestowanie tej czynności na Ziemi. Jesteśmy zachwyceni, że udało nam się tego dokonać," powiedział Cesar Garcia Marirrodriga, menedżer projektu z ESA. "To wynik innowacyjności i zaangażowania dużego zespołu ludzi, który odpowiadał za stworzenie tego wyjątkowego laboratorium kosmicznego." Po przeprowadzeniu ostatnich testów sonda LISA Pathfinder rozpocznie swoją misję naukową 1 marca br, starając się potwierdzić naszą technologię obserwowania fal grawitacyjnych z przestrzeni kosmicznej. Fale grawitacyjne to niewielkie fluktuacje tkanki czasoprzestrzeni (czym są fale grawitacyjne czytaj >>TUTAJ<<)przewidziane w ramach Ogólnej Teorii Względności Alberta Einsteina, po raz pierwszy zaobserwowane bezpośrednio przez Laser Interferometer Gravitational Wave Observatory (LIGO) - co ogłoszono na zeszłotygodniowej konferencji (zapis naszej relacji na żywo z konferencji >>TUTAJ<<). Źródło: ESA

Pierwsze badania atmosfery superziemi!

admin — Tue, 16 Feb 2016 17:00:14 +0000

https://youtu.be/bUKpxYisg4c Po raz pierwszy w historii astronomom udało się zbadać atmosferę egzoplanety należącej do kategorii określanej superziemią. Przy wykorzystaniu danych zebranych za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a i dzięki nowym technikom analizy, naukowcy dowiedzieli się, że egzoplaneta 55 Cancri e posiada suchą atmosferę, która najprawdopodobniej nie zawiera pary wodnej. Wyniki, które zostaną opublikowane w periodyku Astrophysical Journal wskazują, że atmosfera planety składa się głównie z wodoru i helu. Międzynarodowy zespół pracujący pod kierownictwem naukowców z University College London (UCL) w Wielkiej Brytanii skupili się na obserwacjach pobliskiej egzoplanety 55 Cancri e, superziemi o masie ok. 8 mas Ziemi. Planeta znajduje się w układzie planetarnym wokół 55 Cancri - gwiazdy odległej od nas o 40 lat świetlnych. Dzięki obserwacjom wykonanym za pomocą Wide Field Camera 3 (WFC3) , instrumentu zainstalowanego na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a naukowcy byli w stanie przeanalizować atmosferę tej egzoplanety. To pierwsza w historii detekcja gazów w atmosferze superziemi. Uzyskane wyniki pozwoliły zespołowi na szczegółowe zbadanie atmosfery 55 Cancri e i odkrycie w niej wodoru i helu. W atmosferze nie odkryto śladów pary wodnej. Uzyskanie powyższych wyników było możliwe dzięki zastosowaniu nowej techniki obróbki danych. "To bardzo ekscytujące wyniki ponieważ to pierwszy raz w historii kiedy udało nam się odkryć w widmie swego rodzaju odciski palców gazów tworzących atmosferę superziemi," tłumaczy Angelos Tsiaras, doktorant z UCL, który wraz ze współpracownikami Ingo Waldmannem oraz Marco Rocchetto opracował technikę analizy. "Obserwacje atmosfery 55 Cancri e wskazują, że planecie udało się utrzymać znaczącą ilość wodoru i helu z mgławicy, w której powstał ten układ planetarny." Superziemie takie jak 55 Cancri e uważane są za najpowszechniejszy typ planet w naszej galaktyce. Ich nazwa 'superziemia' wywodzi się stąd, że mają one masę większą od masy Ziemi, ale wciąż dużo mniejszą niż gazowe olbrzymy obecne w naszym Układzie Słonecznym. Instrument WFC3 zainstalowany na Hubble'u był już wykorzystywany do badania atmosfer dwóch innych planet tego typu, ale do teraz nie udało się z nich wyłuskać informacji o składzie chemicznym. 55 Cancri e to dość nietypowa superziemia bowiem znajduje się bardzo blisko swojej gwiazdy macierzystej. Rok na tej egzoplanecie trwa tylko 18 godzin, a temperatury na powierzchni sięgają nawet 2000 stopni Celsjusza. Dzięki temu, że planeta krąży tak blisko swojej gwiazdy macierzystej zespół naukowców był w stanie wykorzystać nową technikę analizy do uzyskania informacji o planecie podczas jej tranzytu na tle tarczy gwiazdy macierzystej. Obserwacje obejmowały bardzo szybkie skanowanie gwiazdy za pomocą WFC3 tak, aby można było uzyskać wiele widm. Po połączeniu tych obserwacji i obróbce za pomocą oprogramowania do analizy, naukowcy byli w stanie wyodrębnić widmo 55 Cancri e zanurzone w świetle jej gwiazdy macierzystej. "Te wyniki umożliwiają nam po raz pierwszy w historii wgląd w atmosferę superziemi. Teraz mamy informacje o aktualnym stanie planety i jej ewolucji. To niezmiernie istotne informacje dla dalszych badań nad 55 Cancri e i innymi superziemiami," mówi Giovanna Tinetti także z UCL. Co ciekawe, dane wskazują także na obecność w atmosferze cyjanowodoru - markera atmosfer bogatych w węgiel. "Taka ilość cyjanowodoru wskazywałaby na atmosferę o bardzo wysokim stosunku węgla do tlenu," mówi Olivia Venot z KU Leuven, która opracowała chemiczny model atmosfery 55 Cancri e, który pomógł przy analizie danych obserwacyjnych. "Jeżeli obecność cyjanowodoru i innych związków zostanie za kilka lat potwierdzona przez kolejną generację teleskopów pracujących w podczerwieni, potwierdzi się teoria, że ta planeta faktycznie jest bardzo bogata w węgiel. Prawdziwie egzotyczne miejsce," podsumowuje Jonathan Tennyson z UCL. Źródło: spacetelescope [1] 55 Cancri e to planeta, która wcześniej nazywana była "diamentową" bowiem modele opierające się na jej masie i promieniu wskazywały, że jej wnętrze musi być bogate w węgiel.

Blask Wielkiego Wybuchu podświetlił dżet z odległej czarnej dziury

admin — Wed, 17 Feb 2016 09:00:50 +0000

Astronomowie wykorzystali Obserwatorium Rentgenowskie Chandra do odkrycia dżetu z bardzo odległej supermasywnej czarnej dziury. Dżet został oświetlony przez najstarsze promieniowanie we Wszechświecie. Odkrycie to wskazuje, że czarne dziury charakteryzujące się silnymi dżetami mogły być bardziej powszechne w pierwszych kilku miliardach lat po Wielkim Wybuchu niż wcześniej uważano. Promieniowanie wykryte w tym dżecie zostało wyemitowane gdy Wszechświat miał zaledwie 2,7 miliardy lat, zaledwie 1/5 swojego obecnego wieku. W tym czasie intensywność kosmicznego mikrofalowego promieniowania tła (CMB - cosmic microwave background) była znacznie większa niż teraz. Długość dżetu odkrytego w układzie B3 0727+409 wynosi co najmniej 300 000 lat świetlnych. W pobliskim wszechświecie udało się wykryć sporo takich długich dżetów wyemitowanych prze supermasywne czarne dziury, jednak jak dotąd nie ustalono w jakim procesie dżety emitują promieniowanie rentgenowskie. W przypadku B3 0727+409 wydaje się, że to właśnie CMB ulega energetyzacji do zakresu rentgenowskiego. "Ponieważ widzimy ten dżet w czasach kiedy Wszechświat miał mniej niż trzy miliardy lat, dżet jest około 150 razy jaśniejszy w zakresie rentgenowskim niż byłby w pobliskim wszechświecie," powiedziała Aurora Simionescu z JAXA Institute of Space and Astronautical Studies (ISAS), która kierowała badaniami. Z uwagi na to, że elektrony w tych dżetach lecą od czarnej dziury z prędkością bliską prędkości światła, poruszają się one przez morze promieniowania CMB i zderzają się z fotonami w zakresie mikrofalowym podnosząc ich energię do zakresu rentgenowskiego, który możemy wykryć za pomocą Chandry. To wskazuje, że elektrony w dżecie B3 0727+409 muszą poruszać się z prędkością bliską prędkości światła przez setki tysięcy lat świetlnych. Elektrony znajdujące się w dżetach emitowanych przez czarne dziury zazwyczaj bardzo silnie emitują w zakresie radiowym, dlatego tego typu systemy zazwyczaj znajdowane są w ramach obserwacji radiowych. Odkrycie dżetu w B3 0727+409 to wydarzenie szczególne ponieważ ten obiekt praktycznie wcale nie wykazuje emisji w zakresie radiowym, a wyraźnie zauważalny jest w zakresie rentgenowskim. "Prawdę mówiąc natknęliśmy się na ten dżet, bo akurat znalazł się w polu widzenia Chandry gdy obserwowaliśmy coś zupełnie innego," mówi Łukasz Stawarz z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Naukowcy jak dotąd zidentyfikowali niewiele dżetów na tyle odległych, żeby ich jasność w zakresie rentgenowskim była tak wzmocniona przez CMB jak w przypadku B3 0727+409. Jednak Stawarz dodaje "jeżeli jasne dżety rentgenowskie mogą istnieć przy bardzo słabym lub niewykrywalnym promieniowaniu w zakresie radiowym, może ich być znacznie więcej, bo nawet ich nie szukaliśmy." "Aktywność supermasywnych czarnych dziur, w tym emisja dżetów, mogła być inna we wczesnym Wszechświecie, niż na dalszych etapach ewolucji Wszechświata," mówi współautor badań Teddy Cheung z Naval Research Laboratory w Waszyngtonie. "Znajdując i odkrywając więcej tego typu odległych dżetów możemy zacząć rozumieć w jaki sposób przez miliardy lat mogły się zmieniać właściwości supermasywnych czarnych dziur." Wyniki prac zostały opublikowane 1 stycznia 2016 roku w periodyku Astrophysical Journal Letters i dostępne są online. Źródło: NASA

Z albumu sondy Cassini: Podzielony Dione

admin — Wed, 17 Feb 2016 11:00:23 +0000

Na powyższym zdjęciu wykonanym przez sondę Cassini widzimy księżyc Dione przecięty przez niezwykle cienkie pierścienie widziane od strony krawędzi. Zdjęcie wykonane zostało z punktu znajdującego się zaledwie 0,02 stopnia nad płaszczyzną pierścieni. Jasne pasma na powierzchni Dione widoczne są blisko prawej krawędzi księżyca. Średniego rozmiaru krater Turnus (średnica 101 km) widoczny jest na linii terminatora. Zdjęcie zostało wykonane w zakresie widzialnym za pomocą kamery wąskokątowej w dniu 25 grudnia 2015 roku z odległości 2,3 milionów kilometrów od Dione. Skala zdjęcia to 13,8 km/piksel. Zdjęcie: NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

ExoMars 2016: Podróż na Marsa

admin — Wed, 17 Feb 2016 13:00:34 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=kfWmn9lDgSw Powyższa animacja przedstawia kolejne kroki milowe startu misji ExoMars 2016 i jej podróży w kierunku Czerwonej Planety. Misja ExoMars 2016 składa się z orbitera Trace Gas Orbiter oraz modułu lądownika Schiaparelli. Oba segmenty zostaną wystrzelone w przestrzeń kosmiczną na szczycie rakiety Proton-M/Breeze-M z kosmodromu Bajkonur w ramach okna startowego 14-25 marca 2016 roku. Około dziesięć i pół godziny po starcie sonda oddzieli się od rakiety i rozłoży panele słoneczne. Dwa tygodnie później rozłożona zostanie antena HGA. Po siedmiu miesiącach podróży do Marsa lądownik Schiaparelli oddzieli się od TGO 16 października 2016 roku. Trzy dni później wejdzie w atmosferę Czerwonej Planety, a TGO rozpocznie wejście na orbitę wokół Marsa. Źródło: ESA

Odtwarzanie wielkoskalowej struktury Wszechświata z danych SDSS

admin — Thu, 18 Feb 2016 09:00:10 +0000

W ramach przeglądu BOSS przeskanowano niebo mierząc redshift (przesunięcie ku czerwieni) ponad miliona galaktyk, co pozwoliło na stworzenie trójwymiarowego obrazu jasnych źródeł w naszym Wszechświecie w zakresie do 4.5 miliarda lat temu. Międzynarodowy zespół astronomów odtworzył obserwowane struktury gromad galaktyk i określił niepewności pomiarowe obserwowanych wartości poprzez stworzenie tysięcy symulowanych katalogów galaktyk. Po raz pierwszy w historii odległości między parami galaktyk oraz odległości między trypletami galaktyk odzwierciedlają dane obserwacyjne. Dzięki temu udało się opisać kosmiczną sieć, a w szczególności puste przestrzenie między galaktykami. Rozkład galaktyk w wielkiej skali zawiera cenne informacje o początkach i przeznaczeniu Wszechświata. Aby te informacje wyłuskać w ramach przeglądu BOSS (Baryon Oscillation Spectroscopic Survey), który jest elemenetem SDSS-III (Sloan Digital Sky Survey), zmierzono rozkład redshiftów galaktyk z niespotykaną dotąd dokładnością. Podczas analizowania danych zebranych w tego typu przeglądach pojawia się zawsze jedno ważne pytanie: jeżeli porównać wszechświat do wielkiego, unikalnego eksperymentu - to w jaki sposób można określić niepewności pomiarowe uzyskanych danych? Podczas gdy zwykłe eksperymenty można powtarzać wielokrotnie w laboratoriach, wszechświat jest odtwarzalny jedynie za pomocą superkomputerów. Przygotowując tego typu symulacje należy uwzględnić statystyczne fluktuacje będące efektem tzw. kosmicznej niezgodności (cosmic variance), która ma swój początek w pierwotnych fluktuacjach. Niemniej jednak odtworzenie wielkoskalowej struktury obejmującej objętości porównywalne z przeglądami takimi jak BOSS z fluktuacji powstałych po Wielkim Wybuchu, aż do czasu utworzenia się galaktyk obserwowanych po 14 miliardach lat kosmicznej ewolucji to niezwykle kosztowne zadanie wymagające milionów godzin pracy superkomputerów. Francisco Kitaura z Leibniz Institute for Astrophysics w Poczdamie (AIP) powiedział: "Opracowaliśmy techniki niezbędne do stworzenia tysięcy symulowanych katalogów galaktyk, odtwarzając w ten sposób statystyczne właściwości obserwacji." Stworzenie katalogów przebiegało w trzech etapach: najpierw stworzono tysiące pól ciemnej materii charakteryzujących się różnymi perturbacjami w różnych epokach kosmicznych. Następnie galaktyki zostały rozłożone w nieliniowy, stochastyczny sposób przypominający statystyczne właściwości uzyskane z obserwacji. Na końcu odtworzono masę każdej galaktyki - określoną przez jej otoczenie. W końcu, katalogi różnych etapów historii wszechświata zostały połączone w stożki światła odtwarzające właściwości obserwowane w danych z przeglądu BOSS, takie jak geometria przeglądu, gęstość galaktyk w różnych odległościach i czasach. Chia-Hsun Chuang z AIP tłumaczy: "Dzięki temu nowatorskiemu podejściu byliśmy w stanie wiarygodnie zawęzić niepewności parametrów kosmologicznych uzyskiwanych z danych." "Ośrodek superkomputerów MareNostrum należący do Barcelona Supercomputing Center (BSC) został wykorzystany do stworzenia największej w historii liczby syntetycznych katalogów galaktyk obejmujących objętości większe niż dziesięciokrotność sumy wszystkich wielkoskalowych symulacji dotychczas przeprowadzonych," mówi Gustavo Yepes z Autonomous University of Madrid (UAM). Właściwości statystyczne uzyskane z danych i porównane z modelami pozwoliły uzyskać nowe informacje: "Teraz lepiej rozumiemy związek między rozkładem galaktyk i wielkoskalowym polem ciemnej materii. Zamierzamy dalej dopracowywać nasze metody, które pozwolą nam lepiej zrozumieć struktury obserwowane we Wszechświecie," podsumowuje Kitaura. Źródło: AIP Potsdam

Gdzie się podziały żelazne meteoryty, które spadły na Antarktydę?

admin — Wed, 17 Feb 2016 16:04:37 +0000

Ukryty rezerwuar meteorytów żelaznych, które mogą przechowywać w sobie tajemnice początków Układu Słonecznego, może znajdować się pod powierzchnią antarktycznego lądolodu - twierdzi zespół badaczy z University of Manchester. Ich artykuł opublikowany w tym tygodniu w periodyku Nature Communications wskazuje, że owe meteoryty mogą znajdować się zaledwie 10-50 cm pod powierzchnią - co sprawia, że ich wydobycie jest co najmniej kuszące. Chociaż meteoryty spadają na powierzchnię Ziemi równomiernie, ponad dwie trzecie całkowitej liczby zebranych meteorytów pochodzi z Antarktyki - po części dzięki kontrastowi między białą powierzchnią lodu, a ciemnymi meteorytami na niej leżącymi. Ale przede wszystkim dzięki dynamice lodu, który transportuje i zbiera meteoryty ukryte w lodzie przez setki lat do określonych miejsc na powierzchni, znanych jako MSZ (meteorite stranding zone). Już od lat siedemdziesiątych organizowane są udane misje, których celem jest zbieranie meteorytów właśnie w takich MSZ. Zebrany tam materiał niesamowicie przyczynił się do rozwoju naszej wiedzy z zakresu planetologii. Co ciekawe jednak, na Antarktydzie znajduje się znacznie mniej żelaznych meteorytów niż gdziekolwiek indziej na Ziemi. Powód tej rozbieżności od dawna pozostawał tajemnicą.... a przynajmniej do teraz. Dr Geoff Evatt wraz ze swoim zespołem najprawdopodobniej rozwiązał tą zagadkę. Według naukowców, promienie słoneczne przenikające czystą warstwę lodu w MSZ mogą bardziej ogrzewać skały bogate w żelazo niż te ubogie w żelazo - przez co zapadają się one głębiej pod powierzchnię i pozostają na stałe uwięzione w lodzie. Autorzy połączyli eksperymenty laboratoryjne z modelami matematycznymi i wykazali, że typowe procesy odtajania i zamarzania w praktyce równoważą się i nie powodują transportu ku górze meteorytów o dużej przewodności cieplnej (np. zawierających żelazo), natomiast wynoszą na powierzchnię meteoryty o niskiej przewodności cieplnej. Mechanizm filtrowania zidentyfikowany przez zespół z University of Manchester wskazuje, że podpowierzchniowe warstwy lodu znajdujące się zaledwie kilkadziesiąt centrymetrów pod powierzchnią MSZ mogą potencjalnie zawierać sporo meteorytów bogatych w żelazo, które znajdują się w nich od tysięcy lat. Dotarcie do tych warstw może znacząco zwiększyć zakres naszej wiedzy o początkach Układu Słonecznego, bowiem właśnie meteoryty bogate w żelazo pochodzą z wnętrz dużych ciał planetarnych, które uległy zniszczeniu. "Z uwagi na duże prawdopodobieństwo istnienia ogromnych zasobów meteorytów leżących tuż pod powierzchnią lodu w określonych miejscach na Antarktydzie, znalezienie dowodu na ich istnienie może przyczynić się do rozwoju wiedzy o początkach Układu Słonecznego," mówi Evatt. "Teraz naszym celem jest zostanie pierwszym zespołem badawczym, który zlokalizuje te zasoby meteorytów i pobierze z nich próbki." Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1038/ncomms10679

Źródło: University of Manchester

Rozwiązanie zagadki znikających planetoid typu NEO

admin — Wed, 17 Feb 2016 19:50:11 +0000

Przez ostatnie dwie dekady uważano, że większość obiektów zbliżających się do Ziemi (NEO - Near Earth Objects) - planetoidy i komety, które mogą stanowić zagrożenie dla życia na Ziemi - kończą swoje życie opadając na Słońce. Nowe wyniki badań, które opublikowane zostaną jutro, 18 lutego w periodyku Nature wskazują, że większość tego typu obiektów ulega zniszczeniu dużo dalej od Słońca niż wcześniej uważano. To zaskakujące odkrycie tłumaczy kilka z wydarzeń zaobserwowanych w ostatnich latach. Międzynarodowy zespół składający się z naukowców z Finlandii, Francji, Stanów Zjednoczonych oraz Czech rozpoczął prace nad stworzeniem najnowszego modelu populacji NEO potrzebnego przy planowaniu przyszłych przeglądów planetoid oraz misji kosmicznych. Model opisuje rozkład orbit NEO oraz szacuje liczbę obiektów NEO różnych rozmiarów. Znaczna większość NEO pochodzi z głównego pasa planetoid znajdującego się między orbitami Marsa i Jowisza. Orbity planetoid pasa głównego ulegają powolnym zmianom wskutek niejednorodnego uwalniania nadmiaru ciepła przez powierzchnię planetoidy. Ich orbity w pewnym momencie zaczynają oddziaływać z ruchami orbitalnymi Jowisza i Saturna, które zmieniają ich trajektorie, kierując je w pobliże Ziemi. Planetoida zostaje sklasyfikowana jako NEO kiedy najmniejsza odległość do Słońca na jej orbicie wynosi mniej niż 1,3 średniej odległości Ziemia-Słońce. Do stworzenia nowego modelu populacji zespół badaczy skorzystał z właściwości prawie 9 000 planetoid NEO wykrytych na ponad 100 000 zdjęć wykonanych w ciągu 8 lat w ramach przeglądu Catalina Sky Survey (CSS). Jednym z największych problemów, któremu trzeba było stawić czoła, było obliczenie, które planetoidy można w rzeczywistości wykryć. Planetoida na zdjęciach pojawia się jako punkt świetlny poruszający się na tle nieruchomych gwiazd. Jednak odkrycie planetoidy na zdjęciu uzależnione jest od dwóch czynników: jasności planetoidy i jej pozornej prędkości. Jeżeli teleskop nie jest zwrócony w odpowiednie miejsce i o odpowiednim czasie tak, aby zarejestrować planetoidę wystarczająco jasną i wystarczająco wolną, możemy nigdy jej nie zauważyć. Uwzględnienie wpływu odpowiedniego wyboru obiektów do obserwacji wymagało szczegółowego zrozumienia działania teleskopu i detektora oraz olbrzymich zasobów czasu obliczeniowego, nawet przy wykorzystaniu nowatorskich, szybkich metod matematycznych. Zespół stworzył najlepszy jak dotąd model populacji NEO łącząc informacje o wpływie wyboru obiektów do CSS z danymi CSS i modelami teoretycznymi rozkładów orbit obiektów NEO pochodzących z różnych części głównego pasa planetoid. Jednak wtedy zauważono, że model ma jedną wadę - szacuje, że powinno być 10 razy więcej obiektów na orbitach, które zbliżają się do Słońca na odległość równą 10 średnicom Słońca. Dlatego też zespół spędził cały rok na weryfikowaniu swoich obliczeń zanim doszedł do wniosku, że problem nie leży w ich analizie lecz w założeniach dotyczących pracy Układu Słonecznego. Dr Mikael Granvik, naukowiec z University of Helsinki oraz główny autor artykułu w Nature stwierdził, że ich model zdecydowanie lepiej pasowałby do obserwacji, jeżeli NEO ulegałyby zniszczeniu w pobliżu Słońca, ale na długo przed faktycznym wejściem w jego atmosferę. Zespół przebadał ten postulat i okazało się, że uwzględniając takie założenie model doskonale pasował do danych obserwacyjnych populacji NEO z wyłączeniem obiektów, które spędzały za dużo czasu wewnątrz dziesięciu średnic Słońca od Słońca. "Odkrycie, że planetoidy muszą rozpadać się zbliżając się za bardzo do Słońca było zaskoczeniem, dlatego tak dużo czasu spędziliśmy na weryfikacji naszych obliczeń," powiedział dr Robert Jedicke, członek zespołu z University of Hawaii Institute for Astronomy. Odkrycie, którego dokonał zespół, tłumaczy także kilka innych rozbieżności między obserwacjami i prognozami rozkładu orbit małych obiektów w Układzie Słonecznym. Meteory, czyli tak zwane spadające gwiazdy, to małe drobiny pyłu i skał pochodzące z powierzchni planetoid i komet, które kończą swoje życie płonąc po wejściu w naszą atmosferę. Meteory często podróżują w rojach, które podążają po ścieżce swojego obiektu macierzystego, jednak astronomowie nie byli w stanie połączyć niektórych rojów meteorów na orbitach mocno zbliżających się do Słońca z żadnymi obiektami macierzystymi. Najnowsze wyniki wskazują, że obiekty macierzyste uległy całkowitemu zniszczeniu gdy za bardzo zbliżyły się do Słońca- stąd samotne roje bez macierzystego obiektu NEO. Co więcej okazało się, że ciemniejsze planetoidy ulegają zniszczeniu dalej od Słońca niż jaśniejsze - tłumaczy to wcześniejsze odkrycie, że obiekty NEO zbliżające się do Słońca są jaśniejsze niż te znajdujące się dalej. Fakt, że ciemne obiekty łatwiej ulegają zniszczeniu wskazuje na to, że ciemne i jasne planetoidy charakteryzuje inna budowa wewnętrzna i skład chemiczny. "Najprawdopodobniej najciekawszym wnioskiem wyniesionym z nowych badań jest ten, że teraz możliwe jest testowanie modeli wnętrza planetoid poprzez śledzenie ich orbit i rozmiarów. To naprawdę niesamowite odkrycie, którego nie oczekiwaliśmy rozpoczynając prace nad nowym modelem NEO," mówi Ganvik. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1038/nature16934

Źródło: Nature/University of Helsinki

SDO obserwuje słoneczne protuberancje

admin — Thu, 18 Feb 2016 11:00:02 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=X5Zqo9pkvhc Wydłużone protuberancje słoneczne pojawiły się i powolnie rozwijały nad powierzchnią naszej Dziennej Gwiazdy 3 lutego 2016 roku. Całe zjawisko zostało zarejestrowane przez kamery obserwatorium SDO (Solar Dynamics Observatory). Protuberancje, znane jako włókna gdy widoczne są nad krawędzią Słońca, to chmury materii słonecznej zawieszone nad powierzchnią Słońca w jego polu magnetycznym. To ten sam złożony magnetyzm, który napędza takie zdarzenia jak rozbłyski słoneczne czy koronalne wyrzuty masy. Materia słoneczna w protuberancjach przemieszcza się wzdłuż linii pola magnetycznego, a następnie ulega rozrzedzeniu i stopniowo odrywa się od powierzchni Słońca. Powyższe zdjęcia zostały wykonane w ekstremalnym ultrafiolecie, na długości fali 304 A. Oczywiście jest to zakres promieniowania niewidoczny dla naszych oczu, jednak powyżej przedstawiony na czerwono. W ostatnich kilku sekundach filmu Słońce przesuwa się w kadrze - to efekt wykonywania kalibracji teleskopu zainstalowanego na pokładzie SDO. Źródło: NASA

Zaćmienie trwające 3.5 roku co 69 lat? Ciekawe!

admin — Thu, 18 Feb 2016 13:00:08 +0000

Wyobraźcie sobie życie na planecie, na której co 69 lat Słońce znika w niemal całkowitym zaćmieniu na... trzy i pół roku. Tak właśnie dzieje się w nienazwanym jeszcze układzie podwójnym gwiazd znajdującym się prawie 10 000 lat świetlnych od Ziemi. Nowo odkryty układ znany tylko dzięki swojemu numerowi katalogowemu TYC 2505-672-1 ustanawia nowy rekord długości trwania zaćmienia gwiazdy i najdłuższego okresu między zaćmieniami w jakimkolwiek układzie podwójnym. Odkrycia wyjątkowych właściwości układu dokonał zespół astronomów z Vanderbilt oraz Harvardu przy pomocy współpracowników z uniwersytetów Lehigh, Ohio State oraz Pennsylvania State, Lac Cumbres Observatory Global Telescope Network oraz AAVSO. Wyniki ich badań opisano w artykule przyjętym do publikacji w periodyku Astronomical Journal. "To zdecydowanie najdłużej trwające zaćmienie gwiazdy i najdłuższy okres orbitalny w zaćmieniowym układzie podwójnym" powiedział główny autor artykułu doktorant Joey Rodriguez. Poprzednim rekordzistą w tym względzie był układ epsilon Aurigae, olbrzymia gwiazda zaćmiewana przez swego towarzysza co 27 lat na 640-730 dni. "Układ epsilon Aurigae znajduje się dużo bliżej - około 2200 lat świetlnych od Ziemi - i jest dużo jaśniejszy, dzięki czemu astronomowie mogli go dokładnie zbadać," mówi Rodriguez. Obowiązująca teoria mówi, że epsilon Aurigae składa się z żółtego olbrzyma, wokół którego krąży normalna gwiazda nieco większa od Słońca ukryta w gęstym obłoku pyłowo-gazowym widzianym z Ziemi od strony krawędzi. "Jednym z największych problemów w astronomii jest fakt, że niektóre najważniejsze zjawiska zachodzą w astronomicznej skali czasowej, a astronomowie ograniczeni są jedynie do znacznie krótszej skali swojego życia," mówi współautor Keivan Stassun, profesor fizyki i astronomii w Vanderbilt. "Tutaj mamy rzadką okazję na zbadanie zjawiska, które trwa wiele dekad i otwiera nam okno do badań gwiazd znajdujących się w środowisku, gdzie istnieją warunki na powstawanie układów planetarnych jeszcze pod koniec życia układu gwiezdnego." Odkrycie było możliwe dzięki sieci AAVSO (American Association of Variable Star Observers) oraz dzięki programowi DASCH (Digital Access to a Sky Century @ Harvard). AAVSO to organizacja non-profit zrzeszająca zawodowych astronomów jak i amatorów astronomii, którzy łączą swoje wysiłki w celu zrozumienia gwiazd zmiennych. To właśnie ta organizacja dostarczyła kilkuset obserwacji ostatniego zaćmienia układu TYC 2505-672-1. Przegląd DASCH opiera się na tysiącach płyt fotograficznych wykonanych przez astronomów z Harvardu w latach 1890-1989 w ramach regularnego przeglądu nieba północnego. W ostatnich latach uniwersytet rozpoczął digitalizację płyt. W procesie digitalizacji układ TYC 2505-672-1 przyciągnął uwagę Sumin Tang z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. Rodriguez brał udział w konferencji, na której Tang zaprezentowała wyniki badań TYC 2505-672-1 i także zainteresował się tym układem. Rodriguez jest członkiem zespołu wykonujące przegląd nieba za pomocą niskokosztowego systemu Kilodegree Extremely Little Telescope (KELT) składającego się z pary teleskopów robotycznych, których przeznaczeniem jest poszukiwanie egzoplanet wokół jasnych gwiazd. KELT charakteryzuje się wyjątkowo szerokim polem widzenia (26 x 26 stopni), dlatego też Rodriguez pomyślał, że baza danych KELT może zawierać zdjęcia tego odległego układu podwójnego. Po wykładzie Rodriguez skontaktował się z Tang i tak rozpoczęła się ich współpraca badawcza. Po przeszukaniu bazy danych KELT, Rodriguez znalazł 9000 zdjęć układu wykonanych w ciągu ostatnich ośmiu lat, które można było połączyć z 1432 zdjęciami wykonanymi w ostatnim stuleciu na Harvardzie. Rodriguez skontaktował się także z AAVSO gdzie uzyskał jeszcze kilkaset dodatkowych obserwacji ostatniego zaćmienia tego układu, które niejako uzupełniły paletę danych. Z uwagi na zaangażowanie w inne projekty Tang zgodziła się, aby pracę nad danymi przejął Rodriguez. Wynikiem prac jest stwierdzenie, że układ przypomina epsilon Aurigae, aczkolwiek z istotnymi różnicami. Okazuje się, że układ składa się z pary czerwonych olbrzymów, z których jeden został odarty z materii, aż do stosunkowo małego jądra i otoczony jest olbrzymim dyskiem materii, który powoduje tak długie zaćmienia. "Jedynym sposobem na uzyskanie tak długo trwającego zaćmienia jest istnienie rozległego dysku nieprzezroczystej materii. Nic innego nie jest na tyle duże, aby zasłaniać gwiazdę na kilkanaście miesięcy," mówi Rodriguez. TYC-2505-672-1 to układ na tyle odległy, że ilość danych, którą astronomowie mogli uzyskać ze zdjęć, jest bardzo ograniczona. Niemniej jednak udało się oszacować temperaturę powierzchni gwiazdy towarzysza, która jest o 2000 stopni Celsjusza wyższa od temperatury powierzchni Słońca. Po uwzględnieniu obserwacji wskazujących, że średnica gwiazdy jest o połowę mniejsza od średnicy Słońca okazało się, że jest to czerwony olbrzym, z którego oderwana została zewnętrzna powłoka gwiazdy i właśnie materia tworząca ową powłokę może odpowiadać za nieprzezroczysty dysk. Niemniej jednak - w tym względzie pewności nie ma. Aby okres orbitalny wynosił 69 lat obie gwiazdy muszą być oddalone od siebie o 20 AU (jednostek astronomicznych) co odpowiada mniej więcej odległości między Słońcem a Uranem. "Jak na razie nawet najsilniejsze teleskopy nie mogą rozdzielić elementów tego układu," mówi Rodriguez. "Miejmy nadzieję, że będziemy w stanie tego dokonać już przy okazji następnego zaćmienia w 2080 roku." Źródło: Astronomical Journal

NASA przedstawia nowe, szersze okno na Wszechświat

admin — Thu, 18 Feb 2016 18:34:25 +0000

Po latach przygotowań NASA już oficjalnie rozpoczyna pracę nad kolejną misją astrofizyczną, której celem jest odkrycie tajemnic Wszechświata - Wide Field Infrared Survey Telescope (WFIRST). Dzięki polu widzenia 100 razy większemu od pola Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, WFIRST pomoże naukowcom odkryć tajemnice ciemnej energii i ciemnej materii oraz zbadać ewolucję Wszechświata. Oprócz tego teleskop wspomoże poszukiwania nowych planet pozasłonecznych, a w szczególności tych, które mogą być przyjazne dla życia. Rada Zarządzania Programem NASA, która ocenia programy i projekty agencji pod kątem zawartości, zarządzania ryzykiem i potencjalnych korzyści wczoraj podjęła decyzję o kontynuacji projektu WFIRST. "WFIRST może potencjalnie otworzyć nasze oczy na wszechświat w tak samo rewolucyjny sposób jak zrobił to Kosmiczny Teleskop Hubble'a," powiedział John Grunsfeld, astronauta i zastępca administratora Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. "Projekt ten w unikalny sposób łączy zdolność odkrywania i charakteryzowania planet pozasłonecznych z czułością i optyką zdolną do szerokiego i głębokiego spojrzenia na Wszechświat, które umożliwi odkrycie tajemnic ciemnej energii i ciemnej materii." WFIRST stanowi kolejne główne obserwatorium astrofizyczne, nad którym prace skupią się po wystrzeleniu w przestrzeń Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba w 2018 roku. Obserwatorium podejmie się przeglądu dużych obszarów nieba w bliskiej podczerwieni, próbując odpowiedzieć na fundamentalne pytania dotyczące struktury i ewolucji Wszechświata oraz starając się poszerzyć naszą wiedzę o planetach pozasłonecznych. Na pokładzie obserwatorium znajdzie się Wide Field Instrument (WFI) do przeglądów oraz Coronagraph Instrument (CI) zaprojektowany do blokowania blasku pojedynczych gwiazd w celu odkrycia słabego promieniowania planet krążących wokół nich. Poprzez zablokowanie blasku gwiazdy macierzystej Coronagraph Instrument umożliwi wykonanie szczegółowych pomiarów składu chemicznego atmosfer planetarnych. Porównanie tych danych z innymi egzoplanetami pozwoli naukowcom lepiej zrozumieć pochodzenie i fizykę tych atmosfer oraz umożliwi poszukiwanie chemicznych oznak środowiska przyjaznego dla życia. "WFIRST zaprojektowano do badania zagadnień określanych jako priorytetowe przez społeczność astronomiczną," powiedział Paul Hertz, dyrektor Działu Astrofizyki NASA w Waszyngtonie. "WFI pozwoli teleskopowi wykonać pojedyncze zdjęcia o głębi i jakości zdjęć z HST jednak obejmujące 100 razy większy obszar. Koronagraf pozwoli na zrewolucjonizowanie pola poszukiwań planet pozasłonecznych poprzez wykonywanie bezpośrednich zdjęć odległych gazowych światów i superziem." https://www.youtube.com/watch?v=LbJpVHMV1m4 Czułość i szerokie pole widzenia teleskopu pozwolą na wielkoskalowe poszukiwania egzoplanet poprzez monitorowanie jasności milionów gwiazd w zatłoczonym centralnym regionie naszej galaktyki. Taki przegląd nieba pozwoli na zaobserwowanie tysięcy nowych egzoplanet podobnych pod względem rozmiaru i odległości od gwiazd macierzystych do planet znajdujących się w Układzie Słonecznym, co pozwoli na uzupełnienie prac rozpoczętych przez Kosmiczny Teleskop Kepler oraz nadchodzący Transiting Exoplanet Survey Satellite. Stosując wiele różnych technik astronomowie wykorzystają WFIRST także do badań nad ciemną energią i ciemną materią i ich wpływem na budowę Wszechświata. Ciemna energia to tajemnicze, ujemne ciśnienie, które przyspiesza rozszerzanie wszechświata. Ciemna materia to niewidzialna materia, która odpowiada za większość materii we Wszechświecie. Mierząc odległości do tysięcy supernowych astronomowie mogą dokładnie zmierzyć o ile rozszerzanie Wszechświata przyspiesza w czasie. WFIRST umożliwi także precyzyjne pomiary kształtów, położenia i odległości do milionów galaktyk pozwalając na odtworzenie rozkładu i wzrostu struktur kosmicznych. Start misji WFIRST planowany jest na połowę lat dwudziestych. Obserwatorium rozpocznie obserwacje po dotarciu do punktu L2 znajdującego się 1.5 miliona kilometrów od Ziemi w kierunku przeciwnym do Słońca. Źródło: NASA

Hubble bezpośrednio mierzy rotację zachmurzonego super-Jowisza

admin — Fri, 19 Feb 2016 08:55:39 +0000

Astronomowie pracujący na danych z Kosmicznego Teleskopu Hubble;'a zmierzyli tempo obrotu ekstremalnej egzoplanety obserwując zmienną jasność jej atmosfery. To pierwszy pomiar obrotu masywnej egzoplanety przy wykorzystaniu techniki obrazowania bezpośredniego. "Uzyskane przez nas wyniki są bardzo ekscytujące," powiedział Daniel Apai z University of Arizona w Tucson, kierownik zespołu badawczego Hubble. "Udało się opracować unikalną technikę badania atmosfer egzoplanet oraz pomiaru tempa ich rotacji." Planeta zwana 2M1207b charakteryzuje się masą czterokrotnie większą od Jowisza przez co określana jest mianem "super-Jowisza". Owa planeta krąży wokół nieudanej gwiazdy, tzw. brązowego karła w odległości ok. prawie 8 miliardów kilometrów. Dla porównania Jowisz oddalony jest od Słońca o około 770 milionów kilometrów. Brązowy karzeł znany jest jako 2M1207. Cały układ znajduje się 170 lat świetlnych od Ziemi. Stabilność obrazu, wysoka rozdzielczość i zdolność obrazowania przy wysokim kontraście w HST umożliwiły astronomom precyzyjne zmierzenie zmian jasności planety wraz z jej obrotem. Naukowcy przypisują zmiany jasności złożonemu systemowi chmur w atmosferze planety. Nowe pomiary wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a nie tylko potwierdzają obecność tych chmur ale także potwierdzają, że warstwy chmur są niejednorodne i bezbarwne. Astronomowie po raz pierwszy zaobserwowali tą masywną egzoplanetę 10 lat temu za pomocą HST. Obserwacje pozwoliły na stwierdzenie, że jej atmosfera jest wystarczająco gorąca, aby chmury "deszczowe" w jej atmosferze składały się z krzemianów: odparowanej skały, która ochładza się prowadząc do powstania niewielkich ziaren o rozmiarach podobnych do ziaren w dymie tytoniowym. Głębiej w atmosferze formują się krople żelaza, które opadają niczym deszcz po pewnym czasie wyparowując w niższych warstwach atmosfery. "Tak więc w wyższych warstwach atmosfery padają krople szkła, a w niższych pada żelazo," mówi Yifan Zhou z University of Arizona, główny autor artykułu naukowego. "Temperatury atmosfery wahają się między 1200 a 1500 stopni Celsjusza." Super-Jowisz jest na tyle gorący, że najjaśniej świeci w podczerwieni. Astronomowie wykorzystali kamerę Wide Field Camera 3 do zbadania egzoplanety w zakresie promieniowania podczerwonego co pozwoliło na zbadanie warstw chmur oraz zmierzenie tempa rotacji planety. Sama planeta jest tak gorąca ponieważ jej wiek to zaledwie 10 milionów lat i wciąż ulega ona kontrakcji i ochładzaniu. Dla porównania Jowisz w naszym Układzie Słonecznym ma już 4.5 miliarda lat. Niemniej jednak planeta nie będzie w stanie utrzymać tak wysokich temperatur. W ciągu następnych kilku miliardów lat ochłodzi się i jej jasność dramatycznie spadnie. Wraz ze spadkiem temperatury chmury składające się z krzemianów i żelaza będą formowały się co raz niżej w atmosferze, aż w końcu przestaną być widoczne. Zhou wraz z zespołem ustalił także, że super-Jowisz wykonuje jeden pełen obrót wokół własnej osi w ciągu 10 godzin, obracając się w tym samym tempie co Jowisz. Ów super-Jowisz jest zaledwie 5 do 7 razy mniej masywny od brązowego karła, wokół którego krąży. Dla porównania nasze Słońce jest około 1000 razy masywniejsze od Jowisza. "To ważna wskazówka, że układ 2M1207 powstał zupełnie inaczej niż nasz własny układ planetarny." tłumaczy Zhou. Planety krążące wokół naszego Słońca powstał w okołogwiezdnym dysku wskutek akrecji. Jednak super-Jowisz i jego towarzysz mogły powstać wskutek kolapsu grawitacyjnego pary osobnych dysków. "Nasze badania pokazują, że Hubble oraz jego następca - Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, będą w stanie tworzyć mapy chmur egzoplanet w oparciu o ilość odbijanego przez nie światła," mówi Apai. W rzeczy samej, ten super-Jowisz stanowi idealny cel dla teleskopu takiego jak JWST, który zostanie wysłany w przestrzeń kosmiczną w 2018 roku. Webb pomoże astronomom lepiej określić skład atmosfery egzoplanety oraz uzyskać szczegółowe mapy w oparciu o zmiany jasności przy wykorzystaniu nowej techniki zaprezentowanej w obserwacjach przeprowadzonych za pomocą Hubble'a. Wyniki badań zostały opublikowane 11 lutego 2016 roku w periodyku The Astrophysical Journal. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/abs/1512.02706

Źródło: ApJ / NASA Goddard Space Flight Center

Księżycowy Hulk - Charon: Czyżby dawny ocean?

admin — Fri, 19 Feb 2016 11:00:19 +0000

Największy księżyc Plutona mógł urosnąć na tyle, że... pękła na nim skóra. Zdjęcia Charona przesłane na Ziemię przez sondę New Horizons wskazują, że ten największy księżyc Plutona mógł mieć w przeszłości podpowierzchniowy ocean, który już dawno temu zamarzł i powiększył swoją objętość powodując rozciąganie i pękanie skorupy na masywną skalę. Bok największego księżyca Plutona widziany przez przelatującą w jego pobliżu sondę New Horizons 14 lipca 2015 roku charakteryzuje się systemem uskoków tektonicznych w postaci rowów, skarp i dolin - pośród których niektóre osiągają głębokość nawet 6.5 km. Krajobraz tektoniczny Charona wskazuje, że w jakiś sposób księżyc uległ rozciąganiu w przeszłości i niczym Bruce Banner rozdzierający swoją podkoszulkę w Niesamowitym Hulku - sprawił, że jego zewnętrzna powłoka popękała. Zewnętrzna warstwa Charona składa się głównie z lodu wodnego. Ta warstwa miała stosunkowo wysoką temperaturę w młodości Charona - ciepła dostarczał rozpad pierwiastków radioaktywnych oraz wewnętrzne ciepło formowania tego księżyca. Naukowcy uważają, że Charon mógł być na tyle ciepły, że głęboko pod powierzchnią woda mogła być w stanie ciekłym. Jednak wraz z ochładzaniem Charona, taki wewnętrzny ocean zamarzłby jednocześnie powiększając swoją objętość (tak jak to ma miejsce gdy zamarza woda w butelce), podnosząc tym samym zewnętrzne warstwy księżyca i powodując powstanie masywnych pęknięć widocznych dzisiaj. Górny fragment powyższego zdjęcia przedstawia fragment obszaru nazwanego nieformalnie Serenity Chasma, który stanowi element rozległego, równikowego pasu pęknięć na powierzchni Charona. W rzeczywistości ten system pęknięć jest jednym z najdłuższych w całym Układzie Słonecznym (rozciąga się na ponad 1800 kilometrów i miejscami jego głębokość osiąga 7.5 km). Dla porównania Wielki Kanion ma 446 km długości i zaledwie 1.6 km głębokości. Dolny fragment zdjęcia przedstawia pokolorowaną topografię tego samego obszaru. Kształty widoczne na tym obszarze wskazują, że warstwa lodu wodnego Charona mogła być przynajmniej częściowo ciekła we wczesnej historii księżyca, i od tego czasu ponownie zamarzła. Zdjęcie zostało wykonane za pomocą instrumentu LORRI (Long-Range Reconnaissance Imager) zainstalowanego na pokładzie sondy New Horizons. Północ jest na górze, źródło światła znajduje się w górnym, lewym rogu zdjęcia. Skala zdjęcia wynosi 394 metry na piksel. Zdjęcie przedstawia obszar o wymiarach 386 km na 175 km i zostało wykonane z odległości 78700 kilometrów od Charona, około 100 minut przed największym zbliżeniem sondy do Charona w dniu 14 lipca 2015 roku. Źródło: NASA

Diament ukryty w obłoku pyłu

admin — Fri, 19 Feb 2016 17:46:49 +0000

Tematem powyższego zdjęcia wykonanego za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a jest młoda, dopiero tworząca się gwiazda o oznaczeniu HBC1 zanurzona w otoczce pyłowej. Gwiazda wciąż znajduje się w fazie dojrzewania przed wejściem na tzw. główny ciąg, który jest swoistym wskaźnikiem "dojrzałości" w życiu gwiazdy. Jak widać powyżej, HBC 1 podświetla włóknistą mgławicę refleksyjną znaną pod oznaczeniem IRAS 00044+6521. Powstałe z obłoków pyłu międzygwiezdnego mgławice refleksyjne nie świecą własnym światłem w zakresie widzialnym. Zamiast tego niczym mgła otaczająca latarnię - świeci pył tworzący mgławicę odbijając promieniowanie, którego źródłem jest gwiazda zanurzona w mgławicy. Pobliskie gwiazdy nie mogą zjonizować pyłu w mgławicy tak jak mogą to zrobić z gazem w jaśniejszych mgławicach emisyjnych, ale ich promieniowanie oświetla mgławicę, która odbijając promieniowanie staje się mgławicą refleksyjną. Źródło: NASA

PALE RED DOT: Chłodne gwiazdy z magnetyczną osobowością

admin — Fri, 19 Feb 2016 21:22:14 +0000

Autor: Élodie Hébrard (York University) oraz Rakesh Yadav (Harvard-Smithonian CfA).

Na Słońcu aktywna jest niewidzialna siła związana z jego polem magnetycznym. Z pewnością wiecie, że pola magnetyczne mogą być wytwarzane przez przepływ prądu elektrycznego. Plazma słoneczna to właśnie taki silnie naładowany płyn. Z uwagi na wspólne działanie wielkoskalowych ruchów spowodowanych rotacją Słońca oraz chaotycznie wrzącej plazmy, na Słońcu jest wystarczająco dużo prądów elektrycznych, aby utrzymać jego pole magnetyczne. Proces tworzenia pola przez ruch płynu znany jest jako mechanizm dynama.

Pola magnetyczne odpowiedzialne są za powstawanie bardzo gwałtownych zjawisk na powierzchni Słońca znanych jako rozbłyski rentgenowskie. Energia przechowywana w polu magnetycznym w formie napięcia uwalniana jest pod postacią energetycznego promieniowania elektromagnetycznego (promieniowanie ultrafioletowe i rentgenowskie). Owe rozbłyski mogą także przyspieszyć ruch plazmy w otoczeniu, która wyrzucana jest z dużą prędkością z powierzchni Słońca. Tego typu zjawiska znane są jako Koronalne Wyrzuty Masy (CME). Energetyczne promieniowanie oraz CME tworzą niebezpieczną mieszankę, bowiem stopniowo mogą powodować erozję atmosfery (kluczowej do rozwoju życia) pobliskich planet. Więcej o rozbłyskach rentgenowskich możesz dowiedzieć się z poniższego krótkiego filmu.

https://www.youtube.com/embed/oOXVZo7KikE Ale wyjdźmy z Układu Słonecznego i porozmawiajmy o Pale Red Dot. Gwiazdy znacznie chłodniejsze od Słońca zazwyczaj nazywane są "czerwonymi karłami" lub "gwiazdami o niskiej masie". Proxima Centauri to właśnie taka gwiazda. Jednak nie dajcie się jej zwieść! Astronomowie przyglądają się gwiazdom tego typu od dziesięcioleci -- okazuje się, że są to bardzo aktywne gwiazdy. W rzeczywistości, rejestruje się na nich dużo więcej rozbłysków rentgenowskich oraz CME niż na Słońcu. Z uwagi na sporą liczbę gwałtownych zdarzeń na powierzchni tych gwiazd, planety krążące wokół nich muszą zmierzyć się z dużo mniej przyjaznym otoczeniem niż planety naszego układu planetarnego. Tak wysoka aktywność spowodowana jest obecnością pola magnetycznego dużo silniejszego niż pole związane ze Słońcem. Co więcej, wysoka aktywność sprawia, że trudniej jest szukać planet podobnych do Ziemi wokół takich gwiazd. Hej, zaraz, ale skąd właściwie wiemy, że te gwiazdy mają tak silne pola magnetyczne? Najlepszą metodą pomiaru pola magnetycznego gwiazdy jest wykorzystanie delikatnego wpływu, które pole wywiera na promieniowanie emitowane przez gwiazdę. W rzeczywistości, jeżeli gwiazda ma silne pole magnetyczne, to ma ono wpływ na widmo gwiazdy: różne linie widmowe dzielą się na kilka składników, a każdy składnik ma własną polaryzację (oznacza to, że pole magnetyczne zmienia właściwości wibracyjne światła). Ten efekt dzielenia linii widmowych nazywa się efektem Zeemana. Pomiar polaryzacji linii widmowych pozwala na wiarygodny pomiar pola magnetycznego, tak jak na filmie poniżej. https://www.youtube.com/watch?v=SRTP-Obia0w To teraz już wiemy jak zmierzyć pole magnetyczne gwiazdy. Następnym naturalnym krokiem jest próba odtworzenia mapy pola magnetycznego gwiazdy w celu określenia jak wygląda: pole dipolowe? pole toroidalne?… W tym celu wykorzystujemy obrót gwiazdy wokół własnej osi! A dokładniej mówiąc, badając polaryzację kołową linii widmowych w różnych momentach czasu otrzymujemy pełny dwuwymiarowy obraz pola magnetycznego na powierzchni gwiazdy. W tym celu astronomowie wykorzystują metodę znaną obrazowaniem Zeemana-Dopplera (ZDI - Zeeman-Doppler Imaging) -- opierającą się na technikach opracowanych pierwotnie do obrazowania medycznego! Poniższe animacje podsumowują zasadę działania ZDI. Ciemne plamy na powierzchni gwiazdy (podobne do znanych nam plam słonecznych) to widoczne skutki aktywności pola magnetycznego gwiazdy. Jak napisano w artykule Xaviera Dumusque, owe plamy indukują zaburzenia profili linii widmowych (z powodu efektu Dopplera), które z kolei powodują przesunięcie w prędkości radialnej (RV). Co więcej, wraz z obrotem gwiazdy, gdy plamy przechodzą przez widoczny dla nas dysk, to zaburzenie także podróżuje w profilu linii (patrz zdjęcie poniżej). Dlatego też zbieranie danych w różnych fazach obrotu gwiazdy pozwala zbadać jak jasne elementy rozłożone są na powierzchni gwiazdy - dokładnie tak jak w przypadku pola magnetycznego. W takiej sytuacji metodę tą określa się po prostu obrazowaniem dopplerowskim. Instrumenty opracowane do jednoczesnego rejestrowania widma i polaryzacji nazywane są spektropolarymetrami. Najczęściej wykorzystywane instrumenty tego typu to ESPaDOnS na szczycie Mauna Kea na Hawajach, NARVAL na szczycie Pic-du-Midi we Francji oraz HARPS-pol w obserwatorium La Silla w Chile. Co możemy zrobić z takimi pomiarami? Po pierwsze, z uwagi na to, że plamy gwiezdne często zakłócają detekcję planet z pomiarów prędkości radialnych, możemy wykorzystać mapy rozkładu plam w celu oszacowania RV. Choć to nowa metoda, ma ona możliwość odfiltrowywania sygnału gwiazdy, a tym samym przywracania zdolności do wnioskowania o obecności potencjalnych planet wokół zaplamionej gwiazdy. Po drugie, jeżeli naszym ostatecznym celem jest odkrycie planet typu ziemskiego w ekostrefach wokół chłodnych gwiazd - charakteryzowanie otoczenia planet jest dla nas kluczowe. W rzeczy samej niższa temperatura chłodnych gwiazd przesuwa ekostrefy bliżej powierzchni gwiazdy niż w przypadku gwiazd podobnych do Słońca. Planety typu ziemskiego krążące wokół takich gwiazd mogą być narażone na silniejsze ciśnienie promieniowania gwiazdy, na erozję atmosfery planety przez wiatr gwiezdny oraz CME. Dlatego też istotne jest oszacowanie wpływu pola magnetycznego gwiazdy na otoczenie takich planet. Z rekonstrukcji wielkoskalowej topologii pola magnetycznego za pomocą ZDI można ekstrapolować pole na zewnątrz (obraz V374 Peg poniżej) co pozwoli na dokładniejszą charakteryzację odkrywanych planet i lepsze oszacowanie przyjazności takich planet do utrzymywania życia. W końcu, obserwowane wielkoskalowe właściwości magnetyczne mogą być wykorzystane do lepszego zrozumienia wnętrz gwiazd i procesów prowadzących do powstawania pól magnetycznych. Jak dotąd omówiliśmy co wiemy o czerwonych karłach z obserwacji. Spójrzmy zatem na najnowsze modele teoretyczne, które próbują wytłumaczyć dlaczego te gwiazdy mają tak silne pola magnetyczne. Poniżej omówimy najnowsze symulacje superkomputerowe, w których próbowano odtworzyć procesy zachodzące we wnętrzu czerwonych karłów. W symulacjach komputerowych zakłada się, że gwiazda jest idealną sferą gorącej plazmy obracającą się wokół własnej osi. Aby stworzyć model przepływu plazmy, zakładamy, że jest on zgodny z równaniem Naviera-Stokesa -- które praktycznie mówi nam, że zmiana momentu pędu niewielkiego pakietu płynu jest proporcjonalna do sumy różnych sił działających na niego. Zachowanie pola magnetycznego zgodne jest z równaniami Maxwella (w ramach tzw. przybliżenia MHD). Oprócz tego ważne są także równania opisujące zachowanie energii i stan termodynamiczny płynu (temperatura, ciśnienie, itd). Równania te rozwiązywane są za pomocą wyrafinowanych algorytmów numerycznych (które zawierają dziesiątki tysięcy linii kodu) przy użyciu największych superkomputerów na świecie. Jeżeli w ramach modelu odtworzymy warunki, które są podobne do tych obecnych we wnętrzach czerwonych karłów, symulacja przedstawia nam wiele właściwości do tych, które rzeczywiście obserwujemy. Pole magnetyczne powstałe w ramach symulacji przedstawiono poniżej. Linie pola wychodzą z widocznego północnego bieguna "gwiazdy". Spowodowane jest to dużym obszarem pola magnetycznego z jedną polaryzacją (przedstawionego w odcieniach żółci). Podobne zachowanie widać w pobliżu niewidocznego z tej perspektywy bieguna połodniowego. Wraz z rozległymi obszarami o podobnej polaryzacji widoczne są mniejsze regiony zawierające obie polaryzacje pola magnetycznego (bliskie sobie obszary żółci i błękitu), rozproszone niemal po całej powierzchni gwiazdy. Te "dwubiegunowe" obszary niezbędne są do wytworzenia poskręcanych i powyciąganych linii pola, które prowadzą do powstawania rozbłysków rentgenowskich oraz CME. W rzeczywistości dwubiegunowe obszary "aktywne" tej gwiazdy są dużo liczniejsze niż te obserwowane na Słońcu. Jak widać model przewiduje, że czerwone karły powinny charakteryzować się dużo większą liczbą rozbłysków rentgenowskich. Siła pola magnetycznego na tym zdjęciu to zazwyczaj kilka kiloGaussów, co najmniej dziesięć razy więcej niż w przypadku typowego pola magnetycznego Słońca. Podsumowując, ta "gwiazda w komputerze" jest w stanie sama wytwarzać bardzo silne pole magnetyczne i zakłada, że tego typu gwiazdy powinny być dużo bardziej aktywne niż Słońce. Uczyniliśmy pewien postęp w tym względzie, że owa symulowana gwiazda mieści się w granicach, które ustaliliśmy obserwacyjnie. Kolejnym krokiem jest wykorzystanie prognoz z symulacji i przetestowanie ich w dokładniejszych obserwacjach. Projekt Pale Red Dot to właśnie ten krok. O autorach Élodie Hébrard uzyskała stopień doktora w astrofizyce w 2015 roku w Institut de Recherches en Astrophysique et Planétologie na Uniwersytecie w Tuluzie (Francja). W swojej pracy bada wykorzystanie techniki obrazowania Zeemana-Dopplera (ZDI) do charakteryzowania aktywności i pola magnetycznego gwiazd, tworząc nowe podejścia do filtrowania sygnałów prędkości radialnej spowodowanych aktywnością gwiazdy, które mogą być brane za sygnały potwierdzające obecność planet. Élodie aktualnie jest pracownikiem naukowym w Departamencie Fizyki i Astronomii na University of York (Kanada). Rakesh Yadav jest astrofizykiem teoretycznym wykorzystującym superkomputery do zrozumienia w jaki sposób planety i gwiazdy wytwarzają swoje pola magnetyczne. W 2011 ukończył studia na kierunku Fizyka w Indian Institute of Technology w Kanpur, w Indiach. Przeniósł się do Niemiec w 2012 roku, aby rozpocząć studia doktoranckie z astrofizyki obliczeniowej w Max Planck Institut für Sonnensystemforschung oraz na Uniwersytecie w Getyndze. Po otrzymaniu stopnia doktora w 2015 roku rozpoczął pracę naukową w Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. Źródło: Pale Red Dot

PALE RED DOT: 'Sygnał!'

admin — Sat, 20 Feb 2016 11:55:19 +0000

Kampania wciąż trwa! Według stanu na 9 lutego 2016 roku straciliśmy zaledwie dwie noce obserwacyjne na instrumencie HARPS z powodu pogody, a to oznacza, że udało się już zebrać 15 dobrej jakości widm, które czekają teraz na analizę. Na froncie fotometrycznym teleskopy LCOGT zbierają bardzo dobre dane (fotometria w filtrach UBV ), a teleskop ASH2 zebrał już dane fotometryczne z 19 nocy obserwacyjnych (w zakresie widzialnym i czerwieni). Stacja BOOTES aktualnie stara uporać się problemami technicznymi, które miejmy nadzieje wkrótce zostaną rozwiązane. Na szczęście teleskop ASH2 (ostatni, który dołączył do programu i jednocześnie najlepszy fotometr dotychczas!) gwarantuje stopień redundancji, który uratował sprawę! W nadchodzących postach postaramy się przedstawić wszystkie powyższe obserwatoria. [caption id="attachment_8057" align="aligncenter" width="1000"] Aktualizacja statusu obserwacji. Niedawno udało się zebrać już 25% danych z instrumentu HARPS, a swoje obserwacje w tym samym czasie prowadziły dwa dodatkowe obserwatoria fotometryczne. Spodziewamy się więcej przerw w obserwacjach spowodowanych niekorzystnymi warunkami pogodowymi, ale cel naszej kampanii zostanie osiągnięty jeżeli uda się wykonać 80% planowanych obserwacji.[/caption] Teraz gdy już mieliśmy okazję przeczytać o metodzie Dopplerowskiej oraz o tym jak aktywność gwiazdy może pozorować obecność planety, porozmawiajmy o tym co właściwie staramy się osiągnąć. Analiza wcześniejszych kampanii wskazuje, że możliwe było zaobserwowanie gładkiego sygnału poprzez monitorowanie gwiazdy ze stosunkowo wysoką częstotliwością; jednak musimy być czujni ponieważ aktywność gwiazdy może także generować taką zmienność. Jak już opisywaliśmy w artykule Paula Glistera wokół Proximy już poszukiwano małych planet. Najdokładniejsze badania wykonane zostały w ramach przeglądu UVES/ESO, w ramach którego poszukiwano planet skalistych wokół karłów typu M w latach 2000-2009; poszukiwaniach za pomocą HARPS prowadzonych przez zespół genewski; oraz ostatnio uzyskane dane za pomocą HARPS przez nasz własny zespół w ramach programu obserwacji z wysoką częstotliwością zwanego Cool Tiny Beats(2013-2014). Poniżej trochę danych technicznych dla osób zainteresowanych... Dane dopplerowskie z przeglądu VLT/UVES oraz potencjalny sygnał w nich ukryty Pomiary dopplerowskie z przeglądu UVES zostały opublikowane przez Kuester & Endl 2008. W poprzednich postach dowiedzieliśmy się, że jeżeli wokół gwiazdy krąży planeta z czasem powinniśmy zaobserwować oscylacje. Pomiary jednak tak nie wyglądały (rysunek 2). Mimo to prędkości zarejestrowane przez UVES nie wydawały się całkowicie chaotyczne. [caption id="attachment_8058" align="aligncenter" width="600"] Rysunek 1. Przykład pomiarów (czerwony) nałożonych na oczekiwany sygnał dopplerowski spowodowany egzoplanetą krążącą wokół gwiazdy. Zmiany prędkości gwiazdy podobnej do Słońca 51 Peg wykorzystywane przez M. Mayor oraz D. Queloz zostały użyte do odkrycia obecności gazowego olbrzyma o krótkim okresie orbitalnym.[/caption] [caption id="attachment_8059" align="aligncenter" width="636"] Rysunek 2. Pomiary dopplerowskie Proximy z UVES. Nie widać wyraźnej sinusoidy - to wyklucza możliwość istnienia gazowego olbrzyma na odległej orbicie wokół gwiazdy.[/caption] Gwiazdy widoczne są na niebie tylko przez kilka miesięcy w roku, dlatego też może to być możliwy sygnał planety o okresie zbliżonym do okresu orbitalnego Ziemi, który próbkujemy w mniej więcej losowych momentach orbity. Kuester & Endl 2008 mieli powody przypuszczać, że ta zmienność faktycznie była spowodowana aktywnością lub nawet jakimś nieznanym zachowaniem instrumentu. Po usunięciu tego potencjalnego sygnału przez dopasowanie sinusoidy, pozostało bardzo niewiele poza losowym szumem na poziomie 2-3 m/s. Sygnał dopplerowski planety jest silniejszy jeżeli planeta znajduje się bliżej gwiazdy (tak jak w Układzie Słonecznym gdzie Merkuremu potrzeba mniej niż 3 miesiące na pełne okrążenie Słońca, wszak planety na ciasnych orbitach poruszają się szybciej). Zatem mimo, że nie udało się wyodrębnić żadnego wyraźnego sygnału z pomiarów, dane mówiły naukowcom, że wokół gwiazdy nie krążą żadne duże planety na orbitach krótszych niż kilkaset dni. [caption id="attachment_8060" align="aligncenter" width="537"] Rysunek 3. Ograniczenia minimalnej masy planet krążących wokół Proximy. Ekostrefa oznaczona została na zielono w zakresie 4-15 dni, jednak nowe modele wskazują, że rozciąga się ona do okresu nawet 27 dni. Planety o rozmiarach do 3 mas Ziemi (ograniczenie dolne) zostały wykluczone. Endl, M.; Kürster, M. 2008 A&A[/caption] Minimalne masy planet wykluczone z danych UVES zostały przedstawione na rysunku 3. Musimy jednak tutaj podkreślić, że mówimy o 'minimalnej masie' planety ponieważ metoda dopplerowska pozwala na zmierzenie ruchu tylko na naszej linii widzenia. Nawet w takim przypadku metody statystyczne wskazują, że bardzo mało prawdopodobne jest odkrycie jakiejkolwiek planety o masie mniejszej niż ~5 mas Ziemi w ekostrefie. Po określeniu tego górnego ograniczenia program UVES zakończył obserwacje Proximy i kilku innych karłów typu Me pod koniec 2008 roku. Obserwacje HARPS/zespołu genewskiego Proximy przed 2012 rokiem W tych samych latach Proxima była obserwowana ok. 25 razy za pomocą instrumentu HARPS. Mimo, że gwiazda wykazywała zmienność na poziomie 2-3 m/s wskazywała także na aktywność okazjonalnych rozbłysków czy też nadmiar promieniowania emitowany przez chromosferę gwiazdy. W każdym przypadku pomiary zgadzały się z tymi obserwowanymi w ramach przeglądu UVES w tym sensie, że nie obserwowano wyraźnego sygnału powyżej ~2 m/s. W 2013 roku gwiazda była ponownie obserwowana w ramach rozszerzonego przeglądu karłów typu M za pomocą instrumentu HARPS prowadzonego przez byłego genewskiego astronoma X. Bonfils aktualnie pracującego w Grenoble. Jednak jak dotąd nie ukazały się żadne informacje o zaobserwowaniu wyraźnej zmienności okresu. Tak więc te kampanie nie przyniosły żadnych przekonujących dowodów na sygnał. [caption id="attachment_8061" align="aligncenter" width="567"] Pomiary prędkości dopplerowskich wykonane przez X.Bonfils i jego zespół wykonane w latach 2002-2009 za pomocą HARPS. Źródło: Bonfils et al. 2013 A&A, dostępne na arXiv.[/caption] Obserwacje 'HARPS - Cool Tiny Beats' (2013-2014) W 2013 roku ten sam zespół co odpowiada za kampanię Pale Red Dot rozpoczął program pomiarów prędkości radialnych z wysoką częstotliwością (skupiający się na małej próbce bardzo bliskich nam karłów typu M) w poszukiwaniu krótkookresowych planet, pulsacji i w celu zrozumienia aktywności gwiezdnej powodującej powstawanie wykrywalnych sygnałów dopplerowskich. Proxima była naturalnym celem przeglądu, który został zrealizowany w dwóch turach po 12 nocy (maj 2013-styczeń 2014). W przeciwieństwie do pozostałych gwiazd w próbce, pomiary prędkości radialnych Proximy nieznacznie się różniły między oboma turami. Niestety, z uwagi na długość obu tur, nie można było zweryfikować okresu zmian. Co gorsza, okazało się, że długoterminowa zmienność dopplerowska odkryta w przeglądzie UVES była wciąż obecna choć raczej nieprzewidywalna - połączenie danych zebranych kilka lat wcześniej nie pomogło w potwierdzeniu sygnału. Wtedy właśnie powstała idea projektu Pale Red Dot... [caption id="attachment_8062" align="aligncenter" width="902"] Górny panel przedstawia pomiary dopplerowskie Proximy zebrane w ciągu 12 kolejnych nocy w maju 2013 roku, które wskazują na gładką zmienność w skali 10-20 dni. Dolny panel to tzw. periodogram, który jest matematycznym narzędziem przeznaczonym do identyfikacji potencjalnej okresowości danych. Z uwagi na fakt ograniczenia tury do 12 dni, nie możemy ograniczyć potencjalnego okresu na podstawie tych danych. Kampania Pale Red Dot ma na celu sprawdzenie w toku obserwacji trwających ~60 nocy czy jest to ściśle okresowy sygnał. Jeżeli tak to w toku obserwacji powinniśmy być w stanie zaobserwować kilka pełnych cykli i jednocześnie porównać taką zmienność z danymi fotometrycznymi. Źródło: G.Anglada-Escude.[/caption] Tak więc choć jesteśmy przekonani, że w pomiarach dopplerowskich Proximy jest sygnał, wcześniejsze dane nie pozwalają na potwierdzenie jego obecności i wyjaśnienie jego pochodzenia. Długoterminowa zmienność Proximy zniweczyła nasze próby połączenia danych z poprzednich obserwacji - dlatego też potrzebowaliśmy kampanii dedykowanej. Podsumowując Połączenie danych z UVES oraz HARPS zebranych z różną częstotliwością wskazuje, że gwiazda wykazuje delikatny sygnał dopplerowski. Z uwagi na to, że w ramach przeglądu UVES górne ograniczenie masy ustalono na 2-3 masy Ziemi i jeżeli sygnał nie jest wywoływany aktywnością gwiazdy to musi odpowiadać planecie mniejszej niż to ograniczenie (między 1-2 masami Ziemi). Sygnał może równie dobrze być wywoływany aktywnością gwiazdy kwazi-periodyczną (w odróżnieniu od orbitalnego ruchu potencjalnej planety, który charakteryzowałby się dokładną okresowością). Właśnie tego chcielibyśmy się dowiedzieć! Po więcej informacji zapraszamy do kontaktu z którymkolwiek z członków zespołu Pale Red Dot! To jaki dokładnie jest plan? Śledzimy Proxima Centauri przez około dwa miesiące. Jeżeli faktycznie wokół niej krąży planeta, powinniśmy zaobserwować 3-5-krotny wzrost lub spadek prędkości gwiazdy w zależności od okresu orbitalnego planety. Jednocześnie monitorujemy Proximę za pomocą teleskopów LCOGT.net, teleskopu ASH2 Atacama oraz sieci BOOTES. Regularne próbkowanie obserwacji wraz z kwazi-jednoczesną fotometrią powinny pozwolić nam na stworzenie dokładniejszego modelu zmienności i, mamy nadzieję, potwierdzenie czy sygnał spowodowany jest obecnością planety czy też nie. Jeżeli nie... zaczniemy poszukiwanie#palereddots krążących wokół innych pobliskich gwiazd... Źródło: Pale Red Dot

Rośnie poparcie dla powrotu do Urana i Neptuna

admin — Sat, 20 Feb 2016 16:49:38 +0000

Na chłodnych peryferiach Układu Słonecznego można spotkać dwóch enigmatycznych podróżników, którzy powolnie krążą wokół Słońca. Każde pełne okrążenie Słońca zajmuje im średnio 100 razy więcej niż Ziemi (Uran: 84 lata, Neptun: 164 lata), pory roku na ich powierzchniach trwają po kilkadziesiąt lat. Przy tak dużych odległościach od Ziemi planety tego typu powoli odkrywają swoje tajemnice. Podczas gdy inne planety Układu Słonecznego odwiedzane były wielokrotnie przez sondy i lądowniki, Neptun i Uran za wyjątkiem, krótkiego spotkania w latach osiemdziesiątych, pozostają w dużej mierze niezbadane. Trzydzieści lat temu, sonda Voyager 2 przeleciała w pobliżu Urana, a cztery lata później w pobliżu Neptuna. Te krótkie przelotu pozwoliły naukowcom na szybki rzut oka w kierunku obu planet, które w teleskopie wydawały się tylko niebieskimi kropkami. W kolejnych latach większe i lepsze instrumenty powoli zbierały troszeczkę więcej informacji, odkrywając niektóre tajemnice obu planet. Jednak z odległości kilku miliardów kilometrów dużo więcej nie da się już zobaczyć. Dlatego też naukowcy zarówno w USA jak i w Europie uważają, że już najwyższa pora aby wrócić do Urana i Neptuna - lodowych olbrzymów Układu Słonecznego. W przeciwieństwie do sond takich jak New Horizons, która przemknęła w pobliżu Plutona w 2015 roku, nowa misja do jednego z dwóch niebieskich olbrzymów miała by więcej czasu na badanie swojej planety docelowej. W sierpniu ubiegłego roku Jim Green dał inżynierom z JPL w Pasadenie cały rok na zbadanie w jaki sposób można umieścić satelitę na orbicie wokół Urana lub Neptuna. Według Greena, który jest dyrektorem Oddziału Nauk Planetarnych NASA w Waszyngtonie, obie planety stanowią nowe i ważne pole badań dla NASA. "Tak naprawdę bardzo mało o nich wiemy." Nowe konstrukcje rakiet i najnowsze odkrycia egzoplanet wskazują, że teraz jest właśnie dobry czas na badanie lodowych olbrzymów. Lodowe olbrzymy nie są w rzeczywistości zamarzniętymi kulami; de facto są w dużej mierze gazowe. Jednak tak Uran jak i Neptun w dużej mierze składają się z wody, amoniaku i metanu - substancji określanych przez astronomów jako lód niezależnie od tego czy są zamrożone czy nie. W odróżnieniu od nich Jowisz i Saturn składają się głównie z wodoru i helu, które pozostają gazami praktycznie w każdej temperaturze. Wewnętrzne planety natomiast to po prostu niewielkie skalne kulki. [caption id="attachment_8070" align="aligncenter" width="730"] Gdy Voyager 2 przeleciał w pobliżu Urana i rozpoczął podróż do Neptuna, odwrócił się i wykonał to zdjęcie Urana - 25.01.1986. Niebiesko-zielona barwa jest efektem promieniowania odbitego i przefiltrowanego przez metan znajdujący się w atmosferze.[/caption] [caption id="attachment_8071" align="aligncenter" width="730"] Burze i pasma widoczne w atmosferze Urana na powyższym zdjęciu wykonanym w podczerwieni przez Keck Observatory na Hawajach w 2014 roku.[/caption] [caption id="attachment_8072" align="aligncenter" width="730"] Chmury krążące wokół Wielkiej Ciemnej Plamy na Neptunie. Plama to burza wielkością przypominająca Ziemię zarejestrowania 23 sierpnia 1986 roku przez sondę Voyager 2 zniknęła zanim Kosmiczny Teleskop Hubble'a spojrzał w kierunku planety w 1994 roku.[/caption] Przez trzydzieści lat od czasów misji Voyager astronomowie znacznie poszerzyli swoją wiedzę. Teraz naukowcy wiedzą, że gdy gazowe olbrzymy walczyły o władzę ponad 4 miliardy lat temu Uran i Neptun pomogły utworzyć Pas Kuipera - pierścień lodowego gruzu będący źródłem wielu komet. Gdy sonda Voyager 2 przeleciała w pobliżu Neptuna w 1989 roku astronomowie znali tylko te planety, które krążą wokół Słońca. Od tego czasu naukowcy skatalogowali około 2000 planet krążących wokół innych gwiazd, a kosmiczny teleskop Kepler dostarczył dowodów na to, że najpowszechniejszymi planetami są planety rozmiaru Urana i Neptuna. Lodowe giganty właśnie tego typu mogą być najpowszechniej występującym typem planet w galaktyce. "Ledwo rozumiemy te dwie planety na naszym własnym podwórku, a znajdujemy ich setki przy innych gwiazdach," mówi Candice Hansen, planetolog z Planetary Science Institute w Tucson w Arizonie. "Jak mamy badać te planety przy innych gwiazdach, skoro tak mało wiemy o tych krążących wokół Słońca?" Uran i Neptun to jedyne planety (wybacz Plutonie) układu słonecznego odkryte od wynalezienia teleskopu; wszystkie inne znamy już od starożytności. William Herschel trafił na Urana w 1781 roku, astronom Johann Galle zauważył Neptuna w 1846 roku niemalże w tym samym miejscu, w którym obecność ósmej planety wyliczyli matematycy Urbain Le Verrier oraz John Couch Adams. [caption id="attachment_8073" align="aligncenter" width="730"] W 1977 roku sondy Voyager 1 i 2 rozpoczęły swoją wędrówkę, która zabrała je do Jowisza i Saturna. Voyager 1 skierował się w przestrzeń międzygwiezdną, a Voyager 2 skręcił w lewo w kierunku Urana i Neptuna.[/caption] Zanim sonda Voyager doleciała w te rejony naukowcy bardzo mało wiedzieli o tych dwóch planetach. Znajdując się w odległości 2.9 i 4.5 mld kilometrów od Słońca, obie planety znajdują się na granicy możliwości obserwacyjnych naszych teleskopów. Naukowcy byli jednak w stanie określić kilka ich cech. Średnice obu planet są równe średnio czterokrotności średnicy Ziemi, a masa jest szesnastokrotnie większa. Bliższa z planet - Uran okrąża Słońce w ciągu 84 lat, podczas gdy Neptun potrzebuje na to dwa razy więcej czasu. Każda z planet ma swoją rodzinę księżyców i zestaw pierścieni (pierścienie Neptuna były przewidywane, a następnie potwierdzone przez sondę Voyager 2). Od samego początku Uran wydawał się być najdziwniejszą planetą ze wszystkich: to świat przewrócony na bok, prawdopodobnie wskutek jakiejś dawnej kolizji z innym ciałem układu słonecznego. Z uwagi na ten fakt pory roku na Uranie trwają po kilkadziesiąt lat. Opierając się na obserwacjach naziemnych, można było stwierdzić, że na Uranie właściwie nic się nie dzieje. Neptun z drugiej strony błyskał, gdy odbijające światło chmury przemykały po tarczy planety - ale to wszystko czego mogliśmy się dowiedzieć z Ziemi. Aby dowiedzieć się więcej niezbędne było zbliżenie się do tych planet. Gdy sonda Voyager 2 dotarła do Urana 24 stycznia 1986 roku została przywitana przez nudny glob. Bladoniebieska warstwa chmur nie wykazywała żadnej aktywności, przez co Uran nawet zaczął być nazywany "nudną planetą." Sonda Voyager zauważyła jedynie niespotykanie złożone pole magnetyczne i kilka nowych pierścieni. Przy okazji sonda dobrze przyjrzała się lodowym księżycom planety - w tym Mirandzie, osobliwemu satelicie, który wygląda jakby coś go rozpołowiło, a następnie pospiesznie skleiło. Trzy lata i siedem miesięcy później sonda Voyager 2 przeleciała nad północnym biegunem Neptuna, gdzie napotkała na dużo ciekawszą planetę. Niebieska atmosfera tego globu usiana była burzami oraz plamą nazwaną później Wielką Ciemną Plamą, bowiem przypominała kolosalną czerwoną plamę na Jowiszu. Sonda Voyager zmierzyła także prędkość chmur na Neptunie, które śmigają z prędkościami ponad 2000 km/h - to zdecydowanie najszybsze wiatry w Układzie Słonecznym. Na największym księżycu Neptuna - Trytonie zaobserwowano wybuchające kriowulkany, które wskazują na procesy geologiczne w jego wnętrzu. Jednak wciąż wiele tajemnic pozostaje nierozwiązanych. Uran emituje bardzo mało ciepła. De facto w porównaniu do Urana to dwukrotnie bardziej oddalony od Słońca Neptun wydaje się być istnym piecem rozmiarów planety. Pola magnetyczne obu planet nie przypominają w żaden sposób pól magnetycznych innych planet: są dużo bardziej odchylone od osi obrotu i wydają się powstawać z dala od jądra planety. Pierścienie Neptuna łączą się w łuki, a te wokół Urana sięgają aż do jego atmosfery. Nie znamy także połowy ze wszystkich księżyców Urana. Sondy Voyager zmieniły podejście astronomów do lodowych olbrzymów. I zrobiły to za pomocą instrumentów zbudowanych w latach siedemdziesiątych. Zarówno Voyager 1 jak i 2 zostały wystrzelone z Ziemi w 1977 roku, w tym samym roku kiedy do produkcji wszedł pierwszy masowo produkowany komputer marki Apple (Apple II) oraz gra komputerowa Atari 2600. "Za pomocą właśnie takiej technologii badaliśmy te lodowe olbrzymy," mówi Hammel. "Gdybyśmy wysłali iPhone'a w kierunku tych planet - zebralibyśmy więcej danych." [caption id="attachment_8074" align="aligncenter" width="445"] Burze (jasne plamy) pojawiły się w 2014 roku na zazwyczaj spokojnym Uranie. Zdjęcie wykonane w podczerwieni w obserwatorium Keck.[/caption] Od tego czasu nowoczesne obserwatoria takie jak chociażby teleskopy Kecka na Hawajach czy Kosmiczny Teleskop Hubble'a znajdujący się na niskiej orbicie okołoziemskiej zebrały więcej danych niż sondy Voyager. Jednak wyrafinowane teleskopy też mają swoje ograniczenia. "Zdjęcia takich planet to zdecydowanie za mało," mówi Leigh Fletcher, planetolog z University of Leicester. "Aby zrozumieć ich fizykę i chemię, trzeba tam być." W 2010 roku europejscy naukowcy próbowali przekonać Europejską Agencję Kosmiczną do wysłania w kierunku Urana orbitera w ramach misji średniej klasy przy koszcie około 500 milionów euro. Gdy to się nie udało w 2013 roku złożono propozycję "dużej" misji - której koszt wyniósłby 1 mld euro, a w 2014 roku ponownie zaproponowano misję średniej klasy. ESA oceniła wszystkie te propozycje bardzo wysoko, ale nie wystarczająco wysoko, aby przeznaczyć na nie środki. Wiosną tego roku odbędzie się kolejny nabór wniosków na misję średniej klasy, ale może być trudno. Co konkretnie można by zbadać zależy od tego, do której planety wysłalibyśmy sondę. Każda z nich ma swoje zalety. Uran jest przewrócony na bok, pory roku na nim są zatem ekstremalne. Każdy biegun wystawiony jest na 42 lata bezustannego oświetlenia, po których następuje równie długi okres ciemności. To sprawia, że Uran jest fantastycznym miejscem do badania nowych koncepcji dotyczących funkcjonowania planet. Punkt dla Urana. Z drugiej strony Uran jest trochę za bardzo dziwny. Neptun może być dużo lepszym celem do zrozumienia w jaki sposób zachowują się typowe lodowe olbrzymy - a to ważne dla zrozumienia wielu planet krążących wokół innych gwiazd. Sonda Voyager 2 dowiodła już, że atmosfera Neptuna pełna jest burz, a to przedstawia możliwość zbadania szczegółów jego atmosfery. Punkt dla Neptuna. Zupełnie odwrotnie jest z badaniem księżyców: "Jeżeli polecimy do Neptuna, zobaczymy normalną planetę z nienormalnymi księżycami. Jeżeli polecimy do Urana, zobaczymy dziwną planetę ze zwyczajnymi księżycami." Uran ma pięć głównych i 22 mniejsze księżyce. Naukowcy uważają, że jego księżyce mogą być dobrym przykładem tego co powstaje wokół lodowych olbrzymów. Z uwagi na fakt, że cały system, planeta, pierścienie i księżyce są nachylone, sonda Voyager 2 była w stanie zaobserwować tylko jedną półkulę tych obiektów. Cała druga połowa układu pozostaje tajemnicą. "Te księżyce to prawdziwa terra incognita," mówi Fletcher. Punkt dla Urana. Jednak Neptun posiada Trytona - prawdziwy diament zewnętrznego Układu Słonecznego. "To fascynujący zamarznięty raj," mówi Hansen. Podobnie jak Enceladus, Tryton ma na swojej powierzchni tryskające gejzery najprawdopodobniej związane z podpowierzchniowym oceanem. Powierzchnia tego księżyca ulegała zmianom w ciągu ostatnich 10 milionów lat, co jest bardzo niedawną historią jak na Układ Słoneczny i wskazuje na aktywne procesy geologiczne. Punkt dla Neptuna. Tryton nie zawsze był jednak księżycem Neptuna. To obiekt, który krąży w przeciwnym kierunku do kierunku rotacji Neptuna, który najprawdopodobniej został przechwycony z Pasa Kuipera, obszaru w którym znajduje się Pluton. "To kuzyn Plutona," mówi Hammel. "Pluton i Tryton to idealna para do badań porównawczych." Dwa punkty dla Neptuna. Obie planety są istnymi enigmami i misja do którejkolwiek z nich z pewnością przyniesie planetologom obszerną wiedzę. "Większość naukowców byłaby szczęśliwa z misji zrealizowanej do którejkolwiek z tych planet," mówi Simon. Dotarcie do lodowych olbrzymów nie będzie łatwe. Taka sonda potrzebuje co najmniej dziesięciu lat, aby dotrzeć do celu. Oczywiście istnieją sposoby skrócenia takiej podróży, chociażby przez trampolinę grawitacyjną ze strony Jowisza czy Saturna, ale to zależy od odpowiedniego ułożenia planet w danym czasie. Jakby nie patrzeć Uran jest bliżej i można do niego dotrzeć łatwiej (i taniej). Jednak jeżeli okaże się, że jest okazja skorzystania z grawitacji Jowisza lub Saturna - Neptun może okazać się lepszym celem. Wszystko może zmienić nowa rakieta Space Launch System rozwijana przez NASA, której debiut planowany jest na 2018 rok. "To największa rakieta w historii," mówi Green. "Ma niesamowitą moc wynoszenia w przestrzeń kosmiczną." Sonda wysłana w przestrzeń kosmiczną na szczycie SLS może potrzebować zaledwie kilku lat, aby dotrzeć do lodowego olbrzyma. Skrócenie międzyplanetarnej podróży pozwala oszczędzić czas i pieniądze, jednak im szybciej taka sonda się porusza, tym bardziej musi hamować pod koniec podróży. "W takim wypadku trzeba wyrzucić kilka instrumentów naukowych, aby móc załadować zapasy paliwa niezbędne do hamowania," mówi Hofstadter. Jednym z możliwych rozwiązań jest zaplanowanie manewru "aeroprzechwytywania", w którym to za hamowanie odpowiada atmosfera planety docelowej. Sonda musi wlecieć w atmosferę na tyle głęboko, aby wyhamować, ale nie na tyle głęboko, aby spłonąć. Nikt jeszcze nie wykorzystywał tej metody do wejścia na orbitę. Zadaniem JPL w tym roku będzie ocena ryzyka i stworzenie kilku opcji misji do każdej z tych planet. "Każda z nich ma własną historię do opowiedzenia," mówi Hansen. "Tu nie ma złego wyboru - każda misja będzie rewolucyjna." Źródło: Sciencenews

Pierwsze szczegóły Forum Sektora Kosmicznego 2016

admin — Sun, 21 Feb 2016 15:59:40 +0000

Już 9 marca w Warszawie odbędzie się Forum Sektora Kosmicznego. W tym artykule prezentujemy szczegóły tej konferencji. Forum Sektora Kosmicznego jest współorganizowane przez Związek Pracodawców Sektora Kosmicznego (ZPSK) oraz Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP). Celem tego wydarzenia jest popularyzacja potencjału polskiego przemysłu kosmicznego, a także wskazania kierunków jego rozwoju na najbliższe lata. Poza konferencją zorganizowana zostanie wystawa polskich osiągnięć w tym obszarze, w ramach której przedstawiciele przedsiębiorstw oraz instytutów naukowo-badawczych zaprezentują najciekawsze projekty, produkty oraz usługi, powstałe dzięki realizacji kontraktów dla Europejskiej Agencji Kosmicznej. Ta konferencja odbędzie się w Warszawie, w Centrum Nauki Kopernik. Rozpoczęcie Forum jest planowane na godzinę 9 rano a zakończenie na 18 wieczorem. W tym czasie są planowane wystąpienia przedstawicieli rządowych i Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA) oraz dwa panele dyskusyjne: 1.Prowadzony w języku angielskim pt. “Effective International Space Cooperation”, 2.Prowadzony w języku polskim pt. “Bilans Polskich Osiągnięć w Sektorze Kosmicznym w Ostatnich 3 Latach”. Jednym z moderatorów panelu w języku angielskim jest dr Krzysztof Kanawka, prezes Blue Dot Solutions oraz przedstawiciel Kosmonauta.net. Oprócz wyżej wymienionych wystąpień i paneli dyskusyjnych na Forum Sektora Kosmicznego odbędzie się wystawa polskich podmiotów związanych z sektorem kosmicznym. W tej chwili jest już około 30 stanowisk różnych firm, projektów i instytutów naukowych. Zapraszamy na nasze stanowisko, na którym będzie można dowiedzieć się o naszych projektach i inicjatywach. W najbliższych dniach opublikujemy więcej szczegółów na temat Forum Sektora Kosmicznego. Już teraz uruchamiamy dwa hasztagi, które będą związane z tą konferencją: #fsk2016 dla informacji w języku polskim i #fsk2016en w języku angielskim. Oba hasztagi będą moderowane wspólnie przez zespoły portali Kosmonauta.net oraz Puls Kosmosu, które będą obecne na konferencji. Wstępne informacje są już teraz dostępne na Twitterze pod tymi hasztagami.

Rosja planuje powrót na Marsa i Księżyc mimo braku pieniędzy

admin — Sun, 21 Feb 2016 19:18:50 +0000

W muzeum moskiewskiego Instytutu Badań Kosmicznych rzadko można spotkać dzisiaj zwiedzających chociaż znajdują się tam takie perełki jak model sowieckiego łazika Łunochod, pierwszego łazika, który wylądował na Księżycu w 1970 roku. Choć Zimna Wojna i wyścig kosmiczny sprowokował gwałtowny postęp technologiczny, rosyjski program misji planetarnych znacznie wyhamował w ostatnich trzydziestu latach -- aż do teraz. W ramach ambitnego planu realizowanego wspólnie z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) rosyjscy naukowcy znów mają szansę powrócić do wysyłania misji na Księżyc czy na Marsa. "Ostatnia dekada była dla nas naprawdę trudnym okresem," mówi dyrektor instytutu Lew Zielenyj agencji AFP. Jedną z największych porażek agencji było wystrzelenie sondy Phobos-Grunt, której nie udało się w 2011 roku osiągnąć właściwej trajektorii prowadzącej na jeden z księżyców Marsa i która z powrotem weszła w ziemską atmosferę nad Oceanem Spokojnym. "Jednak teraz program kosmiczny rozpoczyna nowy etap." W przyszłym miesiącu rosyjska rakieta Proton wyniesie w przestrzeń kosmiczną pierwszą z dwóch misji realizowanych w ramach programu ExoMars - wspólnego projekto Roskosmosu i ESA, który ma na celu poszukiwanie śladów przeszłego lub obecnego życia na Czerwonej Planecie. Zielenyj wiąże z tym projektem duże nadzieje na powrót Moskwy do dni chwały w badaniach przestrzeni kosmicznej - jeżeli oczywiście projekt oderwie się od Ziemi. W ramach pierwszej misji orbiter Trace Gas Orbiter będzie poszukiwał śladów metanu w atmosferze Marsa - metan może wskazywać na aktywność biologiczną na Marsie. W ramach drugiej misji planowanej na 2018 rok rosyjscy inżynierowie mają zbudować złożony system lądowania, którego celem będzie opuszczenie zbudowanego przez ESA łazika marsjańskiego na powierzchnię planety. System musi się składać z platformy, która nie tylko zapewni miękkie lądowanie, ale także będzie służyła za "laboratorium naukowe", które będzie w stanie zbadać miejsce lądowania. "Jeżeli nam się to uda, będzie to dla nas przełomowe osiągnięcie," mówi Zielenyj. Ten ambitny plan spotyka się jednak ze skrajnymi reakcjami - u jednych wywołuje ekscytację, a inni uważają go za nierealny. W styczniu ESA poinformowała, że druga część misji planowana na 2018 rok może ulec opóźnieniu, które może być spowodowane problemami z przepływami finansowymi. Z uwagi na kryzys finansowy rosyjskie władze także muszą ograniczać wydatki budżetowe, a badania przestrzeni kosmicznej nie należą aktualnie do priorytetów. Rosyjska Federalna Agencja Kosmiczna Roskosmos sama znajduje się w finansowym zawieszeniu. Niemniej jednak w styczniu ogłosiła swój program na nadchodzącą dekadę. Jednak ten plan musi jeszcze zostać zatwierdzony - mówi Igor Martinin, dziennikarz magazynu Space News. "Aktualnie nie ma oficjalnego planu, nie ma zatem żadnych finansów i Roskosmos zmuszony jest zapożyczać się, aby w ogóle płacić pensje swoim pracownikom," mówi agencji AFP. "Z tego też powodu jestem sceptyczny i nie wydaje mi się, aby udało nam się zbudować dobrą platformę lądownika na czas." Szef agencji Roskosmos Igor Komarow w zeszłym miesiącu przyznał, że Rosja "nie ma zasobów finansowych na realizację zaawansowanych projektów kosmicznych." Co więcej, Komarow poinformował, że aktualnie występują także problemy z importem komponentów krytycznych do realizacji misji - problemy związane są z sankcjami nałożonymi przez Zachód na Rosję w związku z interwencją na Ukrainie. Niezależnie od kwestii finansowych sceptycy zauważają, że Rosja nie wylądowała niczym na Marsie od lat siedemdziesiątych, a porażka może doprowadzić do zniszczenia łazika wyprodukowanego przez ESA. To byłaby niesamowicie duża porażka zważając na fakt, że łazik ExoMars-2018 to "najdroższy pojazd do badań planetarnych wyprodukowany przez ESA od prawie dwudziestu lat," mówi Anatolij Żak, autor RussianSpaceWeb.com, strony poświęconej przemysłowi kosmicznemu w Rosji. Jeżeli jednak lądowanie się powiedzie "będzie stanowiło wzór przyszłej współpracy z Europą w ramach misji w dalekie ostępy Układu Słonecznego," mówi Żak. A Zielenyj faktycznie ma szerokie plany takiej współpracy. W jego planach znajduje się między innymi powrót do badań Księżyca, które zakończyły się w 1976 roku gdy USA i ZSRR skupiły się na innych fragmentach przestrzeni kosmicznej. Zielenyj poinformował, że Rosja chce utworzyć międzynarodową stację badawczą na Księżycu, gdzie brak atmosfery oraz szumu radiowego gwarantują idealne warunki obserwacyjne dla astronomów. Pierwsza z misji księżycowych miałaby wystartować do 2019 roku i jej celem miałoby być zbadanie księżycowego bieguna południowego, który stanowi jedno z rozważanych miejsc, w których można by ustawić sieć teleskopów, do których obsługi można by było wysyłać naukowców pracujących sezonowo. Przypominałoby to "ludzi pracujących w stacjach badawczych w Arktyce" mówi Zielenyj dodając, że trzeba by było wybudować jakieś schrony, w których ludzie mogliby się chronić przed promieniowaniem kosmicznym. Sonda nazwana Łuna-25 mogłaby być pierwszą taką sondą od czasów rosyjskiej Łuny-24, która odkryła wodę na Księżycu w 1976 roku - i niejako byłaby kontynuacją słynnej sowieckiej serii Łuna, w ramach której wykonano pierwsze lądowanie na Księżycu w 1959 roku. Jak dotąd tylko USA wysłało ludzi na Księżyc - po raz pierwszy Amerykanom udało się postawić nogę na Księżycu w 1969 roku, a po raz ostatni w 1972 roku. W tamtych czasach nie szczędzono pieniędzy na wyścig kosmiczny i naukowcy "bardzo dużo wiedzy wynieśli z tej rywalizacji," mówi Zielenyj. Jednak teraz jedyną drogą jest współpraca. Zielenyj poinformował także, że jego instytut ostatnio wznowił rozmowy z amerykanami dotyczące wspólnej misji, której celem miałoby być wysłanie lądownika (długoterminowego) na Wenus - rozmowy dotyczące tej misji zostały wstrzymane w 2013 roku z uwagi na konflikt na Ukrainie. "Naukowcy od dawna są zainteresowani tą współpracą, ale teraz także Roskosmos i NASA wspierają tą ideę," mówi Zielenyj. Źródło: AFP A jak Wam się wydaje? Jakie są szanse na powodzenie misji ExoMars-2018 i planów powrotu na Księżyc? Podzielcie się z nami swoją opinią w komentarzach poniżej.

PALE RED DOT: Jak gwiazda może ukryć swoje Ziemie?

admin — Mon, 22 Feb 2016 09:20:37 +0000

Autor: Xavier Dumusque, Observatory of Geneva

Załóżmy, że chcemy znaleźć planetę bardzo podobną do Ziemi, tzn. krążącą wokół gwiazdy podobnej do Słońca, o masie równej masie Ziemi i okresie orbitalnym równym 1 rok. Załóżmy także, że chcemy wykryć ten obiekt wykrywając grawitacyjny wpływ tej planety na jej gwiazdę macierzystą. Wiem, co teraz sobie myślisz; “Nie ma szans, Słońce jest na tyle masywne, że nawet nie drgnie!”. Masz rację, Słońce jest ekstremalnie masywne, de facto jest 300 000 razy masywniejsze niż Ziemia, ale trzymajmy się praw fizyki. Prawa grawitacji (dzięki Newton!) mówią nam, że wszystkie obiekty obdarzone masą będą ze sobą oddziaływać, dlatego też Słońce także powinno się poruszyć. Pytanie tylko o ile? Jeżeli podstawimy wszystkie dane do wzorów okazuje się, że środek Słońca przemieści się w ciągu 6 miesięcy o 500 km. Czyli Słońce przesunie się o odległość 1500 razy mniejszą od promienia Słońca, a maksymalna prędkość, którą Słońce w związku z tym osiągnie wyniesie tylko 0.3 km/h (czyli w praktyce prędkość żółwia wybierającego się na spacer). Zgadzam się z Tobą, że to niewiarygodnie małe liczby, ale jednak!

[caption id="attachment_8107" align="aligncenter" width="300"] Odchylenie środka Słońca spowodowane przez przyciąganie grawitacyjne wszystkich planet Układu Słonecznego, w funkcji czasu. Słońce przesuwa się łącznie o równowartość swojego promienia, głównym ciałem powodującym ten ruch jest najmasywniejsza planeta Układu Słonecznego - Jowisz (CC, Carl Smith’s derivative work)[/caption]

Teraz wyobraźmy sobie, że budujemy idealny instrument do mierzenia tego wpływu bliźniaczej Ziemi na jej gwiazdę macierzystą. Taki instrument musiałby być w stanie wykryć zmianę prędkości rzędu 0.3 km/h w gwieździe oddalonej o sto tysięcy miliardów kilometrów. Nie chciałbym wchodzić tutaj w szczegóły, ale użyjmy tutaj analogii aby pokazać o jakich trudnościach w tym przypadku mówimy. Wyobraźcie sobie, że tym idealnym instrumentem jest linijka, którą chcemy zmierzyć szerokość obiektu z tą samą dokładnością jaka niezbędna jest do wykrycia bliźniaczki Ziemi. Wymagana precyzja jest na poziomie 10 000 razy mniejszym od najmniejszej podziałki na linijce. Nie tak łatwo, prawda? Przy świetnym wzroku może uda nam się zejść do 1/3 lub 1/4 najmniejszej podziałki, ale 1/10000?! Dzisiaj, najlepsze wykorzystywane przez nas instrumenty zdolne są do osiągnięcia precyzji rzędu 1/1000 (patrz HARPS oraz HARPS-N). Dlatego też jesteśmy w stanie wykryć planety dziesięć razy masywniejsze niż Ziemia, jeżeli gwiazda macierzysta jest podobna do Słońca i jeżeli okres orbitalny planety wynosi jeden rok. Na University of Geneva gdzie pracuję, naukowcy opracowują nowy instrument - zwany ESPRESSO, który będzie charakteryzował się precyzją wymaganą do wykrycia bliźniaczki Ziemi.

Wyobraźmy sobie, że za rok ESPRESSO może już być gotowy do pracy (taki jest rzeczywisty plan) i rozpoczynamy obserwacje kilku gwiazd w poszukiwaniu bliźniaczek Ziemi. Aby być pewnym detekcji musimy obserwować takie gwiazdy przez co najmniej jeden pełen okres orbitalny planety, czyli w tym wypadku jeden rok. Jeżeli takie bliźniaczki Ziemi istnieją, a mamy pewność, że powinno być ich sporo, powinniśmy odkryć świętego Graala planet przed 2020 rokiem. Ale - zaraz! - kilka rzeczy może pójść nie po naszej myśli, i tutaj chciałbym podkreślić największy problem, z którym musimy się mierzyć. Największy problem stanowią... gwiazdy.

Pozwólcie mi zatem wyjaśnić w jaki sposób gwiazdy mogą wszystko zniweczyć. Wszystko zaczyna się od efektu Dopplera. Trudna nazwa, której lubią używać fizycy, jednak jeżeli nie studiowałeś fizyki, pewnie nie wiesz co to oznacza, albo słyszałeś coś o tym w szkole średniej, ale dawno już zapomniałeś o co chodzi. Nie zmienia to faktu, że większość z Was spotkała się już w życiu z efektem Dopplera. Z pewnością gdy szedłeś chodnikiem gdzieś, kiedyś obok Ciebie przejechała karetka pogotowia. Słyszałeś ten pojazd już z daleka dzięki jego syrenie - skupiłeś się na dźwięku i słyszałeś jego ton. Jednak gdy pojazd już Cię minął, ton nieznacznie się zmienił. Czy kierowca nacisną przycisk zmiany tonu przejeżdżając właśnie obok Ciebie? Prawdopodobnie nie. Aby się upewnić, pytasz kilka innych osób na chodniku czy odnieśli to samo wrażenie (cóż, w rzeczywistości ci ludzie pomyśleliby "a co to za dziwne pytania?", ale to tylko eksperyment myślowy, w którym możesz być tak dziwny jak Ci się to podoba). I tak, wszyscy potwierdzili, że owo zjawisko zaszło dokładnie w momencie gdy pojazd ich minął - tym samym potwierdzają, że kierowca nie bawi się przyciskami. W rzeczywistości przed minięciem Ciebie pojazd zbliżał się do Ciebie, a gdy Cię minął zaczął się od Ciebie oddalać. A z uwagi na fakt, że fale dźwiękowe poruszają się w powietrzu z ograniczoną prędkością, różnicy prędkości ambulansu przed i po minięciu Ciebie powoduje powstanie tej różnicy tonu.

[caption id="attachment_8108" align="aligncenter" width="1000"] Metoda prędkości radialnych w wykrywaniu egzoplanet opiera się na detekcji wariacji prędkości gwiazdy centralnej spowodowanej zmieniającym się kierunkiem przyciągania grawitacyjnego ze strony (niewidocznej) egzoplanety krążącej wokół tej gwiazdy. Gdy gwiazda porusza się w naszym kierunku, jej widmo przesunięte jest ku błękitowi, a ku czerwieni jeżeli gwiazda oddala się od nas. Regularnie przyglądając się widmu gwiazdy - mierząc jej prędkość - można zauważyć okresowe zmiany spowodowane przez towarzyszącą jej planetę. Źródło zdjęcia: ESO[/caption]

Teraz już wiesz czym jest efekt Dopplera, ale co ma wspólnego ambulans z tematem tego artykułu - gwiazdami i planetami? Cóż, gwiazdy emitują promieniowanie, a ponieważ promieniowanie także ma ograniczoną prędkość (dzięki Albert Einstein!), dochodzi dokładnie do tego samego zjawiska. Nie wchodząc zbytnio w szczegóły, obiekty emitujące światło poruszające się w Twoją stronę wydają się nieco bardziej niebieskie (przesunięcie ku błękitowi), a obiekty poruszające się w kierunku przeciwnym do Ciebie wydają się bardziej czerwone (przesunięte ku czerwieni). Ten efekt Dopplera leży u podstaw techniki prędkości radialnych wykorzystywanej do wykrywania planet. Jeżeli gwiazda porusza się w Twoją stronę, a następnie w przeciwną, i na dodatek robi to okresowo, najprawdopodobniej ten ruch spowodowany jest przez planetę krążącą wokół tej gwiazdy. Innym słynnym przykładem wykorzystania efektu Dopplera w astrofizyce jest pomiar rozszerzania się Wszechświata. Patrząc na wszystkie otaczające nas galaktyki, widzimy, że ich promieniowanie jest przesunięte ku czerwieni, a tym samym wszystkie galaktyki we Wszechświecie oddalają się od siebie nawzajem, a to prowadzi do wniosku, że Wszechświat się rozszerza.

Powiedziałem Wam, że największą przeszkodą w wykrywaniu bliźniaczek Ziemi są ich gwiazdy macierzyste. Wróćmy zatem do tego problemu. Gwiazdy powstają w procesie kontrakcji olbrzymich obłoków molekularnych. Przypominając sobie zasadę zachowania momentu pędu dochodzimy do wniosku, że gwiazdy obracają się wokół swojego środka niczym łyżwiarka, która powoli zbliża swoje ramiona do ciała jednocześnie przyspieszając swój obrót. Przy założeniu, że okres obrotu Słońca wokół osi to 25 dni, a promień Słońca to ok. 500 000 km, możemy policzyć prędkość obrotu Słońca na powierzchni - wynosi ona 7200 km/h. Dlatego też, przyglądając się uważnie Słońcu, możemy zobaczyć, że światło docierające do nas z krawędzi zbliżającej się do nas jest przesunięte ku błękitowi, a światło przy chowającej się krawędzi, jest przesunięte ku czerwieni; pamiętacie jeszcze efekt Dopplera? Czy zatem widzimy połowę Słońca jakby poruszało się w naszą stronę, a drugą połowę jakby oddalała się od nas z powodu rotacji gwiazdy? Tak, dokładnie tak, ale z racji tego, że część Słońca poruszająca się w naszą stronę jest taka sama jak część oddalająca się od nas - średnia prędkość wynosi zero. To ma sens, bowiem Słońce tylko porusza się wokół własnej osi, ale nie oddala ani nie zbliża się do nas.

Teraz, prawdopodobnie wiesz, że na Słońcu często pojawiają się ciemne plamy na swojej powierzchni, tak zwane plamy słoneczne. Te plamy słoneczne spowodowane są silnymi polami magnetycznymi we wnętrzu Słońca, które czasami pojawiają się na powierzchni. Z uwagi na to, ze są ciemne, plamy słoneczne możemy czasami zauważyć jako ciemne dyski blokujące część dysku gwiazdy. Tym samym takie plamy zaburzają równowagę przesunięcia ku czerwieni i ku błękitowi; Słońce wyda się wtedy nieznacznie przesunięte ku czerwieni (lub błękitowi) i moglibyśmy dojść do błędnego wniosku, że gwiazda się porusza. Zakładając wystąpienie dużej plamy na Słońcu, obejmującej 0.1% obszaru powierzchni i maksymalną prędkość rotacji równą 7200 km/h dochodzimy do wniosku, że taka plama słoneczna spowoduje zauważenie prędkości radialnej gwiazdy rzędu 7,2 km/h, która jest o jeden rząd wielkości większa od 0.3 km/h wymaganych do wykrycia bliźniaczki Ziemi.

[caption id="attachment_8109" align="aligncenter" width="1000"] Mapa prędkości dopplerowskich Słońca obserwowana przez instrument MDI na pokładzie satelity SOHO (lewy panel). Czarna kropka symuluje tutaj plamę słoneczną obserwowaną na powierzchni Słońca (patrz prawdziwa plama słoneczna obserwowana przez SOHO na panelu prawym). Rotacja Słońca gwarantuje równe półkule przesunięte ku czerwieni i ku błękitowi, jednak ta równowaga zaburzana jest przez plamy słoneczne. Dla przykładu plama zasłaniająca część półkuli przesuniętej ku błękitowi sprawia, że końcowy pomiar wskazuje, że gwiazda jest przesunięta ku czerwieni (Źródło: SOHO/MDI).[/caption]

Podsumowując, nawet za pomocą instrumentu osiągającego precyzję wymaganą do wykrycia bliźniaczki Ziemi, sygnały zaburzające powstające na powierzchni gwiazdy, takie jak plamy, mogą znacznie skomplikować wykrycie potencjalnych planet. Już od 20 lat mamy świadomość problemu z plamami gwiezdnymi, a ostatnio odkryliśmy także inne efekty gwiezdne zaburzające obserwacje. Wielu naukowców stara się lepiej zrozumieć owe perturbacje i bada nowe techniki ich eliminacji. Jestem właśnie jednym z nich i jestem przekonany, że uda nam się rozwiązać ten krytyczny problem sygnałów gwiezdnych w nadchodzących latach.

O autorze

Dr Xavier Dumusque specjalizuje się w odkrywaniu planet pozasłonecznych przy uwzględnieniu sygnałów zaburzających powstających w gwiazdach macierzystych. Xavier studiował astrofizykę na University of Geneva, gdzie uzyskał stopień doktora w 2012 roku we współpracy z University of Porto. Po dwóch okresach badań podoktorskich na Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (USA), powrócił do Observatory of Geneva gdzie aktualnie pracuje. Jest pierwszym autorem artykułu opublikowanego w Nature, w którym ogłoszono odkrycie planety o masie Ziemi krążącej wokół Alfa Centauri B (2012) oraz artykułu prezentującego odkrycie mega-Ziemi krążącej wokół gwiazdy Kepler-10 (2014). Xavier aktywnie udziela się przy rozwoju teleskopu słonecznego, który pomoże w scharakteryzowaniu i zrozumieniu pochodzenia sygnałów perturbujących na Słońcu, które mogą pomóc rozwinąć nowatorskie techniki anulowania ich wpływu na wykrywalność bliźniaczek Ziemi wokół innych gwiazd. Pośród nagród jakie otrzymał chcielibyśmy tylko wymienić Schläfli Prize za wyjątkową pracę doktorską (Swiss Academy of Science, 2014), Yale Center for Astronomy and Astrophysics Postdoctoral Prize fellowship (2015) oraz Branco Weiss fellowship (2015).

Galaktyka z olbrzymim ogonem gazu w Gromadzie w Pannie

admin — Mon, 22 Feb 2016 14:29:24 +0000

Astronomowie odkryli spektakularną smugę gazu o szerokości ponad 300 000 lat świetlnych podążającą za pobliską galaktyką. Strumień gazu składa się z wodoru - surowca, z którego powstają nowe gwiazdy - i jest pięciokrotnie dłuższy od samej galaktyki. Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem dr Alessandro Boselli z Laboratoire d'Astrophysique w Marsylii. Wyniki swoich obserwacji opublikowali w periodyku Astronomy & Astrophysics. Luca Cortese, astrofizyk z International Centre for Radio Astronomy Research, który jest członkiem zespołu badawczego mówi, ze naukowcy już dawno temu zauważyli, że galaktyka NGC 4569 zawiera mniej gazu niż się tego oczekiwali, ale jak dotąd nie wiedzieli gdzie się ten gaz podział. "Nie mieliśmy jak dotąd wyraźnego dowodu na bezpośrednie usunięcie gazu z galaktyki," mówi Cortese. "Teraz dzięki nowym obserwacjom byliśmy w stanie zauważyć olbrzymią ilość gazu, która tworzy strumień podążający za galaktyką." "Co ciekawe, jeżeli zmierzymy masę strumienia to jest ona identyczna z ilością gazu, której brakuje w dysku galaktyki." NGC 4569 znajduje się w Gromdzie w Pannie, w grupie galaktyk oddalonej o 55 milionów lat świetlnych od Drogi Mlecznej. Przez gromadę galaktyka podróżuje z prędkością 1200 kilometrów na sekundę i dr Cortese uważa, że to właśnie ten ruch doprowadził do wyrwania gazu z galaktyki. "Wiemy, że duże gromady galaktyk zatrzymują duże ilości gorącego gazu," dodaje. "Dlatego też gdy galaktyka wpada do gromady odczuwa ciśnienie całego gazu tak samo jak my czujemy silny wiatr na twarzy, ciśnienie tego wiatru/gazu może oderwać sporo gazu z galaktyki." Odkrycia dokonał zespół badaczy korzystających z super-czułej kamery zainstalowanej na Canada France Hawaii Telescope obserwującym NGC 4569 dłużej niż kiedykolwiek wcześniej. Dr Cortese uważa, że to może być pierwsza z wielu galaktyk, w której zauważymy długie ogony gazu. "To naprawdę ekscytujące odkrycie bowiem dokonaliśmy go w ramach pilotażowego projektu, i zwróciliśmy oko teleskopu w kierunku najjaśniejszej galaktyki spiralnej w Gromadzie w Pannie," dodaje. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/abs/1601.04978

Źródło: Astronomy & Astrophysics / University of Western Australia

NASA ujawnia dziwną 'muzykę', którą słyszeli astronauci w 1969 roku

admin — Mon, 22 Feb 2016 20:57:11 +0000

NASA upubliczniła nagranie osobliwej "muzyki", którą astronauci słyszeli w 1969 roku znajdując się po odwrotnej stronie Księżyca, gdzie nie było kontaktu radiowego z Ziemią. Historia związana z tymi nietypowymi "gwizdami" została przedstawiona wczoraj wieczorem na kanale Discovery w ramach serii "NASA's Unexplained Files." Szumy były słyszane w maju 1969 roku przez astronautów misji Apollo 10, którzy okrążali Księżyc na kilka miesięcy przed tym jak pierwsi astronauci postawili stopę na powierzchni Księżyca 21 lipca tego samego roku. Załogę misji Apollo 10 stanowili Thomas Stafford, John Young i Eugene Cernan. Dźwięki, które były słyszane przez około 60 minut zostały nagrane i przesłane do centrum kontroli lotu w Houston. Transkrypt tekstu został upubliczniony w 2008 roku jednak rzeczywiste nagranie zostało upublicznione dopiero teraz. "Słyszysz to? Ten gwizd?" spytał Cernan opisując to co słyszy jako "muzykę przestrzeni kosmicznej." Trójka astronautów na tyle zainteresowała się tymi dźwiękami, że zastanawiali się czy nie poinformować o tym szefów w NASA. Nie zdecydowali się na to obawiając się, że nie zostaną potraktowani poważnie i więcej nie zostaną wybrani do misji kosmicznych. NASA mówi, że słyszane przez astronautów dźwięki to bynajmniej nie muzyka innych cywilizacji. Jeden z inżynierów NASA mówi, że dźwięki najprawdopodobniej spowodowane zostały interferencją odbiorników znajdujących się zbyt blisko siebie w module księżycowym i module orbitalnym. https://www.youtube.com/watch?v=bjLZBrQ-Oq4 Astronauta Al Worden, który był członkiem załogi podczas misji Apollo 15 nie dowierza jednak temu wyjaśnieniu mówiąc, że "logika mi podpowiada, że jeżeli coś się nagrało, to coś musiało tam być." Jednak Michael Collins, pilot misji Apollo 11, który został pierwszym człowiekiem, który przeleciał solo po ciemnej stronie Księżyca, gdy Buzz Aldrin i Neil Armstrong chodzili po powierzchni, powiedział, że on także słyszał "osobliwe buczenie" jednak przyjmuje wytłumaczenie mówiące o interferencji. W rzeczywistości został nawet uprzedzony o możliwości wystąpienia takiego zjawiska - pisze w swojej książce pt. "Carrying the Fire: An Astronaut's Journey." https://www.youtube.com/watch?v=_QYRVCqwuYI "Gdybym jednak nie został o tym uprzedzony, cholernie bym się przestraszył," napisał. "Na szczęście radiotechnicy (a nie fani UFO) mieli swoje wytłumaczenie tego zjawiska: to interferencja między nadajnikami VHF w module lądownika i w module orbitalnym." Źródło: AFP

Mapy zmian temperatury na Tytanie w ciągu saturnianego roku

admin — Tue, 23 Feb 2016 08:00:36 +0000

Powyższa sekwencja map przedstawia zmiany temperatury na powierzchni księżyca Saturna - Tytana w odstępach dwuletnich od 2004 do 2016 roku. Pomiary zostały wykonane za pomocą instrumentu CIRS (Composite Infrared Spectrometer) zainstalowanego na pokładzie sondy Cassini. Mapa przedstawia termiczne promieniowanie podczerwone (ciepło) pochodzące z powierzchni Tytana, o długości fali 19 mikronów, oknie w którym zazwyczaj nieprzezroczysta atmosfera staje się przezroczysta. Temperatury zostały uśrednione na całym globie wzdłuż długości geograficznej (wschód-zachód), aby podkreślić zmiany sezonowe w szerokości (północ-południe). Czarne obszary to miejsca, w których danych nie zbierano. Temperatury na powierzchni Tytana zmieniają się powoli wraz z długimi porami roku panującymi w układzie Saturna, z których każda trwa siedem i pół roku. Tak jak na Ziemi, ilość światła słonecznego otrzymywana na danej szerokości geograficznej zmienia się w ciągu trwającego 30 lat roku na Saturnie. Gdy sonda Cassini dotarła w pobliże Saturna w 2004 roku na południowej półkuli Tytana trwało późne lato - dlatego też to ten region był wtedy najcieplejszy. Wkrótce po równonocy, która nastąpiła w 2009 roku, w 2010 roku temperatury były mniej więcej jednakowe na północnej i południowej półkuli i odzwierciedlały rozkład temperatur obserwowany przez sondę Voyager 1 w 1980 roku (jeden rok na Tytanie wcześniej). W kolejnych latach temperatury na półkuli południowej spadały, a na północnej rosły wraz z nadejściem zimy w południowych regionach księżyca. Powyższa animacja przedstawia uproszczony model oparty na danych zebranych w rocznych odstępach. Gradacja wzdłuż szerokości geograficznej została wygładzona, aby uwypuklić jak maksymalna temperatura przesuwa się od 19 stopni szerokości południowej do 16 stopni szerokości północnej w okresie 2004-2016. Mały glob w górnym prawym rogu animacji przedstawia wygląd Tytana widzianego z pozycji Słońca. Szerokość geograficzna na Tytanie, na której Słońce znajduje się w zenicie zaznaczona została żółtą gwiazdką. Mimo przesuwania się w szerokości geograficznej, maksymalna zmierzona temperatura na Tytanie wynosi ok. -179,6 stopni Celsjusza (93,6K), a minimalna na zimowym biegunie jest zaledwie 3,5 stopnia Celsujsza niższa. To znacznie mniejszy kontrast niż na Ziemi, gdzie między najcieplejszym a najzimniejszym miejscem różnica może wynosić nawet 100 stopni Celsjusza. Powyższe mapy temperatury na powierzchni Tytana stanowią wizualizację pomiarów, które zostały opublikowane przez D. E. Jennings et al. w periodyku Astrophysical Journal Letters. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.3847/2041-8205/816/1/L17

Źródło: NASA/JPL-Caltech/GSFC

Rzut oka na rozgwieżdżone niebo nad pustynią Atacama

admin — Tue, 23 Feb 2016 10:00:54 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=IlMFL8RxgeY Mieliście już okazję obejrzeć ten fenomenalny timelapse opublikowany jakiś czas temu przez Europejskie Obserwatorium Południowe? Akurat mnie bardzo się tego typu produkcja podoba. Nie zmienia to faktu, że nie tylko tak wielkie instytucje jak ESO są w stanie zrobić taką kompilację. Z resztą zachęcam do obejrzenia także tej drugiej pozycji na którą trafiłem całkowicie przypadkiem - po prostu nie zdążyłem wyłączyć przeglądarki po pierwszym filmie. Która z tych dwóch produkcji bardziej Wam przypadła do gustu? Podzielcie się swoim zdaniem w komentarzach poniżej. https://www.youtube.com/watch?v=nam90gorcPs

Chmury na marsjańskim niebie - widziałeś?

admin — Tue, 23 Feb 2016 13:00:56 +0000

Gdybyś tak stanął na Marsie - co mógłbyś zobaczyć? Biorąc za przykład łazik Opportunity - mógłbyś zobaczyć przed sobą rozległe równiny czerwonego piasku, zabarwione na pomarańczowo niebo oraz delikatne, włókniste chmury. Taki przynajmniej widok uchwycił łazik Opportunity po dotarciu do krateru Victoria w październiku 2006 roku. W przeciwieństwie do typowych panoram marsjańskich, na tym zdjęciu nie widać prawie żadnych głazów. Odległy czerwony horyzont jest tak płaski i pozbawiony obiektów, że przypomina horyzont, który widzimy patrząc na spokojną taflę oceanu na Ziemi. Chmury na Marsie mogą się składać z dwutlenku węgla lub wody i mogą przemieszczać się stosunkowo szybko, tak jak chmury na Ziemi. Czerwony pył w marsjańskiej atmosferze może zmienić kolor nieba marsjańskiego z niebieskiego na czerwony w zależności od gęstości i rozmiarów ziaren pyłu unoszących się w atmosferze. Źródło: Mars Exploration Rover Mission / Cornell / JPL / NASA

Ograniczono obszar poszukiwań dziewiątej planety Układu Słonecznego

admin — Tue, 23 Feb 2016 20:40:52 +0000

Amerykańscy astronomowie ogłosili w ubiegłym tygodniu, że udało im się odkryć dowody istnienia dziewiątej planety za orbitą Neptuna, jednak aktualnie nie są w stanie określić gdzie znajduje się owa planeta na swojej trwającej 10 000 - 20 000 lat orbicie. Dzisiaj francuski zespół naukowców ogłosił, że zawęził obszar poszukiwań. Analizując dane z sondy Cassini krążącej wokół Saturna, szóstej planety od Słońca, uznali że mogą wykluczyć dwie strefy. Wyniki swoich badań opisali w periodyku Astronomy and Astrophysics. W swojej pracy astronomowie potwierdzili, że dziewiąta planeta faktycznie może istnieć w dalekich obszarach Układu Słonecznego, jednak jak Jacques Laskar z Paryskiego Obserwatorium powiedział dziennikarzom AFP - "nie wszędzie." W oparciu o modele matematyczne francuscy naukowcy obliczyli wpływ, jaki bliskie przejście dziewiątej planety - znajdującej się na orbicie postulowanej przez Amerykanów - miałoby na zachowanie pozostałych planet Układu Słonecznego. Następnie naukowcy skupili się na analizie obserwowanego ruchu pozostałych planet. Przyjmuje się, że hipotetyczna dziewiąta planeta okrąża Słońce po bardzo wydłużonej, owalnej orbicie. W najodleglejszym punkcie swojej orbity planeta znajdowałaby się zbyt daleko, aby mieć jakikolwiek obserwowalny wpływ na pozostałe planety Układu Słonecznego - stąd też okres poszukiwań można ograniczyć do połowy całej orbity tej planety. Teraz Laskar ze swoim zespołem zmniejszyli obszar poszukiwań o 50 procent poprzez wyeliminowanie dwóch stref, w których - według nich - model nie oddaje rzeczywistości. "W praktyce zmniejszyliśmy ilość niezbędnej pracy o połowę," powiedział agencji AFP. W ubiegłym miesiącu Konstantin Batygin oraz Mike Brown przewidzieli istnienie dziewiątej planety (nazywanej przez nich Planet9) w Układzie Słonecznym - owa planeta miałaby masę dziesięciokrotnie większą od Ziemi. Jej istnienie zostało przewidziane za pomocą modelowania matematycznego i symulacji komputerowych. Obecność Planet9 mogłaby doskonale tłumaczyć nietypowe zachowanie grupy planet karłowatych w Pasie Kuipera daleko za orbitą Neptuna. Laskar wraz ze swoim zespołem zaznacza, że obszar poszukiwań da się jeszcze bardziej zawęzić jeżeli misja sondy Cassini, której koniec planowany jest na przyszły rok, zostanie wydłużona do 2020 roku. Astronomowie uważają, że znalezienie Planet9 może zająć lata - jeżeli owa planeta w ogóle istnieje. Do zauważenia planety znajdującej się w tak dużej odległości niezbędne byłoby wykorzystanie bardzo dużych teleskopów. Istnienie wielu planet przewidywano na podstawie modeli matematycznych - w większości jednak przewidywania się nie potwierdzały. Ale... w jednym z takich przypadków matematyka miała rację - w przypadku Neptuna, którego istnienie zostało przewidziane na podstawie jego oddziaływania grawitacyjnego na Urana. Źródło: Astronomy and Astrophysics

Jak dostać się na Marsa w 3 dni? NASA myśli

admin — Wed, 24 Feb 2016 08:27:08 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=WCDuAiA6kX0 W ostatnich kilku dekadach osiągnęliśmy niemało wykorzystując rakiety do umieszczania satelitów na orbicie, do dostarczenia ludzi na Księżycu czy łazików na powierzchni Marsa. W międzyczasie wykorzystaliśmy także napędy jonowe do dotarcia do celów znajdujących się znacznie dalej w Układzie Słonecznym. Jednak aby dotrzeć do gwiazd lub skrócić czas podróży na Marsa czy inne planety, będziemy potrzebowali innego rodzaju napędu - napędu zdolnego do osiągnięcia prędkości relatywistycznych. Możemy zorganizować misję na Marsa, jednak napędzany w sposób tradycyjny pojazd kosmiczny potrzebuje na dotarcie do Czerwonej Planety kilku miesięcy. I nawet wtedy ograniczeni jesteśmy tylko do optymalnego okna startowego, które pojawia się tylko co 2 lata. Jednak tęgie umysły w NASA nigdy nie przestają myśleć nad alternatywnymi rozwiązaniami. Dlatego też teraz dr Philip Lubin, profesor fizyki na University of California w Santa Barbara ma pewien pomysł: napęd fotonowy, który według niego może skrócić czas podróży z Ziemi na Marsa do 3 dni dla sondy o masie 100 kg. Proponowany przez niego system nosi nazwę DEEP IN czyli Directed Propulsion for Interstellar Exploration. Ogólna zasada działania zakłada, że udało nam się osiągnąć relatywistyczne prędkości w laboratoriach, ale jednak nigdy nie przenieśliśmy tej technologii - która z natury jest elektromagnetyczna, a nie chemiczna - do zastosowań pozalaboratoryjnych. Innymi słowy, potrafimy rozpędzać pojedyncze cząsteczki do prędkości bliskich prędkości światła w akceleratorach kosmicznych, ale nigdy nie robiliśmy tego w skali makro. Directed Energy Propulsion zasadniczo różni się od technologii rakietowej w tym względzie, że system napędowy pozostaje na Ziemi, a sonda nie posiada na swoim pokładzie żadnego paliwa czy materiału pędnego. Zamiast tego wyposażona jest w system reflektorów, które będą odbijały napędzający ją skolimowany strumień fotonów. Według dr Lubina cały system jest modułowy i całkowicie skalowalny. Jeżeli to za mało - taki system może być także wykorzystywany do zmiany toru niebezpiecznych śmieci kosmicznych czy do odkrycia innych cywilizacji technologicznych. Dr Lubin wskazuje w swoim artykule, że odkrycie wykorzystywania takiego napędu fotonowego przez inne cywilizacje może de facto być dla nas najlepszą szansą odkrycia pozaziemskiej cywilizacji. Stworzono nawet wstępną mapę drogową do wykorzystywania tego systemu. Zaczyna się ona od mniejszych przedsięwzięć. Początkowo DEEP IN zostałby przetestowanych na niewielkich mikro-satelitach typu "cube". Nauka wyniesiona z tego typu testów pozwoliłaby na określenie kolejnego kroku, takiego jak na przykład ochrona Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przed śmieciami kosmicznymi. Dalej rozwijane systemy spełniałyby co raz bardziej złożoną rolę napędzając satelity na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO) czy geostacjonarnej orbicie okołoziemskiej (GEO), aż do odchylania toru lotu niebezpiecznych planetoid. Ostatecznym celem całego projektu byłoby opracowanie napędów relatywistycznych zdolnych do podróży międzygwiezdnych. Oczywiście wiele pytań jak na razie pozostaje bez odpowiedzi - jak np. co się stanie z taką sondą podróżującą z prędkością bliską prędkości światła, gdy uderzy w nią mikro-meteoryt. Jednak odpowiedzi na te pytania będziemy poszukiwać wraz z rozwojem systemu i jego zdolności. Oczywiście DEEP IN potencjalnie może przybliżyć nam inne gwiazdy. Tego typu napęd mógłby pozwolić na wysyłanie sond do co bardziej obiecujących egzoplanet czy też umożliwić ludzkości przyjrzenie się innym układom planetarnym. Jeżeli faktycznie DEEP IN może być skalowalny tak jak wskazuje dr Lubin - będzie to rewolucyjna technologia. Poniżej nieco dłuższy film, w którym dr Lubin dokładniej i bardziej szczegółowo tłumaczy koncepcję projektu DEEP IN: http://livestream.com/viewnow/niac2015seattle A tutaj znajduje się strona Grupy Kosmologii Eksperymentalnej na University of California w Santa Barbara: http://www.deepspace.ucsb.edu/ Źródło: UniverseToday

Zakończył się przegląd naszej galaktyki ATLASGAL

admin — Wed, 24 Feb 2016 10:55:48 +0000

Aby uczcić zakończenie przeglądu APEX Telescope Large Area Survey of the Galaxy (ATLASGAL) opublikowano spektakularne nowe zdjęcie Drogi Mlecznej. Teleskop APEX w Chile jako pierwszy stworzył mapę całej widocznej płaszczyzny Galaktyki widocznej z półkuli południowej w zakresie promieniowania submilimetrowego - czyli między promieniowaniem podczerwonym a radiowym - dokładniej niż niedawne przeglądy wykonywane z przestrzeni kosmicznej. Pionierski 12-metrowej średnicy teleskop APEX pozwala astronomom na badanie chłodnego Wszechświata: gazu i pyłu o temperaturze zaledwie kilkudziesięciu stopni powyżej zera absolutnego (0K). APEX czyli Atacama Pathfinder EXperiment to teleskop znajdujący się 5100 metrów nad poziomem morza na płaskowyżu Chajnantor na pustyni Atacama w Chile. Przegląd ATLASGAL wykorzystał unikalną charakterystykę teleskopu do wykonania szczegółowej mapy rozkładu chłodnego, gęstego gazu w płaszczyźnie Drogi Mlecznej. Nowe zdjęcie obejmuje większość regionów gwiazdotwórczych Drogi Mlecznej widocznej z półkuli południowej. [caption id="attachment_8192" align="aligncenter" width="1000"] Porównanie obrazu Drogi Mlecznej w różnych zakresach promieniowania, źródło: ESO[/caption] Nowe mapy ATLASGAL obejmują obszar nieba o długości 140 stopni i szerokości 3 stopni, czyli są ponad cztery razy większe od pierwszej mapy ATLASGAL. Nowe mapy charakteryzują się także wyższą jakością, dzięki temu, że niektóre obszary były powtórnie badane w celu uzyskania jednorodnych danych na całym obszarze badania. Przegląd ATLASGAL to najobszerniejszy duży program realizowany przez APEX, w którym opublikowano już prawie 70 artykułów naukowych, a jego dziedzictwo znacznie wykracza poza zredukowane dane dostępne teraz dla całej społeczności astronomicznej. Sercem teleskopu APEX są jego bardzo czułe instrumenty. Jeden z nich - LABOCA (LArge BOlometer Camera) został wykorzystany właśnie do przeglądu ATLASGAL. LABOCA mierzy docierające do teleskopu promieniowanie rejestrując delikatny wzrost temperatury wywoływany przez promieniowanie na detektorze. Instrument może wykryć emisję od chłodnych, ciemnych pasm pyłu przesłaniających promieniowanie gwiazd. https://www.youtube.com/watch?v=Ip3YHk0gu0I Nowe opublikowane zdjęcie z ATLAS GAL uzupełnia obserwacje wykonane przez satelitę Planck (ESA). Połączenie danych z Plancka oraz APEX pozwoliło astronomom na odkrycie emisji rozłożonej na większym obszarze nieba i oszacowanie z niego zawartości gęstego gazu w wewnętrznych obszarach Galaktyki. Dane z przeglądu ATLASGAL posłużyły także do stworzenia kompletnego katalogu chłodnych i masywnych obłoków w rejonach powstawania nowych generacji gwiazd. https://www.youtube.com/watch?v=VUn6O_WQ9xY "Przegląd ATLASGAL zarejestrował obszary formowania się kolejnych generacji gromad i gwiazd o wysokiej masie. Łącząc te dane z obserwacjami z Plancka możemy zrozumieć ich związek z wielkoskalowymi strukturami olbrzymich obłoków molekularnych," mówi Timea Csengeri z Max Planck Institute for Radio Astronomy w Bonn, która kierowała pracami nad połączeniem danych z APEX z danymi z Plancka. Teleskop APEX niedawno świętował dziesięciolecie badań chłodnego Wszechświata. Teleskop APEX opiera się na prototypowej antenie zbudowanej w ramach projektu ALMA i w toku swoich obserwacji znalazł wiele obiektów, które ALMA może teraz badać bardziej szczegółowo. Źródło: ESO

SpaceX przygotowuje się na dzisiejszą porażkę

admin — Wed, 24 Feb 2016 17:37:30 +0000

SpaceX informuje, że najprawdopodobniej w nocy nie powiedzie się próba lądowania pierwszego członu rakiety Falcon 9, do której dojdzie po wyniesieniu na odległą orbitę europejskiego satelitę. 90-minutowe okno startowe dla bezzałogowej rakiety otwiera się dzisiejszej nocy (2346 GMT) na Przylądku Canaveral na Florydzie. W przypadku wystąpienia złych warunków pogodowych kolejne okno startowe pojawi się w czwartek mniej więcej o tej samej porze. Celem misji jest wyniesienie zbudowanego przez firmę Boeing satelity SES-9, którego zadaniem będzie dostarczanie sygnału telewizyjnego i szeropasmowego w Azji - na geostacjonarną orbitę transferową nad równikiem. Następnie SpaceX podejmie próbę wylądowania pierwszym członem rakiety Falcon 9 na barce 'Of Course I Still Love You'. "Z uwagi na unikalny profil misji do geostacjonarnej orbity transferowej, nie oczekujemy udanego lądowania." SpaceX doprowadził do udanego lądowania pierwszego członu rakiety Falcon 9 na Ziemi w ubiegłym roku, jednak jak na razie wszystkie próby lądowania na barkach na Oceanie Spokojnym i Atlantyckim nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Źródło: AFP

Naukowcy znajdują 'brakującą' materię dzięki nowemu błyskowi FRB

admin — Wed, 24 Feb 2016 21:00:07 +0000

Międzynarodowy zespół naukowców wykorzystując zestaw teleskopów radiowych i optycznych po raz pierwszy zidentyfikował położenie źródła szybkiego błysku radiowego (FRB - Fast Radio Burst) co umożliwiło im potwierdzenie obecnego modelu kosmologicznego rozkładu materii we Wszechświecie. 18 kwietnia 2015 roku należący do CSIRO (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation) 64-metrowy radioteleskop Parkes w Australii wykrył szybki błysk radiowy. Detekcja uruchomiła międzynarodowy alarm pozwalający innym teleskopom szybko przeprowadzić obserwacje uzupełniające. Dzięki temu zaledwie kilka godzin później kilka teleskopów na całym świecie już wypatrywało źródła FRB (włącznie z także należącym do CSIRO teleskopem ATCA (Australian Telescope Compact Array)). FRB to tajemnicze jasne błyski radiowe trwające zaledwie kilka milisekund. Ich pochodzenie jest wciąż owiane tajemnicą - naukowcy mają jednak kilka hipotez na temat ich źródła. FRB są przede wszystkim bardzo trudne do odkrycia - przed kwietniową detekcją odkryto ich zaledwie 16. "W przeszłości FRB były znajdowane w danych zebranych miesiące czy nawet lata wcześniej. Tyle że wtedy już jest za późno na obserwacje uzupełniające," mówi dr Evan Keane, naukowiec projektu w Square Kilometre Array Organisation oraz główny naukowiec projektu. Aby temu zaradzić, zespół opracował własny system obserwacji, który pozwala wykryć FRB w kilka sekund i natychmiast zaalarmować obsługę innych teleskopów, które wtedy będą miały czas na zebranie danych tuż po zaobserwowaniu rozbłysku. Wykorzystując sześć 22-metrowych anten ATCA i ich łączną rozdzielczość, zespół był w stanie ustalić lokalizację źródła sygnału z dużo większą dokładnością niż to było możliwe w przeszłości i odkryć poświatę radiową, która widoczna była przez kolejne sześć dni. To właśnie ta poświata umożliwiła im ustalenie lokalizacji źródła FRB niemal 1000 razy dokładniej niż w przypadku wcześniejszych rozbłysków. "Kluczem tego projektu była błyskawiczna lokalizacja FRB i identyfikacja galaktyki pochodzenia," powiedział Benjamin Stappers, profesor astrofizyki z University of Manchester. "Odkrycie kolejnych FRB pozwoli nam na jeszcze dokładniejsze badania brakującej materii, a być może na zbadanie ciemnej energii. Aby tego dokonać rozpoczynamy właśnie projekty badawcze wykorzystujące sieci teleskopów takie jak eMerlin oraz MeerKAT, które pozwolą nam na ustalenie lokalizacji bezpośrednio z samego rozbłysku." Zespół następnie skorzystał z 8.2-metrowego teleskopu optycznego Subaru (NAOJ) na Hawajach do sprawdzenia skąd przybył sygnał i jako źródło ustalił eliptyczną galaktykę jakieś 6 miliardów lat świetlnych od Ziemi. "To pierwszy raz kiedy udało nam się zidentyfikować galaktykę macierzystą błysku FRB," dodaje dr Keane. Optyczne obserwacje pozwoliły także na zmierzenie redshiftu (przesunięcia ku czerwieni) galaktyki - to pierwszy w historii pomiar odległości do źródła FRB. Błyski FRB wykazują także dyspersję w funkcji częstotliwości, opóźnienie sygnału radiowego spowodowane materią przez którą błysk podróżuje. "Jak dotąd mieliśmy tylko pomiary dyspersji. Teraz gdy oprócz niej mamy także pomiar odległości, możemy zmierzyć jak gęsta materia znajduje się między źródłem rozbłysku a Ziemią i porównać tą gęstość z obecnymi modelami rozkładu materii we Wszechświecie," mówi dr Simon Johnston, współautor badania. "W praktyce pozwala nam to zmierzyć masę Wszechświata, a przynajmniej materii w nim zawartej." Według obecnie przyjmowanych modeli wszechświat składa się w 70% z ciemnej energii, 25% ciemnej materii i 5% 'zwyczajnej' materii czyli tej, którą możemy obserwować. Niemniej jednak w ramach obserwacji gwiazd, galaktyk i wodoru astronomowie byli w stanie odkryć zaledwie połowę zwykłej materii, reszty nie dało się zaobserwować i jak dotąd mogliśmy mówić o 'brakującej' materii. "Dobrą wiadomością jest fakt, że nasze obserwacje pasują do modelu, znaleźliśmy brakującą materię. To pierwszy raz w historii kiedy szybkie błyski radiowe wykorzystane zostały do pomiarów kosmologicznych." Oczekuje się, że SKA ze swoją ekstremalną czułością, rozdzielczością i szerokim polem obserwacji będzie w stanie odkrywać setki FRB i lokalizować ich galaktyki macierzyste. Dużo większa próbka błysków pozwoli na precyzyjne pomiary parametrów kosmologicznych takich jak rozkład materii we Wszechświecie oraz na lepsze zrozumienie ciemnej energii. Wyniki badań opublikowano dzisiaj w periodyku Nature. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1038/nature17140

Źródło: nature

RECENZJA: Kompleks Kopernika - Caleb Scharf

admin — Sun, 21 Feb 2016 17:19:58 +0000

Jesteś czytelnikiem Pulsu Kosmosu, interesujesz się nowymi informacjami ze świata astronomii, astrofizyki i kosmologii. Twoją uwagę przykuwają doniesienia o odkryciu kolejnych fascynujących planet krążących wokół gwiazd innych niż Słońce. Częstotliwość pojawiania się takich informacji jest na tyle duża, że zaczynasz się zastanawiać czy tych planet czasem nie jest więcej niż gwiazd na bezchmurnym nocnym niebie. Dowiadujesz się, że wiele z nich to planety skaliste, mniej lub bardziej podobne do Ziemi, niektóre z nich krążą wokół gwiazd bardzo podobnych do Słońca. Powoli pączkuje w Tobie podejrzenie, że takich planet jak nasza musi być mnóstwo, setki, tysiące, miliony, a może miliardy. Czy na nich także powstało życie? Czy na niektórych z planet na których powstało życie, powstało życie inteligentne? Czy jesteśmy w jakikolwiek sposób wyjątkowi we Wszechświecie czy na Ziemi wydarzyło się tylko to co wielokrotnie wydarzało się na wielu planetach we Wszechświecie? Jesteśmy unikalni czy może jesteśmy jednymi z wielu? Te pytania powodują w Twojej głowie powstawanie tylko kolejnych pytań. Książka pt. "Kompleks Kopernika. Kosmiczny sens naszego istnienia we wszechświecie planet i prawdopodobieństw" autorstwa Caleba Scharfa stanowi próbę całościowego spojrzenia na ten problem. Historia ludzkości to historia myśli zarówno stawiającej człowieka na szczycie Wszechświata, jak i spychającej go w otchłań powszechności; historia ignorancji i odkrywania kolejnych tajemnic. Już od pierwszych słów książki autor stara się ukazać nam jak wąsko patrzymy na życie i jak bardzo ignorujemy życie, które jest tuż obok nas, ba, nawet w nas samych. Historia Antonie van Leeuwenhoeka, który odkrył przed nami cały otaczający nas mikrokosmos , o którym do jego czasów nie mieliśmy zielonego pojęcia - pozwala nam spojrzeć na ograniczenia naszego postrzegania. Ta pouczająca historia niesamowicie wciąga, ale stanowi zaledwie preludium do przedstawienia problemu makrokosmosu. Caleb Scharf, dyrektor Centrum Astrobiologii na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku prowadzi nas przez historię ewolucji myśli o miejscu człowieka we Wszechświecie. Poczynając od poglądów przedkopernikańskich poruszamy się wraz z kolejnymi odkryciami, obserwujemy ewolucję myśli kopernikańskiej, która strąciła Ziemię z piedestału, aż po powstanie koncepcji antropicznej. Autor swobodnym językiem, aczkolwiek przesiąkniętym rozległą wiedzą astronomiczną, waży racje zarówno zwolenników idei kopernikańskiej jak i naukowców skłaniających się ku zasadzie antropicznej. Nie stając po żadnej ze stron Scharf pozwala nam samym rozważyć nasze miejsce we Wszechświecie podając nam jedynie kolejne informacje o odkrywanych przez naukowcach planetach, gwiazdach, zależnościach między nimi, o warunkach jakie muszą panować na planecie, aby pojawiło się na nim życie takie jakie znamy. Jednocześnie rozważamy czy we Wszechświecie może istnieć tylko takie życie jakie znamy na Ziemi czy może być zupełnie inne, oparte na innej chemii, na innego rodzaju ewolucji. To wszystko każe nam ponownie rozważyć naszą opinię na ten temat. Książka napisana jest z dużą lekkością, dzięki czemu jest idealną pozycją na leniwy weekend. Jestem absolutnie przekonany, że niezależnie od tego jaką masz opinię na temat naszego miejsca we Wszechświecie, w trakcie czytania tej pozycji nie raz i nie dwa Twoje poglądy zatrzęsą się w posadach. Lektura Kompleksu Kopernika z pewnością pozwoli Ci usystematyzować wiedzę o najnowszych odkryciach astronomicznych oraz o szerokim spektrum poglądów na problem istnienia życia we Wszechświecie. Z czystym sumieniem polecam. Przytrzymajcie tę książkę na słoneczny wolny weekend, wstańcie w sobotę o 7 rano, wyjdźcie na balkon i zacznijcie czytać. Wielu z Was wyjdzie z balkonu dopiero po ostatniej stronie. Książka "Kompleks Kopernika" autorstwa Caleba Scharfa wydana została nakładem Wydawnictwa Prószyński i S-ka i dostępna jest w księgarni internetowej pod adresem poniżej. http://www.proszynski.pl/Kompleks_Kopernika__Kosmiczny_sens_naszego_istnienia_we_Wszechswiecie_planet_i_prawdopodobienstw-p-34082-.html

Czarne dziury transportują materię w kosmiczną pustkę

admin — Thu, 25 Feb 2016 08:55:01 +0000

[caption id="attachment_8220" align="aligncenter" width="1024"] Przekrój sześcianu będący wynikiem symulacji Illustris. Wskazuje na rozkład ciemnej materii w sześcianie o boku długości 350 milionów lat świetlnych i grubości 300 000 lat świetlnych. Galaktyki znajdują się w małych, białych, gęsto upakowanych kropkach. Źródło: Markus Haider / Illustris[/caption] Żyjemy we Wszechświecie zdominowanym przez niewidoczną materię, a w największych skalach galaktyki i wszystko co się w nich znajduje skoncentrowane są we włóknach, które rozciągają się na krawędziach rozległych obszarów pustki. Dotychczas uważano, że owe obszary były praktycznie puste, jednak teraz grupa astronomów z Austrii, Niemiec i USA uważa, że owe ciemne dziury zawierają nawet 20% normalnej materii we Wszechświecie, a galaktyki zajmują zaledwie 1/500 objętości Wszechświata. Zespół pracujący pod kierownictwem dr Markusa Haidera z Institute of Astro- and Particle Physics na University of Innsbruck w Austrii opublikował wyniki swoich badań w periodyku Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Przyglądając się kosmicznemu promieniowaniu tła (CMB) współczesne obserwatoria kosmiczne takie jak COBE, WMAP oraz Planck stopniowo precyzowały nasze rozumienie składu wszechświata, a najnowsze pomiary wskazują, że składa się on w 4.9% 'normalnej' materii (tj. materii z której składają się gwiazdy, planety, gaz i pył) czyli materii barionowej podczas gdy 26.8% to tajemnicza i niewidzialna ciemna materia, a 68.3% to nawet bardziej tajemnicza ciemna energia. [caption id="attachment_8221" align="aligncenter" width="1024"] Te same dane lecz tym razem przedstawiające rozkład normalnej (barionowej) materii. Źródło: Markus Haider / Illustris[/caption] W uzupełnieniu tych misji, naziemne obserwatoria stworzyły mapy położenia galaktyk, i pośrednio, związanej z nimi ciemnej materii, wskazując, że ułożone są one w włóknach tworzących swego rodzaju kosmiczną sieć. Haider wraz ze swoim zespołem przyjrzał się tym obserwacjom bardziej szczegółowo wykorzystując dane z projektu Illustris, obszernej komputerowej symulacji ewolucji i formowania się galaktyk. Celem symulacji było zmierzenie masy i objętości włókien i galaktyk się w nich znajdujących. W ramach symulacji Illustris stworzono sześcian przestrzeni we Wszechświecie o boku długości 350 milionów lat świetlnych. Symulacja rozpoczyna się gdy Wszechświat miał zaledwie 12 milionów lat, czyli niewielką część obecnego wieku, i bada jak z czasem grawitacja i przepływ materii zmienia strukturę Wszechświata do dnia dzisiejszego. Symulacja przy obliczeniach uwzględnia zarówno materię normalną jak i ciemną - dlatego jednym z najważniejszych efektów w niej obserwowanych jest oddziaływanie grawitacyjne ciemnej materii. Gdy naukowcy przyjrzeli się danym, odkryli, że około 50% całkowitej masy we Wszechświecie znajduje się w miejscach, w których znajdują się galaktyki i ściśnięte jest do 0.2% objętości wszechświata, 44% znajduje się w pozostałych częściach włókien. Zaledwie 6% znajduje się w obszarach pustki, które jednocześnie zajmują 80% objętości. Jednak zespół Haidera odkrył także, że zaskakująca część normalnej materii - 20% - może być transportowana z włókien do obszarów pustki. Odpowiedzialne za to mogą być super-masywne czarne dziury w centrach galaktyk. Część materii opadającej na czarną dziurę zamieniana jest na energię. Owa energia przekazywana jest do otaczającego czarną dziurę gazu i prowadzi do intensywnego odpływu materii, który rozciąga się na setki tysięcy lat świetlnych od czarnej dziury, daleko poza galaktykę macierzystą. Oprócz wypełniania obszarów pustki większą ilością materii niż uważano, wynik ten może odpowiadać za problem 'brakującej materii barionowej' czyli problem, z którym zmagają się astronomowie nie widząc tyle materii barionowej co przewidują modele (de facto wczoraj ten sam problem został poruszony przez naukowców obserwujących szybkie błyski radiowe - pisaliśmy o tym tutaj: KLIKNIJ). Dr Haider komentując powiedział: "Ta symulacja, jedna z najbardziej skomplikowanych w historii, wskazuje, że czarne dziury znajdujące się w centrach galaktyk pozwalają emitować materię do najbardziej pustych miejsc we Wszechświecie. Teraz chcielibyśmy doprecyzować nasz model i potwierdzić te wstępne wyniki." W ramach projektu Illustris aktualnie prowadzone są nowe symulacje, których wyniki powinny być dostępne w ciągu kilku miesięcy. Trudno będzie jednak dostrzec tą materię w obszarach pustki, bowiem najprawdopodobniej będzie bardzo rzadka i zbyt chłodna, aby emitować promieniowanie rentgenowskie, które pozwoliłoby na jej odkrycie przez obserwatoria znajdujące się na orbicie. Źródło: MNRAS / University of Innsbruck

Długa śmierć supernowej typu Ia

admin — Thu, 25 Feb 2016 10:55:38 +0000

Trzy lata po eksplozji, supernowa typu Ia wciąż świeci jaśniej niż oczekiwano - wskazują nowe badania. Obserwacje wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a i opublikowane dzisiaj w periodyku The Astrophysical Journal wskazują, że silne eksplozje wytwarzają duże ilości ciężkiej formy kobaltu, która dostarcza energii do energii z rozpadu jądrowego. Praca może pomóc badaczom w lokalizowaniu gwiazd wybuchających jako supernowe Ia i badaniu mechanizmu takich wybuchów. Supernowa Ia to typ eksplozji często wykorzystywany do mierzenia odległości do odległych galaktyk. "Supernowe typu Ia stały się bardzo ważne dla świata fizyki kilkadziesiąt lat temu, kiedy okazało się, że mogą pokazywać przyspieszanie rozszerzania się wszechświata," powiedział główny autor artykułu Or Graur z American Museum of Natural History, post-doc na New York University. "Wciąż jednak nie wiemy dokładnie jaki typ układu gwiazd eksploduje w supernowych typu Ia lub jak wygląda proces prowadzący do tego wybuchu. Aby rozwiązać te dwie kwestie prowadzono już wiele badań, ale odpowiedzi wydają się wciąż nam umykać." Aktualne badania wskazują, że do eksplozji supernowych typu Ia dochodzi w układach podwójnych - w których dwie gwiazdy krążą wokół wspólnego środka masy - w których co najmniej jedna gwiazda jest białym karłem, gęstą pozostałością po gwieździe kilka razy masywniejszej od Słońca. Eksplozja jest wynikiem termonuklearnej reakcji łańcuchowej, która prowadzi do powstanie dużej ilości ciężkich pierwiastków. Promieniowanie, które naukowcy widzą podczas wybuchu supernowej typu Ia pochodzi z radioaktywnego rozkładu izotopu niklu 56Ni na izotop kobaltu 56Co, a następnie na stabilny izotop żelaza 56Fe. Mimo, że maksimum jasności supernowej Ia jest osiągane stosunkowo szybko i większość naukowców przestaje obserwować supernowe po około 100 dniach od rozpoczęcia eksplozji, ich światło emitowane jest jeszcze przez długie lata. https://www.youtube.com/watch?v=t3pUbZe8wqk Wcześniejsze badania wskazywały, że około 500 dni po eksplozji badacze powinni zauważyć gwałtowny spadek jasności tego typu supernowych - tzw. katastrofa w podczerwieni. Niemniej jednak nie udało się takiego spadku zaobserwować. Dlatego też Ivo Seitenzahl, badacz z Australian National University oraz ARC Centre of Excellence for All-sky Astrophysics i jeden ze współautorów artykułu przewidział w 2009 roku, że musi to być spowodowane radioaktywnym rozpadem kobaltu 57Co. Jest to cięższy izotop kobaltu o dłuższym czasie połowicznego rozpadu niż 56Co i może być dodatkowym źródłem energii, które uruchomione może być w dwa do trzech lat po wybuchu. Naukowcy przetestowali te przewidywania bezpośrednio za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a, który obserwował SN 2012cg - supernową typu Ia ponad trzy lata po tym jak wybuchła w galaktyce NGC 4424 znajdującej się około 50 milionów lat świetlnych od Ziemi - czyli stosunkowo niedaleko w świecie astronomii. "Okazało się, że jasność supernowej ewoluowała tak jak przewidział to Ivo," powiedział Graur. "Co ciekawe okazało się, że ilość kobaltu 57Co niezbędna do utrzymania obserwowanej jasności była dwa razy większa niż oczekiwana. Te dwie informacje pozwoliły nam na określenie nowych ograniczeń na modele eksplozji. Inaczej mówiąc mamy teraz nowy element układanki jaką jest supernowa Ia - jedno z najważniejszych narzędzi współczesnej kosmologii." "Gdy opracowaliśmy swoje przewidywania w 2009 roku byłem sceptyczny co do tego czy uda się zaobserwować obecność 57Co w supernowej typu Ia za mojego życia," mówi Seitenzahl. "Jestem niesamowicie podekscytowany tym, że zaledwie 7 lat później już ograniczamy możliwe scenariusze eksplozji na podstawie naszych pomiarów." Źródło: ApJ / American Museum of Natural History

Nowa planeta w Hiadach

admin — Thu, 25 Feb 2016 15:27:44 +0000

Astronom Andrew Mann z University of Texas wraz ze współpracownikami odkrył planetę w pobliskiej gromadzie gwiazd. Owa planeta może pomóc astronomom lepiej zrozumieć w jaki sposób formują się i ewoluują planety. Do odkrycia planety K2-25b wykorzystano zarówno kosmiczny teleskop Kepler oraz należące do obserwatorium McDonald Observatory. Wyniki obserwacji zostały opublikowane w najnowszym wydaniu periodyku Astrophysical Journal. Tytułowa planeta krąży wokół czerwonego karła, gwiazdy mniejszej i słabszej od Słońca. Czerwone karły stanowią najliczniejszą grupę gwiazd w naszej galaktyce. Ta konkretna gwiazda znajduje się w gromadzie gwiazd znanej jako Hiady, która jest najbliższą nam gromadą otwartą. Gwiazdy tworzące gromadę są bardzo młode, dlatego też ich planety również muszą być młode. "Gromady otwarte to doskonałe narzędzia do badań, bowiem wszystkie gwiazdy uformowały się w tym samym czasie i mają ten sam skład," mówi Mann. Gdy już znajdziemy wiele planet krążących wokół młodych gwiazd w gromadzie, "możemy porównać je z planetami krążącymi wokół starszych gwiazd gdzie indziej, aby sprawdzić czy w jakiś fundamentalny sposób różnią się od nich - aby sprawdzić jak planety zmieniają się w czasie." Dla przykładu, jeżeli okaże się, że planety krążące wokół młodych gwiazd znajdują się dalej od swoich gwiazd niż w przypadku starych gwiazd - może to sugerować, że z czasem planety migrują do wnętrz układów planetarnych. Mogą powstawać dalej od swoich gwiazd, a następnie migrować w pobliże gwiazdy. Wiele innych od naszego układów planetarnych charakteryzuje się występowaniem gazowych olbrzymów bardzo blisko gwiazdy macierzystej. Tego typu badania mogą przetestować teorie migracji planetarnych. Jeżeli uda nam się znaleźć dużo więcej planet krążących wokół młodych gwiazd "będziemy w stanie ubrać to w liczby," mówi Mann. "Możemy nawet w ten sposób dowiedzieć się jak kiedyś wyglądał nasz układ słoneczny." Planeta w Hiadach ma cztery razy większe rozmiary od Ziemi czyli jest rozmiarów Neptuna. W porównaniu do prawie wszystkich innych planet krążących wokół czerwonych karłów, ta planeta jest ekstremalnie duża. "Wszystkie pozostałe mają rozmiary mniej niż dwa razy większe od Ziemi," mówi Mann. Duży rozmiar planety może wskazywać, że planeta może być otoczona rozdętą atmosferą z wodoru i helu. Promieniowanie emitowane przez gwiazdę macierzystą może z czasem powoli rozwiać tą atmosferę. "To mogłoby mieć duże implikacje dla naszego rozumienia ewolucji planet, także takich planet jak Ziemia, bowiem chcielibyśmy się dowiedzieć jak skutecznie planeta może utrzymać atmosferę w określonych warunkach - dzięki czemu dowiemy się jak długo może pozostać przyjazna dla życia." Amatorzy astronomii Thomas Jacobs i Daryll LaCourse odkryli tą potencjalną planetę w publicznie dostępnych danych K2 z kosmicznego teleskopu Kepler. Skontaktowali się z Mannem, który postanowił sprawdzić sygnał za pomocą nowego instrumentu IGRINS zainstalowanego na 2.7-metrowym teleskopie Harlana J. Smitha w McDonald Observatory. "Młode gwiazdy bardzo ciężko się obserwuje bez urzadzenia takiego jak IGRINS," dodaje Mann. Z uwagi na to, że jest to czerwony karzeł, gwiazda jest chłodna i musi być badana w zakresie podczerwonym z bardzo dużą rozdzielczością widmową. Wysoka rozdzielczość IGRINS pozwala astronomom wyeliminować możliwość, że gwiazda ma gwiezdnego towarzysza zamiast planety. Co więcej, instrument pozwolił także potwierdzić, że gwiazda jest członkiem gromady Hiady poprzez pomiar prędkości gwiazdy i porównanie jej z prędkością gwiazd gromady. Źródło: ApJ

Halo radiowe w masywnej gromadzie galaktyk

admin — Fri, 26 Feb 2016 11:00:22 +0000

Halo radiowe to rozległy obszar rozproszonej emisji radiowej zazwyczaj znajdujące się w centrach gromad galaktyk. Niedawno międzynarodowy zespół astronomów odkrył taki duży obszar rozproszonej emisji o średnicy trzech milionów lat świetlnych. Nowe halo znajduje się w odległej, łączącej się gromadzie galaktyk oznaczonej jako MACSJ2243.3-0935. Odkrycie zostało opisane w artykule naukowym opublikowanym 18 lutego br. na portalu arXiv. Naukowcy pracujący pod kierownictwem Therese Cantwell z Jodrell Bank Centre for Astrophysics na University of Manchester w Wielkiej Brytanii do wykrycia halo wykorzystali dwa radioteleskopy. Znajdujący się w RPA teleskop KAT-7 został użyty do obserwacji MACSJ2243.3-0935 7 września 2012 roku. Prawie dwa lata później - 20 czerwca 2014 roku zespół skorzystał z teleskopu Giant Meterwave Radio Telescope (GMRT) w Indiach, do przeprowadzenia obserwacji uzupełniających. KAT-7 to sieć siedmiu anten o średnicy 12 metrów każda, a GMRT składa się z 30 anten o średnicy 45 metrów każda. Odkrycie halo radiowego było nie lada wyzwaniem z uwagi na fakt, że taka rozproszona emisja charakteryzuje się wyjątkowo słabą jasnością powierzchniową, szczególnie w zakresie częstotliwości GHz. Dlatego też gdy naukowcy skanują co raz to niższe częstotliwości, ich jasność rośnie, odkrywając przed nami obecność regionów emitujących w zakresie radiowym. "GMRT to doskonały teleskop do wykrywania halo radiowego, bowiem jest zdolny do wykonywania obserwacji tak niskich częstotliwości. GMRT jest także w stanie tworzyć obrazy tak w wysokiej jak i niskiej rozdzielczości. To bardzo ważne, bowiem możemy trafić na kompaktowe obszary emisji radiowej, które mogą pochodzić od innych obiektów astronomicznych i nakładać się na rozległe obszary emisji, tym samym utrudniając określenie właściwości halo. Dzięki możliwości stworzenia map w wysokiej rozdzielczości możemy usunąć wkład źródeł punktowych do emisji rozległego halo," powiedział Cantwell portalowi Phys.org. Astronomowie odkryli, że halo radiowe w MACSJ2243.3-0935 charakteryzuje się strumieniem i rozmiarami podobnymi do innych halo radiowych. Niemniej jednak zauważają, że mało jak na razie wiemy o tych obszarach rozproszonej emisji, a szczególnie mało o ich pochodzeniu. Powstawanie halo radiowych może mieć swoje źródło w łączeniu gromad galaktyk, które są bardzo energetycznymi zdarzeniami - ilość energii emitowana w takich zderzeniach jest rzędu biliona eksplozji supernowych. Jeden ze scenariuszy powstawania wskazuje, że turbulencje gazu w gromadzie galaktyk przyspieszają cząsteczki do energii w których emitują radiowo. Niemniej jednak nie wszystkie łączące się gromady galaktyk posiadają własne halo radiowe. "Nie wiemy jak na razie dlaczego tak jest chociaż najprawdopodobniej jest to związane z ilością energii uwolnionej podczas zderzenia. Mniej energetyczne zderzenia mogą nie powodować wystarczających turbulencji pozwalających na powstawanie halo radiowego," mówi Cantwell. Według zespołu niezbędne są kolejne obserwacje zarówno na niższych jak i wyższych częstotliwościach, które pozwolą zbadać różne scenariusze powstawania halo. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://arxiv.org/abs/1602.05923

Źródło: arXiv / phys.org

Zamrożone kaniony północnego bieguna Plutona

admin — Fri, 26 Feb 2016 08:55:25 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane przez sondę New Horizons przedstawia kolejne dowody na różnorodność geologii i składu chemicznego powierzchni Plutona - tym razem bohaterem zdjęcia są obszary wokół północnego bieguna planety. Długie kaniony biegnące pionowo przez obszary okołobiegunowe stanowią fragment obszaru nazwanego nieformalnie Lowell Regio na cześć Percivala Lowella, który ufundował Lowell Observatory i rozpoczął poszukiwania, które doprowadziły do odkrycia Plutona. Najszerszy z kanionów (zaznaczony na żółto na zdjęciu poniżej) ma szerokość ok. 75 kilometrów i przebiega w pobliżu bieguna północnego planety. Leżące niemal równoległe do niego kaniony na wschodzie i zachodzie (zaznaczone na zielono) mają szerokość ok. 10 kilometrów. Zerodowane ściany kanionów wydają się być dużo starsze od innych kanionów na powierzchni Plutona - najprawdopodobniej dlatego, że kaniony biegunowe są dużo starsze i składają się z bardziej miękkiego materiału. Te kaniony wydają się potwierdzać dawny okres aktywności tektonicznej. Płytka, kręta dolina (zaznaczona na niebiesko) przebiega przez całą długość podłoża kanionu. Na wschód od kanionów, inna dolina (zaznaczona na różowo) wije się w kierunku dolnego, prawego rogu zdjęcia. Pobliskie obszary wypełniające dolny, prawy róg obrazu wydają się być pokryte materią przesłaniającą mniejsze cechy topografii. Duże, nieregularne wgłębienia (zaznaczone na czerwono) mają do 70 km średnicy i 4 km głębokości. Owe wgłębienia to miejsca, w których podpowierzchniowy lód uległ stopieniu lub sublimacji powodując zapadnięcie się powierzchni. Kolor i skład tego regionu także należą do nietypowych. Wzniesienia przedstawione na żółto nie występują nigdzie indziej na powierzchni Plutona. Żółtawe obszary przechodzą w niebiesko-szare wraz ze spadkiem wysokości terenu. Pomiary w podczerwieni wskazują na duże ilości lodu metanowego w całym regionie Lowell Regio oraz niewielkie ilości lodu azotowego. "Możliwe, że żółte tereny odpowiadają starszym depozytom metanu, które wystawione były na działanie promieniowania słonecznego dłużej niż tereny bardziej szare," mówi Will Grundy, członek zespołu New Horizons z Lowell Observatory we Flagstaff w Arizonie. Zdjęcie wykonane zostało za pomocą kamery MVIC (Ralph/Multispectral Visible Imaging Camera). Skala zdjęcia to 680 metrów/piksel. Dolna krawędź zdjęcia przedstawia obszar o szerokości 1200 km. Zdjęcie zostało wykonane z odległości 33 900 kilometrów od Plutona, około 45 minut przed momentem największego zbliżenia do planety w dniu 14 lipca 2015 roku. [caption id="attachment_8248" align="aligncenter" width="1000"] Źródło: NASA/JHUAPL/SwRI[/caption] Źródło: NASA/JHUAPL/SwRI

ASTROFAZA: Uran - lodowy gigant

admin — Fri, 26 Feb 2016 13:11:45 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=X-XlTTZn-Vc Tym razem Piotrek z kanału Astrofaza zaprasza na podróż na Urana. Ten film to doskonałe uzupełnienie informacji do artykułu, który niedawno pojawił się na naszym portalu, a traktującego o rozważaniach na temat potencjału stworzenia misji do Urana lub Neptuna w niedalekiej przyszłości. Artykuł można przeczytać >>TUTAJ<<

PALE RED DOT: Polowanie na samotne planety w naszej Galaktyce

admin — Fri, 26 Feb 2016 16:54:02 +0000

Autor: Dante Minniti, Universidad Andrés Bello Planety pozasłoneczne to nazwa nadana wszystkim ciałom o masie planet, które krążą wokół gwiazd innych niż Słońce. Jak dotąd, udało się odkryć mnóstwo planet pozasłonecznych, a wśród nich są takie, które należą do całych układów planetarnych krążących wokół jednej gwiazdy. Jak dotąd rekordową gwiazdą pozostaje Słońce, wokół którego krąży 8 dobrze znanych planet, jednak podejrzewamy, że takich układów planetarnych jak nasz może być dużo więcej w Drodze Mlecznej, a nawet mamy dowody wskazujące na to, że wokół gwiazdy HD10180 krąży 9 planet. Jednak nawet jeżeli planety powstają wokół gwiazd, mogą zostać wyrzucone ze swojego układu macierzystego, a tym samym stać się odizolowanymi planetami błąkającymi się w próżni przestrzeni międzygwiezdnej. Tego typu ciała nazywamy planetami samotnymi, globami które samotnie przemierzają naszą Galaktykę. Dlaczego jednak uważamy, że w przestrzeni międzygwiezdnej mogą znajdować się właśnie takie samotne planety? Ze względu na sposób w jaki powstają i ewoluują układy planetarne. Wiele protoplanet powstaje w dyskach protoplanetarnych, a następnie przechodzi przez fazę zderzeń i przetasowań zanim znajdą się w stabilnym układzie planetarnym. Podczas gdy jedne planety łączą się ze sobą tworząc olbrzymy, a inne opadają na gwiazdę i ulegają zniszczeniu, oczekujemy, że wiele może być wyrzucanych całkowicie z układu planetarnego. W rzeczywistości liczba samotnych planet w naszej Galaktyce może przekroczyć liczbę planet związanych z gwiazdami. Po prostu nie wiemy... Łatwiej powstać planecie w zewnętrznych częściach dysku protoplanetarnego, gdzie obiekty są słabiej związane z gwiazdą i z łatwością mogą uwolnić się od jej przyciągania grawitacyjnego wskutek bliskiego przejścia innej planety w dysku lub zbliżenie sąsiadującej gwiazdy (nie zderzenie, bo te między gwiazdami należą do rzadkości). [caption id="attachment_8263" align="aligncenter" width="720"] Wizja artystyczna samotnej planety rozmiarów Ziemi podróżującej przez Drogę Mleczną, Źródło: J.B. Pullen[/caption] Także z punktu widzenia nauki ważne jest poznanie liczby takich obiektów w przestrzeni - to pozwoli nam przetestować nasze idee (teorie) formowania planet. Czy jest to liczba podobna do liczby planet znajdujących się w układach planetarnych? Czy może są to rzadkie przypadki, np. 10 razy rzadsze? Czy też może są one znacznie liczniejsze, 10 razy liczniejsze? Poza tym - równie interesująca kwestia - czy małe skaliste planety swobodne są liczniejsze niż samotne gazowe olbrzymy? Ostatnie pytanie jest szczególnie ciekawe, bowiem niektóre teorie formowania Układu Słonecznego wskazują, że powstało w nim dużo więcej planet, a większość z nich została wyrzucona z Układu Słonecznego wskutek kolizji. Wiemy, że samotne planety powinny znajdować się w przestrzeni międzygwiezdnej, bo kilka już dało się wykryć w młodych gromadach gwiazd. Bardzo młode, dopiero co powstałe planety przez krótki okres czasu (astronomicznie krótki: kilka milionów lat) emitują światło tak jak gwiazdy, zanim ostygną i staną się zbyt ciemne, aby można było je wykryć z naszego punktu w przestrzeni przy użyciu obecnych technologii. Tego typu ciała to bardzo młode olbrzymie planety, które choć ciemne - wciąż mogą być wykryte w podczerwieni zanim dojrzeją i ich powierzchnia ostygnie. Jednak uważamy, że dużo więcej samotnych planet czeka na odkrycie. Głównym problemem w poszukiwaniu takich samotnych planet jest fakt, że starsze planety takie jak Ziemia są małe i ciemne, i same z siebie nie emitują żadnego promieniowania. Są one na tyle ciemne, że niemożliwe jest ich wykrycie na zdjęciach w zakresie optycznym czy w bliskiej podczerwieni wykonanych nawet za pomocą największych dostępnych aktualnie teleskopów (VLT, Keck, Gemini itd.) lub nawet teleskopów przyszłości (JWST, GMT, TMT, EELT). Niektóre z tych planet mogą emitować promieniowanie w zakresie radiowym, jednak byłoby one na tyle słabe, że byłyby niewykrywalne nawet za pomocą najsilniejszych radioteleskopów takich jak Arecibo czy ALMA. No to jesteśmy ugotowani - nie możemy bezpośrednio wykryć tych słabych, samotnych planet. Niemniej jednak wciąż musimy się dowiedzieć czy samotne planety istnieją i jeżeli tak - jak są liczne. Jednak nie traćmy nadziei, astronomowie czasami potrafią znaleźć sprytne rozwiązanie potencjalnie nierozwiązywalnego problemu. Istnieje bowiem technika pośrednia. Pośrednia w tym względzie, że nie prowadzi do uwiecznienia planety na obrazie, ale może wykryć wpływ grawitacyjny ciała o masie planety. Ojcem tej idei jest nie kto inny jak Albert Einstein. Przewidział on, że światło emitowane przez odległy obiekt zostanie zakrzywione przechodząc blisko masywnego obiektu. Dzieje się tak, ponieważ masywne obiekty odkształcają przestrzeń i czas. Technika ta zwana jest mikrosoczewkowaniem grawitacyjnym. W ramach tej techniki mierzy się pojaśnienie odległego źródła spowodowane zakrzywieniem promieni światła przez masywną soczewkę przechodzącą na jej tle. Pomiar mikrosoczewkowania składa się z wykrycia zmiany jasności odległego obiektu (zwanego źródłem) w linii widzenia obserwatora (nas czy naszych teleskopów). [caption id="attachment_8264" align="aligncenter" width="1000"] Przykład mikrosoczewkowania zaobserwowanego w przeglądzie VVV przedstawionego na wykresie jasności w funkcji czasu. Wzrost i spadek jasności gwiazdy spowodowany jest przejściem przed nim innego masywnego obiektu.[/caption] Niemniej jednak wcale nie jest tak łatwo. Skala czasowa mikrosoczewkowania spowodowanego przez przejście samotnej planety jest bardzo krótka, rzędu kilku godzin, w przeciwieństwie do tego spowodowanego obiektem o masie gwiazdy, które trwa tygodnie czy miesiące. Skala czasowa jest tutaj krytycznym pomiarem, jednak jeżeli będziemy w stanie wykryć i zmierzyć te krótkotrwałe pojaśnienia, możemy wykryć planety takie jak Ziemia czy nawet mniej masywne - jak Mars, czy jeszcze mnie masywne. To bardzo trudny do wykonania pomiar ponieważ wymaga w praktyce bezustannego obrazowania dziesiątek milionów gwiazd. Można sobie łatwo wyobrazić, że tego rodzaju obserwacje prowadzą w krótkim czasie do powstania gigantycznych baz danych i problemów technicznych w obróbce tych danych. Kilka grup badaczy jednak przeciera szlaki w tej dziedzinie, odkrywając tysiące takich zdarzeń mikrosoczewkowych (OGLE, MOA, MACHO, itd.). Niemniej jednak, krótkotrwałych sygnałów spowodowanych mikrosoczewkowaniem na naszej potencjalnej samotnej planecie wciąż nie ma. Czy dlatego, że one nie istnieją? Czy też może dlatego, że aktualnie prowadzone eksperymenty nie są w stanie wykryć zjawisk zachodzących w tak krótkiej skali czasowej? Wydaje nam się, że jednak to ostatnie. Mimo, że dowody na istnienie samotnych planet są wciąż słabe uważamy, że jest ich bardzo dużo i powinniśmy doprecyzować nasze narzędzia wykorzystywane do ich poszukiwania. Wkrótce misja K2 da nam nadzieję na odkrycie takich planet swobodnych w kierunku centralnych obszarów naszej Drogi Mlecznej - jej zgrubienia centralnego. Ta wydłużona faza misji kosmicznego teleskopu Kepler będzie obserwowała pole w kierunku zgrubienia centralnego, gdzie znajduje się bardzo dużo gwiazd. Z drugiej strony przez ostatnich kilka lat prowadzony jest przegląd zgrubienia centralnego Drogi Mlecznej zwany VVV survey (vvvsurvey.org) wykorzystujący znajdujący się w Obserwatorium Paranal teleskop VISTA pracujący w bliskiej podczerwieni. Rewelacyjnie byłoby móc wykonać jednoczesne obrazowanie w bliskiej podczerwieni pola obserwowanego przez K2 w celu scharakteryzowania źródeł. Połączenie danych zebranych w zakresie optycznym i podczerwonym dałoby bardzo wszechstronne narzędzie pomiaru właściwości gwiazd. Znając parametry gwiazd (jasności, odległości, poczerwienienie itd.) moglibyśmy scharakteryzować rzadkie zjawiska mikrosoczewkowania spowodowane samotnymi planetami i jednocześnie zmierzyć masy planet za nie odpowiadających. Gdyby udało się odkryć wiele takich planet, moglibyśmy pokusić się o zaktualizowanie danych szacunkowych i określenie np. czy swobodnych Ziem jest więcej niż swobodnych olbrzymów. Obserwacje zgrubienia w ramach K2 zostaną przeprowadzone w okresie kwiecień-maj tego roku, więc bądźcie przygotowani na informacje o samotnych planetach! [caption id="attachment_8265" align="aligncenter" width="1000"] Region Drogi Mlecznej badany w ramach przeglądu VVV obejmujący także centrum galaktyki.[/caption] No i w końcu - poszalejmy i rozważmy możliwość życia na swobodnych planetach. To czyste spekulacje jednak ja przyjmuję, że tego typu obiekty są jednymi z najbardziej obiecujących nośników życia. W toku swojej podróży przez Drogę Mleczną mogą bowiem rozsiewać życie na swojej drodze. Głównym problemem w utrzymaniu życia takiego jakie znamy na samotnej planecie jest brak głównego źródła energii: gwiazdy macierzystej. Niemniej jednak, gdy planety typu ziemskiego powstają - są bardzo gorące. Z czasem skały magmowe na powierzchni ulegają ochłodzeniu. Proces chłodzenia trwa miliardy lat w zależności od pierwotnej masy planety. Przykładowo nasza Ziemia ma aktualnie ok. 4.5 miliarda lat i jeszcze całkowicie nie ostygła. Dowodem na to są wulkany, procesy tektoniczne i fakt, że badania sejsmologiczne wskazują, że jądro naszej planety jest wciąż płynne. Owa aktywność wulkaniczna może być trwałym źródłem energii dla życia na samotnej planecie. Fakt ten nie powinien być zaskoczeniem, wszak kominy geotermiczne w głębinach oceanicznych wciąż utrzymują przy życiu szeroką paletę organizmów. W rzeczywistości, gdyby w jakiś sposób Ziemia utraciła Słońce, oceany zamarzłyby - jednak tylko na powierzchni. W głębinach pozostałyby w stanie ciekłym przez wiele miliardów lat. To zupełnie inna sytuacja niż w przypadku planetoid czy planet karłowatych, które także mogą znajdować się w przestrzeni międzygwiezdnej lecz są tylko chłodnymi obiektami. Jakiekolwiek formy życia na ich powierzchni musiałyby praktycznie przetrwać chłód próżni i hibernację trwającą miliardy lat, aby mogły być nośnikiem życia. Dlatego też samotne planety stanowią lepsze nośniki życia, a przecież mogą być ich miliony (lub miliardy!). A dla tych z Was, którzy lubią popuścić wodze fantazji - rozważcie coś takiego: wystarczająco zaawansowana, technologiczna cywilizacja może chcieć celowo uwolnić swoją planetę od gwiazdy macierzystej. Pozwoliłoby to jej swobodnie podróżować przez Galaktykę. De facto, za kilka miliardów lat nasze Słońce zacznie puchnąć przechodząc w stadium czerwonego olbrzyma i pochłaniając wewnętrzne planety Układu Słonecznego. W celu zachowania naszej planety możemy chcieć uwolnić ją od gwiazdy macierzystej zanim ta przejdzie w stadium czerwonego olbrzyma. Oczywiście jeżeli będziemy mieli wystarczającą do tego technologię (ilość energii potrzebna do takiego manewru jest niewyobrażalna), i jeżeli postanowimy, że nie chcemy stracić naszej Ziemi, gdzie ma swój początek historia całej Ludzkości. Możemy wtedy zdecydować się na opuszczenie naszego Słońca i rozpocząć życie na samotnej planecie. Mamy do wyboru albo to, albo całkowite upieczenie Ziemi. Podróżowanie przez Drogę Mleczną na samotnej Ziemi to marzenie przyszłych astronomów. Nie wiem jak Wy, ale ja chciałbym zachować nasze dziedzictwo w ten sposób... O autorze. Dante Minniti jest profesorem na Universidad Andres Bello w Chile oraz adiunktem w Obserwatorium Watykańskim we Włoszech. Studiował astronomię na Universidad Nacional de Cordoba w Argentynie, a tytuł doktora otrzymał w 1993 roku na University of Arizona (USA). W latach 1993-1996 pracował w European Southern Observatory, a w latach 1996-1998 w Lawrence Livermore National Laboratory. Dante jest członkiem zespołu MACHO od 1996 roku oraz kierownikiem zespołu badawczego VVV od 2006 roku. Do jego głównych zainteresowań naukowych należą: planety pozasłoneczne, astrobiologia, gromady kuliste, populacje gwiezdne, ewolucja gwiazd, mikrosoczewkowanie grawitacyjne, formowanie galaktyk oraz budowa galaktyk. Jest autorem ponad 300 publikacji cytowanych ponad 12000 razy w literaturze naukowej.

Jedna masywna gwiazda, dwie czarne dziury, fale grawitacyjne i promieniowanie gamma

admin — Sat, 27 Feb 2016 08:00:02 +0000

14 września 2015 roku interferometr LIGO (Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory) wykrył fale grawitacyjne wyemitowane w momencie połączenia się dwóch czarnych dziur o masie 29 i 36 mas Słońca. Takie zdarzenie powinno być ciemne, jednak Kosmiczny Teleskop Fermi wykrył rozbłysk promieniowania gamma zaledwie ułamek sekundy po sygnale LIGO. Nowe badania wskazują, że obie czarne dziury mogły znajdować się w pojedynczej masywnej gwieździe, której śmierć wyemitowała rozbłysk gamma. "To kosmiczny odpowiednik ciąży mnogiej," mówi Avi Loeb, astrofizyk z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA). Zasadniczo gdy masywna gwiazda osiąga koniec swojego życia, jej jądro zapada się w pojedynczą czarną dziurę. Jeżeli jednak gwiazda obraca się z ogromną prędkością wokół własnej osi, jej jądro może ulec rozciągnięciu w kształt przypominający hantle i rozdzielić się na dwa fragmenty, z których każdy zamienia się w czarną dziurę. Bardzo masywna gwiazda - z jaką mieliśmy tu do czynienia - często powstaje z połączenia dwóch mniejszych gwiazd. Aby wyemitować jednocześnie fale grawitacyjne i rozbłysk gamma, obie czarne dziury musiały powstać blisko siebie w odległości rzędu średnicy Ziemi, a następnie połączyć się ze sobą w ciągu kilku minut. Powstała w ten sposób pojedyncza czarna dziura pochłaniała opadającą na nią materię konsumując nawet masę całego Słońca w każdej sekundzie i emitując silne dżety materii, które odpowiadają za rozbłysk. Fermi wykrył rozbłysk zaledwie 0.4 sekundy po tym jak LIGO wykrył fale grawitacyjne, i mniej więcej z tego samego kierunku na niebie. Niemniej jednak europejski satelita INTEGRAL nie potwierdził tego sygnału. "Nawet jeżeli detekcja, którą zarejestrował Fermi, jest fałszywym alarmem, to przyszłe wydarzenia obserwowane przez LIGO powinny być monitorowane pod kątem towarzyszącego im promieniowania - niezależnie czy mają źródło w mergerach dwóch czarnych dziur. Natura ma tendencję do zaskakiwania nas," mówi Loeb Jeżeli uda się wykryć więcej rozbłysków promieniowania gamma związanych z emisją fal grawitacyjnych - umożliwi nam to stworzenie nowej metody pomiaru odległości we Wszechświecie, a tym samym rozszerzania się wszechświata. Obserwując poświatę rozbłysku gamma i mierząc jego przesunięcie ku czerwienie, a następnie porównując je do niezależnego pomiaru odległości z LIGO, astronomowie mogą precyzyjnie określić parametry kosmologiczne. "Astrofizyczne czarne dziury są dużo prostsze niż inne wskaźniki odległości, takie jak supernowe, bowiem określa je jedynie masa i spin," mówi Loeb. Wyniki badań zostały zaakceptowane do publikacji w periodyku The Astrophysical Journal Letters i są dostępne online. Źródło: CfA

Zobacz co widział pierwszy łazik marsjański w 1997 roku (VR360)

admin — Sat, 27 Feb 2016 14:33:18 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=9HGRReKUzfU Naukowcy z Jet Propulsion Laboratory umieścili właśnie na portalu YouTube animację, która umożliwia przyjrzenie się temu co zobaczył pierwszy łazik marsjański Sojourner w ramach misji Mars Pathfinder po wylądowaniu na powierzchni Marsa w 1997 roku. Obejmująca 360 stopni panorama została złożona ze zdjęć wykonanych w 1997 roku, posklejanych tak, aby można było rozejrzeć się wokół miejsca lądowania. W ramach misji Pathfinder 4 lipca 1997 roku na powierzchni Czerwonej Planety wylądował pierwszy łazik marsjański Sojourner. Badacze mieli nadzieję, że łazik przetrwa na powierzchni Marsa przez tydzień, jednak mały robot transmitował dane i zdjęcia na Ziemię przez całe 83 dni. Źródło: NASA / techinsider.io

IBEX obserwuje międzygwiezdne pole magnetyczne

admin — Sat, 27 Feb 2016 18:59:13 +0000

Natychmiast po starcie w 2008 roku satelita IBEX czyli Interstellar Boundary Explorer zauważył ciekawą cechę cienkiego wycinka przestrzeni: w cienkim fragmencie nieba można było zaobserwować znacznie intensywniejszy strumień cząsteczek niż gdziekolwiek indziej. Pochodzenie tak zwanej wstążki IBEX było nieznane - jednak jej istnienie otworzyło drzwi do obserwowania tego co znajduje się poza naszym Układem Słonecznym, tak samo jak krople deszczu na oknie mówią dużo o pogodzie na zewnątrz. Teraz nowe badania danych zebranych przez sondę IBEX oraz symulacje granicy międzygwiezdnej - która leży na samej krawędzi olbrzymiego bąbla magnetycznego otaczającego nasz Układ Słoneczny, zwanego heliosferą - pozwalają nam lepiej opisać przestrzeń w naszym galaktycznym otoczeniu. Artykuł opublikowany 8 lutego 2016 roku w periodyku Astrophysical Journal Letters precyzyjnie określa siłę i kierunek pola magnetycznego poza heliosferą. Tego typu informacje pozwalają nam badać oddziaływania magnetyczne w Galaktyce, dzięki czemu dowiadujemy się więcej o otoczeniu naszego układu planetarnego. Nowy artykuł opiera się na jednej z teorii pochodzenia wstążki IBEX, mówiącej o tym, że cząsteczki wpływające ze wstążki to w rzeczywistości materia słoneczna odbita z powrotem w naszą stronę po długiej podróży do granic oddziaływania magnetycznego Słońca. Wokół Słońca istnieje olbrzymi "bąbel" zwany heliosferą, wypełniony tzw. wiatrem słonecznym czyli stałym wypływem zjonizowanego gazu (plazmy) ze Słońca. Gdy cząsteczki wiatru słonecznego osiągają granicę heliosfery, ich ruch staje się skomplikowany. [caption id="attachment_8286" align="aligncenter" width="320"] Powyższa symulacja przedstawia pochodzenie cząstek we wstążce o różnej energii lub prędkości. Cząsteczki tworzące wstążkę IBEX oddziałują z międzygwiezdnym polem magnetycznym (oznaczonym tutaj ISMF) i wracają w kierunku Ziemi, przez co wydaje się, że wstążka rozpościera się na całe niebo. Źródło: SwRI/Zirnstein[/caption] Teoria mówi, że niektóre protony wiatru słonecznego są zawracane z powrotem w kierunku Słońca gdy neutralne atomy po skomplikowanej serii wymian ładunku, tworzą wstążkę IBEX," mówi Eric Zirnstein, naukowiec z Southwest Reseach Institute w San Antonio w Teksasie, główny autor opracowania. "Symulacje w połączeniu z obserwacjami IBEX pozwoliły na uznanie tego procesu - który średnio zabiera od trzech do sześciu lat - za najbardziej prawdopodobne źródło wstążki IBEX." Poza heliosferą znajduje się ośrodek międzygwiezdny, w którym plazma charakteryzuje się prędkością, gęstością i temperaturą inną od plazmy słonecznej. Owa materia oddziałuje z krawędzią heliosfery tworząc obszar znany jako płaszcz Układu Słonecznego, który od wnętrza odgrodzony jest szokiem końcowym - który znajduje się dwa razy dalej od nas niż Pluton - a z zewnątrz odgrodzony jest heliopauzą, granicą między wiatrem słonecznym i porównywalnie gęstym ośrodkiem międzygwiezdnym. Niektóre protony wiatry słonecznego wypływające ze Słońca i podążające do tej granicy uzyskają elektron, przez co staną się neutralne i przekroczą heliopauzę. Gdy już się znajdą w ośrodku międzygwiezdnym mogą ponownie utracić ten elektron i rozpocząć podążać zgodnie z liniami międzygwiezdnego pola magnetycznego. Jeżeli takie cząsteczki "złapią" kolejny elektron we właściwym miejscu i o właściwym czasie, zostaną z powrotem wepchnięte w heliosferę, w której będą podróżować z powrotem w kierunku Ziemi gdzie mogą się zderzyć.... z detektorem zainstalowanym na pokładzie satelity IBEX. Cząsteczki przenoszą informacje o swoim oddziaływaniu z międzygwiezdnym polem magnetycznym i uderzając w detektor mogą dać nam wgląd w charakterystykę tego obszaru przestrzeni kosmicznej. "Tylko sonda Voyager 1 jak dotąd bezpośrednio obserwowała międzygwiezdne pole magnetyczne, a i w tym przypadku było to tylko pole magnetyczne tuż przy heliopauzie, tam gdzie jest ono zaburzone," mówi Zirnstein. "Jednak ta analiza pozwala na określenie siły i kierunku pola znacznie dalej. Kierunki różnych cząsteczek wstążki odbijanych z powrotem w kierunku Ziemi określane są przez charakterystykę międzygwiezdnego pola magnetycznego. Przykładowo symulacje wskazują, że najbardziej energetyczne cząsteczki pochodzą z innych obszarów przestrzeni kosmicznej niż najmniej energetyczne cząsteczki, dzięki czemu możemy dowiedzieć się jak międzygwiezdne pole magnetyczne oddziałuje z heliosferą. [caption id="attachment_8287" align="aligncenter" width="985"] Wstążka IBEX to stosunkowo wąski pas cząsteczek wlatujących w kierunku Słońca spoza heliosfery.[/caption] W najnowszych badaniach właśnie takie obserwacje wykorzystane zostały jako dane wejściowe do symulacji pochodzenia wstążki. Nie tylko te symulacje prawidłowo przewidują położenie neutralnych cząsteczek wstążki o różnych energiach, lecz także przewidywane przez nie międzygwiezdne pole magnetyczne zgadza się z pomiarami wykonanymi przez sondę Voyager 1, odchyleniem międzygwiezdnego neutralnego gazu i obserwacjami odległego spolaryzowanego promieniowania gwiazd. Niemniej jednak, niektóre wstępne symulacje międzygwiezdnego pola magnetycznego nie pasują do obserwacji. Szacunki opracowane przed danymi z IBEX opierały się w dużej mierze na dwóch punktach - odległościach, w których Voyager 1 i 2 przekroczył szok końcowy. "Voyager 1 przekroczył szok końcowy w odległości 94 jednostek astronomicznych (AU) od Słońca, a Voyager 2 w odległości 84 AU," mówi Zirnstein. 1 AU to odległość równa średniej odległości Ziemi od Słońca czyli ok. 150 milionów kilometrów. "Różnica prawie 1.5 miliarda kilometrów może być tłumaczona silnym, bardzo nachylonym międzygwiezdnym polem magnetycznym napierającym na heliosferę." Jednak owa różnica może być także tłumaczona silniejszym wpływem cyklu słonecznego, który może prowadzić do zmian siły wiatru słonecznego, a tym samym odległości w której znajduje się szok końcowy. Obie sondy Voyager wykonały swoje pomiary w odstępie trzech lat, co jest wystarczającym okresem na znaczną zmianę natężenia wiatru słonecznego, a tym samym odległości szoku końcowego. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.3847/2041-8205/818/1/L18

Źródło: ApJL/Goddard Space Flight Center

Gwiazda WR 31a i jej niebieski bąbel

admin — Sun, 28 Feb 2016 08:00:57 +0000

Na środku powyższego zdjęcia wykonanego za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a świeci gwiazda Wolfa-Rayeta znana pod oznaczeniem WR 31a, znajdująca się ok. 30 000 lat świetlnych od nas w gwiazdozbiorze Kila. Charakterystyczny niebieski bąbel, który otacza WR 31a to mgławica Wolfa-Rayeta - międzygwiezdny obłok pyłu, wodoru, helu i innych gazów. Tego typu obłok powstaje gdy szybkie wiatry gwiezdne oddziałują z zewnętrznymi powłokami wodoru emitowanymi przez gwiazdy Wolfa-Rayeta. Takie mgławice bardzo często przybierają kształt pierścienia lub sferyczny. Powyższy bąbel - który powstał około 20 000 lat temu - powiększa się w tempie 220 000 kilometrów na godzinę! Niestety cykl życia gwiazdy Wolfa-Rayeta to zaledwie kilkaset tysięcy lat - praktycznie mrugnięcie oka w kosmicznej skali. Choć zaczynają one życie z masą ponad 20 mas Słońca, gwiazdy Wolfa-Rayeta tracą połowę swojej masy w pierwszych 100 000 lat swojego życia. WR 31a nie jest pod tym względem wyjątkiem. Dlatego też wkrótce zakończy swoje życie w spektakularnym wybuchu supernowej, a gwiezdna materia wyrzucona w tej eksplozji będzie potem surowcem do powstawania nowych generacji gwiazd i planet. Źródło: ESA Źródło zdjęcia: ESA/Hubble & NASA

Bezimienny krater wewnątrz krateru Gaue na Ceres

admin — Sun, 28 Feb 2016 12:00:01 +0000

Powyższe zdjęcie wykonane przez sondę Dawn (NASA) przedstawia nienazwany jeszcze krater znajdujący się w północno-wschodniej części większego obiektu poimpaktowego Gaue (o średnicy 84 km). Kształt krateru zaburzony jest przez osuwisko materiału (w górnej części kadru) na jego krawędzi. Reszta obszaru zdominowana jest przez niewielkie kratery i w przeważającej mierze gładki teren. Zdjęcie zostało wykonane 2 stycznia 2016 roku z wysokości 377 kilometrów nad powierzchnią Ceres. Skala obrazu to 35 metrów na piksel. Misja Dawn zarządzana jest przez JPL dla Dyrektoratu Misji Naukowych NASA w Waszyngtonie. Dawn to projekt realizowany w ramach programu misji Discovery. Źródło:NASA/JPL-Caltech/UCLA/MPS/DLR/IDA

Orbiter i lądownik ExoMars 2016 oczekują na start

admin — Sun, 28 Feb 2016 18:26:06 +0000

[caption id="attachment_8302" align="aligncenter" width="625"] Lądownik Schiaparelli przyłączany do orbitera Trace Gas Orbiter 12 lutego 2016 roku. Źródło: ESA - B. Bethge[/caption] Jedyna w tym roku sonda wysyłana w kierunku Czerwonej Planety została zmontowana do konfiguracji startowej. Aktualnie zgodnie z harmonogramem trwają wszystkie przygotowania do startu z Kosmodromu Bajkonur na początku okna startowego, które otwiera się 14 marca 2016 roku. Ambitna misja ExoMars 2016 składa się z europejskiego modułu orbitalnego Trace Gas Orbiter (TGO) oraz lądownika Schiaparelli zbudowanego i sfinansowanego przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA). Technicy zakończyli właśnie montaż obu modułów w konfiguracji startowej pracując w tzw. ' cleanroomie' na kosmodromie Bajkonur w Kazachstanie. Oba elementy zostaną wyniesione w przestrzeń kosmiczną na szczycie rosyjskiego rakiety Proton. "Główne cele misji to poszukiwanie metanu i innych gazów atmosferycznych, które mogą stanowić oznaki aktywnych procesów biologicznych lub geologicznych oraz przetestowanie kluczowych technologii, które zostaną wykorzystane w kolejnych etapach misji ExoMars," informuje ESA. Po starcie oba moduły zostaną złączone ze sobą przez całą siedmiomiesięczną podróż w kierunku Marsa. Dopiero 16 października br. lądownik Schiaparelli oddzieli się od orbitera. Trzy dni później - 19 października br. - TGO wejdzie na orbitę wokół Marsa, a lądownik Schiaparelli wejdzie w marsjańską atmosferę i - miejmy nadzieję - miękko wyląduje na powierzchni Czerwonej Planety. [caption id="attachment_8305" align="aligncenter" width="1000"] Wysyłany w ramach misji ExoMars 2016 lądownik Schiaparelli podczas transportu z cleanroomu na kosmodromie Bajkonur do miejsca gdzie zostanie połączony z Trace Gas Orbiter. Źródło: ESA - B. Bethge[/caption] Operacja połączenia obu modułów rozpoczęła się 12 lutego po zatankowaniu lądownika hydrazyną po platformie montażowej zbudowanej wokół orbitera. W kolejnych dniach technicy wykonali wszystkie niezbędne połączenia między dwoma modułami i przeprowadzili końcowe testy mające potwierdzić, że systemy pracują zgodnie ze specyfikacją. Specjlasiści z Airbus Defence and Space team uszczelni ostatnie elementy ochrony termicznej lądownika Schiaparelli. [caption id="attachment_8307" align="aligncenter" width="625"] ExoMars 2016: Trace Gas Orbiter oraz Schiaprelli, Źródło: ESA/ATG medialab[/caption] Okno startowe otwarte jest do 25 marca. Sonda ExoMars dołączy do jedynego europejskiego orbitera na orbicie marsa - Mars Express - który dotarł na orbitę w 2004 roku i od tego czasu bezustannie pracuje bez zarzutu. Orbiter ExoMars 2016 wyposażony jest w cztery instrumenty naukowe. Ich zadaniem jest zbadanie źródła i ilości metanu i innych gazów śladowych w atmosferze Marsa. Orbiter został zbudowany w Europie, a instrumenty zostały dostarczone przez zespoły naukowców z Europy i Rosji. Metan (CH4) to najprostsza cząsteczka organiczna, której śladowe ilości wykryto w atmosferze Marsa. Jednak jak dotąd dane nie potwierdziły ich pochodzenia. Metan może być markerem aktywnego życia biologicznego lub może powstawać w procesach geologicznych. Na Ziemi metan w 90% ma pochodzenie biologiczne. W ramach misji ExoMars 2018 planuje się dostarczenie na powierzchnię Czerwonej Planety zaawansowanego łazika. Zostanie on wyposażony w wiertło, które będzie w stanie pobrać próbki z głębokości 2 metrów pod powierzchnią - to głębokość już całkowicie chroniona przed szkodliwymi warunkami na powierzchni, tj. promieniowaniem kosmicznym i obecnością silnych utleniaczy, które mogą niszczyć związki organiczne. Źródło: UniverseToday / Ken Kremer

Burzliwa przeszłość meteorytu Gujba

admin — Mon, 29 Feb 2016 08:15:13 +0000

Student Florida State University odkrył głęboką i fascynującą historię starożytnego meteorytu, który najprawdopodobniej powstał gdy planety Układu Słonecznego dopiero się formowały. Jonathan Oulton, student FSU pracujący pod nadzorem prof. Munira Humayuna badał fragmenty meteorytu o nazwie Gujba. Korzystając z wyrafinowanych laserów i spektrometrów masowych w National High Magnetic Field Laboratory, Humayun oraz Oulton przeprowadzili dokładną analizę składu chemicznego próbek meteorytu, która pozwoliła na obalenie wcześniejszych teorii o czasie i sposobie jego powstania. "W ramach naszych badań chcieliśmy dokładniej przeanalizować pochodzenie tego meteorytu," mówi Oulton, który aktualnie jest studentem studiów doktoranckich na University of Colorado. Wcześniej naukowcy uważali, że Gujba powstał z pyłu w Układzie Słonecznym. Jednak w toku badań Humayun oraz Oulton odkryli, że badane przez nich próbki mają dużo bardziej złożoną historię geologiczną niż dotychczas uważano. Okazało się bowiem, że Gujba powstała z pozostałości po kolizji planety macierzystej - która miała i skorupę i płaszcz, czyli cechy charakterystyczne dla dużej planety - obiektu obecnie niespotykanego w Pasie Planetoid. Oulton, Humayun wraz ze współpracownikami uważają, że Gujba powstał ze stopionych odłamków powstałych gdy potężny obiekt z metalu uderzył w powierzchnię innej planety - w zderzeniu, które doprowadziło do zniszczenia obu ciał. W oparciu o ślady chemiczne zachowane we wnętrzu meteorytu można stwierdzić, że planeta biorąca udział w zderzeniu mogła być większa od planetoidy 4 Westa, która jest jednym z największych obiektów Pasa Planetoid (średnica 525 kilometrów). "Zwykło się mawiać, że meteoryty takie jak Gujba stanowiły budulec Układu Słonecznego," mówi Humayun. "Teraz wiemy, że mogą to być także odłamki powstałe w brutalnych procesach powstawania planet." Wyniki badań zostaną opublikowane w nadchodzącym wydaniu periodyku Geochimica et Cosmochimica Acta lecz już są dostępne online. Oulton przedstawił wstępne wyniki już podczas 2015 Lunar & Planetary Science Conference za co otrzymał Nagrodę Dwornika ufundowaną przez Geological Society of America. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1016/j.gca.2016.01.008

Źródło: Geochmica et Cosmochimica Acta / Florida State University / phys.org

ASTROFAZA: Saturn - władca pierścieni

admin — Mon, 29 Feb 2016 11:00:12 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=8GhajBghUP8 Z uwagi na popularność filmu dot. Urana, który opublikowaliśmy kilka dni temu - tym razem przypominamy film Piotrka Kosy Koska dotyczący Saturna. Źródło: Astrofaza

NASA testuje wiertło do wykrywania życia

admin — Mon, 29 Feb 2016 13:12:28 +0000

W surowym środowisku niemalże pozbawionym życia i skąpanym w promieniowaniu ultrafioletowym, na pustyni Atacama w Chile większość życia to kolonie mikrobów znajdujące się pod powierzchnią gruntu lub w skałach. Naukowcy z NASA uważają, że tak samo może być na Marsie, jeżeli istnieje tam jakiekolwiek życie. Chłodne i suche warunki panujące na Marsie sprawiają, że istnieje możliwość, że właśnie pod powierzchnią - tam gdzie nie dociera już szkodliwe promieniowanie - znajdziemy dowody na istnienie życia w formie związków organicznych, tzw. biomarkerów. Jednak dopóki ludzie nie postawią stopy na Czerwonej Planecie uzyskiwanie próbek spod powierzchni będzie wymagało od nas zdolności identyfikowania miejsc o dużym prawdopodobieństwie występowania życia teraz lub w przeszłości, umieszczenia wiertła i zdalnego wykonywania odwiertów. Projekt Atacama Rover Astrobiology Drilling Studies (ARADS) właśnie zakończył pierwszy etap prac - miesiąc robót w wyjątkowo suchym sercu Pustyni Atacama, "najbardziej suchym miejscu na Ziemi." Mimo, że jest tam znacznie cieplej niż na Marsie, ekstremalna suchość sprawia, że chemia gleby w tym regionie jest niezwykle podobna do marsjańskiej. Dlatego też jest to doskonałe miejsce dla naukowców do testowania możliwości wykonywania odwiertów i sprawdzania technologii wykrywania życia na Marsie. "Umieszczenie instrumentów do wykrywania życia w trudnym, niedostępnym środowisku będącym analogiem Marsa pozwoli nam opracować najlepsze sposoby poszukiwania życia na Marsie - jeżeli kiedykolwiek tam istniało," mówi dr Brian Glass, naukowiec z NASA Ames oraz główny badacz projektu ARADS. Ponad 20 naukowców z USA, Chile, Hiszpanii i Francji rozbiło obóz kilkadziesiąt kilometrów od cywilizacji gdzie następnie pracowało w suchym, gorącym i wietrznym środowisku w pierwszej turze badań w ramach projektu ARADS. Ich pierwszym miejscem pracy była stacja Yungay, wymarłe miasto w jednym z najsuchszych miejsc na pustyni Atacama, które należy do University of Antofagasta w Chile. Yungay to jedno z głównych miejsc, w których prowadzi się badania astrobiologiczne przez ostatnie 20 lat. Naukowcy z projektu ARADS badają także dwa inne miejsca na pustyni Atacama - Salar Grande oraz Maria Elena - które mogą zostać wykorzystane wraz z Yungay podczas kolejnych testów ARADS zaplanowanych na lata 2017-19. Podczas tegorocznych testów naukowcy przetestowali kilka kluczowych technologii - prototyp wiertła marsjańskiego, ramię transportujące próbkę, detektor SOLID (Signs Of Life Detector) opracowany przez hiszpańskie Centro de Astrobiologia (CAB) oraz prototyp WCL (Wet Chemistry Laboratory). Inżynierowie i naukowcy osiągnęli wszystkie zaplanowane w tej sesji badawczej cele - użyli wiertła ARADS oraz robotycznego ramienia transportującego próbkę do pozyskania i przeniesienia próbki do detektora SOLID oraz instrumentów WCL. Wszystko to miało miejsce w bardzo wymagających warunkach pogodowych. Przeprowadzone na miejscu analizy próbki pozwoliły skalibrować urządzenia, co umożliwi interpretację przyszłych danych przesyłanych z obu instrumentów. Dodatkowo, naukowcy z Johns Hokins University oraz NASA Ames pobrali próbki do badań laboratoryjnych ekstremalnych mikroorganizmów żyjących wewnątrz pokładów soli na pustyni Atacama. Występujące tam pokłady soli mogą być ostatnim przyczółkiem życia w tym wyjątkowo suchym regionie pozbawionym roślinności, zwierząt i większości mikroorganizmów. Źródło: NASA

Centralna Strefa Molekularna Drogi Mlecznej

admin — Mon, 29 Feb 2016 14:55:43 +0000

Centrum Drogi Mlecznej znajduje się 27 000 lat świetlnych od nas w kierunku Gwiazdozbioru Strzelca. W centrum Drogi Mlecznej znajduje się supermasywna czarna dziura o masie około czterech milionów Słońc. Wokół czarnej dziury znajduje się dysk o średnicy ośmiu lat świetlnych otaczający leżący w jego wnętrzu neutralny gaz i tysiące pojedynczych gwiazd. Ów dysk otoczony jest z kolei przez gęstą strefę aktywności zwaną Centralną Strefą Molekularną (CMZ - Central Molecular Zone). W tejże strefie znajduje się prawie osiemdziesiąt procent całego gęstego gazu w naszej galaktyce - to obszar wypełniony kilkudziesięcioma milionami mas Słońca materii, w którym znajdują się olbrzymie obłoki molekularne oraz gromady jasnych gwiazd, w których wciąż trwają procesy formowania masywnych gwiazd. W srtefie CMZ znajduje się wiele gęstych obłoków molekularnych, w których oczekiwalibyśmy intensywnych procesów gwiazdotwórczych, a które okazują się niesamowicie puste. Znajdują się tam także bardzo dużo szybko poruszającego się gazu (setki kilometrów na sekundę). Skąd się zatem wzięła CMZ? Żadne inne miejsce w Drodze Mlecznej nie przypomina tego obszaru (choć w innych galaktykach mogą występować analogiczne obszary). W jaki sposób CMZ utrzymuje swój kształt mimo dużych predkości gazu w tym regionie, w jaki sposób te gwałtowne ruchy wpływają na jego ewolucję? Jednym z problemów, przed którymi stoją astronomowie chcący zgłębić ten region, jest obfity pył między nami a CMZ, który w zakresie widzialnym sprawia, że promieniowanie z CMZ zanim do nas dotrze osłabione jest o czynnik biliona. Na szczęście promieniowanie podczerwone, radiowe i część rentgenowskiego przenika przez ten płaszcz pyłowy i dzięki temu mógł powstać powyższy obraz tego regionu. Astronomowie Cara Battersby, Dan Walker oraz Qizhou Zhang z CfA wraz ze współpracownikami wykorzystali australijski radioteleskop Mopra do zbadania obfitości trzech molekuł: HNCO, N2H+ oraz HNC w obszarze CMZ. Te konkretne trzy cząsteczki zostały wybrane ponieważ doskonale pozwalają określić szeroką paletę warunków panujących w CMZ, od szybko poruszającego się gazu do spokojnej materii. Naukowcy opracowali nowy kod komputerowy pozwalający na wydajne analizowanie dużych ilości danych. Astronomowie potwierdzili, że CMZ nie jest wyśrodkowane na czarnej dziurze lecz (z powodów jak dotąd nie poznanych) jest nieznacznie przesunięte; potwierdzili także, że gaz porusza się z prędkościami naddźwiękowymi. Udało się zidentyfikować dwa wielkoskalowe strumienie w tym regionie, które tworzą jeden spójny (lub maksymalnie dwa niezależne) strumienie materii, które także mogą mieć swego rodzaju ramiona spiralne. Naukowcy przeanalizowali także gaz w kilku wcześniej zidentyfikowanych strefach CMZ i dowiedzieli się, że jeden obszar o strukturze powłoki uważany za pozostałość po supernowej, może w rzeczywistości być połączeniem kilku obszarów, które są fizycznie od siebie niezależne. Natomiast potężny obłok wcześniej uważany za niezależny w rzeczywistości okazał się fragmentem większego obiektu. Naukowcy podkreślają, że ich praca to dopiero pierwszy krok w odkrywaniu tajemnic niezwykle złożonego centrum galaktyki. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1093/mnras/stw121

Źródło: MNRAS / Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics P.S. Jeżeli mowa mieszkańców Albionu nie jest Wam obca: zachęcam do obejrzenia poniższego filmu też wspominającego o osobliwościach obszaru znanego jako CMZ https://www.youtube.com/watch?v=Yw5ooo6Tyn4

Sonda MAVEN przygląda się Fobosowi

admin — Mon, 29 Feb 2016 17:20:08 +0000

Naukowcy z NASA są coraz bliżej odpowiedzi na pytanie o to jak powstał marsjański księżyc Fobos. Pod koniec listopada i na początku grudnia 2015 roku sonda MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile Evolution) wykonała serię przelotów w pobliżu marsjańskiego księżyca Fobosa, zbierając dane z odległości 500 kilometrów od jego powierzchni. Pośród danych przesłanych przez sondę znalazły się także widmowe obserwacje Fobosa w ultrafiolecie. Zdjęcia te pozwolą naukowcom z misji MAVEN lepiej ocenić skład tego enigmatycznego obiektu, którego pochodzenie jest nieznane. Porównanie zdjęć i widm powierzchni Fobosa zebranych przez sondę MAVEN z podobnymi danymi dotyczącymi planetoid i meteorytów pozwoli planetologom na poznanie pochodzenia tego księżyca i ustalenie czy został przechwycony z Pasa Planetoid czy też powstał na orbicie wokół Marsa. Dane zebrane przez sondę MAVEN po analizie pozwolą naukowcom sprawdzić czy na powierzchni Fobosa znajdują się związki organiczne. Ślady obecności związków organicznych na powierzchni były obserwowane w poprzednich pomiarach w zakresie ultrafioletowym wykonanych przez sondę Mars Express. Źródło: NASA

Czy przegapiliśmy sygnał od innej cywilizacji?

admin — Tue, 01 Mar 2016 09:45:09 +0000

Podczas gdy naukowcy robię kolejne kroki w swoim poszukiwaniu życia we Wszechświecie, dwóch astrofizyków twierdzi, że warto się upewnić czy czasem my nie pomijamy sygnałów od innych cywilizacji, które starają się z nami skontaktować. Rene Heller oraz Ralph Pudritz uważają, że największą szansę odkrycia sygnału od cywilizacji pozaziemskiej jest założenie, że tacy obserwatorzy do poszukiwania (dla nich) obcej cywilizacji wykorzystują takie same metody jak my. Na Ziemi naukowcy skupiają się na planetach i księżycach, które znajdują się zbyt daleko, aby można było je zaobserwować bezpośrednio. Dlatego też wykorzystujemy m.in. metodę tranzytów, która pozwala na badanie planety poprzez śledzenie jej wpływu na promieniowanie jej gwiazdy macierzystej gdy planeta przechodzi na tle jej tarczy. Mierząc zmianę jasności gwiazdy podczas tranzytu planety na tle jej tarczy pozwala naukowcom na uzyskanie mnóstwa informacji bez potrzeby bezpośredniego obserwowania planety. Dzięki wykorzystaniu metod pozwalających na oszacowanie średniej jasności i temperatury powierzchni gwiazdy naukowcy znaleźli już wiele miejsc, w których istnieje potencjał na istnienie życia. W artykule opublikowanym w periodyku Astrobiology i dostępnym online, Heller i Pudritz odwracają tą kwestię i pytają czy zauważylibyśmy gdyby pozaziemscy obserwatorzy odkryli Ziemię podczas jej tranzytu na tle tarczy Słońca. Jeżeli tacy obserwatorzy korzystają z podobnych metod badawczych co naukowcy na Ziemi, to ludzkość powinna nadstawić ucho w kierunku tzw. strefy tranzytów - cienkiego wycinka przestrzeni, w którym możliwe jest wykrycie tranzytu Ziemi na tle tarczy Słońca. "Oczywiści nie mamy możliwości stwierdzić czy cywilizacje pozaziemskie używają tych samych technik obserwacyjnych co my," mówi Heller. "Jednak wiemy, że muszą się mierzyć z tymi samymi prawami fizycznymi co my, a tranzyty Ziemi na tle tarczy Słońca wydają się jedną z prostszych metod wykrycia naszej obecności." Strefa tranzytów pełna jest gwiazd, wokół których krążą całe układy planetarne. Wśród nich znajduje się około 100 000 potencjalnych celów, wokół których mogą krążyć planety i księżyce w ekostrefie - a to jedynie liczba, którą możemy dostrzec za pomocą współczesnych radioteleskopów. "Jeżeli na którejkolwiek z tych planet istnieje inteligentne życie, to mogło ono zidentyfikować Ziemię jako planetę w ekosferze, a nawet zamieszkałą. Dlatego też taka cywilizacja może wysyłać w naszą stronę sygnały, które teraz docierają do Ziemi," piszą Heller i Pudritz. Heller jest adiunktem, który podczas swojej pracy w McMaster współpracował w Pudritzem, profesorem fizyki i astronomii. Aktualnie Heller pracuje w Institute for Astrophysics w Getyndze (Niemcy). Problem kontaktu z cywilizacjami pozaziemskimi nie jest kwestią czysto hipotetyczną. Aktualnie realizowanych jest kilka projektów, w ramach których zarówno wysyłamy w przestrzeń kosmiczną sygnały jak i staramy się nasłuchiwać sygnałów pochodzących od cywilizacji pozaziemskich. Heller i Pudritz uważają, że projekt Breakthrough Listen Initiative, który stanowi jeden z najobszerniejszych projektów poszukiwań życia pozaziemskiego, może zmaksymalizować szanse powodzenia koncentrując się na poszukiwaniach tego typu sygnałów w wąskiej strefie tranzytów Ziemi. Źródło: phys.org/Astrobiology

Sezon zaćmień rozpoczęty (dla obserwatorium SDO)!

admin — Tue, 01 Mar 2016 20:04:29 +0000

Wiosenny sezon zaćmień dla obserwatorium Solar Dynamics Observatory rozpoczął się 19 lutego 2016 roku. Okresy, kiedy to Ziemia codziennie blokuje sondzie SDO widok Słońca zdarzają się dwa razy w roku w pobliżu równonocy i trwają około trzech tygodni. Na początku i na końcu sezonu zaćmienia są stosunkowo krótkie, jednak w środku okresu trwają nawet 72 minuty. Większość sond obserwujących Słońce z orbity okołoziemskiej musi pogodzić się z takimi zaćmieniami, jednak orbita sondy SDO zaprojektowana jest tak, aby zminimalizować je tak bardzo jak to tylko możliwe. Sezon wiosenny zakończy się 12 marca 2016 roku. Powyższa animacja została złożona ze zdjęć wykonanych 22 lutego 2016 roku w ultrafiolecie na długości fali 304 angstrom. Ten zakres promieniowania jest niewidoczny dla naszych oczu, dlatego został przedstawiony tutaj w kolorze czerwonym. Granica Ziemi blokującej widok na Słońce nie jest wyraźna ze względu na to, że część słonecznego promieniowania przenika przez ziemską atmosferę. Źródło: NASA

Astronauta Scott Kelly powrócił na Ziemię po roku na ISS

admin — Wed, 02 Mar 2016 08:26:34 +0000

Astronauta NASA i dowódca Ekspedycji 46 Scott Kelly wraz z Michaiłem Kornienko powrócił dziś nad ranem na Ziemię po 340 dniach spędzonych na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Kelly i Kornienko wylądowali w Kazachstanie o godzinie 4:26 naszego czasu. Na pokładzie statku Sojuz TMA-18M znajdował się także Siergiej Wołkow - także z rosyjskiej agencji kosmicznej Roskosmos. Wołkow rozpoczął swoją misję 4 września 2015 roku. "Trwająca cały rok misja Scotta Kelly na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej z pewnością stanowi element amerykańskiej drogi na Marsa i do eksploracji głębokiej przestrzeni kosmicznej," powiedział administrator NASA Charles Bolden. "Scott to pierwszy amerykański astronauta, który spędził cały rok na pokładzie stacji kosmicznej." Podczas rekordowej misji jednorocznej załoga stacji przeprowadziła prawie 400 eksperymentów, które mają na celu poszerzyć naszą wiedzę naukową i przyczynić się do rozwoju całej ludzkości. Kelly i Kornienko wzięli w tym czasie udział w badaniach mających sprawdzić jak ludzki organizm przystosowuje się do stanu nieważkości, izolacji, promieniowania i stresu podczas długich misji kosmicznych. Były astronauta Mark Kelly, identyczny bliźniak Scotta także wziął udział w badaniach porównawczych, które pozwolą naukowcom porównać wpływ przestrzeni kosmicznej na organizm do poziomu komórkowego włącznie. Jedno z badań skupiało się na dynamice płynów w organizmie w środowisku bezwładności. Sam stan bezwładności może m.in.powodować zmiany wzroku oraz wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego - to kwestie, które należy dobrze zbadać zanim ludzie zdecydują się wybrać dalej niż na okołoziemską orbitę. Z uwagi na charakterystyczną orbitę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, która przelatuje nad 90% populacji Ziemi, astronauci mieli okazję wykonać zdjęcia prawie całej Ziemi. W trakcie ich pobytu na stacji do stacji dotarło sześć statków z zapasami. Kelly był zaangażowany w robotyczne przechwycenie dwóch zamówionych przez NASA transportów - jeden z nich przybył na pokładzie statku Dragon (SpaceX),a drugi na pokładzie statku Cygnus (Orbital ATK). Oprócz nich także jeden japoński i trzy rosyjskie statki dostarczyły na pokład stacji kilka ton zapasów. W trakcie swojej misji Kelly trzykrotnie wychodził na zewnątrz stacji kosmicznej. Za pierwszym razem jego zadaniem było wykonanie kilku zadań modernizacyjnych i serwisowych. W czasie drugiego spaceru Kelly pomagał w rekonfiguracji systemu chłodzenia amoniakiem i odzyskaniu pełnej zdolności generowania zasilania z paneli słonecznych. Celem trzeciego spaceru było przywrócenie funkcjonalności systemu transportera. Łącznie z Gienadijem Padalką, z którym Kelly i Kornienko wystartowali w swoją misję 27 marca 2015 roku na pokładzie stacji w trakcie misji jednorocznej przebywało 10 astronautów i kosmonautów z sześciu różnych krajów (Rosja, Japonia, Dania, Kazachstan i Anglia). Wraz z końcem misji Kelly spędził łącznie na pokładzie ISS 520 dni - czyli najwięcej ze wszystkich amerykańskich astronautów. Kornienko w trakcie dwóch lotów spędził na pokładzie ISS 516 dni, a Wołkow - 548 ale w trakcie trzech misji. Aktualnie na stacji dowodzi astronauta Tim Kopra - dowódca Ekspedycji 47. Oprócz niego na pokładzie znajduje sie Tim Peake (ESA) oraz Jurij Malenczenko (Roskosmos). Za około 2 tygodnie dołączy do nich trzech nowych członków załogi - astronauta Jeff Williams oraz kosmonauci Aleksiej Owczinin i Oleg Skripoczka wystartują z kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie 18 marca br. Źródło: NASA

Królestwo Ukrytych Olbrzymów - gwiazdy typu widmowego O

admin — Wed, 02 Mar 2016 10:50:58 +0000

Na powyższym, nowym zdjęciu szkarłatne obłoki gazu podświetlane są przez rzadko rozsiane masywne gwiazdy, które dopiero co zapłonęły i wciąż skryte są głęboko w gęstych obłokach pyłowych. Te wyjątkowo gorące, bardzo młode gwiazdy to tylko chwilowi aktorzy na kosmicznej scenie. Ich pochodzenie wciąż pozostaje tajemnicą. Rozległa mgławica, w której powstały owe olbrzymy, wraz z ich bogatym i fascynującym otoczeniem została uchwycona za pomocą teleskopu VLT Survey Telescope (VST) w Obserwatorium Paranal w Chile. RCW 106 to rozległy obłok gazu i pyłu znajdujący się 12 000 lat świetlnych od nas w Gwiazdozbiorze Węgielnicy. Nazwa regionu pochodzi od numeru w katalogu regionów H II znajdujących się w obszarach Drogi Mlecznej widocznych z półkuli południowej. Obszary H II takie jak RCW 106 to obłoki gazu wodorowego jonizowane przez intensywne promieniowanie wyjątkowo gorących, młodych gwiazd - stąd też obłoki świecą ujawniając swoje osobliwe i wspaniałe kształty. RCW 106 to czerwony obłok znajdujący się nieco nad środkiem kadru, choć większa część tego potężnego obszaru H II skryta jest za gęstym pyłem. Na powyższym zdjęciu wykonanym przez VST widać także wiele innych obiektów. Dla przykładu włókna widoczne w prawej części kadru to pozostałości po dawnej supernowej, natomiast świecące czerwone włókna widoczne w dolnej, lewej części kadru otaczają nietypową, bardzo gorącą gwiazdę. Całe zdjęcie usiane jest także ciemnymi obłokami pyłu. Astronomowie badają RCW 106 już od jakiegoś czasu choć to nie czerwone obłoki przykuwają ich uwagę, a tajemnicze pochodzenie masywnych gwiazd w nich ukrytych. Chociaż są bardzo jasne, gwiazdy te nie są widoczne w zakresie promieniowania widzialnego, bowiem otaczający je pył jest zbyt gęsty. Gwiazdy dostrzegalne są dopiero na dłuższych długościach fali. W przypadku mniej masywnych gwiazd takich jak Słońce, proces ich powstawania jest dobrze znany - obłoki gazu zapadają się pod własną grawitacją, gęstość i temperatura rosną i rozpoczynają się procesy jądrowe w ich wnętrzach - jednak to wytłumaczenie nie pasuje do najmasywniejszych gwiazd ukrytych w regionach takich jak RCW 106. Owe gwiazdy - znane dla astronomów jako gwiazdy typu O - mogą charakteryzować się masą kilkudziesięciu mas Słońca i do końca nie wiadomo w jaki sposób są w stanie zebrać i utrzymać razem tak duże ilości gazu. Gwiazdy typu widmowego O powstają z najgęstszych fragmentów obłoków molekularnych takich jak RCW 106 i znane są z tego, że są bardzo trudne w badaniu. Oprócz tego, że skrywają się w gęstych obłokach pyłowych to wyjątkowo krótko żyją. Spalają całe swoje zapasy paliwa w zaledwie kilkadziesiąt milionów lat, podczas gdy najlżejsze gwiazdy mogą żyć nawet tysiąc razy dłużej. Trudności związane z formowaniem tak masywnych gwiazd oraz ich "chwilowość" sprawiają, że są to bardzo rzadko występujące obiekty - zaledwie jedna na 3 miliony gwiazd w naszym otoczeniu to gwiazda typu O. Żadna z odkrytych dotąd gwiazd tego typu nie jest na tyle blisko, aby można było ją zbadać szczegółowo - dlatego też powstawanie tych olbrzymów pozostaje dla nas tajemnicą. Źródło: ESO

Tajemnicze błyski radiowe mogą się powtarzać

admin — Thu, 03 Mar 2016 08:56:56 +0000

Po raz pierwszy w historii astronomowie wykryli powtarzające się szybkie błyski radiowe pochodzące z enigmatycznego źródła znajdującego się poza naszą galaktyką. Odkrycia wskazują, że te "szybkie błyski radiowe" emitowane są przez wyjątkowo silne źródło, które od czasu do czasu emituje kilka błysków na minutę. Jak dotąd wszystkie odkryte szybkie błyski radiowe (FRB) rejestrowane były jako pojedyncze zdarzenia, dlatego też astronomowie uważali, że mogą one powstawać w zdarzeniach, które prowadzą do zniszczenia ich źródła - np. w wybuchach supernowych czy kolapsie gwiazdy neutronowej do czarnej dziury. Nowe wyniki wskazują jednak, że przynajmniej część FRB ma zupełnie inne źródło. Trwające zaledwie kilka milisekund szybkie błyski radiowe zastanawiają naukowców odkąd udało się zarejestrować pierwszy FRB prawie 10 lat temu. Mimo szeroko zakrojonych poszukiwań, aż do teraz nie udawało się wykryć powtarzających się błysków. Wszystko się zmieniło 5 listopada ubiegłego roku, kiedy to Paul Scholz doktorant McGill University analizował dane obserwacyjne zebrane za pomocą radioteleskopu Arecibo w Portoryko, największego aktualnie radioteleskopu na świecie. Nowe dane zebrane w maju i czerwcu i przeanalizowane za pomocą superkomputera w McGill High Performance Computing Centre ujawniły kilka błysków charakteryzujących się tymi samymi właściwościami co FRB odkryte w 2012 roku. Powtarzające się sygnały były zaskakujące - i "bardzo ekscytujące," mówi Scholz. "Od razu wiedziałem, że to odkrycie będzie niesamowicie ważne w badaniach FRB." Podczas gdy specjalistyczne oprogramowanie przeznaczone do poszukiwania pulsarów i błysków radiowych wyświetlało kolejne wyniki, wokół komputera Scholza zbierała się co raz większa grupa współpracowników. W danych udało się odkryć łącznie 10 nowych błysków. Odkrycie wskazuje, że owe błyski muszą pochodzić od bardzo egzotycznego obiektu takiego jak obracająca się gwiazda neutronowa o niespotykanej sile, zdolna do emisji wyjątkowo jasnych pulsów. "Co więcej, nie tylko owe błyski się powtarzały, ale ich jasność i widmo także różnią się od innych FRB," zauważa Laura Spitler, pierwszy autor nowego artykułu i postdoc w Max Planck Institute for Radio Astronomy w Bonn (Niemcy). Naukowcy uważają, w oparciu o zjawisko zwane dyspersją plazmy, że te jak i inne błyski radiowe mają swoje źródło w odległych galaktykach. Pulsy podróżujące w przestrzeni kosmicznej można odróżnić od interferencji naziemnej dzięki wpływowi elektronów z przestrzeni międzygwiezdnej, które sprawiają, że fale radiowe podróżują wolniej na niższych częstotliwościach. 10 nowych błysków, podobnie do tego odkrytego w 2012 roku, posiadają trzykrotnie większą dyspersję od tej, której można by oczekiwać jeżeli źródło błysku znajdowałoby się w Drodze Mlecznej. Co ciekawe, najważniejszy wynik badań - fakt, że powtarzające się FRB emitowane są przez bardzo młodą gwiazdę neutronową znajdującą się poza naszą galaktyką - stoi w sprzeczności z wynikami badań opublikowanych w Nature w zeszłym tygodniu przez inny zespół badawczy. Wtedy to bowiem naukowcy stwierdzili, że błyski FRB związane są z kataklizmicznymi zdarzeniami, takimi jak krótkie błyski promieniowania gamma, które nie są powtarzalne. "Niemniej jednak ta pozorna sprzeczność może zniknąć, jeżeli okaże się, że mogą istnieć dwa różne źródła błysków FRB," zauważa prof. Victoria Kaspi z McGill University, członek międzynarodowego zespołu, który przeprowadzał badania z wykorzystaniem radioteleskopu Arecibo. W ramach kolejnych badań zespół ma nadzieję zidentyfikować galaktykę, w której wyemitowane zostały błyski radiowe. Aby tego dokonać, niezbędne będzie wykrycie błysków za pomocą radioteleskopów o dużo większej zdolności rozdzielczej niż radioteleskop Arecibo. "Jeżeli uda nam się precyzyjnie określić położenie źródła błysków na niebie, będziemy w stanie porównać je z obserwacjami w zakresie optycznym i rentgenowskim i sprawdzić, czy w tym miejscu dostrzegamy jakąś galaktykę," mówi Jason Hessels, profesor na University of Amsterdam oraz współautor artykułu w Nature. "Odnalezienie galaktyki pochodzenia błysku jest absolutnie niezbędne do zrozumienia jego właściwości," dodaje. Więcej informacji: http://dx.doi.org/10.1038/nature17168 Źródło: McGill University

Aktywne i zmienne morze na Tytanie na zdjęciach z sondy Cassini

admin — Thu, 03 Mar 2016 11:00:22 +0000

Powyższe zdjęcia wykonane za pomocą radaru zainstalowanego na pokładzie sondy Cassini przedstawiają ewolucję przejściowego obiektu na rozległym morzu węglowodorowym zwanym Ligeia Mare na księżycu Saturna - Tytanie. Analiza przeprowadzona przez naukowców pracujących na danych z misji Cassini wskazuje, że jasny obiekt, nieformalnie znany jako "magiczna wyspa" to obiekt, który ulega zmianom w czasie. Według naukowców mogą to być fale, ciała stałe na powierzchni lub pod powierzchnią lub bąble - przy czym fale wydają się najbardziej prawdopodobnym rozwiązaniem. Przypływy, zmiany poziomu morza czy dna morskiego raczej nie są brane pod uwagę. Zdjęcia w kolumnie po lewej stronie przedstawiają ten sam fragment Ligeia Mare obserwowany za pomocą radaru w 2007, 2013, 2014 i 2015 roku. Dolne zdjęcie zostało wykonane przez sondę Cassini 11 stycznia 2015 roku. Omawiany przejściowy obiekt widoczny jest na zdjęciach z 2013 i 2014 roku, lecz już nie na pierwszym i ostatnim. Warto nadmienić, że sonda Cassini obserwowała podobne obiekty przejściowe w innych fragmentach Ligeia Mare oraz w Kraken Mare. Te obiekty stanowią pierwszy przykład aktywnych procesów zachodzących w morzach i jeziorach Tytana, które zostały potwierdzone w toku wielokrotnych obserwacji. Zmienna natura owych obiektów dowodzi, że morza Tytana nie są statycznym, a dynamicznym środowiskiem. Zespół analizujący dane z radaru sondy Cassini planuje ponowne obserwacje tego konkretnego regionu Ligeia Mare podczas ostatniego przelotu w pobliżu Tytana w kwietniu 2017 roku. Wyniki tych obserwacji pozwolą lepiej zbadać zjawisko odpowiedzialne za powstawanie tych czasowych obiektów. Duża część zdjęcia przedstawia morze Ligeia Mare w całości. Ligeia to drugie pod względem rozmiarów morze węglowodorowe na Tytanie (o powierzchni 130 000 kilometrów kwadratowych). Zdjęcie stanowiące mozaikę złożoną z pięciu zdjęć radarowych wykonanych w latach 2007-2014 przedstawia obszar o rozmiarach 530 x 490 kilometrów. Źródło: NASA/JPL-Caltech/ASI/Cornell

Hubble odkrywa najodleglejszą dotychczas galaktykę!

admin — Thu, 03 Mar 2016 19:12:20 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=vgQdQx3V1HY Przesuwając granice możliwości Kosmicznego Teleskopu Hubble'a międzynarodowy zespół astronomów pobił rekord odległości w kosmosie mierząc odległość najodleglejszej dotychczas zaobserwowanej galaktyki. Zaskakująca jasna młoda galaktyka o oznaczeniu GN-z11 zaobserwowana przez naukowców widoczna jest z czasów kiedy wszechświat miał zaledwie 400 milionów lat! To znaczy, że widzimy ją taką jaką była 13.4 miliarda lat temu. GN-z11 dostrzeżona została w Gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. "Wykonaliśmy kolejny wielki krok w przeszłość, poza granicę, o której myśleliśmy, że jest nie do przeskoczenia dla teleskopu Hubble'a. Obserwujemy galaktykę GN-z11 w czasie gdy Wszechświat miał zaledwie 3% swojego obecnego wieku," tłumaczy główny badacz Pascal Oesch z Yale University. Zespół badaczy składał się z naukowców z Yale University, Space Telescope Science Institute (STScI) oraz University of California. Astronomowie zbliżają się do odkrycia pierwszych galaktyk, które powstały we Wszechświecie. Nowe obserwacje za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a zabierają astronomów do królestwa, które uważano za dostępne dopiero dla Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST). Ten konkretny pomiar dostarcza silnych dowodów na to, że niektóre nietypowe i niespotykanie jasne galaktyki odkrywane wcześniej na zdjęciach z HST faktycznie znajdują się w niesamowitych odległościach. Wcześniej zespół oszacował odległość GN-z11 poprzez określenie jej barwy na zdjęciach z teleskopów Hubble i Spitzer. Teraz po raz pierwszy w przypadku tak odległej galaktyki, zespół wykorzystał kamerę Wide Field Camera 3 do wykonania precyzyjnego pomiaru odległości galaktyki GN-z11 metodą spektroskopową. Astronomowie mierzą potężne odległości określając przesunięcie ku czerwieni, czyli tzw. redshift galaktyki. Zjawisko to jest efektem rozszerzania się wszechświata; każdy odległy obiekt we wszechświecie wydaje się oddalać od nas ponieważ jego promieniowanie rozciągane jest do dłuższych, bardziej czerwonych długości fali pokonując rozszerzającą się przestrzeń kosmiczną. Im większy redshift, tym dalej galaktyka znajduje się od nas. "Nasze obserwacje spektroskopowe pozwoliły określić, że galaktyka znajduje się dalej niż wcześniej nam się wydawało, na granicy możliwości obserwacyjnych teleskopu Hubble'a," tłumaczy Gabriel Brammer (STScI), drugi autor badania. Zanim astronomowie określili odległość do GN-z11 najodleglejszym obiektem o zmierzonej spektroskopowo odległości był obiekt o redshifcie 8.68 (czyli widziany 13.2 mld lat temu). Teraz zespół potwierdził, że redshift GN-z11 wynosi 11.1, czyli jeszcze 200 milionów lat bliżej do Wielkiego Wybuchu. "To naprawdę niesamowite osiągnięcie dla HST. Udało się pobić wieloletni rekord zmierzonej odległości we Wszechświecie," mówi Pieter van Dokkum z Yale University. "Jestem przekonany, że ten rekord nie zostanie już pobity do startu Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba." Połączenie danych z HST oraz Spitzera pozwoliło określić, że GN-z11 jest 25 razy mniejsza od Drogi Mlecznej i ma zaledwię 1% masy gwiazd w naszej galaktyce. Niemniej jednak młoda GN-z11 gwałtownie się rozrasta, procesy gwiazdotwórcze w niej zachodzące są 20 razy intensywniejsze od zachodzących w Drodze Mlecznej. Nowe wyniki odkrywają przed nami zaskakującą naturę wczesnego Wszechświata. "Niesamowite jest to, że tak masywna galaktyka mogła istnieć już 200-300 milionów lat po tym jak zaczęły się formować pierwsze gwiazdy. Oznacza to, że procesy gwiazdotwórcze były niezwykle intensywne," mówi Garth Illingworth z University of California w Santa Cruz. To odkrycie to dopiero przedsmak tego, co będzie w stanie dojrzeć Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, gdy już zostanie wystrzelony w przestrzeń kosmiczną w 2018 roku. Artykuł zawierający wyniki badań zespołu został zaakceptowany do publikacji w najnowszym wydaniu periodyku Astrophysical Journal. Źródło: NASA / ESA / A. Feild (STScI)

ALMA dojrzała rosnący dysk wokół młodej gwiazdy

admin — Fri, 04 Mar 2016 08:45:15 +0000

Badacze pracujący na danych zebranych przez Atacama Large Milimeter/submilimeter Array (ALMA) wykonali pierwsze, bezpośrednie obserwacje dysku gazowego wokół młodej gwiazdy, stworzonego z zapadającej się otoczki gazowej. Obserwacje te wypełniają lukę w naszym rozumieniu wczesnych faz ewolucji gwiazd. Zespół badawczy pracujący pod kierownictwem Yusuke Aso (University of Tokyo) oraz Nagayoshi Ohashi (profesor z Subaru Telescope, National Astronomical Observatory of Japan) zaobserwował młodą gwiazdę, oznaczaną jako TMC-1A, znajdującą się 450 lat świetlnych od nas w gwiazdozbiorze Byka. TMC-1A to protogwiazda - gwiazda jeszcze w trakcie powstawania - otoczona przez duże ilości gazu. Gwiazdy powstają w gęstych obłokach gazowych. Młode gwiazdy zwiększają swoje rozmiary karmiąc się otaczającym je gazem. W takim procesie gaz nie może opadać bezpośrednio na gwiazdę - zamiast tego najpierw tworzy się rozległy dysk wokół gwiazdy. Dopiero wtedy młoda gwiazda stopniowo zaczyna zasysać materię z tego dysku. Jednak jak dotąd nie wiadomo, na którym etapie formowania gwiazdy pojawia się taki dysk i w jaki sposób ewoluuje. Brak czułości i rozdzielczości w obserwacjach radiowych uniemożliwiał obserwowanie tego typu zjawisk. "Dyski wokół młodych gwiazd to miejsca, w których z czasem pojawią się planety," mówi Aso, główny autor artykułu opublikowanego w periodyku Astrophysical Journal. "Aby zrozumieć mechanizm powstawania dysku musimy być w stanie precyzyjnie oddzielić dysk od zewnętrznej otoczki i dokładnie określić granice między nimi." Korzystając z ALMA jego zespół był w stanie po raz pierwszy, bezpośrednio i precyzyjnie zaobserwować granicę między wewnętrznym rotującym dyskiem, a zewnętrzną otoczką. Ze względu na fakt, że gaz z zewnętrznej otoczki bezustannie opada na dysk, trudno było jak dotąd zidentyfikować obszar przejściowy między nimi. Szczególną trudnością był fakt, że rzadki lecz poruszający się z dużą prędkością gaz w rotującym dysku wewnętrznym jest szczególnie trudny do zaobserwowania. Na szczęście obserwatorium ALMA charakteryzuje się wystarczającą czułością, aby zaobserwować także ten komponent i precyzyjnie przedstawić prędkość i rozkład gazu w dysku. Dzięki temu zespół badawczy był w stanie odróżnić dysk od otoczki gazowej. W ramach swoich badań badacze ustalili, że granica między dyskiem a otoczką znajduje się w odległości 90 jednostek astronomicznych (AU - jednostka astronomiczna to odległość równa średniej odległości Ziemia-Słońce, czyli ok. 150 mln km) od młodej gwiazdy centralnej. Odległość ta zatem jest trzykrotnie większa od odległości Słońce-Neptun w naszym Układzie Słonecznym. Zaobserwowany dysk przestrzega wszystkich praw ruchu Keplera: materia krążąca bliżej gwiazdy centralnej porusza się szybciej niż materia w dalszych regionach dysku. Wysoka czułość obserwatorium ALMA pozwoliła na określanie także innych cech obserwowanego obiektu. Dzięki dokładnym pomiarom prędkości rotacji, zespół badawczy był w stanie ustalić, że młoda gwiazda ma aktualnie masę równą 0,68 masy Słońca. Tempo opadania gazu na gwiazdę wynosi milionową część masy Słońca rocznie, a prędkość opadania to 1 km/s. Grawitacja sprawia, że gaz opada na centralną młodą gwiazdę, jednak zmierzona prędkość jest dużo niższa od prędkości spadku swobodnego. Coś zatem musi spowalniać opadający gaz. Naukowcy podejrzewają, że gaz spowalniany jest przez pole magnetyczne wokół młodej gwiazdy. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1088/0004-637X/812/1/27

Źródło: NAOJ

Potężny wulkan sprawił, że cały Mars się przechylił

admin — Fri, 04 Mar 2016 10:36:16 +0000

Marsjański wulkan, którego powierzchnia równała się połowie powierzchni Francji wyrzucił z siebie na tyle dużo lawy 3.5 miliarda lat temu, że jej ciężar przemieścił zewnętrzne warstwy Czerwonej Planety. Pierwotne bieguny północne i południowe Marsa od dawna już nie znajdują się tam gdzie wcześniej. To odkrycie tłumaczy nieoczekiwane położenie wyschniętych koryt rzecznych i podpowierzchniowych tafli lodu jak i inne marsjańskie tajemnice, które od dawna zastanawiały naukowców - powiedział główny badacz projektu reporterom agencji AFP. "Gdyby do podobnego zdarzenia doszło na Ziemi, Paryż znalazłby się w Kole Podbiegunowym," mówi Sylvain Bouley, geomorfolog z Universite Paris-Sud. "We Francji obserwowalibyśmy zorze polarne, winogrona uprawiane byłyby w Sudanie." Według badań, wulkaniczne zmiany, które trwały kilkaset milionów lat, doprowadziły do przesunięcia powierzchni Marsa o 20-25 stopni. Płynąca lawa odpowiada za powstanie Tharsis - równiny rozciągającej się na powierzchni 5000 kilometrów kwadratowych i grubej na 12 kilometrów na planecie, której średnica jest o połowę mniejsza od średnicy Ziemi. "Wyżyna Tharsis jest ogromna, szczególnie w stosunku do rozmiaru Marsa. To prawdziwy ewenement," mówi Bouley. Ten wylew - o masie miliardów miliardów ton - był na tyle duży, że doprowadził do przesunięcia zarówno skorupy i płaszcza Marsa. Już w 2010 roku teoretyczne badania wskazały, że gdyby z Marsa usunąć Tharsis, to bieguny z pewnością by się przesunęły. Bouley wraz ze współpracownikami powiązał owe modele komputerowe z symulacjami i obserwacjami - tak własnymi jak i opracowanymi przez innych naukowców. Wiele kwestii, które od lat pozostawały niewytłumaczone, nagle zaczęły mieć sens. "Naukowcy nie mogli zrozumieć dlaczego rzeki" - a dzisiaj już koryta rzek - "znajdują się tam gdzie się znajdują. Według naszej wiedzy powinny być gdzie indziej," powiedział Bouley agencji AFP. "Jeżeli jednak uwzględnimy przesunięcie całej powierzchni Marsa to nagle się okazuje, że wszystkie koryta znajdują się w tym samym pasie tropikalnym." Podobnie jest z podwodną warstwą lodu, która powinna znajdować się bliżej biegunów. Teraz wiemy, że przed erupcją wulkanu, właśnie tam się znajdowała. Nowa teoria tłumaczy także dlaczego Tharsis znajduje się na "nowym" równiku, czyli dokładnie tam gdzie powinna być, aby planeta odzyskała stan równowagi. Wyniki badań, opublikowane w Nature kontestują standardową chronologię, według której rzeki na Czerwonej Planecie powstały już po powstaniu wyżyny Tharsis. Większość z tych rzek i tak płynęłaby z silnie usianych kraterami wyżyn południowej półkuli w kierunku nizin na północy, nawet bez masywnych równin lawowych. "Jednak wciąż wiele pytań czeka na odpowiedź," zaznacza Bouley. "Czy owo przesunięcie doprowadziło do zniknięcia pola magnetycznego? Czy to doprowadziło do zniknięcia większej części marsjańskiej atmosfery lub do wyschnięcia rzek? Tego jeszcze nie wiemy." Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1038/nature17171

Źródło: Nature / AFP

Sygnały radiowe pozwalają na identyfikację cząstek kosmicznych

admin — Fri, 04 Mar 2016 13:09:40 +0000

LOFAR, wielki międzynarodowy teleskop, może być teraz wykorzystywany jako detektor cząstek. Astronomowie stworzyli model pozwalający na określenie typu i źródła pochodzenia wpadających w atmosferę ziemską cząstek. Wczoraj w magazynie Nature opublikowany został artykuł prezentujący wyniki badań. LOFAR standardowo wykrywa bardzo słabe promieniowanie radiowe wczesnego Wszechświata. Jednak od czasu do czasu obserwuje także bardzo krótkie, jasne błyski radiowe. Typowe radio samochodowe odbiera je jako szum - to ostatni sygnał cząsteczki elementarnej wchodzącej w ziemską atmosferę. Astronomowie poznali teraz kod pozwalający na określenie typu i źródła takich cząsteczek. Supernowe, umierające gwiazdy, czarne dziury. Wszystkie te obiekty uważane są za potencjalne źródła kosmicznych cząstek. Jednak tak naprawdę nigdy nie udało się tego potwierdzić. Kosmiczne cząstki to cząstki elementarne przemierzające Wszechświat z energią miliony razy większą od osiąganej w największych akceleratorach cząsteczek na świecie. Ich oddziaływanie z ziemskim polem magnetycznym prowadzi do powstania krótkich sygnałów radiowych, krótszych od miliardowej części sekundy. Tysiące anten LOFAR rozmieszczone na potężnym obszarze rozciągającym się od Irlandii po Szwecję, Polskę, Szwajcarię i Francję pomagają odkryć takie sygnały i precyzyjnie je zmierzyć. Wykrycie sygnału to jedna rzecz, znalezienie jego źródła to coś zupełnie innego. Po raz pierwszy astronomom udało się obliczyć i stworzyć model zarejestrowanej cząsteczki. "Teraz możemy identyfikować wystrzeliwane w naszą stronę kule," powiedział Heino Falcke. Falcke jest profesorem radioastronomii na Radboud University w Holandii i kierownikiem rady naukowej LOFAR. "W większości przypadków taką kulą jest pojedynczy proton czy lekkie jądro atomu helu." Wskazuje to, że źródło tych cząstek leży najprawdopodobniej w Drodze Mlecznej - a to stoi w sprzeczności z większością wcześniejszych teorii. "Z uwagi na ogromną energię, większość astrofizyków zakłada, że cząstki kosmiczne mają swoje źródło w dalekim kosmosie, np. w czarnych dziurach znajdujących się w innych galaktykach," mówi Stihn Buitink. Prof. Buitink z Vrije Universiteit Brussel jest pierwszym autorem artykułu, który ukazał się w Nature. "Uważamy, że pochodzą one z bliskiego źródła, a energii nabywają przelatując w pobliżu kosmicznych akceleratorów w Drodze Mlecznej - np. w pobliżu bardzo masywnych gwiazd..." Źródłem kosmicznych cząstek są kosmiczne akceleratory miliony razy silniejsze od Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC) w Genewie. "Te cząsteczki tak czy inaczej docierają do Ziemi, my musimy je tylko znaleźć," mówi Falcke. Nowy model umożliwiający astronomom identyfikacje nadlatujących cząsteczek otwiera nowe okno do wszechświata wysokich energii. "Teraz możemy zając się fizyką wysokich energii za pomocą prostych anten radiowych." Prof. Olaf Scholten, astrofizyk z University of Groningen tłumaczy, że wynik opiera się na bardzo szczegółowej wiedzy o procesach prowadzących do emisji radiowej w kaskadzie cząsteczek rozpoczętej w momencie uderzenia kosmicznej cząstki w ziemską atmosferę. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1038/nature16976

Źródło: Radboud University

Niespodzianka! Chmury na Plutonie!

admin — Fri, 04 Mar 2016 17:39:19 +0000

Nieoficjalne informacje krążące w wewnętrznej sieci sugerują, że niektóre struktury w mglistej atmosferze Plutona mogą być chmurami! Tak też sugeruje artykuł, który dzisiaj ukazał się w magazynie New Scientist. Powyższe zdjęcie przedstawia fragment zdjęcia dołączonego do e-maila wysłanego przez naukowca z SwRI Johna Spencera, w którym oznaczył on szczególnie jasne fragmenty atmosfery Plutona. "Na pierwszym zdjęciu wyjątkowo jasny łuk na niskiej wysokości nad południowo-wschodnim Sputnikiem (po lewej) oraz delikatna chmura na tle oświetlonej przez Słońce powierzchni Krun Macula (po prawej)." napisał w mailu. Chociaż bardzo szybko po lipcowym przelocie sondy New Horizons w pobliżu Plutona zorientowano się, że planetę otacza złożona atmosfera składająca się z niebieskawych warstw, do teraz nie udało się zauważyć pojedynczych chmur. Najprawdopodobniej to się teraz zmieniło wraz z kolejnymi danymi bezustannie przesyłanymi na Ziemię przez sondę, która znajduje się już 1.9 AU od Plutona. W przeciwieństwie do chmur na Ziemi, chmury na Plutonie nie składają się z wody - najprawdopodobniej składają się z drobinek lodu azotowego, metanowego i innych związków tego typu. Chmury odróżniają się od mgieł tym, że mgła jest bardzo rozmytą i rozległą warstwą unoszących się cząstek, podczas gdy chmury są bardziej skoncentrowane, ograniczone rozmiarowo i dużo bardziej krótkotrwałe. Jeżeli nasze informacje się potwierdzą, to będzie pierwszy raz kiedy udało się zidentyfikować chmury na Plutonie. Jak na razie nie ma jednak oficjalnego potwierdzenia tych rewelacji. Źródło: lightsinthedark / J. Major

Czy Tytan to dla surferów nowy raj? Chyba jednak nie

admin — Sat, 05 Mar 2016 10:02:42 +0000

Przestrzeń kosmiczna jest rozległa i w dużej mierze pusta. Dlatego, jeżeli zauważymy np. fale na jeziorze na powierzchni mroźnego księżyca krążącego wokół gazowego olbrzyma, z pewnością przykuje to naszą uwagę. Podczas spotkania American Geophysical Union w San Francisco w tym tygodniu poinformowano, że zdjęcia Tytana wykonane przez sondę Cassini przedstawiają światło odbite od powierzchni Ligeia Mare, mroźnego morza węglowodorowego. Kolejne zdjęcia przedstawiają jednak to samo zjawisko na dwóch innych morzach Tytana. Najprawdopodobniej są to fale na powierzchni, pierwsze fale odkryte poza Ziemią, fale wskazujące na dużo większą aktywność geofizyczną niż wcześniej przypuszczano. Ziemscy surferzy znani z wyszukiwania nietypowych i dziewiczych plaż nie powinni się jednak pakować w podróż na Tytana. Zgodnie z modelami matematycznymi i danymi radarowymi, fale mają wysokość..... 1.5 cm i poruszają się 70 cm/s. No i jakby nie patrzeć owe fale powstają na powierzchni morza węglowodorów - głównie metanu - o temperaturze -180 stopni Celsjusza. Planetolodzy jednak się im przyglądają, bowiem takie fale wskazują na aktywne środowisko, a nie na księżyc zamarznięty w czasie. Uważa się, że za powstanie fal może odpowiadać zmiana pór roku na Tytanie, na którym właśnie rozpoczyna się trwające 7 lat lato. Procesy związane ze zmianą pór roku na Tytanie doprowadziły do powstania wiatrów, które mogą powodować powstawanie zmarszczek na powierzchni mórz. Oczywiście na Tytanie widoczne są dowody na aktywność pogodową, takie jak powstawanie wydm, koryta rzek czy linie brzegowe. Jednak fale stanowią pierwsze obserwacje aktywnych zjawisk pogodowych, a nie jedynie ich skutków. Koniec końców, ewidentnie Tytan jest bardziej aktywnym i dynamicznym środowiskiem niż wcześniej uważano. Węglowodorowe jeziora na Tytanie mogą mieć głębokość do 200 metrów i zgromadzone są w pobliżu północnego bieguna księżyca. Jedno z jezior wypełnione jest 9000 km sześciennych metanu. Tytan to drugi pod względem wielkości księżyc Układu Słonecznego (po Ganimedesie). Został odkryty przez Chrisiaana Huygensa w 1655 roku. Źróło: Universe Today

Hubble i gwiezdne odciski palców

admin — Sun, 06 Mar 2016 17:38:24 +0000

Po środku powyższego zdjęcia wykonanego za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (NASA/ESA) znajduje się IRAS 12196-6300 - gwiazda charakteryzująca się liniami emisyjnymi. Znajdująca się niecałe 2300 lat świetlnych od Ziemi gwiazda posiada wyraźne linie emisyjne - co oznacza, że promieniowanie tej gwiazdy - rozszczepione na pryzmacie rozkłada się na tęczę barw złożoną z ciemnych i jasnych linii. Charakterystyka tych linii, po porównaniu z "odciskami palców" pozostawionymi przez określone atomy i cząsteczki, może posłużyć do określenia składu chemicznego IRAS 12196-6300. Wiek owej gwiazdy to niecałe 10 milionów lat, w jej wnętrzu nie zachodzą jeszcze procesy spalania wodoru - to prawdziwe gwiezdne dziecko. Innym dowodem młodego wieku gwiazdy jest obecność mgławicy refleksyjnej. Te wzburzone obłoki unoszące się nad i pod IRAS 12196-6300 powstają gdy promieniowanie gwiazdy odbija się od gęstych obłoków otaczającego ją pyłu, który wciąż jest pozostałością po okresie formowania się tej gwiazdy. Źródło: ESA/Hubble & NASA / Judy Schmidt

Śnieg metanowy na szczytach gór na Plutonie

admin — Sun, 06 Mar 2016 20:48:53 +0000

[caption id="attachment_8435" align="aligncenter" width="1000"] Klinkij aby otworzyć w pełnym rozmiarze. Źródło: NASA/JHUAPL/SwRI[/caption] Zespół misji New Horizons odkrył łańcuch egzotycznych, pokrytych śniegiem gór rozciągający się przez ciemne obszary Plutona nazwane nieformalnie Cthulhu Regio. Jeden z najłatwiejszych w identyfikacji obszarów Plutona - Cthulhu (czyt. k-TU-lu) rozciąga się wzdłuż połowy równika Plutona, zaczynając się na zachodzie od wielkich równin lodu azotowego (Sputnik Planum). Przy długości 3000 km i szerokości 750 km, Cthulhu jest nieznacznie większy od Alaski. Pod względem wyglądu Cthulhu odróżnia się od reszty ciemną barwą. Naukowcy uważają, że kolor spowodowany jest przez warstwę ciemnych tholinów - złożonych molekuł, które powstają gdy metan wystawiony jest na działanie światła słonecznego. Geologia tego regionu jest bardzo różnorodna - od górzystej po równinną, silnie pokrytą kraterami i pęknięciami. Czerwonawe powiększenie (lewe zbliżenie) przedstawia pasmo gór mieszczące się w południowo-wschodniej części Cthulhu o długości 420 km. Pasmo znajduje się między kraterami, a jedynie wąskie doliny oddzielają w nim kolejne szczyty. Zbocza najwyższych szczytów pokryte są jasnym materiałem, który wyraźnie kontrastuje z ciemno-czerwoną barwą otaczających je równin. Naukowcy uważają, że ten jasny materiał to w przeważającej mierze metan, który zestalił się w lód na szczytach. "Fakt, że ten materiał pokrywa tylko górne fragmenty szczytów sugeruje, że lód metanowy może zachowywać się jak woda w ziemskiej atmosferze, kondensując się jako szron na dużych wysokościach," powiedział John Stansberry, członek zespołu naukowego New Horizons z Space Telescope Science Institute w Baltimore, Maryland. Dane dotyczące składu chemicznego zebrane przez kamerę Ralph/Multispectral Visible Imaging Camera (MVIC), przedstawione po prawej, wskazują, że położenie jasnego lodu na szczytach górskich odpowiada prawie dokładnie rozkładowi lodu metanowego, przedstawionego tutaj w kolorze fioletowym. Źródło: NASA/JHUAPL/SwRI

PALE RED DOT: Dlaczego mamy obsesję na punkcie metali!

admin — Mon, 07 Mar 2016 08:46:09 +0000

Autor: James Jenkins, Universidad de Chile Tutaj, na Ziemi, wszyscy wiemy czym są metale. Wszak to składniki stworzonego przez ludzkość świata przemysłu. Od puszek aluminiowych, w których przechowujemy napoje gazowane, przez kable miedziane, w których przesyłamy energię elektryczną po całym świecie, po olbrzymie budynki z żelaza dominujące na horyzoncie dużych miast. Jednak dla astronomów metale to coś zupełnie innego. To wszystkie atomy, które nie powstały w dużej ilości w Wielkim Wybuchu[1]. Oznacza to, że w rzeczywistości astronomowie nazywają metalami wszystkie pierwiastki poza wodorem i helem. To wszystkie atomy, które uległy przekształceniu we wnętrzach olbrzymich gwiazd lub w potężnych eksplozjach gwiazd znanych jako supernowe. Idea metali została poetycko przedstawiona przez Carla Sagana w słynnym zdaniu, które ukazało się w jego książce pt. "Cosmos": “Azot w naszym DNA, wapń w naszych zębach, żelazo w naszej krwi, węgiel w naszych szarlotkach - wszystko to powstało w zapadającej się gwieździe. Wszyscy jesteśmy z pyłu gwiezdnego.” Obfitość metali, lub metaliczność, obiektów we Wszechświecie, ma istotny wpływ na wiele cech tych obiektów. Dla przykładu w przypadku supernowych, gwałtownych eksplozji stanowiących śmierć masywnych gwiazd, metaliczność umierającej gwiazdy przed kolapsem, który prowadzi do eksplozji, odgrywa główną rolę w określeniu typu supernowej, a tym samym ilości energii uwolnionej w eksplozji. Z drugiej strony, w środowisku egzoplanetologów [2] metaliczność gwiazd uzyskała zupełnie nowe znaczenie w 1997 roku, kiedy to zbadane zostały trzy gwiazdy macierzyste nowych egzoplanet. Okazało się, że wszystkie trzy miały dużo większą zawartość metali w atmosferach niż Słońce. Okazało się, że to tak zwane gwiazdy bogate w metale. W kolejnych 19 latach od tego odkrycia astronomowie zauważyli, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy ilością atomów żelaza w atmosferze gwiazdy i prawdopodobieństwem, że wokół niej krąży gazowa, olbrzymia planeta. De facto, okazało się, że w przypadku gwiazd podobnych do Słońca, charakteryzujących się metalicznością trzy razy wyższą od Słońca, ponad 30% posiada gazowe olbrzymy podobne do Jowisza, podczas gdy tylko 3% gwiazd o masie podobnej do Słońca posiada tego typu planety. Ten mniejszy procent gwiazd o niższej metaliczności, wokół których krążą gazowe olbrzymy, ujawnia się także w gwiazdach o jeszcze mniejszej zawartości metali. Zaledwie 0,3% gwiazd o metaliczności równej 0,1 metaliczności Słońca posiada gazowe planety. Ten związek stanowił pierwszy bezpośredni związek między właściwościami gwiazd mierzalnymi obserwacyjnie, a ich układami planetarnymi. Okazuje się, że taki związek jak ten między ilością gazowych olbrzymów a metalicznością gwiazdy, stanowi kluczowy element procesu formowania planet poprzez akrecję jądra. W tym czasie główne teorie formowania planet skupiały się wokół akrecji jądra lub kolapsu grawitacyjnego. Proces formowania planet przez akrecję jądra to proces typu "dół-góra" (bottom-up), gdzie najmniejsze cząsteczki pyłu tworzącego dysk materii pozostały po procesie formowania gwiazdy, zaczynają się ze sobą zlepiać tworząc to co raz większe kamienie, skały i w końcu planetazymale. Planetazymale mogą dalej rosnąć poprzez akrecję większej ilości pyłu lub pozyskiwanie co raz większej ilości gazu z dysku. Z drugiej strony kolaps grawitacyjny to proces "góra-dół", w którym dysk ulega fragmentacji na mniejsze obłoki pyłu i gazu wskutek niestabilności grawitacyjnej fragmentów dysku, które następnie z czasem zapadają się w sobie tworząc olbrzymie obiekty planetarne krążące wokół centralnej gwiazdy. Tak czy inaczej, warto pamiętać, że Ziemia, na której powstały istoty żywe, powstała z odpadków po procesie formowania się Słońca. [caption id="attachment_8441" align="aligncenter" width="524"] Procent gwiazd wokół których krążą gazowe olbrzymy w stosunku do metaliczności gwiazdy ([Fe/H]). Wyraźnie widać, że gwiazdy z większą ilością metali w atmosferze mają dużo większą szansę na powstanie w ich pobliżu gazowych olbrzymów. Czerwona krzywa wskazuje najlepsze dopasowanie do danych (zamalowany obszar) a powyższe równanie opisuje model. Tak jak napisano w tekście, procent gwiazd, wokół których krążą gazowe olbrzymy wzrasta wraz ze wzrostem stosunku zawartości żelaza (Fe) do wodoru (H) w atmosferze gwiazdy. Źródło: Grafika zmodyfikowana w stosunku do oryginału opublikowanego przez Fischer & Valenti 2005, ApJ.[/caption]Oba te mechanizmy prowadzą do możliwych do przetestowania założeń, a stosunek gazowych olbrzymów krążących wokół gwiazdy w funkcji metaliczności gwiazdy był tym, który prowadził do różnych wniosków. Z uwagi na fakt, że model akrecji jądra zaczyna się od sklejania najmniejszych drobin pyłu prowadząc do powstania większych obiektów - im więcej pyłu w dysku, tym szybciej takie struktury powstaną, i tym szybciej owe jądra będą mogły pozyskać gaz z dysku zanim dysk rozpłynie się w przestrzeń międzygwiezdną. Ponieważ dysk to tylko gruz pozostały po formowaniu się gwiazdy centralnej, dyski bogate w pył powinny istnieć wokół gwiazd bogatych w metale, czyli o większej metaliczności, co wydaje się zgodne z obserwacjami. Z drugiej strony model kolapsu grawitacyjnego nie zależy od ilości pyłu w dysku i po prostu dyski o mniejszej zawartości pyłu powinny prowadzić do powstania równie wielu dużych planet jak w dyskach bogatych w pył - co oznacza, że żadne różnice między nimi nie powinny być obserwowane. Dlatego też był to kluczowy dowód na to, że planety powstają w procesach "dół-góra" takich jak akrecja jądra. Dzięki najnowszym osiągnięciom technologii w laboratoriach oraz najnowszym danym dostarczanym astronomom przez teleskopy znajdujące się na orbicie takie jak Kepler, okazuje się, że nie wszystko jest takie proste w przypadku planet o mniejszej masie, szczególnie planet o masie zbliżonej do Neptuna lub mniejszej. Procent gwiazd, wokół których krążą takie planety, tzw. superziemie, nie rośnie wraz ze wzrostem metaliczności gwiazdy tak jak w przypadku gazowych olbrzymów. Co ciekawe - może być wręcz odwrotnie, tzn. planety o małej masie mogą częściej powstawać wokół gwiazd o niskiej metaliczności. [caption id="attachment_8442" align="aligncenter" width="939"] Wizja artystyczna bogatego w metale dysku protoplanetarnego wokół młodej gwiazdy. Gwiazdą jest jasne, świecące źródło w środku dysku, a małe skały i planetazymale zaczynają się tworzyć wokół niej dzięki dużej ilości metali, które mogą się ze sobą zlepiać i tworzyć zalążki planet. Źródło: NASA/JPL[/caption] Jeżeli populacja planet typu superziemia nie podąża tym samym torem co gazowe planety, co to mówi o ich procesie powstawania? Czy to oznacza, że nie powstają one w ten sam sposób poprzez akrecję jądra? Odpowiedź brzmi: nie, to wcale tego nie oznacza. Pamiętajmy, że akrecja jądra zakłada, że gazowe olbrzymy będą przeważnie powstawały wokół gwiazd o wysokiej metaliczności, ponieważ małe jądra, które zwiększają rozmiary do etapu dużego planetazymala zdolnego do przyciągania gazu muszą rosnąć wystarczająco szybko, aby załapać się na gaz, który mógłby uciec w przestrzeń międzygwiezdną. Niemniej jednak, planety o niskiej masie, które są zdominowane przez jądro lub nie wymagają dużych ilości gazu, nie muszą tak szybko powstawać. W otoczeniu charakteryzującym się mniejszą ilością metali, jądra powstają dłużej i dlatego też ich masa pozostaje niska, aż do momentu utraty dysku. Tym samym akrecja jądra także przewiduje, że planety o niskiej masie będą częściej występowały wokół gwiazd ubogich w metale niż gazowe olbrzymy - kolejny punkt dla teorii o formowaniu planet w procesie akrecji jądra!! [caption id="attachment_8443" align="aligncenter" width="471"] Metaliczność gwiazd, wokół których krążą planety w funkcji minimalnej masy[3] planet odkrytych w tych układach. Należy wziąć pod uwagę, że jest to wykres tylko dla gwiazd, wokół których krążą planety o masie oszacowanej na masę Neptuna lub mniejszą. Czerwony obszar stanowi bardzo bogatą w metale część diagramu i wskazuje brak planet w porównaniu do bardziej ubogiego w metale obszaru w dolnej lewej ćwiartce wykresu.[/caption]Rola jaką metale odegrały w rozwoju ewoluującego wszechświata i powstaniu życia na Ziemi nie może być pomniejszana. Metale stanowią tkankę, która łączy nas z całym kosmosem. To ironiczne, że takie piękno ma swoje początki w tak gwałtownych wybuchach w przestrzeni kosmicznej. Jeżeli chodzi o Proxima Centauri, to gwiazda wyjątkowo bogata w metale, co oznacza, że jej mały dysk protoplanetarny może być bogaty w materię idealną do tworzenia planet. Możemy zatem mieć nadzieję, że część tych metali rozpoczęła chaotyczny taniec, który zakończył się powstaniem nowych planet i kto wie, przy takiej bogatej palecie metali, które mogły tam być obecne od początku, na owych planetach, które wykorzystały potencjał drzemiący w metalach, może powstało życie? Może właśnie projekt Pale Red Dot pomoże nam to sprawdzić!! O autorze. James Jenkins jest profesorem na Universidad de Chile w Santiago, stolicy Chile. Skryty między otaczającymi go Andami, na szczycie Cerro Calan prowadzi obserwacje pobliskich gwiazd, szukając i próbując lepiej zrozumieć planety pozasłoneczne i ich gwiazdy macierzyste. James otrzymał tytuł doktora na University of Hertfordshire w 2007 roku, a następnie przyjął stanowisko adiunkta na Pennsylvania State University, gdzie pracował nad Precision Radial Velocity Spectrograph. Pod koniec 2008 roku rozpoczął pracę na Universidad de Chile jako adiunkt, a następnie jako Fondecyt Fellow w latach 2010-2013. Jego główne pole zainteresowań obejmuje odkrywanie planet krążących wokół gwiazd bogatych w metale w ramach przeglądu Calan-Hertfordshire Extrasolar Planet Search, poszukiwanie planet o bardzo niskiej masie w danych obejmujących prędkości radialne oraz planet krążących wokół olbrzymich gwiazd. James bada także aktywność magnetyczną gwiazd, wokół których krążą planety, starając się zrozumieć jak to źródło "szumu" można odfiltrować z danych wykorzystywanych do poszukiwania planet. James jst bardzo aktywnym członkiem projektu Pale Red Dot i jest jednym z edytorów palereddot.org.

Uwagi [1] Wielki Wybuch to nazwa nadana aktualnie obowiązującemu modelowi momentu powstania Wszechświata. [2] Nazwa "egzoplaneta" to skrót od wyrażenia "planeta pozasłoneczna" oznaczającego planety krążące wokół gwiazd innych niż Słońce. [3] Pamiętaj, że metoda detekcji za pomocą prędkości radialnych nie pozwala na ustalenie bezwzględnej masy towarzyszy gwiazdy, a jedynie 'masy minimalnej', ponieważ nie znamy w takim przypadku nachylenia układu do naszej linii widzenia.

Europejskie Zawody Łazików Marsjańskich częścią światowej ligi robotycznej

admin — Mon, 07 Mar 2016 10:00:45 +0000

Rozszerzona formuła, warsztaty mentoringowe oraz powołanie światowej ligi robotycznej to wyróżniki trzeciej edycji European Rover Challenge. Wydarzenie, będące największą imprezą robotyczno-kosmiczną w Europie, odbędzie się w dniach 10-13 września 2016 r. w Centrum Wystawienniczo-Kongresowym w Jasionce (województwo podkarpackie).

Podczas ERC 2016, oprócz zawodów oraz strefy pokazów naukowo-technologicznych, znanych z wcześniejszych edycji, odbędą się również warsztaty mentoringowe dla zawodników i wystawców. Wykłady i zajęcia praktyczne związane będą m.in. z rozwojem technologii, finansowaniem projektów oraz budowaniem wizerunku. Zaprezentowany zostanie także raport specjalny nt. potencjału i kompetencji polskich zespołów startujących w konkursach robotycznych na całym świecie.

W tym roku zawody dla konstruktorów robotów marsjańskich odbędą się w nowej lokalizacji - Centrum Wystawienniczo-Kongresowym w Jasionce, największym i najnowocześniejszym obiekcie tego typu w regionie.

Cieszymy się, że możemy być gospodarzami ERC 2016, które doskonale wpisuje się w strategię promocji regionu, jako miejsca innowacyjnego i wspierającego rozwój nowych technologii - mówi Władysław Ortyl, Marszałek Województwa Podkarpackiego - Wydarzenie będzie platformą wymiany doświadczeń między biznesem a nauką, pozwoli na stworzenie społeczności ludzi otwartych na wyzwania o nieszablonowym sposobie myślenia.

[caption id="attachment_8449" align="aligncenter" width="1000"] European Rover Challenge 2015[/caption]

Nowością, związaną z imprezą, jest powołanie Rover Challenge Series - ligi najbardziej prestiżowych zawodów robotycznych na świecie. Jej celem będzie podnoszenie rangi zawodów, współpraca międzynarodowa w zakresie ich organizacji oraz rozszerzenie idei konkursu na inne kontynenty w najbliższej przyszłości.

W skład serii wejdą europejskie zawody, organizowane w Polsce, ich amerykański odpowiednik - University Rover Challenge oraz mniejsze, zamknięte, krajowe konkursy - mówi Łukasz Wilczyński z Europejskiej Fundacji Kosmicznej, organizator ERC 2016 - Liga zarządzana będzie przez globalną organizację The Mars Society. Wszystkie drużyny, startując w poszczególnych zawodach, będą zbierać punkty w Pucharze Rover Challenge, co pod koniec sezonu pozwoli wyłonić najlepszy zespół na świecie - dodaje Wilczyński.

Więcej informacji na temat European Rover Challenge znajduje się na stronie wydarzenia: www.roverchallenge.eu.

Bliska wizyta planetoidy 2013 TX68 dziś w nocy

admin — Mon, 07 Mar 2016 12:00:33 +0000

W mediach zaczynają pojawiać się informacje o przewidywanym na dzisiaj bliskim przelocie niewielkiej planetoidy w pobliżu Ziemi. Według NASA planetoida o oznaczeniu 2013 TX68 nie uderzy w powierzchnię Ziemi, jednak przejdzie bardzo blisko. 2013 TX68 przeleci w pobliżu Ziemi dzisiaj w nocy (ok. 1:06, 9 marca). Według aktualnych obliczeń planetoida może przelecieć w odległości 5 milionów kilometrów (czyli ponad 12 razy dalej niż Księżyc), ale też może zbliżyć się do nas na odległość 24 000 km, a to odległość mniejsza niż ta, która dzieli nas od satelitów na orbicie geostacjonarnej (nie przewiduje się jednak zagrożenia dla jakichkolwiek satelitów). Tak duży rozstrzał przewidywanej odległości przelotu spowodowany jest brakiem danych. Planetoida została odkryta i po raz ostatni widziana w 2013 roku w danych z przeglądu Catalina Sky Survey. Wtedy też naukowcy byli w stanie zebrać dane obserwacyjne z zaledwie trzech dni przed przejściem planetoidy na tle tarczy Słońca. "I choć astronomom udało się ustalić orbitę planetoidy, nie udało się określić niepewności parametrów orbity [szczegółowej trajektorii lotu]," mówi Patrick Taylor, badacz planetoid z Obserwatorium Arecibo w Portoryko. Od tego czasu przewidywania co do ścieżki planetoidy troszeczkę się zmieniły. Taylor zaznacza, że najprawdopodobniej astronomom nie uda się ustalić z wyprzedzeniem dokładnej odległości przelotu w pobliżu Ziemi, ponieważ 2013 TX68 nadlatuje do nas od strony Słońca, i pozostanie ukryta w jego blasku, aż do momentu zbliżenia. "W momencie minięcia Ziemi, jej jasność wzrośnie dramatycznie, bowiem będziemy wtedy ją obserwować oświetloną przez Słońce. Miejmy nadzieję, że zostanie ona zarejestrowana przez któryś z teleskopów prowadzących conocne przeglądy nieba skupiające się na katalogowaniu planetoid," mówi Taylor. "Nowe obserwacje pozwolą nam ograniczyć niepewności orbity i zbadać dokładniej jak blisko Ziemi znalazła się ta planetoida." Gdy już będziemy mieli więcej danych, naukowcy będą w stanie śledzić planetoidę przez dłuższe okresy czasu i określić jak szybko obraca się wokół własnej osi, jakie są jej rozmiary i z czego jest zbudowana. Astronomowie z niecierpliwością oczekują tych danych, bo dzięki nim powiększą swoją wiedzę o planetoidach i kometach przecinających ziemską orbitę czyli tzw. obiektach NEO (Near-Earth Objects). Najlepsze szacunki wskazują, że TX68 ma około 30 metrów średnicy, a to oznaczałoby, że jest 50% większa od obiektu, który eksplodował nad Czelabińskiem trzy lata temu. Fala uderzeniowa po tej eksplozji spowodowała wybicie okien w wielu budynkach i zranienie ponad 1000 osób. Taka sama eksplozja w przypadku TX68 uwolniłaby dwa razy więcej energii. "W przestrzeni kosmicznej może znajdować się około miliona obiektów tego rozmiaru - o średnicy kilkudziesieciu metrów - a jak dotąd udało nam się odkryć około 10 000 obiektów dowolnych rozmiarów," mówi Taylor. Podczas gdy astronomowie już wyeliminowali ryzyko kolizji z tym obiektem podczas dzisiejszego zbliżenia, obliczenia dalszego toru lotu planetoidy wskazują, że podczas kolejnego zbliżenia do Ziemi 28 września 2017 roku szansa na kolizję wyniesie 1 do 250 milionów. Szanse na zderzenie są jeszcze mniejsze podczas kolejnych zbliżeń przeanalizowanych aż do 2047 roku. Źródło: Andrew Fazekas/Night Sky Guy

Alerty naukowe misji Gaia wracają

admin — Mon, 07 Mar 2016 14:35:07 +0000

Mierząc pozycję i prędkość miliarda gwiazd na niebie, sonda Gaia rejestruje także wiele 'gościnnych gwiazd' - źródeł astronomicznych, które przez krótki okres czasu są jaśniejsze niż zwykle. Niektóre z tych przejściowych obiektów to gwiazdy, na których dochodzi do potężnych rozbłysków, które powodują nagły wzrost ich jasności. Z kolei inne to eksplozje supernowe, oznaczające koniec życia masywnych gwiazd. Wśród zarejestrowanych obiektów z pewnością niektóre to całe galaktyki, które od czasu do czasu stają się jaśniejsze, gdy aktywność akrecyjna supermasywnych czarnych dziur w ich jądrach nagle ulega intensyfikacji. Aby lepiej zrozumieć właściwości fizyczne tych przejściowych źródeł promieniowania niezbędne jest obserwowanie ich przez dłuższy okres po wykryciu. Z tego też powodu powstał zespół naukowców w Gaia Data Processing and Analysis Consortium (CPAC), odpowiedzialny za regularne codzienne analizowanie danych w poszukiwaniu nietypowych źródeł. Za każdym razem, kiedy uda się zidentyfikować obiekt przejściowy, zespół Gaia Science Alert Team, znajdujący się w Institute of Astronomy w Cambridge ogłasza detekcję społeczności astronomicznej tak, aby inni naukowcy mogli się przyjrzeć takiemu obiektowi za pomocą innych teleskopów naziemnych i kosmicznych. Zespół rozpoczął ogłaszanie alertów naukowych we wrześniu 2014 roku, wkrótce po rozpoczęciu rutynowych badań naukowych. Niemniej jednak zespół Science Alert Team był wkrótce tak przytłoczony ilością źródeł przejściowych (nawet milion dziennie), że trzeba było bardzo filtrować dane, aby odsiać faktyczne gwiazdy przejściowe od szumu w strumieniu danych. To przeładowanie danymi po części było spowodowane faktem, że naukowcy w DPAC wciąż wdrażali się w złożoną naturę obserwacji wykonywanych przez obserwatorium Gaia. Dlatego też po około 10 miesiącach i wydaniu ponad trzystu alertów naukowych, publikacja alertów została wstrzymana na sześć miesięcy w drugiej połowie 2015 roku. W tym czasie zespół Science Alert Team wdrożył liczne usprawnienia w algorytmach odpowiadających za filtrowanie danych i detekcję obiektów przejściowych. Ponownie cały projekt uruchomiono w styczniu br. Nowy algorytm filtrowania jest teraz przystosowany do maskowania bardzo gęstych obszarów nieba, szczególnie najbardziej zatłoczonych w kierunku plaszczyzny naszej Galaktyki, gdzie liczba błędnych detekcji jest wciąż za duża. Łącząc to maskowanie z lepszymi metodami analizy danych z obserwatorium Gaia, zespół był w stanie obniżyć liczbę potencjalnych detekcji z prawie miliona do kilkuset dziennie. Zidentyfikowanie prawdziwych obiektów przejściowych wciąż wymaga dużo prac ze strony naukowców - średnio cztery obiekty dziennie - wśród potencjalnych źródeł, jednak teraz jest to dużo łatwiejsze. Od połowy stycznia do końca lutego zespół zidentyfikował łącznie 175 obiektów przejściowych i wydał tyleż alertów naukowych. Większość źródeł to najprawdopodobniej supernowe oraz układy kataklizmiczne. Źródło: ESA/Timo Prusti

Rozwiązanie zagadki ciemnej powierzchni Merkurego

admin — Mon, 07 Mar 2016 16:44:54 +0000

Naukowcy od dawna zastanawiali się co sprawia, że powierzchnia Merkurego jest taka ciemna. Najbliższa Słońcu planeta odbija dużo mniej promieniowania słonecznego niż Księżyc, ciało na których jasność powierzchni kontrolowana jest przez obfitość minerałów bogatych w żelazo. A o tych wiadomo, że jest ich mało na powierzchni Merkurego. Co zatem jest "czynnikiem zaciemniającym"? Około roku temu naukowcy zaproponowali teorię mówiącą, że ciemna powierzchnia Merkurego jest efektem akumulacji węgla pochodzącego z uderzeń komet, które zawędrowały do wnętrza Układu Słonecznego. Teraz naukowcy pod kierownictwem Patricka Peplowskiego z Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory (JHUAPL) wykorzystali dane z sondy MESSENGER do potwierdzenia, że wysoka obfitość węgla faktycznie obecna jest na powierzchni Merkurego. Niemniej jednak, okazało się także, że zamiast pochodzenia kometarnego, węgiel najprawdopodobniej powstaje głęboko pod powierzchnią planety w bogatej w grafit skorupie, która od czasu do czasu była odkrywana wskutek impaktów. Wyniki badań opublikowano w dniu dzisiejszym w periodyku Nature Geoscience (Advanced Online Publication). Współautor i zastępca głównego naukowca misji MESSENGER Larry Nittler tłumaczy: Wcześniej proponowana teoria, w której węgiel dostarczany był na powierzchnię Merkurego w kometach opierała się o modelowanie i symulacje. Mimo, że już wcześniej mieliśmy pewne przesłanki, że to właśnie węgiel może być czynnikiem zaciemniającym, nie mieliśmy żadnych bezpośrednich dowodów. Wykorzystaliśmy zatem dane zebrane za pomocą instrumentu Neutron Spectrometer zainstalowanego na pokładzie sondy MESSENGER do przestrzennego rozdzielenie rozkładu węgla na powierzchni. Okazało się, że ten rozkład jest bezpośrednio związany z najciemniejszą materią na Merkurym, i że ten materiał najprawdopodobniej powstał głęboko we wnętrzu skorupy. Co więcej, udało nam się potwierdzić, że ciemny materiał na powierzchni nie jest wzbogacony w żelazo, w przeciwieństwie do Księżyca, na którym to właśnie minerały bogate w żelazo odpowiadają za ciemne obszary powierzchni. Sonda MESSENGER zebrała obszerny materiał obserwacyjny podczas wielu przelotów, podczas których znajdowała się nawet poniżej 100 km nad powierzchnią planety w ostatnim roku swojej misji. Dane wykorzystane do zidentyfikowania węgla obejmowały pomiary wykonane zaledwie kilka dni przed tym jak sonda MESSENGER uderzyła w powierzchnię Merkurego w kwietniu 2015 roku. Gdy Merkury był bardzo młody, większa część planety najprawdopodobniej była na tyle gorąca, że była tak naprawdę globalny oceanem stopionej magmy. Dzięki eksperymentom laboratoryjnym i modelowaniu, naukowcy stwierdzili, że gdy ten ocean magmy ulegał ochłodzeniu, to większość minerałów, która zestalała się, tonęła w magmie. Wyjątkiem może być grafit, który unosiłby się na jej powierzchni i ostatecznie odpowiadał za powstanie grafitowej skorupy. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.1038/ngeo2669

Źródło: Nature Geoscience

Lustro wtórne zainstalowane na Kosmicznym Teleskopie Jamesa Webba

admin — Tue, 08 Mar 2016 10:52:42 +0000

Pojedyncze lustro wtórne, które będzie stanowiło element układu optycznego Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba zostało zainstalowane na teleskopie w ośrodku NASA Goddard Space Flight Center w Greenbelt, w stanie Maryland 3 marca 2016 roku. Kosmiczny teleskop wykorzystuje wiele luster do kierowania zbieranego światła do instrumentów teleskopu. Lustro wtórne jest nazywane... wtórnym ponieważ to druga powierzchnia z kolei, w którą uderza promieniowanie na drodze do instrumentów teleskopu. Przed startem teleskopu inżynierowie muszą zbudować i przetestować teleskop, aby upewnić się czy przetrwa start i podróż do punktu docelowego znajdującego się 1.5 miliona kilometrów od Ziemi. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba jest za duży, aby zmieścić się do rakiety w swoim ostatecznym kształcie, dlatego też inżynierowie musieli zaprojektować go tak, aby mógł rozłożyć się niczym origami po starcie. Co więcej same zwierciadło teleskopu także musi się rozłożyc. Lustro wtórne utrzymywane jest przez trzy wysięgniki przymocowane do lustra głównego. Wysięgniki mają długość ponad 8 metrów i wykonane są z bardzo wytrzymałego i lekkiego materiału. To puste kompozytowe rurki o grubości 1 mm. W przeciwieństwie do 18 segmentów tworzących największe, główne lustro Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba, lustro wtórne charakteryzuje się idealną krzywizną. Jest to lustro wypukłe w kierunku źródła światła. Co do zasady przypomina trochę zakrzywione zwierciadła mocowane czasami w pobliżu wyjazdów z garaży podziemnych, a stosowane do ułatwienia kierującym sprawdzenia co znajduje się za rogiem. Jakość powierzchni lustra wtórnego jest na tyle dobra, że ostateczny kształt w niskich temperaturach nie różni się od projektu o więcej niż kilka milionowych części milimetra - lub 1/10.000 średnicy ludzkiego włosa. Ogromne zwierciadło główne teleskopu JWST zaprojektowane jest do zbierania słabego promieniowania pochodzącego od pierwszych i najodleglejszych galaktyk we Wszechświecie. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba składa się łącznie z 21 zwierciadeł, z czego 18 stanowi segmenty lustra głównego o łącznej średnicy 6,5 metrów. Budowa zwierciadła głównego została zakończona wraz z zainstalowaniem ostatniego, osiemnastego elementu w dniu 4 lutego 2016 roku. Lustro wtórne i wszystkie segmenty lustra głównego wykonano z berylu, który został wybrany ze względu na swoją sztywność, lekkość i stabilność przy niskich temperaturach. Sam beryl nie jest zbyt skuteczny w odbijaniu promieniowania w bliskiej podczerwieni, dlatego też każde lustro pokryto warstwą złota, która znacznie powiększa zdolność odbijania promieniowania podczerwonego. Zwierciadła zostały wykonane przez Ball Aerospace & Technologies Corp w Boulder, w stanie Kolorado. Ball jest głównym podwykonawcą Northrop Grumman w zakresie technologii optycznych i projektowania układów optycznych. Źródło: NASA

Umierająca gwiazda pokazuje nam przyszłość Słońca

admin — Tue, 08 Mar 2016 19:22:45 +0000

To ostatni etap życia niebieskiej piękności przed odpłynięciem w bezkres kosmicznej historii. Po środku powyższej kolorowej, gazowej spirali znajduje się niewidoczna, umierająca gwiazda o rozmiarach podobnych do rozmiarów Słońca. Wraz z wiekiem, reakcje jądrowe zachodzące we wnętrzu takiej gwiazdy zaczynają słabnąć. Nierówna "praca" i nierównomierne uwalnianie energii sprawia, że gwiazdy zaczynają nieregularnie pulsować powoli odrzucając zewnętrzne warstwy gwiazdy w przestrzeń kosmiczną. Gdy zewnętrzne warstwy gwiazdy odrzucane są w przestrzeń kosmiczną, powoli odkrywane jest super-gorące jądro gwiazdy. Owo jądro bardzo intensywnie promieniuje w zakresie ultrafioletowym przez co sprawia, że powłoki gazowe zaczynają świecić. To własnie takie powłoki gazowe umierającej gwiazdy o masie Słońca nazywane są mgławicami planetarnymi. Na powyższym zdjęciu przedstawiono mgławicę Kohoutek 4-55. Mgławica, nazwana na cześć czeskiego astronoma Lubosa Kohouteca, znajduje się 4600 lat świetlnych od Ziemi w kierunku Gwiazdozbioru Łabędzia. Zdjęcie wykonane zostało za pomocą kamery Wide Field Planetary Camera 2 (WFPC2) zainstalowanej na pokładzie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Kamera zainstalowana została w 1993 roku i pracowała do 2009 roku zapewniając 16-letni zakres niesamowitych obserwacji. WFPC2 to instrument odpowiedzialny za wiele z ikonicznych zdjęć wykonanych za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Kolor czerwony na powyższym zdjęciu przedstawia azot, zieleń przedstawia wodór, a błękit - tlen. Cała sekwencja zdjęć została uchwycona w ciągu dwóch godzin 4 maja 2009 roku. Smugi gazu przedstawiają także odległą przyszłość naszego Słońca. Za 5 miliardów lat nasza Gwiazda Dzienna także zacznie etap umierania. Aktualnie uważa się, że będzie zachowywała się podobnie do gwiazdy przedstawionej na zdjęciu - zacznie odrzucać swoje zewnętrzne warstwy, aż odsłoni swoje gorące jądro, które stanie się powoli stygnącym obiektem znanym jako biały karzeł. Źródło: ESA

A tymczasem na Marsie w dniu wczorajszym...

admin — Wed, 09 Mar 2016 07:09:00 +0000

Wiem doskonale, że lubicie to tak jak ja - świeże zdjęcia prosto z Marsa, jeszcze przed obróbką graficzną, przedstawiające dokładnie to co widzą instrumenty łazików marsjańskich. Dlatego też dzisiejszy dzień zaczynamy od materiałów uzyskanych na Marsie.... wczoraj. A tutaj materiał znaleziony na stronie sketchfab.com - marsjańskie żyły zebrane w rewelacyjną animację 3D - sami zobaczcie jak możemy się przyjrzeć tym ciekawym tworom na powierzchni Marsa (Sol 1275, instrument MAHLI)

MSL MAHLI Sol 1275 Vein Model by Doug Ellison on Sketchfab

Ziarna pyłu pozostałościami gwiezdnych eksplozji sprzed miliardów lat

admin — Wed, 09 Mar 2016 10:00:32 +0000

W materii meteorytowej na Ziemi odkryto mikroskopijne ziarna pyłu , które mogły powstać w gwiezdnych eksplozjach, do których doszło na długo przed powstaniem Słońca. To czy owe ziarna pyłu gwiezdnego znane jako "ziarna przed-słoneczne" powstał w klasycznych wybuchach nowych, jest tematem trwających badań z zakresu eksperymentalnej fizyki jądrowej, prowadzonych w National Superconducting Cyclotron Laboratory na Michigan State University. Owe badania doprowadziły do ciekawych wniosków o pochodzeniu tych ziaren. Nowe wyniki badań zostały opublikowane w prestiżowym periodyku Physical Review Letters. Główny autor opracowania to Michael Bennet, doktorant MSU na NSCL. Naukowcy badają czy ziarna mogły powstać w klasycznych nowych, termonuklearnych eksplozjach zachodzących na powierzchni małych gwiazd będących elementami układu podwójnego - dwóch gwiazd krążących wokół wspólnego środka masy. Tego typu eksplozje wyrzucałyby materię gwiezdną w formie gazu i pyłu w przestrzeń międzygwiezdną. Część tego materiału mogła być surowcem, z którego powstał nasz Układ Słoneczny. "Zachodzi tutaj swoisty proces recyklingu," mówi Christopher Wrede, profesor fizyki na MSU i rzecznik zespołu badawczego. "Gdy gwiazdy umierają, wyrzucają materię w formie gazu i pyłu, które następnie ponownie wykorzystywane są do tworzenia kolejnych generacji gwiazd i planet." Aby odpowiedzieć na tą zagadkę mającą już 5 miliardów lat, Wrede wraz ze swoim zespołem z NSCL przeprowadził eksperyment, w którym stworzył i zbadał egzotyczne, radioaktywne jądra atomowe, które mają największy wpływ na produkcję izotopów krzemu w nowych. Okazuje się, że ziarna pyłu gwiezdnego zawierają niespotykanie wysoką ilość izotopu krzemu-30, składającego się z 14 protonów i 16 neutronów. Krzem-30 jest rzadko występującym izotopem na Ziemi (najpowszechniejszy jest krzem-28). Naukowcy wiedzą, że krzem-30 powstaje w klasycznych nowych, jednak nie wiedzieli wystarczająco dużo o reakcjach jądrowych zachodzących podczas eksplozji, aby można było oszacować jak duż powstaje w nich krzemu-30. Stąd niepewność dotycząca pochodzenia ziaren. Nowo odkryta ścieżka reakcji jądrowych oraz komputerowe modele eksplozji zostaną wykorzystane do identyfikacji ziaren. "Te konkretne ziarna mogą pochodzić z wybuchów klasycznych nowych, a to pozwala nam badać te wydarzenia w dość nietypowy sposób," mówi Wrede. "Zwyczajowo moglibyśmy skierować teleskop w kierunku nowej i przyglądać się emitowanemu przez nią promieniowaniu. Jednak jeżeli można wziąć w rękę drobinę materii z tej gwiazdy i zbadać ją szczegółowo, mamy zupełnie nowe okno badań tego typu gwiezdnych eksplozji." Źródło: Michigan State University

SOFIA: Gwiezdne erupcje rozrzucają pierwiastki niezbędne do budowy planet skalistych

admin — Wed, 09 Mar 2016 14:00:44 +0000

Obserwacje wykonane za pomocą latającego obserwatorium Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy (SOFIA) wskazują, że w erupcjach nowych powstają pierwiastki, z których mogą powstać planety skaliste, takie jak Ziemia. Astronomowie od czasu do czasu mają okazję zaobserwować nowe, które mogą wydawać się "nowymi" gwiazdami, które przez chwilę świecą jaśniej, a po kilku tygodniach ich jasność spada. Jednak już od dawna wiemy, że nowe to w rzeczywistości nie są nowe gwiazdy, a raczej mają one związek z późnym etapem życia gwiazdy: eksplozje do których dochodzi na powierzchni wypalonych gwiazd. Są one mniej gwałtowne i częstsze niż rozrywające gwiazdy eksplozje supernowych, w których wyniku gwiazdy ulegają zniszczeniu. Główny badacz Bob Gehrz z University of Minnesota Twin Cities wraz ze współpracownikami korzystał z obserwatorium SOFIA do badania nowych w ramach trwającego programu badawczego, którego celem jest zrozumienie roli, jaką te obiekty odgrywają w tworzeniu pierwiastków i dostarczaniu ich do ośrodka międzygwiezdnego. [caption id="attachment_8511" align="aligncenter" width="519"] Zdjęcie wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przedstawia obłok materii wyrzuconej po wybuchu nowej do którego doszło kilkadziesiąt lat przed wykonaniem tego zdjęcia. Opisane w artykule badania za pomocą SOFIA skupiały się na Nova Delphini 2013, wybuchu do którego doszło zbyt niedawno, aby udało się uzyskać obraz obłoku materii z tego wybuchu. Źródło: NASA/ESA/STScI/AURA/NSF/Mike Shara, Bob Williams, David Zurek, Dina Prialnik[/caption] Gerhz wraz ze swoim zespołem odkrył duże ilości pierwiastków takich jak węgiel, azot, tlen, neon, magnez, krzem i glin w obiekcie Nova Delphini, który wybuchł w 2013 roku w Gwiazdozbiorze Delfina. Niektóre z tych pierwiastków znajdywane są w organizmach żywych, a inne z kolei stanowią ważne składniki planet skalistych takich jak Ziemia. Istnieją dowody, że gdy w Wielkim Wybuchu powstał Wszechświat, oprócz wodoru i helu powstały tylko śladowe ilości innych pierwiastków. Atomy cięższych pierwiastków powstały dopiero w procesach zachodzących we wnętrzach gwiazd lub podczas eksplozji takich jak nowe czy supernowe. Obserwacje obłoku pyłowego powstałego w Nova Delphini wskazują, że nowe mogą być co do zasady głównym źródłem pierwiastków o średniej masie. Artykuł autorstwa zespołu został opublikowany w periodyku Astrophysical Journal. Naukowiec z programu SOFIA Pam Marcum zauważa, że "owe widma Nova Delphini mogły być zarejestrowane jedynie przez obserwatorium SOFIA. Niemożliwe by to było przy pomocy teleskopów naziemnych lub teleskopów znajdujących się w przestrzeni kosmicznej, ponieważ tylko SOFIA umożliwia obserwowanie określonych zakresów promieniowania podczerwonego niezbędnych do tego typu badań. Nasze badania stanowią element szerokich, trwających wysiłków wielu astronomów, których nadrzędnym celem jest zrozumienie cyklu życia gwiazd oraz procesów formowania się planet takich jak Ziemia." Obserwacje wykorzystane w tych badaniach zostały wykonane za pomocą instrumentu FORCAST - Faint Object InfraRed CAmera for the SOFIA Telescope, który może rejestrować widma planet, gwiazd, obłoków międzygwiezdnych i galaktyk w średniej podczerwieni. SOFIA to samolot Boeing 747SP, na którym zainstalowano 2.5-metrowej średnicy teleskop. Źródło: NASA / SOFIA Science Center

NASA ratuje projekt anulowanej misji marsjańskiej

admin — Thu, 10 Mar 2016 07:40:19 +0000

A jednak - ta misja na Marsa nie jest jeszcze stracona. W dniu wczorajszym NASA ogłosiła, że zamiast anulować całkowicie uziemioną ostatnio misję Mars InSight, planowany jest jej start w kolejnym oknie startowym zaplanowanym na rok 2018. Sonda InSight pierwotnie miała wystartować w tym miesiącu, niestety jej start został odwołany z powodu wykrycia wycieku w jednym z kluczowych instrumentów sondy. W maju 2018 roku nadarzy się kolejna szansa na wystrzelenie sondy w kierunku Czerwonej Planety, bowiem odpowiednie ustawienie Marsa względem Ziemi pojawia się co 26 miesięcy. Celem misji InSight jest badanie wnętrza Marsa poprzez wwiercenie się w jego powierzchnię. Czujniki francuskiego sejsmometru do pracy wymagają całkowitej próżni, która umożliwia badanie delikatnych drgań gruntu. Niestety w grudniu ubiegłego roku okazało się, że komora próżniowa jest nieszczelna. Jak na razie nie wiadomo jaki będzie koszt tego dwuletniego opóźnienia, jednak jedyną inną opcją było całkowite anulowanie projektu. John Grunsfeld, dyrektor dyrektoratu misji naukowych NASA powiedział, że cele naukowe są bardzo ambitne, a plan usunięcia usterki jest rozsądny. Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie przejmie prace nad usunięciem usterki, budową i testami komory próżniowej, a francuska agencja kosmiczna skupi się na samym instrumencie naukowym. "Zadanie zrozumienia wnętrza Marsa od dekad stanowi cel prac wielu planetologów," powiedział Grunsfeld w oświadczeniu. "Cieszymy się, że możemy poinformować, że znajdujemy się na ścieżce prowadzącej do startu misji w 2018 roku." Mars w ostatnich latach stanowi główny cel prac NASA. W zeszłym tygodniu astronauta Scott Kelly zakończył trwającą 340 dni misję na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej - misję, która uważana jest za krok milowy na drodze do wysłania człowieka w kierunku Marsa w latach trzydziestych. Kolejny lądownik marsjański NASA - tym razem łazik rozmiarami przypominający samochód osobowy - powinien wystartować w kierunku Marsa w 2020 roku. Na Czerwonej Planecie aktualnie pracują łaziki Opportunity i Curiosity, a z orbity jej powierzchnię obserwują sondy Odyssey, Mars Reconnaissance Orbiter oraz Maven. Oprócz nich, na orbicie znajduje się także europejska sonda Mars Express. Na poniedziałek planowany jest start europejskiej misji ExoMars 2016 z kosmodromu Bajkonur. Źródło: NASA

Najwyraźniejsze zdjęcie dysku pyłowego wokół starej gwiazdy

admin — Thu, 10 Mar 2016 10:00:26 +0000

Niektóre gwiazdy pod koniec swojego życia tworzą wokół siebie stabuilne dyski gazu i pyłu. Materia tworząca tego typu dyski jest wyrzucana przez wiatry gwiezdne w fazie czerwonego olbrzyma. Tego typu dyski przypominają dyski, z których powstają planety wokół młodych gwiazd. Jednak jak dotąd astronomowie nie mieli okazji porównać obu typów dysków - tych, które powstały na początku życia gwiazdy z powstałymi pod koniec jej życia. Chociaż wiele dysków związanych z młodymi gwiazdami znajduje się wystarczająco blisko nas, aby można je było szczegółowo zbadać, jak dotąd nie mieliśmy ani jednego dysku powstałego przy starej gwieździe na tyle blisko, aby się mu przyjrzeć. Teraz jednak to się zmieniło. Zespół astronomów pracujących pod kierownictwem Michela Hillena oraz Hansa van Winckel z Instituut voor Sterrrenkunde w Leuven, w Belgii wykorzystał pełną moc VLTI (Very Large Telescope Interferometer) znajdującego się w Obserwatorium Paranal w Chile i instrumentów PIONIER i RAPID. Ich celem stał się układ podwójny IRAS 08544-4431 znajdujący się 4000 lat świetlnych od Ziemi w Gwiazdozbiorze Żagla. Ten układ podwójny sklada się z czerwonego olbrzyma, który odrzucił materię tworzącą otaczający go dysk i gwiazdy znajdującej się wciąż w fazie stabilnego palenia wodoru (ciąg główny). Jacques Kluska, członek zespołu z Exeter University w Wielkiej Brytanii tłumaczy: "Łącząc światło zebrane przez kilka teleskopów sieci Very Large Telescope Interferometer otrzymaliśmy obraz o wyjątkowej ostrości - porównywalny z takim, który można byłoby uzyskać za pomocą teleskopu o średnicy lustra równej 150 metrów. Rozdzielczość tego zdjęcia jest tak duża, że - dla porównania - mogłaby pozwolić na określenie rozmiaru i kształtu monety 1 euro z odległości dwóch tysięcy kilometrów." Dzięki niespotykanej ostrości obrazów z VLTI oraz nowej techniki obrazowania, możemy usunąć obraz gwiazdy centralnej ze zdjęcia i pokazać, co znajduje się wokół niej. Dzięki temu po raz pierwszy zespół był w stanie zbadać poszczególne fragmenty układu IRAS 08544-4431. Najbardziej rzucającym się w oczy obiektem na zdjęciu jest wyraźnie przedstawiony dysk. Wewnętrzna krawędź dysku pyłowego, widziana po raz pierwszy w historii właśnie na tym zdjęciu, zgadza się z oczekiwanym przez naukowców wyglądem dysku pyłowego: bliżej gwiazdy pył by odparował wskutek oddziaływania intensywnego promieniowania emitowanego przez gwiazdę. "Ku naszemu zaskoczeniu okazało się, że zaobserwowaliśmy słabą poświatę z niewielkiego dysku akrecyjnego wokół drugiej z gwiazd układu. Wiedzieliśmy, że to układ podwójny, ale nie sądziliśmy, że uda nam się zobaczyć gwiezdnego towarzysza bezpośrednio. Stało się tak dzięki ogromnemu skokowi w możliwościach osiągniętemu za pomocą detektora PIONIER," mówi główny autor Michel Hillen. Zespół odkrył, że dyski wokół starych gwiazd są rzeczywiście bardzo podobne do dysków protoplanetarnych wokół bardzo młodych gwiazd. Pytaniem otwartym pozostaje zatem to, czy z takich dysków wokół gwiazdy mogą powstawać nowe planety.

Ciemne towarzyszki galaktyk karłowatych powodują powstawanie nowych gwiazd

admin — Fri, 11 Mar 2016 08:07:53 +0000

Jednym z głównych przewidywań obecnie przyjmowanego modelu powstawania struktur we wszechświecie - znanego jako Model Lambda-CDM (Lambda Cold Dark Matter) - jest twierdzenie, że galaktyki zanurzone są w obszernych i masywnych halo ciemnej materii, które to otoczone są tysiącami mniejszych pod-halo także składających się z ciemnej materii. Wokół dużych galaktyk, takich jak Droga Mleczna, owe pod-halo składające się z ciemnej materii są wystarczająco duże, aby w ich wnętrzu było wystarczająco dużo gazu i pyłu, aby powstawały z nich małe galaktyki. Niektóre z nich, znane jako galaktyki satelitarne, możemy obserwować. Tego typu galaktyki satelitarne mogą krążyć wokół dużych galaktyk przez miliardy lat zanim zderzą i połączą się z nimi. Gdy jednak dochodzi do tego typu połączeń, do galaktyki centralnej wpada bardzo dużo gazu i gwiazd co z kolei wyzwala gwałtowne epizody intensywnego powstawania nowych gwiazd. Z uwagi na oddziaływania grawitacyjne między galaktyką satelitarną a centralną dochodzi do zaburzenia kształtu i morfologii tej drugiej. Mniejsze halo powodują powstawanie galaktyk karłowatych, wokół których z kolei będą krążyć jeszcze mniejsze pod-halo ciemnej materii, które tym razem są za małe, aby znajdował się w nich gaz i gwiazdy. Takie ciemne satelity będą zatem niewidoczne dla teleskopów, ale będą się pojawiać w modelach teoretycznych opracowywanych w symulacjach komputerowych. Bezpośrednie zaobserwowanie ich oddziaływania z ich galaktykami macierzystymi jest niezbędne, aby można było dowieść ich istnienia. Laura Sales, profesor na University of California we współpracy z Tjitske Starkenburg oraz Aminą Helmi (oboje z Kapteyn Astronomical Institute w Holandii), zaprezentowała nowatorską analizę symulacji komputerowych, opartą na modelach teoretycznych, które badają oddziaływanie galaktyk karłowatych z ciemnymi satelitami. Ich odkrycia zostały opisane w dopiero co opublikowanym artykule pt. "Dark influences II: gas and star formation in minor mergers of dwarf galaxies with dark satellites" w periodyku Astronomy & Astrophysics. Naukowcy odkryli, że w momentach największego zbliżenia ciemnego satelity do galaktyki karłowatej, wskutek oddziaływań grawitacyjnych gaz jest sprężany w galaktyce karłowatej, co prowadzi do krótkich, ale istotnych okresów charakteryzujących się intensyfikacją procesów gwiazdotwórczych. Takie okresy gwiazdotwórcze mogą trwać nawet kilka miliardów lat, w zależności od masy, orbity i gęstości ciemnego satelity. Ten scenariusz przewiduje, że wiele galaktyk karłowatych już dzisiaj przez nas obserwowanych, może charakteryzować się dużo większym tempem procesów gwiazdotwórczych - czyli dokładnie tłumaczy dane obserwacyjne. Co więcej, podobnie jak w przypadku łączenia masywniejszych galaktyk, oddziaływania między galaktyką karłowatą a ciemnym satelitą powodują powstawanie zaburzeń w morfologii galaktyki karłowatej, które mogą całkowicie zmienić jej strukturę z "dyskowej" na sferyczną / eliptyczną. Ten mechanizm także tłumaczy powstawanie izolowanych, sferycznych galaktyk karłowatych, które stanowią zagadkę nierozwiązaną od kilkudziesięciu lat. Źródło: Astronomy & Astrophysicws

10 lat rewelacyjnej pracy sondy Mars Reconnaissance Orbiter

admin — Fri, 11 Mar 2016 11:28:54 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=bdHkgtLgcSY Mars Reconnaissance Orbiter wszedł na orbitę dokładnie dziesięć lat temu. Od tego czasu dzięki tej sondzie nasza wiedza o Czerwonej Planecie ogromnie się rozrosła. MRO niesamowicie szczegółowo odkryło przed nami planetę, na której miliardy lat temu istniało wilgotne, różnorodne środowisko, a która także dzisiaj jest dynamicznym globem. Jednym z głównym odkryć, za które odpowiedzialna jest sonda MRO, jest możliwość istnienia wody w stanie ciekłym na powierzchni Marsa po dziś dzień. To odkrycie możliwe było dzięki temu, że sonda została wyposażona w kamerę o rozdzielczości teleskopu, która pozwala na wykonywanie zdjęć obiektów o szerokości mniejszej niż szerokość drogi, spektroskop umożliwiający mapowanie składu chemicznego powierzchni oraz dzięki temu, że długość pracy sondy umożliwia śledzenie zmian zachodzących wraz z kolejnymi porami roku marsjańskiego. Jednak oprócz tego w ciągu ostatnich dziesięciu lat sonda MRO była odpowiedzialna za zidentyfikowanie podziemnych struktur geologicznych, skanowanie warstw atmosfery oraz codzienne obserwowanie zmian pogodowych na Marsie. Wszystkie sześć instrumentów naukowych orbitera wciąż kontynuuje swoją prace, choć minęło już 7 lat od zakończenia podstawowej planowanej fazy naukowej. "Ta misja pozwoliła nam docenić jak bardzo Mars --planeta, która uległa wielkim zmianom w przeszłości -- wciąż się zmienia," powiedział naukowiec projektu MRO Rich Zurek z NASA Jet Propulsion Laboratory w Pasadenie. JPL odpowiada za nadzorowanie tej misji. [caption id="attachment_8566" align="aligncenter" width="985"] Źródło: NASA[/caption] Dane zebrane przez sondę MRO istotnie rozszerzyły naszą wiedzę o trzech różnych okresach w historii Marsa. Obserwacje najstarszych powierzchni na planecie wskazują na istnienie tam różnorodnego środowiska wilgotnego -- jedne bardziej sprzyjające powstaniu życia niż inne. Nieco później w historii, woda krążyła w atmosferze Marsa w postaci gazowej między depozytami lodu przy biegunach a niższymi szerokościami geograficznymi. Dynamiczna aktywność na powierzchni dzisiejszego Marsa obejmuje nowe kratery, lawiny, burze pyłowe, sezonowe zamarzanie i odtajanie warstw dwutlenku węgla i letnie wycieki solanki. Misja MRO także wspomaga na trzy różne sposoby misje marsjańskich lądowników i łazików. Obserwacje prowadzone przez sondę pozwalają na ocenę potencjalnych miejsc lądowania, wspierają zespoły sterujące łazikami w wyborze tras i miejsc docelowych. Wraz z sondą Mars Odyssey, która znajduje się na orbicie wokół Marsa od 2001 roku, MRO przekazuje dane z robotów znajdujących się na powierzchni Marsa do anten sieci Deep Space network na Ziemi, przez co umożliwia zwielokrotnienie wydajności misji powierzchniowych. W ramach misji badane są także obszary proponowane jako potencjalne miejsca lądowania przyszłych załogowych misji na Marsa.

Wejście na orbitę Marsa

10 marca 2006 roku sonda uruchomiła sześć swoich największych silników rakietowych na 27 minut, co pozwoliło na zmniejszenie prędkości sondy na tyle, aby mogła ona zostać przechwycona przez grawitację Marsa. Silniki te były wcześniej użyte jedynie raz - pracowały przez 15 sekund podczas pierwszej korekty trajektorii trwającego 7 miesięcy lotu. Od wejścia sondy na orbitę, silniki nie były uruchamiane. Mniejsze silniki odpowiadają za manewry orbitalne. Przez pierwsze trzy tygodnie na Marsie sonda podążała po wydłużonej, trwającej 35 godzin orbicie, której apocentrum znajdowało się nawet 43 000 km od powierzchni Czerwonej Planety. W ciągu kolejnych sześciu miesięcy, w ramach procesu zwanego aerobraking sonda zanurzała się w atmosferę planety stopniowo korygując parametry orbity. Od września 2006 roku sonda znajduje się na niemal idealnie kołowej orbicie o okresie ok. 2 godzin i na wysokości od 250 do 316 km nad powierzchnią. Dwa duże panele słoneczne sondy MRO dają jej rozpiętość porównywalną z autobusem. Tak duża powierzchnia paneli znacznie zwiększała wydajność hamowania sondy w atmosferze, a dzisiaj dostarcza sondzie 2000 W energii elektrycznej, gdy panele zwrócone są prosto do Słońca. Duże zasoby energii pozwalają sondzie na transmitowanie na Ziemię ogromnych ilości danych za pomocą 3-metrowej anteny. Łączna ilość danych naukowych przesłanych na Ziemię przez MRO - 264 TB - to więcej niż wszystkie inne sondy międzyplanetarne w przeszłości. Źródło: NASA

Pomiar tempa rotacji supermasywnej czarnej dziury!

admin — Fri, 11 Mar 2016 14:03:19 +0000

[caption id="attachment_8570" align="aligncenter" width="1000"] Ilustracja przedstawia podwójny układ czarnych dziur OJ287. Źródło: Gary Poyner, Wielka Brytania[/caption] Niedawno przeprowadzona kampania obserwacyjna obejmująca ponad dwadzieścia teleskopów optycznych oraz kosmiczne obserwatorium rentgenowskie SWIFT umożliwiła zespołowi astronomów bardzo dokładne zmierzenie tempa rotacji jednej z najmasywniejszych czarnych dziur we Wszechświecie. Tempo rotacji tej czarnej dziury równe jest jednej trzeciej maksymalnego tempa rotacji dozwolonego przez Ogólną Teorię Względności. Owa masywna czarna dziura o masie ponad 18 miliardów mas Słońca napędza kwazar znany pod oznaczeniem OJ287, który znajduje się około 3.5 miliarda lat świetlnych od Ziemi. Kwazi-gwiezdne źródła radiowe, w skrócie kwazary, to bardzo jasne centra odległych galaktyk emitujące olbrzymie ilości promieniowania elektromagnetycznego wskutek opadania materii na supermasywną czarną dziurę. Ten konkretny kwazar leży bardzo blisko ścieżki pozornego ruchu Słońca na nieboskłonie, gdzie najczęściej skupiają się poszukiwania planetoid i komet. Tym samym optyczne, fotometryczne pomiary tego obiektu prowadzone są od ponad 100 lat. Dokładna analiza tych obserwacji wskazuje, że w OJ 287 dochodziło do kwazi-okresowych rozbłysków optycznych w odstępach ok. 12 lat począwszy od 1891 roku. Co więcej, dokładna inspekcja nowszych danych pozwala dostrzec obecność podwójnych maksimów jasności podczas tych rozbłysków. Powyższe informacje zachęciły prof. Mauri Valtonena z University of Turku w Finlandii oraz jego współpracowników do opracowania modelu, w którym wewnątrz kwazaru OJ287 znajdują się dwie czarne dziury o różnych masach. Ich model zakłada istnienie masywnej czarnej dziury z dyskiem akrecyjnym (dyskiem materii międzygwiezdnej utworzonym przez materię opadającą na obiekty takie jak czarne dziury) oraz mniej masywnej czarnej dziury krążącej wokół niej. Kwazar OJ287 jest widoczny dzięki powolnej akrecji materii tworzącej dysk akrecyjny na największą czarną dziurę. Dodatkowo, mała czarna dziura przechodzi przez dysk akrecyjny podążając po swojej orbicie, powodując podgrzanie materii dysku do bardzo wysokich temperatur. Tak podgrzana materia wypływa z obu stron dysku akrecyjnego i jasno promieniuje przez kolejne kilka tygodni. To właśnie odpowiada za maksima jasności, a podwójne szczyty spowodowane są eliptycznością orbity - tak jak przedstawiono na rysunku powyżej. Model podwójnej czarnej dziury w kwazarze OJ287 zakłada, że orbita mniejszej czarnej dziury powinna się obracać, stąd zmiany miejsca, w którym mniejsza czarna dziura uderza w dysk akrecyjny. Ten efekt wynika z Ogólnej Teorii Względności Einsteina, a tempo precesji zależy głównie od mas obu czarnych dziur i tempa rotacji masywniejszej z nich. W 2010 roku Valtonen wraz ze współpracownikami wykorzystał osiem dobrze zmierzonych jasnych rozbłysków OJ287 do dokładnego zmierzenia tempa precesji orbity mniejszej czarnej dziury. Owa analiza umożliwiła po raz pierwszy zmierzenie tempa rotacji masywnej czarnej dziury oraz oszacowanie mas obu czarnych dziur. Było to możliwe z uwagi na fakt, że orbita mniejszej czarnej dziury ulega precesji o niesamowite 39 stopni w trakcie jednego obiegu. Model OJ287 także przewidział, że do następnego rozbłysku powinno dojść w okolicach 100-letniej rocznicy ogłoszenia Ogólnej Teorii Względności 25 listopada 2015 roku. W związku z powyższym w celu zaobserwowania tego rozbłysku zorganizowano kampanię obserwacyjną. Przewidziany rozbłysk optyczny rozpoczął się 18 listopada 2015 roku i osiągnął maksymalną jasność 4 grudnia tego roku. To właśnie czas tego jasnego rozbłysku pozwolił Valtonenowi i jego współpracownikom na bezpośredni pomiar tempa obrotu masywniejszej czarnej dziury i określenie, że wynosi ono 1/3 maksymalnego tempa obrotu dozwolonego przez Ogólną Teorię Względności. Innymi słowy, jej parametr Kerra wynosi 0.31. Maksymalna jego wartość zgodna z Ogólną Teorią Względności wynosi 1. Warto zauważyć, że parametr Kerra czarnej dziury związanej z pierwszym bezpośrednim odkryciem fal grawitacyjnych szacowany jest na zaledwie 0.7. Obserwacje prowadzące do dokładnego zmierzenia spinu zostały wykonane w ramach współpracy licznych teleskopów optycznych w Japonii, Korei Południowej, Indiach, Turcji, Grecji, Finladii, Polski, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, USA i Meksuku. Wysiłki, którymi kierował Staszek Zola z Polski obejmowały prawie 100 astronomów w powyższych krajach. Co ciekawe, znaczną część kluczowych uczestników projektu stanowili amatorzy astronomii wykorzystujący własne teleskopy. Zespół Valtonena, który opracował model obracającego się układu podwójnego czarnych dziur składał się z astrofizyka teoretycznego A. Gopakumara z TIFT w Indiach oraz włoskiego astronoma rentgenowskiego Stefano Ciprini, który uzyskał i przeanalizował dane rentgenowskie. Więcej informacji:

artykuł naukowy: http://dx.doi.org/10.3847/2041-8205/819/2/L37

Źródło: ApJ / Tata Institute of Fundamental Research

Teleskopy łączą siły w badaniu zderzeń gromad galaktyk

admin — Sat, 12 Mar 2016 16:07:19 +0000

Gromady galaktyk stanowią potężne zbiory setek czy nawet tysięcy galaktyk zanurzonych w potężnych obłokach gorącego gazu, które z kolei zanurzone są w masywnych obłokach ciemnej materii czyli niewidocznej materii, która nie emituje i nie pochłania światła, ale może być obserwowana dzięki oddziaływaniu grawitacyjnemu z materią barionową. Te kosmiczne olbrzymy nie tylko stanowią ciekawostkę dzięki swojemu rozmiarowi -- w rzeczywistości są one naszą ścieżką do zrozumienia ewolucji całego Wszechświata w przeszłości oraz jego losu w przyszłości. Aby dowiedzieć się więcej o tych gromadach, włącznie z tym jak rosną wskutek kolizji, astronomowie wykorzystali jedne z najsilniejszych teleskopów na Ziemi obserwujące różne zakresy promieniowania. Wszystkie zwierciadła zostały skierowane na długi czas w stronę kilku gromad galaktyk. Cały projekt obserwacji gromad galaktyk nosi nazwę "Frontier Fields". Dwie spośród obserwowanych gromad galaktyk: MACS J0416.1-2403 (w skrócie MACS J0416) oraz MAC J0717.5+3745 (MACS J0717) przedstawiono tutaj na mozaikach złożonych ze zdjęć wykonanych w różnych zakresach promieniowania. Znajdująca się ok. 4.3 miliarda lat świetlnych od Ziemi, MACS J0416 to para zderzających się ze sobą gromad galaktyk, które z czasem połączą się tworząc jedną, większą gromadę. MACS J0717, jedna z najbardziej złożonych i zaburzonych gromad galaktyk, stanowi efekt zderzenia aż czterech gromad. Znajduje się ona 5.4 miliarda lat świetlnych od Ziemi. Powyższe zdjęcia MACS J0416 oraz MACS J0717 przedstawiają dane zebrane przez trzy różne teleskopy: Obserwatorium Rentgenowskie Chandra (rozmyta emisja w kolorze niebieskim), Kosmiczny Teleskop Hubble'a (czerwony, zielony i niebieski) oraz Jansky Very Large Array (rozmyta emisja w kolorze różowym). Tam gdzie emisja rentgenowska i radiowa nakładają się na siebie, na zdjęciu widać kolor fioletowy. Astronomowie wykorzystali także dane z Giant Metrewave Radio Telescope w Indiach do zbadania właściwości MACS J0416. Dane z obserwatorium Chandra przedstawiają gaz w łączących się gromadach o temperaturach sięgających milionów stopni. Dane optyczne przedstawiają galaktyki leżące w gromadach oraz inne, odleglejsze galaktyki, znajdujące się za gromadami. Niektóre z tych galaktyk znajdujących się w tle wydają się bardzo zaburzone z uwagi efekt soczewkowania grawitacyjnego - zakrzywiania promieni przez masywne obiekty. Efekt ten pozwala także powiększyć ilość promieniowania od odległych obiektów, co pozwala astronomom badać galaktyki znajdujące się znacznie dalej niż byłoby to możliwe bez soczewki. Struktury danych radiowych przedstawiają potężne fale uderzeniowe i turbulencje. Fale uderzeniowe podobne do gromu dźwiękowego powstają właśnie podczas łączenia gromad. Nowe wyniki badań w szerokim zakresie promieniowania opisano w dwóch osobnych artykułach. [caption id="attachment_8601" align="aligncenter" width="1000"] Zderzenie gromad galaktyk znane jako MACS J0416
Źródło: Rentgenowskie: NASA/CXC/SAO/G. Ogrean et al.; Optyczne: NASA/STScI; Radio: NSF/NRAO/VLA[/caption]

MACS J0416:

Otwartym pytaniem dotyczącym MACS J0416 jest od dawna: czy to co widzimy to kolizja gromad do której niedługo dojdzie, czy taka do której już doszło? Do niedawna naukowcy nie byli w stanie odróżnić tych dwóch zjawisk. Teraz dane zebrane przez trzy różne obserwatoria pozwalają na uzyskanie odpowiednich wskazówek. W przypadku MACS J0416 ciemna materia (która pozostawia ślad grawitacyjny w danych optycznych) oraz gorący gaz (wykryty przez obserwatorium Chandra) nakładają się na siebie. To wskazuje, że galaktyki obserwujemy tuż przed zderzeniem. Jeżeli oglądalibyśmy je już po zderzeniu ciemna materia i gorący gaz powinny oddzielić się od siebie - tak jak ma to miejsce w przypadku słynnego układu zderzających się gromad galaktyk o nazwie Gromada Pocisk. Gromada w górnym lewym rogu zdjęcia zawiera zwarte jądro gorącego gazu, najwyraźniej zauważalne w specjalnie obrobionym zdjęciu, oraz pobliską pustkę w gazie emitującym promieniowanie w zakresie rentgenowskim. Obecność tych struktur wskazuje także, że w niedawnej historii nie doszło tam do żadnej dużej kolizji, inaczej tego typu obiekty byłyby silnie zaburzone. Co więcej, brak wyraźnych struktur w zakresie radiowym wskazuje na to, że do zderzenia jeszcze nie doszło. W gromadzie znajdującej się w dolnym, prawym rogu obserwatorzy dostrzegli wyraźną zmianę gęstości na południowej krawędzi gromady. Ta zmiana gęstości najprawdopodobniej spowodowana jest kolizją między tą gromadą i mniej masywną strukturą znajdującą się jeszcze niżej po prawej. [caption id="attachment_8602" align="aligncenter" width="1000"] Zderzenie czterech gromad galaktyk znane jako MACS J0717
Źródło: Rentgenowskie: NASA/CXC/SAO/van Weeren et al.; Optyczne: NASA/STScI; Radio: NSF/NRAO/VLA[/caption]

MACS J0717

W zdjęciach tej gromady wykonanych za pomocą sieci Jansky Very Large Array dostrzegamy siedem grawitacyjnie soczewkowanych źródeł. Wszystkie są widoczne jako źródła punktowe lub niewiele większe od punktu. To sprawia, że MACS J0717 to gromada w której znajduje się najwięcej soczewkowanych radio-źródeł. Dwa z nich widoczne są także na zdjęciach wykonanych za pomocą Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra. Wszystkie soczewkowane radio-źródła to galaktyki znajdujące się między 7.8 a 10.4 miliardów lat świetlnych od Ziemi. Jasność tych galaktyk w zakresie promieniowania radiowego wskazuje, że bardzo intensywnie powstają tam gwiazdy. Bez wzmocnienia za pomocą soczewkowania grawitacyjnego, niektóre z tych źródeł radiowych byłyby zbyt słabe, aby udało się je dostrzec. Dwa źródła rentgenowskie dostrzeżone na zdjęciach z obserwatorium Chandra to najprawdopodobniej aktywne źródła galaktyk (AGN) znajdujące się w centrach galaktyk. AGN to zwarte, jasne źródła napędzane przez gaz podgrzany do milionów stopni podczas opadania na supermasywną czarną dziurę. Te dwa źródła rentgenowskie można by było wykryć bez soczewkowania, ale byłyby dwa do trzech razy słabsze. Duże łuki emisji radiowej w MACS J0717 bardzo różnią się od tych w MACS J0416 ze względ na fale uderzeniowe powstałe podczas wielokrotnych zderzeń. Emisja rentgenowska w MACS J0717 charakteryzuje się większą ilością zagęszczeń, powstałych wskutek brutalnego zderzenia czterech gromad galaktyk. Georgiana Ogrean, która pracowała na Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics podczas prac nad MACS J0416, aktualnie pracuje na Stanford University. Artykuł opisujący badania został opublikowany 20 października 2015 roku w periodyku Astrophysical Journal i jest dostępny online. Badania MACS J0717 prowadzone przez Reinouta van Weeren z Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics zostały opublikowane 1 lutego 2016 roku w Astrophysical Journal i są dostępne online. Źródło: NASA

Sonda DSCOVR obserwuje zaćmienie Słońca na Ziemi

admin — Sun, 13 Mar 2016 07:28:06 +0000

[caption id="attachment_8606" align="aligncenter" width="700"] Cień Księżyca pada na Indonezję w tym zdjęciu wykonanym przez sondę DSCOVR 9 marca 2016 roku.
Źródło: DSCOVR EPIC team[/caption] 8 marca br. Księżyc na chwilę zablokował światło słoneczne w ramach jedynego w tym roku całkowitego zaćmienia Słońca. Wydarzenie to można było obserwować z części południowo-wschodniej Azji, Indonezji i Mikronezji. Tysiące obserwatorów przyglądało się temu zjawisku zarówno z Ziemi jak i na żywo w internecie. Choć dla większości widok ten przedstawiał Księżyc powoli nachodzący na tarczę Słońca przed pełnym zaćmieniem, które pozwoliło na zaobserwowanie jasnej korony, spoglądając na Ziemię z przestrzeni kosmicznej, można było zobaczyć ciemny cień Księżyca przechodzący powoli przez tarczę Ziemi. Powyższe zdjęcie zostało wykonane za pomocą instrumentu EPIC (Earth Polychromatic Imaging Camera) zainstalowanego na pokładzie sondy DSCOVR. To jedno z dwunastu zdjęć wykonanych w trakcie zaćmienia z punktu L1 (znajdującego się 1.6 miliona km od Ziemi). Wystrzelona w przestrzeń kosmiczną 11 lutego 2015 roku, sonda DSCOVR obserwuje zarówno Ziemię jak i pogodę kosmiczną co pozwala jej na wydawanie ostrzeżeń o burzach słonecznych nawet z godzinnym wyprzedzeniem. Położenie sondy pozwala jej bezustannie obserwować oświetloną przez Słońce tarczę Ziemi - sonda DSCOVR znajduje się zawsze między Słońcem a Ziemią. [caption id="attachment_8607" align="aligncenter" width="580"] Cień Księżyca podczas całkowitej fazy zaćmienia wygląda jak czarna dziura na Ziemi (aczkolwiek bez osobliwości). Źródło: DSCOVR/EPIC[/caption] Sami zobaczcie animację cienia Księżyca przesuwającego się po Oceanie Spokojnym poniżej: Kolejne zaćmienie Słońca w 2016 roku będzie miało miejsce 1 września - będzie to zaćmienie częściowe widoczne z Afryki i Oceanu Indyjskiego. Kolejne całkowite zaćmienie Słońca będzie miało miejsce 21 sierpnia 2017 roku - będzie je można obserwować w USA. Źródło: NASA Earth Observatory Uwaga: Marcowe zaćmienie zostało zarejestrowane także przez japońskiego satelitę pogodowego znajdującego się na orbicie geostacjonarnej: https://www.youtube.com/watch?v=8EPFb1cO4xg Źródło: UniverseToday

Sonda Cassini obserwuje epsilon Orionis przez gejzery Enceladusa

admin — Sun, 13 Mar 2016 07:47:59 +0000

https://www.youtube.com/watch?v=nHybJ-uCC7o Gdy sonda Cassini po raz pierwsza zaobserwowała gejzery wody strzelające w przestrzeń kosmiczną z południowego rejonu Enceladusa, jednego z księżyców Saturna, było to niespodzianka dla naukowców. Podczas pierwszego przelotu przez gejzer poznaliśmy odpowiedzi na niektóre pytania. Jednak do dzisiaj pytań jest dużo więcej - 2 dni temu sonda Cassini znów mogła zmierzyć się z zadaniem poszukiwania odpowiedzi na niektóre z nich. 11 marca sonda Cassini znalazła się w idealnej konfiguracji, aby obserwować światło gwiazdy Epsilon Orionis - centralnej gwiazdy Pasa Oriona - przechodzące przez gejzery Enceladusa. Tego typu obserwacje zwane są zaćmieniami gwiazdy i umożliwiają uzyskanie nowych informacji o składzie chemicznym i gęstości gejzerów. Instrument UVIS (Ultraviolet Imaging Spectrograph) będzie rejestrował właśnie tego typu dane. Po dotarciu na Ziemię, dane zostaną gruntownie przeanalizowane. [caption id="attachment_8612" align="aligncenter" width="580"] Wizja artystyczna gejzerów na Enceladusie. Zdjęcie: NASA/JPL[/caption] Źródło: Universe Today

Europejski Teleskop Słoneczny kluczowym projektem naukowym

admin — Mon, 14 Mar 2016 06:47:58 +0000

10 marca br. podczas spotkania w Amsterdamie oficjalnie ogłoszono aktualizację mapy drogowej ESFRI (Forum for a European Strategy in Research Infrastructures).Owa mapa drogowa obejmuje także EST (European Solar Telescope - Europejski Teleskop Słoneczny). EST to projekt budowy największego teleskopu słonecznego na świecie - o średnicy czterech metrów - w Obserwatorium Wysp Kanaryjskich. W pracach nad projektem koordynowanym przez Instituto de Astrofisica de Canarias (IAC) biorą udział instytuty badawcze z czternastu krajów europejskich. Głównym zadaniem teleskopu byłoby badanie zjawisk słonecznych takich jak plamy słoneczne czy rozbłyski z niespotykaną dotąd dokładnością i rozdzielczością sięgającą kilkudziesięciu kilometrów na powierzchni Słońca. Dzięki temu EST może pozwolić nam lepiej zrozumieć aktywność magnetyczną Słońca oraz gwałtowne erupcje związane z emisją dużych ilości elektrycznie naładowanej materii, które powodują zakłócenia w pracy satelitów znajdujących się na orbicie okołoziemskiej. Teraz gdy projekt uzyskał status projektu priorytetowego, istnieją spore szanse na zapewnienie wsparcia finansowego ze strony krajów członkowskich w najbliższej przyszłości. Hiszpański rząd, już teraz przez Sekretarza Stanu ds. Badań, Rozwoju i Innowacji, zaoferował wyraźne wsparcie i wkład finansowy przeznaczony na budowę EST. Mapa drogowa ESFRI 2016 określa nowe projekty naukowe, którymi jest zainteresowana cała europejska społeczność naukowa które obejmują wszystkie pola nauki. Aktualnie mapa uwzględnia 21 projektów, w tym sześć nowych - wśród nich EST - oraz 29 "symbolicznych" projektów, które znajdowały się w fazie rozwoju praktycznego przed końcem 2015 roku. SOLARNET oraz GREST to dwa aktualnie działające europejskie projekty koordynowane przez IAC, które zapewniają ciągłość badań nad projektem EST, który ma na celu utrzymać zintegrowaną aktywność społeczności heliofizyków w Europie poprzez aktywność w sieci, w szkołach, mobilność młodych naukowców oraz programy dostępu do teleskopów i baz danych oraz wspólne działania R&D prowadzące do powstawania najnowocześniejszych technologii niezbędnych do realizacji tego projektu. Źródło: Instituto de Astrofisica de Canarias (IAC)

PALE RED DOT: Światy z lodu i skał

admin — Mon, 14 Mar 2016 10:00:40 +0000

Autor: Yiannis Tsapras, Zentrum für Astronomie w Heidelbergu oraz LCOGT.net Jaką nową wiedzę możemy posiąść badając planety pozasłoneczne? Istnieje sylogistyczny związek między tym ulotnym polem badań a naszą coraz większą wiedzą na temat tego złożonego zestawu procesów, które łącznie definiujemy jako życie. Nasze rozumienie życia bazuje na obserwacjach tego, na jak różnorodne sposoby życie manifestuje się na naszej planecie - jednocześnie ze sobą połączone wspólnym pochodzeniem biologicznym - wspólną genezą. Odkrycie 'innej genezy' życia, gdzie indziej we wszechświecie, które nie opiera się na kwasie rybonukleinowym (RNA) ani dezoksyrybonukleinowym (DNA) miałoby niesamowity wpływ nie tylko na naukę, lecz na praktycznie każdą dziedzinę życia. Podejście góra-dół w tej kwestii przenosi nas do projektów takich jak poszukiwanie pozaziemskich cywilizacji, tj. Search for ExtraTerrestrial Intelligence (SETI). Projekt ten rozpoczął się w latach siedemdziesiątych i do dzisiaj nasłuchuje oznak transmisji nadawanych przez obce cywilizacje. Alternatywne podejście oznacza stopniowe poszerzanie naszej wiedzy w procesie dół-góra, gdzie na każdym kroku możemy zdobywać coraz to nową wiedzę. Planety powstają w gazowo-pyłowych dyskach otaczających młode gwiazdy, lecz dokładne procesy fizyczne napędzające formowanie i ewolucję planet wciąż nie są w pełnie poznane. https://www.youtube.com/watch?v=UNPj7e6XJCQ Wiemy, że te dyski istnieją przez kilka milionów lat, a embriony planetarne mogą migrować, gdy są w nich wciąż zanurzone. Niektóre z nich oczywiście opadają na gwiazdę macierzystą, a innym z kolei udaje się przetrwać i urosnąć w tym procesie, kończąc etap formowania w zupełnie innym miejscu, niż to w którym powstały. Jak owe planety rozkładają się wokół swoich gwiazd macierzystych i czy przypominają nasz własny układ planetarny, czy też może Układ Słoneczny jest na swój sposób unikalny? Obecność wody w stanie ciekłym na powierzchni planety nie gwarantuje istnienia na niej życia, lecz jest składnikiem niezbędnym do powstania życia takiego jakie znamy. Woda w stanie ciekłym może występować tylko w określonym zakresie odległości od gwiazdy macierzystej, w tzw. 'ekostrefie'. Jaki procent planet znajduje się w ekostrefach wokół gwiazd macierzystych, czy ich orbity są zazwyczaj stabilne czy niestabilne, i jaka jest ich charakterystyka fizyczna? Odnalezienie tych planet i zbadanie ich rozkładu to nasz pierwszy cel, zarówno obserwacyjny jak i teoretyczny. Musimy zgłębić ich różnorodność i zrozumieć procesy, które odpowiadają za ich formowanie i ewolucję. Poszukiwania planet pozasłonecznych przyniosły już całe mnóstwo odkryć, wśród których znaleźliśmy niesamowicie różnorodne planety. Już na tym etapie niezbędne stało się zaktualizowanie naszych modeli formowania planet pierwotnie stworzonych do wytłumaczenia ewolucji Układu Słonecznego. Wśród nich są planety krążące wokół pulsarów, "Gorące jowisze"---gazowe olbrzymy okrążające swoje gwiazdy w ciągu kilku dni, planety, które zostały wyrzucone ze swoich układów i swobodnie przemierzają pustkę przestrzeni międzygwiezdnej i pierwszych kilka planet o rozmiarach Ziemi, krążących wystarczająco daleko od swoich gwiazd, aby na ich powierzchni mogła istnieć woda w stanie ciekłym. Astronomowie wykorzystują wiele metod do poszukiwania tych planet, a każda z tych metod jest szczególnie czuła na inny typ rozkładu planet w układzie planetarnym. [caption id="attachment_8619" align="aligncenter" width="540"] Rozkład znanych egzoplanet jako funkcja masy vs. wielkiej półosi (znormalizowany do położenia linii śniegu). Planety odkryte za pomocą metody prędkości radialnych (czarne trójkąty), tranzytów (czerwone kółka), obrazowania bezpośredniego (niebieskie kwadraty), pomiaru pulsarów (żółte gwiazdki) i mikrosoczewkowania (zielone pięciokąty). Planety Układu Słonecznego (żółte kółka) zaznaczono dla porównaniu. Zaznaczono także region czułości każdej z metod.[/caption] Badając charakterystykę rozkładu planet, a następnie testując przewidywania teoretyczne na danych obserwacyjnych, rozwijamy naszą wiedzę o tym jak planety powstają i jak ewoluują ich orbity. Istnieje jednak jeden typ planet, o których wciąż wiemy bardzo mało; zimne planety skaliste, znajdujące się wystarczająco daleko od swoich gwiazd, aby woda na ich powierzchni zamarzała. Teoria przewiduje, że na wczesnych etapach formowania planet, protoplanetarne embriony w tych regionach mogą tworzyć jądra składające się z lodu i skał, a następnie - pod warunkiem wystąpienia odpowiednich warunków - stopniowo akreować materię z otaczającego je dysku gazowego, powoli transformując je w gazowe olbrzymy. Niemniej jednak, jeżeli w otoczeniu jest mało gazu lub szybko się wyczerpuje, takie planety zbyt duże nie urosną. Tego typu obiekty są praktycznie niewykrywalne za pomocą metod tranzytu lub prędkości radialnych, ale są dokładnie tym typem planet, który pasuje do poszukiwań opartych o zjawisko mikrosoczewkowania. Einstein przewidział, że każda masywna gwiazda będzie zachowywała się jak soczewka grawitacyjna i będzie zakrzywiała promienie światła wyemitowane przez gwiazdę tła przechodzącą dokładnie za nią, a tym samym zaburzając jej kształt. Efekt soczewkowania w odległościach kosmologicznych jest obserwowany jako wiele rozmytych obrazów gwiazd tła otaczających krawędź wpływu grawitacyjnego gwiazdy soczewkującej. W przypadku mikrosoczewkowania odległości kątowe między obrazami tworzonymi wskutek soczewkowania są rzędu mikro-sekund łuku, i owe obrazy nie mogą być rozdzielone na pojedyncze przy wykorzystaniu obecnych technologii. To co w rzeczywistości obserwujemy podczas zjawiska mikrosoczewkowania to zwiększenie jasności gwiazdy tła gdy na niebie zbliża się do niej soczewka i zmniejszanie jasności do normalnego poziomu, gdy soczewka się od niej oddala. [video width="430" height="216" mp4="http://www.pulskosmosu.pl/wp-content/uploads/2016/03/pspl.mp4" autoplay="true"][/video] Stosunek ruchów własnych między gwiazdami w Galaktyce umożliwia powstawanie zjawisk mikrosoczewkowania trwających przez kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy. Jeżeli soczewką jest układ planetarny, istnieje szansa, że planety mogą zaburzyć światło pochodzące z gwiazdy tła i spowodować powstanie krótkich lecz intensywnych anomalii na krzywej jasności, które mogą ujawnić istnienie planety wokół gwiazdy soczewkującej. Tego typu anomalie zazwyczaj trwają kilka dni w przypadku planet o masie Jowisza i zaledwie kilka godzin w przypadku planet o masie Ziemi. Z uwagi na fakt, że obecność obiektu soczewkującego można wywnioskować tylko przez wpływ grawitacyjny, a nie emitowane przez niego promieniowanie, metoda ta może pozwolić na wykrywanie planet krążących wokół bardzo słabo świecących gwiazd, a nawet wokół brązowych karłów czy czarnych dziur. [caption id="attachment_8621" align="aligncenter" width="580"] Krzywa zmian blasku podczas mikrosoczewkowania OGLE-2005-BLG-390 przedstawiająca trwającą 12 godzin anomalię planetarną przypisywaną planecie o masie 5.5 mas Ziemi.[/caption] Mikrosoczewkowanie to rzadkie zjawisko. W naszej własnej Galaktyce tylko około miliona gwiazd może być soczewkowanych w danym momencie. Mimo to, współczesne przeglądy nieba pod kątem mikrosoczewkowania (OGLE, MOA), monitorujące ekstremalnie zatłoczone pole Centralnego Zgrubienia Galaktycznego ogłaszają ~2,000 tego typu zjawisk w ciągu roku. Niewielka część tego typu zjawisk wybierana jest do dalszego monitoringu przez inne zespoły (RoboNet, μFun, MiNDSTeP, PLANET), następnie rozpoczynają się intensywne obserwacje mające na celu poszukiwanie odchyleń planetarnych. Pierwsze wyniki poszukiwań zjawisk mikrosoczewkowania w zakresie promieni orbity od 1 do 10 AU wskazują, że lodowe i gazowe olbrzymy są stosunkowo powszechne wokół karłów typu widmowego M. Owe poszukiwania pozwoliły na odkrycie wielu masywnych planet i brązowych karłów krążących wokół gwiazd o małej masie, kilku planet o masie zbliżonej do Ziemi, układów z wieloma planetami, a prawdopodobnie także pierwszego egzoksiężyca. W ciągu najbliższych kilku lat naziemne poszukiwania zostaną wsparte przez misje kosmiczne, które pozwolą na dużo wyraźniejsze poznanie rozkładu planet w lodowych regionach układów planetarnych i dalej. O autorze. Aktualnie zatrudniony na stanowisku badawczym w Zentrum für Astronomie w Heidelbergu. Wcześniej Yiannis sycił swoją ciekawość naukową pracując dla instytutu LCOGT (2007-2014). W latach 2012-2014 był także wykładowcą w School of Physics and Astronomy, Queen Mary University. Wcześniej piastował stanowisko badawcze w ARI w Liverpoolu. Otrzymał tytuł doktora astronomii na University of St Andrews w 2003 roku oraz MSc w radioastronomii na University of Manchester w 1999 roku. Jego główne zainteresowania naukowe skupiają się na badaniu i poszukiwaniu egzoplanet za pomocą mikrosoczewkowania oraz tranzytów. Jest także członkiem-założycielem projektu RoboNet, w ramach którego wykorzystuje sieć teleskopów LCOGT do wykrywania egzoplanet za pomocą mikrosoczewkowania. Oprócz egzoplanet, interesuje się astronomi robotyczną, przeglądami ciemnej materii, kosmologią CMB i programami popularyzującymi naukę.

Relacja na żywo ze startu sondy ExoMars 2016

admin — Mon, 14 Mar 2016 08:40:12 +0000

30 lat temu sonda Giotto zbliżyła się do komety Halleya!

admin — Mon, 14 Mar 2016 11:06:03 +0000

[caption id="attachment_8633" align="aligncenter" width="1000"] Sonda Giotto zbliża się do komety Halleya
Źródło: ESA/Giotto/HMC - Copyright MPAe/MPS 1986[/caption] W nocy z 13 na 14 marca 1986 roku sonda Giotto (ESA) przeleciała w odległości 596 km od Komety Halleya, odkrywając przed nami po raz pierwszy wygląd jądra kometarnego z bliska. Powyższa mozaika przedstawia sześć zdjęć z historycznego przelotu. Pierwsze z nich (u góry po lewej) wykonano na ok. 3 godziny przed momentem przejścia w najbliższej odległości od komety, z odległości 766 371 km, a ostatnie (na dole po prawej) zaledwie 27 sekund przed zbliżeniem, z odległości 1917 km od jądra. Wraz ze zbliżaniem się sondy do komety coraz wyraźniej widzieliśmy ciemny, nieregularny obiekt o rozmiarach 15 x 7.2 x 7.2 km. Kometa znana także pod oznaczeniem 1P/Halley, gdzie 1P oznacza, że jest to pierwsza kometa zidentyfikowana jako kometa okresowa. To właśnie Edmund Halley zauważył, że komety obserwowane w latach 1531, 1607 i 1682 miały niesamowicie podobne parametry orbitalne i zasugerował, że to może być ten sam obiekt regularnie powracający nad nasze głowy. W 1705 roku przewidział, że kometa poruszająca się po wydłużonej elipsie z okresem około 76 lat powinna być widoczna ponownie w 1758 roku. Niestety Halley zmarł zanim do tego doszło, jednak inni astronomowie faktycznie obserwowali powrót komety w 1758 i 1759 roku, potwierdzając jego prognozą i sam fakt okresowości niektórych komet. Kolejne powroty Komety Halleya w 1835 i 1910 roku były oczekiwane z niepewnością i pozwoliły wnioskować o naturze komet dzięki coraz to lepszym instrumentom obserwacyjnym. Po nastaniu ery kosmicznej w drugiej połowie XX wieku, kometa powracająca w 1986 roku została zbadana przez armadę sond kosmicznych. W szrankach owej armady znajdowała się europejska sonda Giotto, dwie sondy ze Związku Radzieckiego - Vega-1 oraz Vega-2 i dwie z Japonii - Sakigake oraz Suisei. Amerykańska sonda International Cometary Explorer, która stała się pierwszą sondą kosmiczną, która zbliżyła się do komety przelatując w odległości 7800 km od komety 21P/Giacobini-Zinner w 1985 roku, także obserwowała Kometę Halleya w 1986 roku. Sonda Giotto, nazwana tak na cześć włoskiego malarza, który w 1303 roku namalował gwiazdę betlejemską jako kometę, uzyskała najbliższe wtedy zdjęcie komety. Po tym jak sondy Vega-1 i Vega-2 zbliżyły się do komety na odległość 8900 i 8000 km w marcu 1986 roku naukowcy z ESA wykorzystali zebrane przez nie dane do dokładniejszego ustalenia trajektorii sondy Giotto. W tym tygodniu naukowcy świętują 30. rocznicę zbliżenia sondy Giotto do komety Halleya oraz trwające w ramach misji Rosetta badania sondy 67P/Czuriumow-Gerasimienko, podczas 50. Sympozjum ESLAB "From Giotto to Rosetta" w Lejdzie (Holandia). Źródło: ESA Pięć lat temu ESA przedstawiła ciekawy materiał poświęcony sondzie Giotto - zapraszamy do obejrzenia poniżej: https://www.youtube.com/watch?v=eI-W8ss4x5I